CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
KABUL VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 9362/04)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
3 Kasım 2009  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup  
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (9362/04) baꢀvuru no’lu davanın nedeni 8  
T.C. vatandaꢀı Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan, Reꢀit Atabay,  
Mehmet Ebuzeytoğlu, Mehmet Baysal ve Hacı Aꢀkın (baꢀvuranlar) tarafından Avrupa Đnsan  
Hakları Mahkemesine 25 Eylül 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (AĐHS)  
Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapılan baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır barosu  
avukatlarından C. Aydın tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1975, 1956, 1964, 1979, 1963, 1953, 1981 ve 1954 doğumludur. ꢁırnak  
Emniyet Müdürlüğü polislerinin evlerinde düzenledikleri aramalar sırasında baꢀvuranlar  
yakalanmıꢀtır. Baꢀvuranlar tarafından imzalanan arama ve yakalama tutanaklarına göre arama  
iꢀlemleri yasadıꢀı örgüt PKK’ya yönelik düzenlenen operasyonlar kapsamında ele geçirilen  
ꢀüphelilerin vermiꢀ oldukları bilgiler doğrultusunda gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Arama iꢀlemleri  
baꢀvuranların rızasıyla yapılmıꢀtır. Gözaltı sırasında baꢀvuranlar haklarında yapılan ithamlarla  
ilgili olarak sorgulanmıꢀtır.  
Baꢀvuranların adları  
Kamuran Kabul,  
Mehmet Kartal,  
Derviꢀ Algül,  
Gözaltının baꢀlangıcı  
Gözaltının sona ermesi  
31 Mart 2000  
21 Mart 2000  
Hacı Đnan, Reꢀit Atabay  
Mehmet Ebuzeytoğlu  
Mehmet Baysal  
25 Mart 2000  
28 Mart 2000  
29 Mart 2000  
31 Mart 2000  
31 Mart 2000  
31 Mart 2000  
Hacı Aꢀkın  
20 Nisan 2000 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı  
baꢀvuranları Anayasal düzeni yıkmaya teꢀebbüs etmek ve yasadıꢀı bir örgütün üyesi olmakla  
itham etmiꢀtir.  
Dava dosyasında yer alan bilgilerden, baꢀvuranlar hakkında baꢀlatılan ceza davası sürecinin  
ulusal mahkemeler nezdinde halen devam ettiği anlaꢀılmaktadır.  
HUKUK  
Baꢀvuranlar AĐHS’nin 5. maddesinin birçok bakımdan ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını yapmaktadır.  
Hükümet bir yandan baꢀvuranların Anayasa’nın 40. maddesinde yer alan hak ve özgürlükleri  
dile getirerek ihlal edildiğini öne sürdükleri haklarına yönelik idari mahkemeler nezdinde  
idare aleyhinde tam yargı davası açabileceklerini savunmakta, öte yandan baꢀvuranların eski  
CMUK’un 128. maddesine dayalı olarak herhangi bir müracaatta bulunmadıklarını öne  
sürmektedir.  
2
AĐHM, Hükümetin itirazının ilk bölümü ile ilgili olarak, hızlı ve otomatik olarak iꢀleyen bir  
yargı denetimi olmaksızın gözaltına alınan baꢀvuranların tazminata iliꢀkin taleplerinin  
Sözleꢀmenin 5. maddesinin 1’den 4’e kadar olan paragraflarında yer alan güvencelerden  
bağımsız olarak, AĐHS’nin 5/5 maddesinde öngörülen esasların niteliğini değiꢀtireceği  
kanısındadır (Bkz. mutatis mutandis, Yağcı ve Sargın-Türkiye kararı, 8 Haziran 1995, seri: A  
no: 319-A). Bu nedenle Hükümetin itirazı reddedilmektedir.  
ꢁikayetin ikinci kısmına iliꢀkin AĐHM, dile getirilen bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 5/4 maddesi ile  
doğrudan ilintili olduğunu hatırlatır. Bunun üzerine AĐHM baꢀvuranlar tarafından yapılan  
ꢀikayetleri bu hüküm doğrultusunda incelemeye alacaktır.  
