CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KADRĐYE YILDIZ VE DĐĞERLERĐ- TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 73016/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 Ekim 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (73016/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀı olan Kadriye Yıldız, Süheyla Yıldız, Nevzat Yıldız, Seyithan Yıldız, Arslan

Yıldız, Gültekin Yıldız, Aziz Yıldız ve Ferhan Yıldız’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne (AĐHM) 6 Haziran 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel

Đnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M.S. Tanrıkulu ve

Mardin Barosu avukatlarından S. Demirkesen tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1929, 1948, 1952, 1950, 1933, 1954, 1939 ve 1916 doğumlu

olup Mardin’de ikamet etmektedirler.

2 Temmuz 1969 tarihinde A.Y., Mardin ili Alakuꢀ’ta bulunan 34 parsel no’lu 687.875

m² yüzölçümlü gayr-ı menkulün, baꢀvuranların ve ꢁ.Y.’nin adlarına kayıtlı olduğuna iliꢀkin

verilen karara karꢀı Mardin Tapulama Mahkemesi’ne itiraz etmiꢀtir. Hazine, müdahil taraf

olarak davaya katılmıꢀtır.

Mardin Kadastro Mahkemesi 29 Haziran 1987 tarihinde, A.Y. ile Hazine’nin talebini

reddetmiꢀtir. Parselin, baꢀvuranlar adına tapu kayıtlarının yapılmasına karar verilmiꢀtir.

Mahkeme kararını dosyada yer alan unsurlara dayandırmıꢀtır. Mahkeme aynı zamanda,

herhangi bir kamulaꢀtırma ya da satın alma iꢀlemi yapılmaksızın yetkili makamlar tarafından

araziye 1958 tarihinde mayın döꢀenmiꢀ olmasına rağmen, baꢀvuranların aralıksız olarak yirmi

yıldan uzun bir dönem için mallarından yoksun bırakılmadıklarını da tespit etmiꢀtir.

Baꢀvurunlar, 3 Ocak 1991 tarihinde arazinin tapu kaydını yaptırmıꢀlardır.

Baꢀvuranlar (bu yargılama için Nevzat Yıldız hariç), 6 Ağustos 1991 tarihinde,

tazminat davası açılabilmesi için arazinin değerinin tespit edilmesi talebiyle Mardin Asliye

Hukuk Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀlardır. Mahkeme bilirkiꢀiler eꢀliğinde sözkonusu arazide

keꢀif yapmıꢀtır. Keꢀif sonrasında Mahkeme tarafından, bilirkiꢀi raporundan hareketle

taꢀınmazın değeri 1.575.921.625 Türk Lirası (yaklaꢀık 356.370 Amerikan Doları) olarak

tespit edilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar (bu yargılama için Nevzat yıldız hariç) 2 Eylül 1991 tarihinde,

kamulaꢀtırmasız el atma gerekçesiyle Jandarma Genel Komutanlığı aleyhine Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne tazminat davası açmıꢀlardır. Baꢀvuranlar aynı zamanda arazının tapu kaydının

idare adına yapılmasını talep etmiꢀlerdir. Savunmacı tarafın iki defa itirazda bulunması

üzerine baꢀvuru 25 Kasım 1991 tarihinde Milli Savunma Bakanlığı’na sevk edilmiꢀtir.

Asliye Hukuk Mahkemesi 25 Mayıs ve 24 Haziran 1992 tarihlerinde, bilirkiꢀi

eꢀliğinde iki kez sözkonusu arazide keꢀif yapılmıꢀtır. Bu iki bilirkiꢀi kurulu, 25 Mayıs ve 1

Temmuz tarihlerinde raporlarını sunmuꢀlardır.

Asliye Hukuk Mahkemesi, 17 Temmuz 1992 tarihinde baꢀvuranları haklı bularak,

Đdare tarafından davanın baꢀladığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere, gecikme faiziyle

2

birlikte 1.575.921.625 Türk Lirası (228.090 ABD Doları) tutarında tazminat ödenmesine

karar vermiꢀtir. Kararında, arazinin 1958 yılından beri iꢀgal edilmiꢀ olmasına rağmen, 1969

yılında baꢀlayıp 1987 yılında sona eren bir dava sonucunda, 3 Ocak 1991 tarihinde

baꢀvuranlar adına kaydedildiğini tespit etmiꢀtir. Mahkeme ayrıca, Hazine’nin zamanaꢀımı

nedeniyle baꢀvurunun kabuledilemez olduğunu ileri sürdüğünü de kayda geçmiꢀtir. Ama

sonuç olarak bu kiꢀilerin mahkeme kararıyla araziyi geri aldıklarını tespit etmiꢀtir.

