COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KALGI/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 37252/05)

KARAR

STRAZBURG

20 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 37252/05 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Seydo Kalgı’nın (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 28 Eylül 2005

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1938 doğumludur ve ꢁanlıurfa’da yaꢀamaktadır.

1964 yılında yapılan kadastro ölçümünde Siverek ilçesindeki bazı araziler, baꢀvuran

ve diğer kiꢀiler adına kaydedilmiꢀtir. 1971 yılında aynı ilçeden bir kiꢀi, kendi hissesini

baꢀvurana bağıꢀlamıꢀtır.

28 Ağustos 1972’de ilçeden iki kiꢀi (O.T. ve H.Y.), kadastro kayıtlarına itiraz ederek

M.E. aleyhinde dava açmıꢀ ve 1950’den önceki kayıtlara göre sözkonusu arazinin yasal

sahipleri olduklarını iddia etmiꢀlerdir. Belirsiz tarihlerde, yargılama sürecinde, baꢀvuranın da

dahil olduğu birçok ilçe sakininin, üç davacı, yedi davalı ve iki müdahil üçüncü tarafla devam

eden yargılamaya taraf oldukları anlaꢀılmaktadır. Hem davalılar hem de davacılar sözkonusu

arazinin tapusuna sahip olduklarını iddia etmiꢀlerdir.

9 Haziran 1983’te ilk derece mahkemesi, mahkemeye çağrılabilmesi için baꢀvuranın

adresinin tespit edilmesini talep etmiꢀtir. 20 Mart 1985’te ilk derece mahkemesi, baꢀvuranın

bulunduğu yeri tespit etmek amacıyla ülke çapındaki bir gazetede celpleri yayınlamaya karar

vermiꢀtir.

18 Kasım 1985’te H.Y. ilk derece mahkemesine bir yazı sunarak hakime, baꢀvuranla

vardıkları mutabakatı bildirmiꢀ ve baꢀvuranın, bu mutabakata uygun olarak ifade vermek

üzere mahkeme önüne çıkacağını belirtmiꢀtir.

Dava dosyasından baꢀvuranın, taraflardan biri olduğunu bildirdiği 22 Mart 2004’e

kadar ilk derece mahkemesi önüne çıkmadığı anlaꢀılmaktadır. 22 Kasım 2004’te baꢀvuranın

temsilcisi, ilk derece mahkemesine bir vekaletname sunmuꢀtur.

Mahkeme, yargılama sürecinde 23 Haziran 1986’da yerinde inceleme

gerçekleꢀtirmiꢀtir. Tapu kayıtlarına iliꢀkin bilirkiꢀi raporları talep edilmiꢀtir. Çeꢀitli tarihlerde

çok sayıda tanık dinlenmiꢀtir. Davalıların bir kısmı farklı tarihlerde kendi hisselerini, kısmen

diğerlerine devretmiꢀtir.

5 Mart 2007’de Siverek Kadastro Mahkemesi, baꢀvuran ve diğer davalılar lehine karar

vermiꢀtir. Kararın verildiği tarihte davacı ve davalı sayısının sırasıyla yirmi sekiz ve seksen

bire eriꢀtiği anlaꢀılmaktadır.

Dava halen Yargıtay önünde devam etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak yargılama süresinin “makul süre”

gereğine uygun olmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

A. Göz önüne alınacak süre

Hükümet, AĐHM’den yalnızca Türkiye’nin, Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na

kiꢀisel baꢀvuru hakkını tanıdığına iliꢀkin beyanını sunduğu 28 Ocak 1987’den sonra yapılan

yargılamaları göz önüne almasını istemiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın yalnızca bir avukat tarafından

temsil edilmeye baꢀladığı 22 Kasım 2004’ten tarihinden sonra yargılamaya taraf olduğunu

kaydetmiꢀtir. Baꢀvuran, herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.

AĐHM, dava dosyasından baꢀvuranın, 28 Ağustos 1972’de baꢀlayan yargılamaya ne

zaman taraf olduğunun kesin olarak anlaꢀılmadığını kaydeder. Yargılamalarda baꢀvurandan

ilk kez, ilk derece mahkemesinin baꢀvuranın adresinin tespit edilmesini istediği 9 Haziran

1983’te bahsedilmiꢀtir. Bu tarihten önce baꢀvuranın yargılamaya dahil olduğunu gösteren

herhangi bir belge olmaması nedeniyle AĐHM, baꢀvuran hususunda yargılamanın baꢀlama

tarihi olarak 9 Haziran 1983’ün kabul edilmesine karar vermiꢀtir. AĐHM, yargılamaların halen

ulusal mahkemeler önünde devam etmekte olduğunu kaydeder. AĐHM’nin zaman yönünden

(ratione temporis) yetkisi göz önüne alındığında, yargılamalar Hükümet’in 28 Ocak 1987’de

kiꢀisel baꢀvuru hakkını tanımasından bu yana hali hazırda yirmi iki yıl dokuz aydır devam

etmekteydi. Ancak, sözkonusu tarih itibariyle yargılamaların, baꢀvuran hususunda üç yıl yedi

aydır devam etmekte olduğunu kaydeder.

B. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranın yargılamalara son zamanlarda dahil olması nedeniyle mağdur

statüsünde bulunmadığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.

AĐHM baꢀvuranın, yargılamaları gereken titizlikle takip etmediğini kabul eder. Ancak,

3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun, ulusal mahkemelerin yargılamalara devam etmesini ve her

iki tarafın yokluğunda dahi sorunları çözüme kavuꢀturmasını gerekli kıldığını kaydeder.

Dolayısıyla, baꢀvuranın yargılama süresinin aꢀırılığından mağdur olduğunu iddia edebileceği

kanaatindedir (bkz., Mahmut ve Zülfü Balıkçı/Türkiye, no. 19895/03 ve 21302/03, 28.

paragraf, 21 Ekim 2008).

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikayetin dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle, kabuledilebilir niteliktedir.

C. Esas

Hükümet, baꢀvuranın 2004’te aktif olarak dahil olması nedeniyle yargılamaların aꢀırı

uzun sürmediğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, herhangi bir yorum yapmamıꢀtır. Ancak AĐHM,

mevcut yargılamaların baꢀlangıç tarihi olarak 28 Ocak 1987’yi kabul etmiꢀ olduğunu

kaydeder.

AĐHM, yargılama süresinin makul olup olmadığının, dava koꢀulları ıꢀığında ve

davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili makamların tutumları ve ihtilaf durumunda

baꢀvuran için nelerin risk altında olduğu gibi kriterlere atıfta bulunularak değerlendirilmesi

gerektiğini yineler (bkz., Frydlender/Fransa [BD], no. 30979/96, 43. paragraf, AĐHM 2000-

VII).

AĐHM mevcut davada, iddianın karara bağlanmasının, bilirkiꢀi ekspertizi, yerinde

inceleme ve tanıkların dinlenmesini gerektirdiğini gözlemler. Bu nedenle, dava belirli bir

karmaꢀıklık içermektedir.

Ancak AĐHM yargılama sürecinde kayda değer gecikmeler meydana geldiğini ve

baꢀvuranın mevcut bulunmaması, yargılamaların uzamasına katkıda bulunmuꢀ olsa dahi,

bunun asıl sebep olarak kabul edilemeyeceğini kaydeder. Đç hukuk uyarınca, ilk derece

mahkemesi baꢀvuranın mevcut olmaması halinde dahi yargılamalara devam etmekle

yükümlüdür. AĐHM, sıklıkla mevcut baꢀvurudakine benzer konuların ortaya konduğu

davalarda AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır (bkz., mutatis mutandis,

Meꢀrure Sümer/Türkiye, no. 64725/01, 49. paragraf, 8 Nisan 2008). Ne davanın karmaꢀıklığı

ne de tarafların tutumları mevcut baꢀvuruda ilk derece mahkemesinin yol açtığı bu denli uzun

gecikmeleri açıklamak için yeterli değildir.

Sunulan delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut davada farklı bir sonuca

varmasını sağlayacak herhangi bir delil ya da iddia ortaya koymadığı kanaatindedir. AĐHM

yargılama süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” gereğini karꢀılamadığı sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuran, yargılamaların aꢀırı uzun sürmesinin, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi

tarafından güvence altına alınan mülkiyet hakkını ihlal ettiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiꢀtir.

AĐHM sözkonusu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayetle bağlantılı olduğunu ve bu

nedenle, kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerektiğini kaydeder.

Ancak, 6/1 madde bağlamında vardığı sonucu göz önüne alarak, mevcut davada, 1

No’lu Protokol’ün 1. maddesinin de ihlal edilip edilmediğini incelemenin gerekli olduğu

kanaatindedir (bkz. Ezel Tosun/Türkiye, no. 33379/02, 28. paragraf, 10 Ocak 2006).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢀvuran adil tazmine iliꢀkin, 28 Eylül 2005’te sunduğu baꢀvuru formunda belirttiği

taleplerini ortaya koymuꢀtur ancak, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 60. maddesi ile ilgili Uygulama

Talimatı’nın 5. maddesine riayet etmemiꢀtir. Bu nedenle AĐHM, mevcut davada bu baꢀlık

altında tazminat ödenmesine gerek görmemektedir (bkz. Marčić ve Diğerleri/Sırbistan, no.

17556/05, 63. paragraf, 30 Ekim 2007).