CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KAÇMAZ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:43648/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

2 ꢁubat 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (43648/05) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Abdulcelil Kaçmaz’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 10 Kasım 2005

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından F.Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1967 doğumludur ve halen Kocaeli Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktadır.

27 Haziran 1996 tarihinde, Đstanbul’da yasadıꢀı silahlı bir örgüte yönelik olarak düzenlenen

bir operasyon çerçevesinde baꢀvuran yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır. 8 Temmuz 1996

tarihinde, baꢀvuran, bir doktor tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor, patolojik hiçbir bulgu

tespit edilmediğini ve ilgilinin sol kolundaki kiꢀisel ağrılarından ꢀikayetçi olduğunu gösteren

bir sağlık raporu düzenlemiꢀtir. Aynı gün yetkili hakim tarafından, baꢀvuranın tutuklanmasına

karar verilmiꢀtir. 11 Temmuz 1996 tarihinde, yasadıꢀı silahlı örgüt üyesi olmaktan ve ulusal

toprağı bölmeye yönelik kıꢀkırtma amacı taꢀıyan eylemlere katılmaktan baꢀvuran hakkında

kamu davası açılmıꢀtır.

26 ꢁubat 2003 tarihinde, ilk derece mahkemesi, baꢀvuranı ağırlaꢀtırılmıꢀ müebbet hapis

cezasına mahkum etmiꢀtir. Buna karꢀın, 15 Ocak 2004 tarihinde, Yargıtay, yargılama

hatasından ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur. 25 Nisan 2007 tarihinde, iade edilen

kararı inceleyen Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı yeniden aynı cezaya mahkum

etmiꢀtir. 9 Nisan 2008 tarihinde, Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Yakalanmasından itibaren adli makamlar, baꢀvuranın yinelenen serbest bırakılma taleplerini

sürekli reddetmiꢀler ve “atılı suçun niteliği ve değerlendirilmesi”, “kanıtların durumu” ve

“dosyanın içeriği” gibi her zaman neredeyse aynı gerekçelere dayanarak her seferinde

baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

Dosyada bulunan unsurlara göre, baꢀvuran, yetkili mahkeme önünde, iki sefer tutukluluk

halinin devamı kararlarına itiraz etmiꢀtir. Buna karꢀın, Đstanbul 12. Ağır Ceza Mahkemesi,

duruꢀma gerçekleꢀtirmeden, “atılı suçun, Ceza Muhakemesi Usulü Kanunu’nun 100.

maddesinde [tutuklama nedenleri ve koꢀulları ile ilgili] sıralanan suçlardan bir olması, “atılı

suçun niteliği ve değerlendirilmesini” “kanıtların durumunu” ve/veya “dosyanın içeriğini”

temel alarak sırasıyla 15 Temmuz 2005 ve 12 Nisan 2006 tarihlerinde sözkonusu itirazları

reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3, 5/4 ve 5/5 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 5/3, 5/4 ve 5/5 ile 6/2, 13. ve 14. maddelerine atıfta bulunarak, baꢀvuran, tutukluluk

süresinden ve bir yandan tutukluluk süresine itiraz etmek için diğer yandan kanuna aykırı

2

olduğuna kanaat getirdiği tutukluluk nedeniyle tazminat elde edebilmek için etkili baꢀvuru

yolunun bulunmayıꢀından ꢀikayetiçidir. Ayrıca baꢀvuran, tutukluluk halinin devamına

hükmetmek için ulusal makamlar tarafından sürekli neredeyse aynı gerekçelerin temel

alınmasının masumiyet karinesi ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmektedir.

