CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

KALIN- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 31236/96)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRASBOURG

10 Kasım 2004

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (31236/96) başvuru no'lu

davanın nedeni Özkan Kalın'ın (ilk soyadı Kılıç) (başvuran) Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesine 31 Ağustos 1994 tarihinde Avrupa İnsan Haklan

Sözleşmesi'nin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 25. maddesi

uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM) önünde Londra'da avukat Anke Stock tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuran 1964 doğumlu olup Lozan'da ikamet etmektedir.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı 13 Eylül

1991 tarihli iddianamesi ile 1991 Sayılı Terörle Mücadele Kanununun 6. ve 8.

maddelerine dayalı olarak başvuran hakkında ceza davası açmıştır. Başsavcı

başvuranın yazı işleri başkanlığını yürüttüğü Yeni Ülke adlı haftalık

yayımlanan dergide yer alan «Ağustos sıcağı Botan'da yükseliyor» başlıklı

makaleye dayalı olarak başvuranı bölücülük propagandası yapma suçu ile

itham etmiştir. Bu makale Ağustos 1991 yılında Nusaybin'de yapılan gösteri

sırasında meydana gelen olayları aktarmaktadır.

İkinci dava «Onlar gitmediler kaçtılar» adıyla sözkonusu dergide

yayımlanan makaleye dayalı olarak Cumhuriyet Başsavcısının 1991 Sayılı

Kanunun 6. ve 8. maddelerince açmış olduğu davadır.

1. «Ağustos sıcağı Botan 'da yükseliyor» adlı makale ile ilgili yürütülen

cezai yargılama süreci

Devlet Güvenlik Mahkemesi, sözkonusu makalenin bütününe dayalı

olarak 14 Ekim 1992 tarihli kararı ile Devlet Güvenlik Mahkemesi başvuranın

serbest bırakılmasını kararlaştırmıştır. Sözkonusu makalenin bütününü ele

alan mahkeme davaya neden olan verilerin 1991 Sayılı Kanunun 6. ve 8.

maddelerinde öngörüldüğü üzere başvuranın basın yoluyla bölücülük

propagandası yaptığı sonucunu oluşturmadığına itibar etmiştir.

Cumhuriyet Savcısı bu karar karşısında temyiz başvurusunda

bulunmuştur.

Yargıtay, Devlet Güvenlik Mahkemesinin başvuranın serbest bırakılma

gerekçesinin kabul edilemez olduğunu kaydederek 10 Şubat 1993 tarihinde

almış olduğu karar ile ilk derece mahkemesinin kararını bozmuştur. Yargıtay

dava konusu makalenin ve fotoğrafın TCK'nın 312 § 2 maddesinde öngörülen

etnik kökene dayalı ayrımcılık gözeterek halkı kin ve düşmanlığa sevk etme

unsurunu oluşturduğunu hatırlatmıştır.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

DGM, Yargıtay'ın kararı doğrultusunda 14 Ekim 1993 tarihli kararı ile

TCK'nın 312. maddesine dayanarak başvuranı iki yıl hapis ve 120.000 TL.

para cezasına çarptırmıştır.

Yargıtay l Mart 1994 tarihinde bu kararı onamıştır.

2. «Onlar gitmediler kaçtılar» adlı makale ile ilgili yürütülen cezai

yargılama süreci Sözü edilen makale PKK avrupa tanıtımının yapıldığı basın

toplantısını dile getirmektedir.

DGM, 4 Eylül 1992 tarihli kararı ile, makalenin bilgilendirme amacını

taşıdığını belirterek başvuranın salıverilmesini kararlaştırmıştır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 17 Eylül 1993 tarihli kararı ile Yargıtay

kararım müteakip başvuranı haftalık derginin yazı işleri müdürü sıfatıyla PKK

propagandası yaptığı gerekçesiyle 1991 Sayılı Kanunun 6 § 2 maddesi

uyarınca 25.000.000 TL. para cezasına çarptırmıştır.

Yargıtay bu kararı 7 Şubat 1994 tarihinde onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS'NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran hakkında verilen mahkumiyet cezasının ifade özgürlüğüne

yönelik bir ihlali oluşturduğundan şikayetçi olmakta ve AİHS'nin 10.

maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

AİHM, Sözleşme ile güvence altına alındığı bilinen başvuranın ifade

özgürlüğüne yönelik sözkonusu müdahale ile taraflar arasında bir ihtilafa yer

vermemektedir. Benzer müdahalenin Sözleşme'nin 10 § 2 maddesince

yasayla öngörülen, toprak bütünlüğünün korunmasına yönelik meşru bir

amacı gütmesi ve «demokratik bir toplum için gereklilik» arz etmesi zorunludur

(Bkz. Yağmurdereli - Türkiye karan, no: 29590/96, § 40, 4 Haziran 2002).