Hükümet ayrıca baꢀvuranların altı ay kuralına riayet etmediklerini savunmaktadır.  
AĐHM baꢀvuranların dava olaylarının özünü ve ꢀikayetlerinin niteliğini dile getirmiꢀ oldukları  
ilk yazının tarihinin 25 Eylül 2000 olduğunu hatırlatır. Bu tarihte baꢀvuranların avukatı  
mektubu postalamıꢀ ve bir örneğini AĐHM’ye iletmiꢀtir. Ayrıca, bu son tarih ile baꢀvurunun  
yapıldığı tarih olan  
5 ꢁubat 2001 tarihi arasında kalan süre «önemli» olarak  
kaydedilememektedir (Bu anlamda, Bkz. Paulescu-Romanya kararı no: 34644/97, 10 Haziran  
2003). Bu durumda, baꢀvuru baꢀvuranların gözaltı süresinin bitiminde altı aylık süre zarfında  
yapıldığından AĐHM Hükümetin bu yöndeki itirazını reddetmektedir.  
AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar gözaltı süresinin uzunluğunun aꢀırı  
olduğundan yakınmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranlar Mehmet Baysal ve Hacı Taꢀkın’ın gözaltı süresinin sırasıyla üç gün ve iki  
gün olduğuna ve AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlaline yol açmadığına itibar etmektedir.  
Dayanaktan yoksun bulunan bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına  
uygun olarak reddedilmesi gerekir.  
Diğer baꢀvuranlar ile ilgili olarak yapılan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı  
çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan  
bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet  
kabuledilebilir niteliktedir.  
AĐHM baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan ve Reꢀit  
Atabay’ın gözaltı süresinin on gün, baꢀvuran Mehmet Ebuzeytoğlu’nun gözaltı süresinin ise  
altı gün olduğunu not etmektedir. AĐHM Brogan vd.-Birleꢀik Krallık (29 Kasım 1988)  
kararında adli denetim olmaksızın dört gün altı saat süren gözaltı süresinin toplumun genelini  
terörizme karꢀı koruma amacını taꢀısa bile AĐHS’nin 5/3 maddesi bağlamındaki zaman  
kısıtlamalarının dıꢀına çıktığı sonucuna vardığını hatırlatmaktadır.  
AĐHM baꢀvuranların «bir hakim karꢀısına» çıkarılmalarından evvel altı gün ila on gün  
boyunca gözaltında tutulmalarını kabullenememektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi  
baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan, Reꢀit Atabay ve  
Mehmet Ebuzeytoğlu açısından ihlal edilmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar aynı zamanda gözaltı süresinin uzunluğuna itiraz edemediklerinden ꢀikayetçidir.  
Baꢀvuranlar öncelikle AĐHS’nin 5/3 maddesini öne sürseler de daha sonra 5/4 maddesine  
atıfta bulunmuꢀlardır.  
3
Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmakta, eski CMUK’un 128. maddesine atıfla baꢀvuranların  
gözaltı süresinin uzunluğuna itiraz edebilecekleri etkili bir baꢀvuru hakkına sahip olduklarını  
belirtmektedir.  
AĐHM, geçmiꢀte de bu baꢀvurudakine benzer sorunları ortaya koyan birçok kararı incelediğini  
ve AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. diğerleri  
arasında, Yiğit ve diğerleri, no: 4218/02, 4260/02, 4262/02 ve 4271/02, 20 Kasım 2007).  
AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca  
ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle,  
AĐHM eski CMUK’un 128. maddesinde öngörülen baꢀvuru yoluna dair iç hukuk yollarının  
tüketilmediği itirazını reddetmekte ve bütün baꢀvuranlar açısından AĐHS’nin 5/4 maddesinin  
ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.  
Baꢀvuranlar AĐHS’nin 5/1 ve 2. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.  