Bakanlığın baꢀvurusu üzerine Yargıtay, 2 ꢁubat 1993 tarihinde 2942 sayılı

Kamulaꢀtırma Kanunu’un 38. maddesine göre, bir dava açılmıꢀ olmasının bu süreyi kesintiye

uğratan bir olay gibi değerlendirilmemesi gerektiğinden, yirmi yıllık hak düꢀürücü sürenin

1991 yılında zaten geçmis olması nedeniyle temyiz edilen kararı bozmuꢀtur.

Baꢀvuranlar tarafından yapılan karar düzeltme talebi 14 Nisan 1994 tarihinde

reddedilmiꢀtir.

Asliye Hukuk Mahkemesi, Yargıtay kararı uyarınca 16 Kasım 1994 tarihinde

baꢀvuranların talebini reddetmiꢀtir. Mahkeme, arazinin 1969 tarihinden beri mayınlanmıꢀ

olduğunu ve davanın açıldığı 1991 tarihinde, yirmi yıllık hak düꢀürücü sürenin zaten geçmiꢀ

olduğuna karar vermiꢀtir.

Milli Savunma Bakanlığı 22 ꢁubat 2000 tarihinde arazinin baꢀvuranlar adına kayıtlı

bulunan tapu kaydının iptal edilmesi ve Hazine adına kaydedilmesi amacıyla Mahkeme’ye

baꢀvurmuꢀtur.

Mahkeme, 17 Mayıs 2000 tarihinde, 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesi uyarınca

Bakanlığın talebini yerinde bulmuꢀtur.

16 Kasım 2000 tarihinde Yargıtay, temyiz edilen kararı onamıꢀtır.

19 Ocak 2001 tarihinde, baꢀvuranlar tarafından yapılan düzeltme talebi reddedilmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AĐHM baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3.maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını ve baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını saptamıꢀtır. Bu nedenle

baꢀvurunun kabuledilebilir bulunması uygundur.

B. Esas hakkında

Baꢀvuranlar, herhangi bir tazminat ödenmeksizin dava konusu arazinin mülkiyet

hakkından yoksun bırakılmıꢀ olmalarının, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinde

yer alan ilkelere aykırı bir ꢀekilde gerçekleꢀtirildiğini iddia etmektedirler.

3

Baꢀvuranlar, herhangi bir kamulaꢀtırma iꢀlemi yapılmaksızın arazilerinin iꢀgal

edildiğini belirtmektedirler. Baꢀvuranlar, hiçbir dönemde kendilerine para ödenmediğini ve

Hükümet’in bu konuda herhangi bir açıklamada bulunmadığını iddia etmektedirler.

Baꢀvuranlar arazinin, Mardin Kadastro Mahkemesi’nin, A.Y.’nin ve Hazine’nin

talebini reddettiği ve arazinin baꢀvuranlar adına kaydının yapılmasına karar verdiği 29

Haziran 1987 tarihli kararından sonra kendilerine verildiğini ifade etmektedirler. Baꢀvuranlar

ayrıca kayıt iꢀleminin 3 Ocak 1991 tarihinde gerçekleꢀtiğini, kamulaꢀtırmasız el atma

gerekçesiyle Mardin Asliye Hukuk Mahkemesi’ne tazminat davası açtıklarını ve Mahkemenin

lehlerinde karar verdiğini eklemektedirler.

Baꢀvuranlar, 2942 sayılı Kanun’un hatalı bir ꢀekilde uygulanması nedeniyle

Yargıtay’ın sözkonusu kararı bozduğunu ileri sürmektedirler. Baꢀvuranlara göre, tapu

kayıtlarının iptal edilmiꢀ olması bu maddeye aykırı olarak yapılmıꢀtır. Her ne olursa olsun,

tazminat ödenmeksizin mülkiyet haklarından mahrum bırakıldıkları için baꢀvuranlar, bu

maddenin AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinde ifade edilen ilkelere aykırılık teꢀkil

ettiğini iddia etmektedirler.

Hükümet, öncelikle olayların 50’li yıllarda meydana geldiğini ve Hazine’nin 1957 ile

1960 tarihleri arasında, baꢀvuranların arazisi de dahil olmak üzere 39.497.000 m² yüzölçümlü

araziye karꢀılık olarak 8.758.869 Türk Lirası (yaklaꢀık 3.105.982 Amerikan Doları) tutarında

ödeme yaptığını belirtmektedir. Bununla birlikte, mülk sahiplerinin almıꢀ oldukları

miktarların saptanmasının zor olduğunu da eklemektedir.

