CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KAHRAMAN KORKMAZ VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no:47354/99 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

23 Ocak 2007

Đşbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı

şekli düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılan başvurunun nedeni (başvuru no: 47354/99) bu ülkenin

yirmi beş vatandaşı Kahraman Korkmaz, Müslüm Kütük, Mustafa Özdemir, Mehmet

Özdemir, Seyit Ahmet Özdemir, Ali Korkmaz, Mustafa Korkmaz, Namık Kemal Korkmaz,

Müslüm Arar, Mehmet Arar, Zeynep Özdemir, Pempe Oğuz, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Fatma

Korkmaz, Hanım Korkmaz (Bozkurt), Döne Korkmaz (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine

Kaya, Đslim Aslan, Güler Korkmaz, Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, Đslim Sağlam ve Redife Arar

(Kaçar)’ın (başvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonuna 17 Mayıs 1997 tarihinde

(AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel Đnsan Haklarını (AĐHS) güvence altına

alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi (AĐHM) önünde Şanlıurfa barosu avukatlarından Yusuf Karataş tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Đdare 1990 yılında başvuranlara ait Şanlıurfa’da bulunan arsaları istimlak etmiştir.

Đdare tarafından ödenen miktarı yetersiz bulan başvuranlar Birecik Asliye hukuk

mahkemesine giderek her hissenin kamulaştırma bedelinin artırımı talebiyle ayrı davalar

açmıştır.

Mahkeme, Đdarenin her taşınmazın devredilmesi tarihinden itibaren hesaplanacak yıllık % 30

yasal faiz oranıyla birlikte başvuranlara ek kamulaştırma bedeli ödemesine karar vermiştir. Bu

kararlar Yargıtay tarafından onanarak nihai hale gelmiştir.

Bu arada, başvuran Müslüm Kütük 28 Nisan 1996’da vefat etmiştir.

Đdare başvuranlara 10 Haziran ve 21 Ekim 1997 tarihlerinde ek bedelleri ödemiştir.

Ayrıntılar tabloda yer almaktadır:

BAŞVURANLARIN

EK KAMULAŞTIRMA

GECĐKME

FAĐZĐNĐN

HESAPLANMA

TARĐHĐ

YARGITAY

KARARININ

TARĐHĐ

ÖDEME

TARĐHĐ

ÖDENEN MĐKTAR

ADLARI

BEDELĐ

(TL)

31 no’lu hisse

Meteler köyü

Kahraman Korkmaz

Müslüm Kütük

2 220 380 000

13.03.1996

28.03.1996

23.12.1996

03.03.1997

10.06.1997

21.10.1997

2 902 309 794

118 no’lu hisse

Geçittepe köyü

Mustafa Özdemir

Mehmet Özdemir

Seyit Ahmet Özdemir

Zeynep Özdemir

Pempe Oğuz

229 801 685

284 106 430

Elif Ateş

Hatice Özkılıç

2

195 no’lu hisse

Geçittepe köyü

Ali Korkmaz

Mustafa Korkmaz

Namık Kemal

Korkmaz

Güler Korkmaz

Fatma Korkmaz

Hanım Korkmaz

(Bozkurt)

8 580 871 909

12.03.1996

03.03.1997

21.10.1997

11 933 629 060

Döne Korkmaz

(Ölçün)

Kudret Korkmaz

Emine Kaya

Đslim Aslan

155 no’lu hisse

Geçittepe köyü

Müslüm Arar

Redife Arar (Kaçar)

Mehmet Arar

Elif Arıkan

3 399 876 640

13.03.1996

23.12.1996

10.06.1997

4 472 264 335

Ayşe Kurucu

Đslim Sağlam

156 no’lu hisse

Geçittepe köyü

Müslüm Arar

Redife Arar (Kaçar)

Mehmet Arar

Elif Arıkan

887 330 206

14.03.1996

11.11.1996

10.06.1997

1 129 637 600

24 Eylül 2001 tarihinde 31, 195 ve 156 no’lu arsa hisselerine değin kamulaştırma kararları

kısmi olarak kaldırılmış, ilgili paylar Đdarenin daha önce ödediği miktarların geri ödenmesiyle

eski maliklerine geri verilmiştir.