Sözkonusu müdahalelerin «yasayla öngörülmesi» ile ilgili olarak

başvuran 1991 Sayılı Terörle Mücadele Kanununun 6 § 2 ve TCK'nın 312.

maddelerinin uygulanması neticesindeki mahkumiyetlerin yargılanan

kimselere göre farklı sonuçları bulunduğunu bu kanunların yorumunun kişiden

kişiye ve bir hakimden diğerine değiştiğini ve etkilerinin öngörülemez

olduğunu ileri sürmektedir.

AİHM, başvuranın 1991 Sayılı Kanunun 6. ve TCK'nın 312. maddelerine

dayalı olarak mahkum edilmesi ile «yasa ile öngörülen» ifade özgürlüğüne

yönelik bir müdahalenin oluştuğunu kabul etmektedir (Bkz. Sürek ve Özdemir

kararları no: 23927/94 ve 24277/94, § 47, 8 Temmuz 1999 ve Öztürk-Türkiye

kararı no: 22479/93, § 53, AİHM 1999-VI).

Mahkeme daha önceki kararlarda da benzer şikayetlerin dile getirildiğini

ve bu şikayetlerin AİHS'nin 10. maddesinin ihlali ile neticelendiği tespitinde

bulunmaktadır (Bkz. özellikle Ceylan-Türkiye no: 23556/94, § 38, AİHM 1999-

IV, sözü edilen Öztürk kararı, § 74, İbrahim Aksoy, § 80, Karkın-Türkiye

no:43928/98, § 39, Kızılyaprak-Türkiye kararlan no: 27528/95, § 43, 2 Ekim

2003).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde

sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme

sözkonusu siyasi söylemlerde kullanılan özel terimleri dikkate almakta ve bu

çerçevede özellikle terörle mücadele sırasında karşılaşılan güçlükleri göz

önünde tutmaktadır (Bkz.sözü edilen İbrahim Aksoy, § 60, ve Incal-Türkiye

kararları, 9 Haziran 1998, 1998-IV, s. 1568, § 58).

Mezkur basın açıklaması güvenlik güçlerinin bölücülük faaliyetlerine

karşı yürüttükleri mücadelenin ağır bir eleştirisini oluşturmaktadır.

AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesinin bu beyanı halkı kin ve düşmanlığa

tahrik ederek Türk Devletinin toprak bütünlüğüne kasteden söylemler olarak

değerlendirdiğini kaydetmiştir.

Mahkeme yerel hukuk mercileri tarafından alman kararların gerekçeleri

ışığında mahkumiyet kararlarının başlı başına özgürlüğüne yönelik bir

müdahaleyi oluşturduğuna itibar etmektedir (Bkz. mutatis mutandis, Sürek-

Türkiye kararı (no: 4) no: 24762/94, § 58, AlHM 1999-IV). AİHM, basın

bildirisinde kullanılan bazı terimlerin özellikle terörle mücadelede bulunan

hükümet politikasının en olumsuz yönlerini ortaya koyan olumsuz bir tabloyu

çizdiğini, husumet sözcüğünün yan anlamıyla kullanıldığını, şiddet kullanımın

ve silahlı mücadelenin teşvik edilmediğini ve hazırlanan söylemin kin ve nefret

beyanından oluşmadığım ifade etmektedir. AİHM nezdinde bütün bunlar

dikkate alınması gereken unsurlardır (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye (no:l)

no: 26682/95, § 62 AİHM 1999-IV ve Gerger-Türkiye kararları no: 24919/94, §

50, 8 Temmuz 1999).

Bunun yanı sıra AİHM, suçun niteliğinin ve verilen cezaların ağırlığının

yapılan müdahalenin orantılılığı bakımından dikkate alınması gereken

unsurlar olduğunu kaydetmektedir.

Mevcut davada başvurana yönelik gerçekleştirilen müdahalenin

«demokratik bir toplum için zaruriyet» olarak mtelendirilemeyeceğini emsal

gösteren AİHM, AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AİHS'NİN 7. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran ayrıca yasa ile açık bir biçimde tanımlanmayan hükümlerin

uygulanarak mahkum edilmesi ile AİHS'nin 7. maddesinin ihlal edildiğinden

şikayetçi olmaktadır.

Mahkeme AİHS'nin 7. maddesinde yer alan hukuk kavramının («law»)

Sözleşme'nin diğer maddelerini oluşturan «loi», «yasa» kavramına karşılık

geldiğini ifade etmektedir (Bkz. S.W.-İngiltere kararı 22 Kasım 1995, seri: A

no: 335-B, § B). AİHS'nin 10 § 2 maddesinde dile getirilen öngörülebilirlik

hususunda AİHM, Sözleşme'nin 7. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna

varmıştır (Bkz. Erdoğdu ve İnce-Türkiye kararı no: 25067 / 94 ve 25068/94,

AİHM 1999-IV, § 59).

