CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KAPAR - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 7328/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

Bu karar AĐHM tüzüğünün 81. maddesine uygun olarak 30 Ağustos 2007

tarihinde değişikliğe uğramıştır.

STRAZBURG

3 Mayıs 2007

Đşbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (7328/03) başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşı Übeydullah Kapar’ın (başvuran) 5 Şubat 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(Mahkeme) yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Beştaş tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1983 doğumlu olan başvuran Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Başvuran, 29 haziran 2001 tarihinde polis tarafından yakalanarak gözaltına alınmıştır.

Düzenlenen tutanakta başvuranın silahlı soygun suçundan gözaltına alındığı belirtilmiştir.

Yine aynı tarihte polis ve savcı tarafından başvuranın ifadesi alınarak Bismil Sulh Ceza

Mahkemesi’ne sevkedilmiştir. Sulh Ceza Mahkemesi yargıcı ‘isnad edilen suçun cinsi, delil

durumu, sanığın suçlamaları kabul etmesi ve kaçma tehlikesi’ gibi unsurları göz önünde

bulundurarak başvuranın tutuklanmasına karar vermiştir. Yapılan duruşmada başvuranın

avukatı, müvekkilinin ne dediğini bilmediğini ve akli dengesinin yerinde olmadığını ileri

sürmüştür. Avukat başvuranın tedavisi için mahkemenin gerekeni yapmasını istemiştir.

Sulh Ceza Mahkemesi Savcısı görevsizlik kararı kararı vererek davayı Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi’ne sevketmiştir.

Diyarbakır Savcılığı 3 Ağustos 2001 tarihli bir iddianameyle başvuran hakkında silahlı

soygun suçundan bir ceza davası açmıştır.

Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi 7 Aralık 2001 tarihli duruşmada ‘isnad edilen suçun

niteliği, delil durumu’ gibi unsurları göz önünde bulundurarak başvuranın tutukluluk halinin

devamına hükmetmiştir. Mahkeme ayrıca başvuranın ifadesinin 31 Ağustos 2001 tarihine

kadar dinlenmesini talep etmiştir.

Mahkeme 6 Eylül 2001 tarihinde yapılan duruşmada ‘isnad edilen suçun cinsi ve delil

durumu’ gibi unsurları göz önünde bulundurarak başvuranın tutukluluk halinin devamına

hükmetmiştir.

5 Ekim ve 2 Kasım 2001 tarihlerinde yapılan duruşmalarda ‘isnad edilen suçun niteliği, delil

durumu ve karşı karşıya bulunduğu ceza sınırı’ gibi unsurları göz önünde bulundurarak

başvuranın tutukluluk halinin devamına hükmetmiştir. Mahkeme ayrıca başvuranın

psikiyatrik bilirkişi muayenesine tabi tutulması talimatını vermiştir.

Mahkeme 30 Kasım 2001, 25 Ocak, 19 Şubat ve 12 Mart 2002 tarihli duruşmalarda ‘isnad

edilen suçun niteliği, delil durumu ve karşı karşıya bulunduğu ceza sınırı’ gibi unsurları göz

önünde bulundurarak başvuranın tutukluluk halinin devamına hükmetmiştir. Mahkeme

başvuranın Adli Tıp Kurumu’nda bulunan tıbbi raporunun dava dosyasına aktarılmadığını

tespit etmiştir.

2

12 Mart 2002 tarihinde düzenlenen raporda kendisine isnad edilen olayların meydana geldiği

dönemde başvuranın akıl sağlığının yerinde olduğu belirtilmiştir.

12 Nisan ve 25 Mayıs 2002 tarihli duruşmalarda ‘isnad edilen suçun niteliği, delil durumu ve

karşı karşıya bulunduğu cezanın sınırı’ gibi unsurları göz önünde bulunduran Ağır Ceza

Mahkemesi başvuranın serbest bırakılma taleplerini reddederek tutukluluk halinin devamına

hükmetmiştir. Adli Tıp Kurumunca düzenlenen sağlık raporu dosyaya aktarılmıştır.