Ayrıntılar tabloda yer almaktadır:

BAŞVURANLARIN ADLARI

GERĐ VERĐLEN ORAN

GERĐ VERĐLME TARĐHĐ

ÖDEME MĐKTARI

(TL)

31 no’lu hisse

Meteler köyü

Kahraman Korkmaz

Müslüm Kütük’ün

[mirasçıları]

% 91,53

30.01.2002

08.03.2002

1 425 798 500

156 no’lu hisse

Geçittepe köyü

Müslüm Arar

Redife Arar (Kaçar)

Mehmet Arar

Elif Arıkan

59 914.057

9.985.676

% 10,29

22.01.2002

3

195 no’lu hisse

Geçittepe köyü

Ali Korkmaz

2 415 507 000

135.872.000

452.907.578

135.872.000

Mustafa Korkmaz

Namık Kemal Korkmaz

Güler Korkmaz

Fatma Korkmaz

% 34,13

30.01.2002

Hanım Korkmaz (Bozkurt)

Döne Korkmaz (Ölçün)

Kudret Korkmaz

Emine Kaya

Đslim Aslan

HUKUK AÇISINDAN

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Ek kamulaştırma bedellerine uygulanan yasal faiz oranının yetersiz olduğunu ve kamulaştırıcı

Đdare tarafından ödemenin geç yapıldığını öne süren başvuranlar Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.

maddesi uyarınca mağdur olduklarını ileri sürmektedir.

A. Ön itiraz

Hükümet, 2002 yılında 31, 156 ve 195 no’lu arsa hisselerinin malikleri olan başvuranlara

kısmen geri verildiğini, buna karşılık idare tarafından 1997 tarihinde ödenen miktarlara hiçbir

faizin uygulanmadığını hatırlatmaktadır. Hükümet bu hisseler bağlamında başvuranların Ek 1

no’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca zarara uğradıklarını ileri süremeyeceklerini

savunmakta, ayrıca başvuranların mülkiyet hakkının Đdarenin taşınmazları geri vermesinden

önceki dönemde ve kullanmaması ölçüsünde etkilenmediğinin altını çizmektedir.

Başvuranlar 13 Mart ve 28 Temmuz 2006 tarihli görüşlerinde kamulaştırma işlemlerinin

kısmi olarak 2002 yılında kaldırıldığını, ek kamulaştırma bedellerinin 1997 yılında ödendiği

karşılığını vermiştir. Başvuranlar böylece Đdarenin taşınmazlarını elinde bulundurduğu beş yıl

boyunca gelir kaybına uğradıklarını ileri sürmekte, bu yönde özellikle arsalarını işletmelerinin

olanaksız oluşuyla temel gelir kaynağından yoksun kaldıklarını ortaya koymaktadır.

AĐHM’ye göre kısmen geri verildiği bilinen sözkonusu hisselere ilişkin sorun ek

kamulaştırma bedellerinin ödenmesindeki olası gecikmenin sonuçlarının giderilip

giderilmediğini ortaya koymaktadır. AĐHM, bir ayrımın bulunduğunu gözlemlemektedir: geri

ödemeye dahil olmayan hisse payları sözkonusu olduğundan (31 no’lu hisse % 8,47 pay, 156

no’lu hisse % 89,71’lik pay ve 195 no’lu hisse % 65,87’lik pay), maruz kalınan olası gelir

kaybının değerlendirilmesinde 138 ve 155 no’lu hisseler de dikkate alınmalıdır. AĐHM,

başvurunun bu bölümünde Aka ve Akkuş kararındaki yerleşik içtihattan ayrı tutulacak hiçbir

neden görememektedir.

Geri verilen hisselere gelince, başvuranların bazı gelir kaybına uğradıkları farz edilse bile

AĐHM bu durumun taşınmazlarının geri verilmesiyle değil, kendilerine ödenen makul

miktarlarla giderilmiş sayılacağına itibar etmektedir. Esasında, Đdare, bu kişilerden 1997

yılında bu miktarların gecikme faizi hesaplanmadan ödenmesini isteyerek, başvuranların

4

enflasyon oranından yararlanmalarını sağlamış ve bu şekilde tarafların çıkarları arasında

dengeyi yeniden sağlamıştır

Kısmen geri verilen 31, 156 ve 195 no’lu arsa hisseleri dikkate alındığında ek kamulaştırma

bedellerinin geç ödenmesi ile ilgili başvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun bulunması ve

AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri gereğince reddedilmesi gerekir.

Başvuranların sözkonusu parsellerin işletilmesinin imkânsız olduğu yönündeki şikayeti ile

ilgili AĐHM, bunun ilk kez 13 Mart 2006 tarihli yazılı görüşlerde dile getirildiği saptamasını

yapmaktadır. Zira öne sürülen zarar başvurudan altı ay önce geri verilme tarihi olan 2002

yılında talep edilebilirdi. Başvuranların bu yeni şikayeti hakkında hiçbir başvuruda

bulunmadığı varsayılsa dahi bu şikayet her halükarda geç yapılmıştır.

Dayanaktan yoksun olan başvurunun bu bölümü AĐHS’nin 35 §§ 1. ve 4. maddeleri uyarınca

reddedilmektedir.

B. Esas hakkında

Hükümet 13 Ekim 2005 tarihli tamamlayıcı görüşlerinde AĐHM’den mevcut başvurunun

Akkuş kararı ışığında değerlendirilmesi talebinde bulunmaktadır.