Hükümet, ilgili dönemdeki iç hukuka, yani 221 sayılı Kanun’la ve 2942 sayılı

Kanun’un 38. maddesine atıfta bulunarak, arazinin Đdare’ye tahsis edilmiꢀ olması ve araziden

hiç faydalanmamıꢀ olmaları nedeniyle baꢀvuranların gerçek ve kiꢀisel haklarını kaybettiklerini

ifade etmektedir. Ayrıca Hükümet’e göre ilgili kiꢀiler, Asliye Hukuk Mahkemesi’ne tazminat

davası açtıkları sırada Kamulaꢀtırma Kanunu’nun hükümlerinin uygulanmasını talep

etmemiꢀlerdir.

AĐHM, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinde üç önemli kural bulunduğunu

hatırlatmaktadır: “birinci bendin birinci cümlesinde yer alan ve genel bir kural niteliği

kazanan birinci ilkede mülkiyet hakkı ifade edilmektedir; aynı bendin ikinci cümlesinde yer

alan ikinci ilkede mal ve mülkten yoksun bırakılma ifade edilmekte ve bir takım koꢀullara

bağlanmaktadır; ikinci bentte yer alan üçüncü ilkede ise Devletlere mülkiyetin kamu yararına

uygun olarak kullanılmasını düzenleme hakkı tanınmaktadır (…) Bununla birlikte burada

birbirinden bağımsız kurallar bütünü sözkonusu değildir. Đkinci ve üçüncü ilke, mülkiyet

hakkına müdahale edilmesinde özel koꢀulları tanımlamaktadır; bu nedenle, bu ilkeler birinci

ilke ile tanınan ilke ıꢀığında yorumlanmalıdır” (Bkz. diğerleri arasında, James ve diğerleri-

Birleꢀik Krallık, 21 ꢁubat 1986, ve Iatridis-Yunanistan, no: 31107/96).

AĐHM, Mardin Kadastro Mahkemesi’nin 29 Haziran 1987 tarihli kararından önceki

dönemle ilgili olarak taraflar arasında farklı görüꢀler bulunmasına rağmen, sözkonusu

karardan sonra arazinin kaydının baꢀvuranlar adına yapıldığı konusu tartıꢀma

götürmemektedir. Bu açıdan, mevcut davada 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesini

uygulamaya koyan yerel mahkemelerin baꢀvuranların tapudaki kayıtlarını iptal ettiklerini ve

Savunma Bakanlığı adına kaydedilmesine karar verdikleri dikkate alındığında farklılıklara

iliꢀkin olarak ortaya çıkan soruları çözüme kavuꢀturmak Mahkemeye düꢀmemektedir. Bu

koꢀullar altında, AĐHM yerel mahkeme kararlarının, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin

4

birinci bendinin ikinci cümlesi uyarınca baꢀvuranları mülkiyet haklarından yoksun bıraktığına

kanaat getirmektedir (Bkz. mutatis mutandis, Brumarescu-Romanya, no: 28342/95).

Ayrıca AĐHM, daha önce buna benzer soruların gündeme geldiği bir dava incelediğini

ve 2942 sayılı Kanun’un uygulanması neticesinde, mülkiyet hakkı ihlal edildiğinden Ek 1

No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar verdiğini hatırlatmaktadır (I.R.S. ve

diğerleri-Türkiye). AĐHM, bu maddenin uygulanması hususunda Hükümet’in mevcut davayı

farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır.

AĐHM, 38. maddenin mevcut duruma uygulanması sonucu itibariyle baꢀvuranları

malik sıfatlarının iptali ile elde edebilecekleri her türlü tazminattan yoksun bıraktığına karar

vermiꢀtir. Toplumun genel menfaatleri ve bireyin haklarının korunmasında üstlenilen

zorunluluklar arasında hüküm süren hassas dengeyi sağlayıcı hiçbir tazminat sürecinin

olmaması doğrultusunda, böylesi bir müdahale yalnızca keyfi olarak nitelendirilebilir.

Sonuç olarak, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AĐHM baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3.maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını ve baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını saptamıꢀtır. Bu nedenle

baꢀvurunun kabuledilebilir bulunması uygundur.