AĐHM baꢀvuranların bu ꢀikayetlerini incelemiꢀtir. Mahkemeye sunulan bütün delil unsurlarını  
göz önünde bulundurarak AĐHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklere yönelik  
herhangi bir ihlalin yapılmadığı kanısına varmaktadır; dayanaktan yoksun bulunan bu  
ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmesi  
gerekir.  
AĐHS’nin 6/3 c) maddesine göndermede bulunan baꢀvuranlar, gözaltında bulundukları sırada  
avukat yardımından yararlanmadıkları gerekçesiyle savunma haklarının ihlal edildiğini ileri  
sürmektedir.  
Dava dosyasında yer alan bilgilerden baꢀvuranlar hakkında yürütülen ceza davasının iç  
hukuktaki mahkemeler nezdinde halen sürdüğü anlaꢀılmaktadır. AĐHM bunun erken yapılmıꢀ  
bir ꢀikayet olduğu kanısındadır. Đç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle bu ꢀikayet  
AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragraflarına istinaden reddedilmektedir.  
Baꢀvuranlar AĐHS’nin 8. maddesini hatırlatarak iç hukukun ihlal edilerek evlerinin arandığını  
savunmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranların AĐHM önünde öne sürdükleri ꢀikayeti iç hukukta özü itibariyle dahi dile  
getirmediklerini not etmektedir. AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları gereğince iç  
hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle bu ꢀikayetin reddedilmesi uygun olacaktır.  
Baꢀvuranlar son olarak ꢀikayetlerini iç hukukta öne sürebilecekleri bir baꢀvuru yolunun  
bulunmaması nedeniyle AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.  
Baꢀvuranlar iç hukukta etkin baꢀvuru yolunun mevcut olmadığı ꢀikayetinin yanı sıra gözaltı  
süresinin uzunluğundan da yakınmaktadır. AĐHM bu ꢀikayeti AĐHS’nin 5/4 maddesi  
çerçevesinde inceleyecektir. Geriye kalanlar için ise AĐHM baꢀvuranların 13. madde uyarınca  
savunulabilir bir ꢀikayete sahip olmadıklarına itibar etmektedir.  
Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususu kalmaktadır. Baꢀvuranlar Kamuran  
Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan ve Reꢀit Atabay’ın her biri 15.000 Euro,  
baꢀvuran Mehmet Ebuzeytoğlu 10.000 Euro, baꢀvuran Mehmet Baysal 7.000 Euro ve  
baꢀvuran Hacı Aꢀkın 5.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca AĐHM  
4
önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için 3.460 Euro talep etmekte, kanıtlayıcı belge  
niteliğinde Diyarbakır Barosu’nun avukatlık ücret tarifesini sunmaktadır.  
Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, hakkaniyete uygun ve gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal  
kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirterek  
manevi zarar için baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan ve  
Reꢀit Atabay’ın her birine 3.500 Euro, Mehmet Ebuzeytoğlu’na 1.500 Euro ve baꢀvuranlar  
Mehmet Baysal ve Hacı Aꢀkın’ın her birine 500 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun  
görmektedir.  
AĐHM baꢀvuranların talep ettikleri yargılama masrafları ile ilgili olarak, Avrupa Konseyi  
tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro’nun ödenmesinin yeterli olacağı  
kanısındadır.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. AĐHS’nin 5/3 hakkında yapılan ꢀikayetler bakımından (baꢀvuranlar Mehmet Baysal ve  
Hacı Aꢀkın haricinde) baꢀvurunun kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez  
olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı  
Đnan, Reꢀit Atabay ve Mehmet Ebuzeytoğlu açısından ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 5/4 maddesinin bütün baꢀvuranlar açısından ihlal edildiğine;  
4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
miktara yansıtılabilecek vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden  
T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından manevi tazminat olarak baꢀvuranlar  
Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül Hacı Đnan ve Reꢀit Atabay’ın her birine 3.500  
(üç bin beꢀ yüz) Euro, baꢀvuran Mehmet Ebuzeytoğlu’na 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro ve  
baꢀvuranlar Mehmet Baysal ve Hacı Aꢀkın’ın her birine 500 (beꢀ yüz) Euro ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 3 Kasım 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
5