Dava konusu olayların hukuki değerlendirmesini yapmakta yetkili olan AĐHM (Guerra ve

diğerleri-Đtalya, 19 ꢁubat 1998), sözkonusu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 5/3, 5/4 ve 5/5 maddesi

kapsamında incelenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Tutukluluk süresi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, baꢀvuranın tutukluluğunun ilk

döneminin 26 ꢁubat 2003 tarihinde ilk derece mahkemesinin mahkumiyet kararı ile sona

erdiğini hatırlatmasının ardından, Hükümet, sözkonusu ꢀikayetin tutukluluğun ilk dönemi ile

ilgili olarak altı ay süresi içerisinde AĐHM’ye sunulmadığını savunmaktadır. Ayrıca

Hükümet, baꢀvuranın, iç hukuk yollarının etkisiz olduğuna hükmettiği andan itibaren

sözkonusu ꢀikayetini sunmuꢀ olması gerektiğini aksi takdirde altı ay kuralı nedeniyle

ꢀikayetin kabuledilemezlik unsuru içerdiğini belirtmektedir.

Đlk itiraz ile ilgili olarak, AĐHM, çok sayıda ve aralıksız tutukluluğun toplam süresini

belirlemeye iliꢀkin yerleꢀik içtihadı göz önüne alındığında sözkonusu itirazı reddetmektedir

(bkz, Baltacı-Türkiye, baꢀvuru no: 495/02, 18 Temmuz 2006 ve Solmaz-Türkiye, baꢀvuru no:

27561/02). Đkinci itiraz ile ilgili olarak, AĐHM, baꢀvurunun yapıldığı tarihte baꢀvuranın halen

tutuklu olduğunu ve dolayısıyla ꢀikayetin mesnetten yoksun olmadığını gözlemlemektedir.

Sonuç olarak AĐHM, sözkonusu itirazı reddetmektedir.

Baꢀvurunun sözkonusu kısmı ile ilgili olarak hiçbir kabuledilemezlik unsuru tespit edemeyen

AĐHM, baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan etmektedir.

B. Esas

Yargılama süresi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, Hükümet, davanın

karmaꢀıklığının, kanıtların durumunun, ꢀiddet içeren eylemlerde bulunan bir terör örgütü ile

baꢀvuranın bağlantısının, suçun tekrarı ve firar riskinin baꢀvuranın tutukluluğunu haklı

kıldığını savunmaktadır.

Baꢀvuran, sözkonusu argümanlara itiraz etmekte ve iddialarını yinelemektedir.

Yargılama süresi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, AĐHM, dikkate alınacak çok

sayıda ve aralıksız tutukluluk süresinin belirlenmesine iliꢀkin yerleꢀik içtihadı göz önüne

alındığında, baꢀvuranın yaklaꢀık on yıllık bir süreyi tutuklu geçirdiğini tespit etmektedir (bkz,

Baltacı ve Solmaz). AĐHM, benzer davaları incelediğini ve müteaddit defalar AĐHS’nin 5/3

maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığını hatırlatmaktadır (bkz, Dereci-Türkiye, baꢀvuru

no: 77845/01, 24 Mayıs 2005 ve Taciroğlu-Türkiye, baꢀvuru no: 25324/02, 2 ꢁubat 2006).

Sözkonusu dava ile ulusal makamlara yüklenen zorlukları kabul eden AĐHM, yine de, yerleꢀik

içtihadı ıꢀığında, mevcut davada aynı sonuca ulaꢀmaktadır. Dolayısıyla, AĐHS’nin 5/3

maddesi ihlal edilmiꢀtir.

Bir yandan tutukluluk süresine itiraz etmek için diğer yandan kanuna aykırı olduğu iddia

edilen tutukluluk nedeniyle tazminat elde edebilmek için etkili baꢀvuru yolu bulunmadığı

3

kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak AĐHM, müteaddit defalar benzer sorunları ortaya

koyan davaları inceleme imkanı bulduğunu ve AĐHS’nin 5/4 ve 5/5 maddesinin ihlal edildiği

sonucuna ulaꢀtığını hatırlatmaktadır (bkz, diğerleri arasından, Bağrıyanık-Türkiye, baꢀvuru

no: 43256/04, 5 Haziran 2007, Cahit Solmaz-Türkiye, baꢀvuru no: 34623/03, 14 Haziran

2007, Abdulkadir Aktaꢀ-Türkiye, baꢀvuru no: 38851/02, 31 Ocak 2008, Tunce ve diğerleri-