B. Esas hakkında

AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi alanında varılan sonuç dikkate

alındığında, AĐHS’nin 13. maddesi bakımından dile getirilen sorunun ayrıca incelenmesinin

gerekli olmadığına karar vermiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar öncelikle, zararın tazmini konusunda Hükümet’in izlemesi gereken en

uygun yolun, dava konusu arazinin tamamını kendilerine iade etmesi ve mayın temizleme

masraflarını ödemesi olacağını belirtmektedirler. AĐHM’nin arazinin iade edilmesi konusunda

bir karar vermemesi durumunda baꢀvuranlar, kendilerine tazminat ödenmesini kabul etmeye

hazır olduklarını belirtmekte ve bunun için 1.624.000.77 Euro yani arazinin mevcut değeri

olan 736.691.77 Euro talep etmektedirler. Baꢀvuranlar ayrıca, 1987 tarihinden beri mülkiyet

haklarından yoksun bırakılmıꢀ olmaları nedeniyle ortaya çıkan zarar ve mayın temizleme

masrafları için 887.309 Euro talep etmektedirler.

Baꢀvuranlar bu iddialarını desteklemek için, talepleri üzerine Mardin Asliye Hukuk

Mahkemesi tarafından belirlenen bilirkiꢀilerce, 21 Haziran 2005 tarihinde gerçekleꢀtirilen

bilirkiꢀi incelemesine dayanmaktadırlar.

Ayrıca baꢀvuranlardan her biri, manevi tazminat olarak 5.000 Euro talep etmektedirler.

5

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, I.R.S. ve diğerleri-Türkiye davasında (adil tazmin) (no: 26338/95, 31 Mayıs

2005) tespit edilen ihlal nedeni mülkiyet hakkından yoksun bırakılmanın hukuki nitelenmesi

değil de tazminat ödenmemesi olduğu durumunda, tazminatın malların toplam değerini

yansıtması gerekli değildir. AĐHM, mevcut davada, Mardin Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 6

Ağustos 1991 ve 17 Temmuz 1992 tarihli kararlarında, baꢀvuranların alabilecekleri tazminat

bedelini saptamıꢀtır. Bununla birlikte, 2940 sayılı Kanun’un 38. maddesi uyarınca tazminat

davasının zamanaꢀımına uğradığı gerekçesiyle bu karar Yargıtay tarafından bozulmuꢀ ve bu

maddenin uygulanması için Asliye Hukuk Mahkemesi’ne geri gönderilmiꢀtir. Bu durum,

AĐHM’nin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinin dayanağını

oluꢀturmaktadır. Sonuç olarak, mahkemenin bu konudaki içtihadı ve elindeki mevcut unsurlar

doğrultusunda AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvuranlara toplu olarak 250.000 Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir.

Manevi tazminat talepleri ile ilgili olarak AĐHM, mevcut davada manevi tazminat

konusunda herhangi özel bir sorunun bulunmadığına kanaat getirmiꢀtir (I.R.S. ve diğerleri

(adil tazmin)).

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuranlar, yerel mahkemeler ve AĐHM önünde yaptıkları masraf ve harcamalar için

8.750 Euro talep etmektedirler. Baꢀvuranlar yerel mahkemelerde ve AĐHM önünde temsil

edilebilmeleri için saati 125 Euro’dan 70 saatlik bir çalıꢀma yapıldığını ifade etmektedirler.

Baꢀvuranlar ayrıca rakam belirtmeksizin telefon, fotokopi ve posta ücretleri gibi çeꢀitli

masrafların da ödenmesini talep etmektedirler.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadı uyarınca, masraf ve harcamalar konusunda, AĐHS’nin 41.

maddesi alanında, gerçekliği, zorunluluğu ortaya konulan ve makul miktarlarda olan masraf

ve harcamalar geri ödenebilmektedir (Iatridis). Ayrıca, mahkeme masrafları yalnızca tespit

edilen ihlalle ilgili oldukları sürece geri ödenebilir (Beyeler-Đtalya (adil tazmin), no:

33202/96, 28 Mayıs 2002).

AĐHM, baꢀvuranların ne yerel mahkemeler ne de AĐHM önünde yaptıkları masraf ve

harcamalarla ilgili olarak fatura sunduklarını not etmektedir. Bununla birlikte bir avukat

tarafından temsil edilen baꢀvuranların bir takım masraflar yapmıꢀ olabilecekleri

kanaatindedir. Mevcut dava koꢀulları dikkate alındığında, tüm masraflarla birlikte

baꢀvuranlara toplu olarak 4.000 Euro ödenmesinin makul olduğuna karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

6

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesine dayanan ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara;

i. maddi tazminat olarak 250.000 Euro (iki yüz elli bin) ödenmesine;

ii.masraf ve harcamalar için 4.000 Euro (dört bin) ödenmesine;

iii.yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§2 ve 3

maddesine uygun olarak 10 Ekim 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

7