III. AİHS'NİN 6 § l MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik

Mahkemesinin bünyesinde askeri hakimi bulundurması nedeniyle «tarafsız ve

bağımsız» bir mahkeme olarak kabul edilemeyeceğini ileri sürmekte ve

AİHS'nin 6 § l maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

Mahkeme daha önceki kararlarda buna benzer pek çok şikayetlerin dile

getirildiğini ve bunların AİHS'nin 6 § l maddesinin ihlal edildiği yönünde

sonuçlandırıldığını ortaya koymaktadır. (Bkz. söz edilen Özel kararı, §§ 33-34,

ve Özdemir kararı, §§ 35-36).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde

sonuçlandıracak bir tespitte bulunmadığını ve hiçbir delili sunmadığını

incelemektedir. Başvuranın «ulusal güvenliğe» yönelik işlenen suçlardan

yargılanmasının anlaşılabilir olduğu, bunun yanı sıra başvuranın aralarında

askeri bir hakimin de yer aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin TCK'ya dayalı

olarak yapmış olduğu yargılama hususunda endişe duymasının yerinde

olduğu kanısındadır. Üstelik Devlet Güvenlik Mahkemesinin davanın

gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında başvuran hakkında sebepsiz bir

yargı karan aldığı sonucu çıkmaktadır. Bu nedenle başvuranın bu yargı

makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate

alınması gerekmektedir. (Bkz. Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998, 1998-IV s.

1573, § 72 ).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik

Mahkemesinin AİHS'nin 6 § 1 maddesinde yer alan bağımsız ve tarafsız bir

mahkeme niteliğini taşımadığı neticesine varmaktadır.

IV. AİHS'NİN 10. VE 6. MADDELERİYLE BİRLİKTE 14. MADDESİNİN

İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

AİHS'nin 10. ve 6. maddeleriyle birlikte 14. maddesine atıfta bulunan

başvuran idarenin etnik kökene dayalı ayrımcılık yapıldığından şikayetçi

olmaktadır.

AİHS'nin 10. ve 6. maddelerinin bağımsız olarak ihlal edildiği hallerde

AİHM, 14. maddeye ilişkin şikayetin incelenmesini gerekli görmemektedir.

V. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS'nin 41. maddesinde yer alan unsurlar

A. Tazminat

Başvuran 90.990 Euro'ya denk düşen gelir kaybı nedeniyle maddi zarara

uğradığını ileri sürmektedir.

Hükümet bu miktara karşı çıkmaktadır.

İddia edilen gelir kaybı ile ilgili olarak AİHM, sunulan delillerin AİHS'nin

10. maddesinin ihlali ile başvuranın gelir kaybına uğradığım ortaya

koymadığına itibar etmektedir (Bkz. aynı anlamda, Karakoç ve diğerleri-

Türkiye kararı no: 27692/95, 28138/95 ve 28498/95, § 69, 15 Ekim 2002). Bu

nedenle AİHM, bu talebi reddetmektedir.

Manevi tazminata gelince AİHM, olayların mevcut koşulları nedeniyle

başvuranın kimi karmaşıklıklara maruz kaldığını kaydederek Sözleşme'nin 41.

maddesi uyarınca başvurana bu yönde 13.000 Euro ödenmesini

kararlaştırmıştır (Okutan-Türkiye kararı 29 Temmuz 2004, no: 43995/98, ve

Haydar Yıldırım ve diğerleri-Türkiye 15 Temmuz 20014, no: 42920/98

kararları ile karşılaştırınız).

AİHM, bir başvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6 § l maddesine

göre tarafsız ve bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği görüşüne

vardığında, prensip olarak en uygun tazminin, zamanında, tarafsız ve

bağımsız bir mahkeme tarafından başvuranı yeniden yargılamanın olacağı

kanaatine varmaktadır (Bkz. sözü edilen Gencel karan, § 27).

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran, Mahkeme organları nezdinde yaptıkları masraf ve

harcamalara ilişkin 18.180 Euro tazminat talebinde bulunmuş, bu yönde

kanıtlayıcı herhangi bir belge sunmamıştır. Hükümet bu miktarlara karşı

çıkmaktadır.

Mahkeme, başvurana masraf ve harcamalar için 4.000 Euro ödenmesini

kararlaştırmıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nm marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı % 3'lük bir faiz oranının uygulanacağını belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. 1. AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

2. 2. AİHS'nin 7. maddesinin ihlal edilmediğine;

3. 3. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin bağımsız ve tarafsız bir

mahkeme sıfatından yoksun bulunması nedeniyle AİHS'nin 6 § l maddesinin

ihlal edildiğine;

4. 4. AİHS'nin 6. ve 10. maddesi ile birlikte 14. maddesinin incelenmesine

gerek olmadığına;

5 a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek KDV, pul, harç ve masraflarla

birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden T.L.'ye çevrilmek üzere

Savunmacı Hükümetin başvurana,

manevi tazminat olarak 13.000 (on üç bin) Euro,

ü.

masraf ve harcamalar için 4.000 (dört bin) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına

kadar, Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77 §§

2 ve 3. maddelerine uygun olarak 10 Kasım 2004 tarihinde yazıyla

bildirilmiştir.