Türkiye, baꢀvuru numaraları: 2422/06, 3712/08, 3714/08, 3715/08, 3717/08, 3718/08,

3719/08, 3724/08, 3725/08, 3728/08, 3730/08, 3731/08, 3733/08, 3734/08, 3735/08, 3737/08,

3739/08, 3740/08, 3745/08 ve 3746/08, 13 Ekim 2009 ve Sağnak-Türkiye, baꢀvuru no:

45465/04, 13 Ekim 2009). Hükümet’in mevcut davada sözkonusu koꢀullardan sapma imkanı

sağlayan hiçbir tespit ve argüman sunmaması nedeniyle, sözü edilen kararlarda belirtilen aynı

gerekçelerle AĐHS’nin 5/4 ve 5/5 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır.

II. AĐHS’NĐN 6 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, davasının makul bir sürede görülmemesinden ve hakkında açılan ceza davasının

süresine itiraz etmek için etkili iç hukuk yolunun bulunmamasından ꢀikayetçidir. Baꢀvuran,

AĐHS’nin 6 ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuru yapıldığında, yargılama süresi kapsamında yapılan ꢀikayetin zamanından

önce yapıldığı gerekçesi ile iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır.

Baꢀvuran, sözkonusu iddiaya itiraz etmektedir.

Bu bağlamda AĐHM, süresinin çok uzun olmasından ꢀikayet edilen bir yargılamanın önce

sona ermesi gerektiğini söylemek yerinde olmayacağından sözkonusu itirazın ceza davasının

sürensinin uzunluğuna iliꢀkin ꢀikayetin niteliği ile bağdaꢀmadığı kanaatindedir (bkz, Erhun-

Türkiye, baꢀvuru numaraları: 4818/03 ve 53842/07, 16 Haziran 2009). Bu itibarla AĐHM,

Hükümet’in itirazlarını reddetmektedir.

Sözkonusu ꢀikayetlerin baꢀka hiçbir kabuledilemezlik unsuru içermediğini tespit eden AĐHM,

baꢀvuruları kabuledilebilir ilan etmektedir.

B. Esas

Baꢀvuranın yargılama süresi kapsamında yaptığı ꢀikayeti ile ilgili olarak, Hükümet, davanın

karmaꢀıklığına ve baꢀvurana yüklenen suçların niteliğine oranla ihtilaflı sürenin uzun olarak

değerlendirilemeyeceğini savunmaktadır. Ayrıca, Hükümet’e göre, sözkonusu yargılamanın

seyrinde ulusal makamlar ihtimam göstermemekle suçlanamazlar.

Baꢀvuran, sözkonusu argümanlara itiraz etmektedir.

AĐHM, dikkate alınacak dönemin baꢀvuranın yakalandığı tarih olan 27 Haziran 1996 tarihinde

baꢀladığını ve Yargıtay tarafından ilk derece mahkemesinin kararının onandığı tarih olan 9

Nisan 2008 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Tek bir davayı dört kere inceleyen iki

dereceli yargıda yargılama on bir yıl dokuz aydan fazla sürmüꢀtür.

AĐHM, müteaddit defalar, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan davaları

incelemiꢀ ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Pélissier ve Sassi-

4

Fransa, baꢀvuru no: 25444/94). Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından, AĐHM,

Hükümet’in mevcut davada farklı bir sonuca ulaꢀmak için ikna edici hiçbir tespit ve argüman

sunmadığı kanaatindedir. Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, yargılama

süresinin uzun olduğu ve “makul süre” gerekliliğini karꢀılamadığı değerlendirmesinde

bulunmaktadır.

Bu itibarla AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayete iliꢀkin olarak, AĐHM, Türk Hukuk

düzeninin davalı ve davacılara, AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca ceza davalarının süresinin

uzun olduğu hakkında ꢀikayette bulunabilmeyi sağlayan etkin bir baꢀvuru yolu sunmadığını

daha önce tespit etme imkanı bulduğunu hatırlatmaktadır (bkz, özellikle, Tendik vd- Türkiye,

baꢀvuru no: 23188/02, 22 Aralık 2005 ve sözü edilen Tunce vd-Türkiye). AĐHM, mevcut

davada farklı bir sonuca ulaꢀmak için hiçbir neden görememektedir.