AĐHM, dava olaylarının hukuki nitelendirilmesinin Hükümetçe atfedilen şekliyle bağlayıcı

olmadığına, AĐHM içtüzüğünün 54 § 2 (c) maddesinin uygulanmasına istinaden Hükümete

gönderilen 22 Eylül 2005 tarihli yazıda da belirtildiği üzere, bu başvurunun aynı zamanda Aka

kararı ile de karşılaştırılabileceğine itibar etmektedir.

AĐHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. Akkuş kararı, §§

30-31 ve Aka kararı, §§ 50-51).

AĐHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki

Đdareye

yüklenebilen

bu

gecikme

başvuranları,

mülklerinin

kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Bu gecikme, AĐHM’yi,

başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması

arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke

katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuranlar toplam 192.214 ABD Doları (yaklaşık 149.967 Euro) maddi zarara uğradıklarını

ileri sürmekte, manevi tazmin olarak 15.000 ABD Doları (yaklaşık 11.703 Euro) talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarların ispat edilmemiş ve aşırı olduklarını belirtmektedir.

5

Aka kararında benimsenen hesaplama yöntemi ve ilgili ekonomik veriler ışığında, AĐHM

başvuranlara maddi tazminat başlığı altında takip eden miktarların ödenmesini

kararlaştırmıştır:

-

31 no’lu arsanın hissesi için, Kahraman Korkmaz ve Müslüm Kütük’ün mirasçılarına

birlikte toplam 1.272 Euro;

118 no’lu arsanın hissesi için, Zeynep Özdemir, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Mustafa

Özdemir, Mehmet Özdemir ve Seyit Ahmet Özdemir’e birlikte toplam 2.259 Euro;

195 no’lu arsanın hissesi için, Güler Korkmaz, Fatma Korkmaz, Hanım Korkmaz

(Bozkurt), Döne Korkmaz (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine Kaya, Đslim Aslan, M.

Ali Korkmaz, Mustafa Korkmaz ve Namık Kemal Korkmaz’a birlikte toplam 51.343

Euro;

-

155 no’lu arsanın hissesi için Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, Đslim

Sağlam, Müslüm Arar ve Mehmet Arar’a birlikte toplam 22.747 Euro;

156 no’lu arsanın hissesi için Redife Arar (Kaçar) ve Elif Arıkan, Müslüm Arar ve

Mehmet Arar’a birlikte toplam 5.639 Euro.

Manevi tazminata gelince, AĐHM olayların mevcut koşullarında ihlal kararının tespitinin

manevi tazmin bakımından yeterli olacağına itibar etmektedir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuranlar Strazburg organları önünde yapmış oldukları harcamalar için 10.000 ABD Doları

(yaklaşık 7.801 Euro) talep etmektedir.

Hükümet bu talebin kanıtlanmadığını savunmaktadır.

Kanıtlayıcı belge sunmamalarına karşın AĐHM, başvuranlara birlikte 1000 Euro ödenmesini

uygun görmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Kısmen geri verilen 31, 156 ve 195 no’lu arsa hisselerinin beş yıl süreyle işletilmelerinin

olanaksız olduğu ve bu hisselerle ilgili ek kamulaştırma bedellerinin geç ödendiği

şikayetlerinin kabuledilemez olduğuna;

2. 118 ve 155 no’lu arsa hisselerine ve 31, 156 ve 195 no’lu hisselerin geri verilmeyen

paylarına değin Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

6

3. Mevcut kararın kendisinin manevi tazminat bakımından başlı başına adil bir tazmini

oluşturduğuna;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve miktarlara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin başvuranlara;

i. maddi tazminat olarak,

- Kahraman Korkmaz ve Müslüm Kütük’ün mirasçılarına birlikte 1.272 (bin iki yüz

yetmiş iki) Euro ödemesine;

- Zeynep Özdemir, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Mustafa Özdemir, Mehmet Özdemir ve

Seyit Ahmet Özdemir’e birlikte 2.259 (iki bin iki yüz elli dokuz) Euro ödemesine;

- Güler Korkmaz, Fatma Korkmaz, Hanım Korkmaz (Bozkurt), Döne Korkmaz

(Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine Kaya, Đslim Aslan, M. Ali Korkmaz, Mustafa

Korkmaz ve Namık Kemal Korkmaz’a birlikte 51.343 (elli bir bin üç yüz kırk üç)

Euro ödemesine;

- Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, Đslim Sağlam, Müslüm Arar ve

Mehmet Arar’a birlikte 22.747 (yirmi iki bin yedi yüz kırk yedi) Euro ödemesine;

- Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Müslüm Arar ve Mehmet Arar’a birlikte 5.639

(beş bin altı yüz otuz dokuz) Euro ödemesine;

ii. yargı giderleri için başvuranlara birlikte 1.000 (bin) Euro ödemesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Avrupa Merkez

Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz

uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 23 Ocak 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

7