COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KABA VE GÜVEN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 59774 / 00)

Kararın Özet Çevirisi

STRAZBURG

10 Ocak 2006

Đꢀbu karar Sözleꢀmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (59774 /00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀları Nedret Kaba ve Hurꢀid Güven’in (Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 22 Haziran 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel Đnsan

Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin

Akıllıoğlu ve Adil Aktay tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Karayolları Genel Müdürlüğü (Đdare) 1993 tarihinde baꢀvuranlara ait Đskenderun’da bulunan

iki araziyi çevre yolu yapımı dolayısıyla istimlak etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar Đdare tarafından ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle

Đskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀlardır.

Asliye Hukuk Mahkemesi 29 Aralık 1997 tarihli bir kararla, Đdarenin kamulaꢀtırma tarihinden

itibaren hesaplanacak yıllık % 30’luk yasal faiz oranıyla birlikte baꢀvuran Kaba’ya

2.647.700.000 ve baꢀvuran Güven’e 56.268.076.000 TL. ek bedel ödemesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Yargıtay, Đlk derece mahkemesinin kararını 30 Haziran ve 6 Temmuz 1998 tarihli kararlarla

onamıꢀtır.

Yasal faiz oranıyla birlikte ek bedel baꢀvuranlara 24 Aralık 1999 tarihinde ödenmiꢀ, bu miktar

6.410.565.000 ve 141.754.618.000 TL.’ye yükselmiꢀtir.

HUKUKA DAĐR

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASINA

DAĐR

Baꢀvuranlar, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin iki bakımdan ihlal edildiğini ileri

sürmektedirler. Đlk olarak, 1994 yılında belirlenen önceki kamulaꢀtırma bedelleri sözkonusu

arazilerin Devlet’e nakledilmesinin ardından 1996 yılında ödenmiꢀtir. Baꢀvuranlar daha sonra

ödenmesine hükmedilen kararla ek bedellerin geç ödendiğini, ilk kısımla ilgili gecikme

faizinin uygulanmaması ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı nedeniyle bu gecikmelerin

telafi edilmediğini öne sürmektedirler.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Yapılan ꢀikayetin ilk bölümü ile ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranların kamulaꢀtırılan taꢀınmazın

tapu siciline kaydedilmesinin ardından süren üç yıl boyunca orantısız zarara uğradıklarını

ispat etme durumunda olmadıklarına itibar etmektedir. Bunun yanı sıra, bu tescil ile

baꢀvuranların reel hakları kısıtlansa da adı geçenler bu süreç boyunca taꢀınmazdan

yararlanmayı sürdürmüꢀlerdir. Bu kısıtlamanın taꢀınmazın satıꢀını engellediği ve gelir

kaybına yol açtığı farz edilse dahi, baꢀvuranların ulusal yetkililer nezdinde gelir kaybına

2

uğradıklarını dile getirecekleri hiçbir adımı atmamaları doğrultusunda iç hukuk yolları

tüketilmemiꢀtir. Bu doğrultuda AĐHM, baꢀvuruyu yalnızca ek kamulaꢀtırma bedelinin geç

ödenmesi bakımından inceleyecektir.

Hükümet bu bağlamda, AĐHS’nin 35. maddesi çerçevesinde baꢀvuranların iç hukuk yollarını

tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen baꢀvuru yolunu

kullanmadıklarını savunmaktadır.

Baꢀvuranlar, bu sava karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca teoride mevcut tek baꢀvuru yolu

olduğunu kabul etmekte, bununla birlikte, sözü edilen baꢀvuru yolunun etkisiz bir sonuca

götürmesi nedeniyle Hükümetin bu doğrultuda ileri sürdüğü kabul edilmezlik gerekçesini

reddetmektedir (Bkz. sözü edilen Aka kararı, s. 2678-2679, §§ 34-37).

AĐHM, mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihatları (Bkz. özellikle Akkuꢀ kararı) ve sunulan

unsurların bütünü ıꢀığında, bu ꢀikayetin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir.

ꢁikayetin bu bölümünün kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir.

B. Esas hakkında

AĐHM, daha önceki kararlarda benzer ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını kaydetmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuꢀ

kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak

bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye

yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da

artırmıꢀtır ki bu durumda AĐHM, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması

arasındaki dengeyi bozacak ꢀekilde baꢀvuranların gereğinden fazla yük altında kaldığı

görüꢀündedir.

Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLMESĐ HAKKINDA

Baꢀvuranlar, 1993 tarihinde tapu siciline kaydedilmesi ile baꢀlayan ve Aralık 1999 tarihinde

ek bedelin ödenmesi ile sona eren kamulaꢀtırma sürecinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

AĐHM, bu ꢀikayetin 35. madde uyarınca kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe

olmamasına karꢀın, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde alınan sonuç ıꢀığında

AĐHS’nin 6 § 1. maddesi çerçevesinde ayrıca incelenmesini gerekli görmemektedir.

3

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Maddi zarar ve masraf ve harcamalar

Baꢀvuranlar 5 Ağustos 2005 tarihli yazılı görüꢀlerinde 3.254 ve 96.521 Amerikan Doları, yani

yaklaꢀık 2.778 ve 82.407 Euro’ya denk düꢀen maddi zarara uğradıklarını ileri sürmektedirler.

Hükümet bu miktarları aꢀırı olarak değerlendirmektedir.

Buna karꢀın, rakam belirtmeksizin uğradıkları manevi zararın tazminini ve iç hukukta ve

AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ oldukları yargı giderlerinin karꢀılanmasını talep

etmiꢀlerdir.

AĐHM, Akkuꢀ kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik

hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ıꢀığında, baꢀvuran Kaba’ya

2.778 ve baꢀvuran Güven’e 82.407 Euro’nun ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Manevi zararla ilgili olarak AĐHM, ihlal kararının tespitinin baꢀlı baꢀına bir adil tazmini

oluꢀturduğu kanısındadır.

AĐHM masraf ve harcamalarla ilgili olarak, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca

gerçekliği ve gerekliliği ispat edilen makul orandaki miktarların ödendiğini hatırlatmaktadır

(Bkz. Nikolova-Bulgaristan kararı no: 31195/96, § 79, AĐHM 1999-II).

Baꢀvuranların hiçbir rakam telaffuz etmemelerine karꢀın, ulusal yargı önünde ve Strazburg’ta

yapmıꢀ oldukları temsil giderlerinin bulunduğunu kabul etmek gerekir.

Bu nedenle, AĐHM Đçtüzüğün 60. maddesi uyarınca baꢀvuranlara tüm masraf ve harcamalar

için birlikte 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Ek kamulaꢀtırma bedellerinin ödenmesindeki gecikme ile Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edildiği ꢀikayetinin ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesince yapılan ꢀikayetin

kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4

4. AĐHS’nin 6 § 1. maddesine yönelik ꢀikayetin esastan ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

5. Mevcut kararın manevi zarar için tek baꢀına adil bir tazmini oluꢀturduğuna;

6. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

olmak üzere Savunmacı Hükümetin;

i.

maddi zarar için baꢀvuran Kaba’ya 2.778 (iki bin yedi yüz yetmiꢀ sekiz) Euro ve

baꢀvuran Güven’e 82.407 (seksen iki bin dört yüz yedi) Euro;

ii.

masraf ve harcamalara iliꢀkin baꢀvuranlara toplam 1.000 (bin) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

5