Sonuç olarak AĐHM, mevcut davada, baꢀvuranın davasının AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca

makul sürede görülmesi hakkını elde etmek için iç hukukta baꢀvuru yolunun bulunmaması

nedeniyle AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği kanaatindedir.

III. ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER ĐHLALLER HAKKINDA

AĐHS’nin 3 ve 13. maddelerine atıfta bulunarak, baꢀvuran, gözaltında kötü muameleye

uğradığını ve AĐHS’nin 3. maddesi kapsamındaki ꢀikayetini sunmak için etkili baꢀvuru

yoluna sahip olmadığını iddia etmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesine aykırı kötü muamele iddialarının uygun kanıt unsurları ile

desteklenmesi gerektiğini hatırlatmaktadır (Güzel-Türkiye, baꢀvuru no: 71908/01, 5 Aralık

2006, Hüsniye Tekin-Türkiye, baꢀvuru no: 50971/99, 25 Ekim 2005 ve Martinez Sala vd-

Đspanya, baꢀvuru no: 58438/00, 2 Kasım 2004). Buna karꢀın AĐHM, baꢀvuran tarafından,

hiçbir darp ve cebir izine rastlanmadığı tespitinde bulunan bir sağlık raporunun sunulduğu

tespitinde bulunmaktadır. AĐHM, takdirine sunulan unsurları dikkatle incelemiꢀ ve kötü

muamele iddialarına iliꢀkin sahip olduğu unsurların böyle bir sonuca ulaꢀtıracak nitelikte

emareler sunmadığına kanaat getirmiꢀtir.

AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, AĐHM, sözkonusu

hükmün sadece AĐHS açısından savunulabilir ꢀikayetlere uygulanabileceğini hatırlatmaktadır

(Boyle ve Rice-Birleꢀik Krallık, 27 Nisan 1988). Bununla birlikte AĐHM, kötü muamele

iddiası hakkında ulaꢀtığı sonuç ıꢀığında, AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca baꢀvuranın

ꢀikayetinin “savunulabilir” olmadığını gözlemlemektedir (Hüsniye Tekin-Türkiye, baꢀvuru no:

50971/99, 25 Ekim 2005 ve Muzaffer Sünük-Türkiye, baꢀvuru no: 9610/03, 27 Kasım 2007).

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran, 6.000 Euro maddi ve 25.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran,

ayrıca 7.000 Euro yargılama masraf ve gideri istemektedir. Baꢀvuran, faturaları ve avukatına

5

5.000 Euro ödeme yapılmasını öngören avukatlık ücret sözleꢀmesini belge olarak

sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlalle iddia edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı görememekte

ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın, AĐHS’nin 5/3, 5/5 ve 5/5 maddesi ile 6/1. ve

13. maddelerinin ihlal edildiği tespitini göz önüne alarak AĐHM, baꢀvurana, 12.000 Euro

manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir. Yargılama masraf ve giderleri ile ilgili olarak,

sahip olduğu unsurları göz önüne alan AĐHM, baꢀvurana tüm masraflar için 1.040 Euro

ödenmesine hükmetmektedir.

AĐHM, sözkonusu miktarlara marjinal kredi kolaylıklarına uygulanan orana üç puanlık bir

artıꢀ eklenerek belirlenen gecikme faizi uygulanmasına hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun, AĐHS’nin 5/3, 5/4, 5/5, 6/1 maddeleri (süre) ve 13. maddesi kapsamında

yapılan ꢀikayetlere iliꢀkin kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez

olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3, 5/4 ve 5/5 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Yargılama süresi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana aꢀağıdaki miktarların ödenmesine;

i) her türlü vergiden muaf tutularak 12.000 Euro (on iki bin Euro) manevi tazminat

ii) her türlü vergiden muaf tutularak tüm masraflar için 1.040 Euro (bin kırk Euro)

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 02 ꢁubat 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6