Başvuranın ailesinin başvuranın tıbbi tedavi gördüğü yönündeki beyanları üzerine, Ağır Ceza

Mahkemesi, Adli Tıp Kurumu’ndan, başvuranın tedavi gördüğü yeri ve tedavinin türünü

belirleyerek gerekli evrakı kendisine göndermesini talep etmiştir. Mahkeme ayrıca, bahsedilen

evrakın dosyaya aktarılmasını müteakip başvuranın akıl sağlının yerinde olup olmadığının

yeniden değerlendirilmesini istemiştir.

28 Mayıs ve 25 Haziran 2002 tarihli duruşmalarda ‘isnad edilen suçun niteliği, delil durumu

ve karşı karşıya bulunduğu cezanın sınırı’ gibi unsurları göz önünde bulunduran Ağır Ceza

Mahkemesi başvuranın serbest bırakılması yönündeki talepleri reddederek tutukluluğunun

devamına hükmetmiştir. Mahkeme ayrıca başvuranın tedavisinden sorumlu doktor A. Rezak

Cebe’nin ifadesine başvurulmasını emretmiştir.

16 Temmuz 2002 tarihli duruşmada A. Rezak Cebe’yi dinleyen Ağır Ceza Mahkemesi,

‘isnad edilen suçun niteliği, delil durumu ve karşı karşıya bulunduğu cezanın sınırı’ gibi

unsurları göz önünde bulundurarak başvuranın serbest bırakılması yönündeki talepleri

reddetmiş ve tutukluluğunun devamına hükmetmiştir. Mahkeme ayrıca Adli Tıp

Kurumu’ndan başvuranı yeniden muayene etmesini istemiştir.

Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi 19 Temmuz 2002 tarihinde başvuranın yeniden bir bilirkişi

incelemesine tabi tutulmasını emretmiştir. 13 Ağustos, 10 Eylül, 8 Ekim ve 5 Kasım 2002

tarihlerinde yapılan duruşmalarda Ağır Ceza Mahkemesi ‘isnad edilen suçun niteliği, delil

durumu ve tutuklu olarak geçirilen sürenin sınırı’ gibi gerekçelerle serbest bırakma yönündeki

talepleri reddederek başvuranın tutukluluğunun devamına hükmetmiştir. Mahkeme ayrıca,

başvurana ait tıbbi dosyanın, Adli tıp Kurumu tarafından gönderilmesini beklediğini

belirtmiştir.

Adli Tıp Kurumu tarafından 27 Kasım 2002 tarihinde hazırlanan rapor 12 Mart 2002 tarihli

raporu teyid eder niteliktedir.

Ağır Ceza Mahkemesi 21 Ocak 2003 tarihinde verdiği kararla başvuranı iki yıl dokuz ay on

gün hapis cezasına mahkum etmiştir. Başvuranın tutuklu kaldığı süreyi göz önünde tutan

mahkeme başvuranın şartlı salıverilmesine karar vermiştir.

Başvuran anılan karara karşı 6 Mart 2003 tarihinde Yargıtay’a temyiz başvurusunda

bulunmuştur. Mevcut dosya unsurlarından anlaşıldığı üzere temyiz davası Yargıtay önünde

halen devam etmektedir.

3

HUKUK AÇISINDAN

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE DAĐR

Hükümet, içhukuk yollarının tüketilmediği ve altı ay kuralına riayet edilmediği itirazında

bulunmaktadır. Hükümet’e göre başvuran, uzun yargılama süresi nedeniyle bir tazminat elde

edebilmek amacıyla 466 sayılı kanun uyarınca tazminat davası açma imkanına sahip

bulunmaktaydı. Ancak başvuran bu yola başvurmamıştır. Ayrıca başvuran aleyhinde açılan

davanın halen devam ediyor olması sebebiyle mevcut başvuru ‘ulusal mahkemenin kararının

kesinleştiği tarihten itibaren altı ay içinde’ sunulmamıştır.

Hükümet bu sava karşı çıkmaktadır.

AĐHM başvuranın 21 Ocak 2003 tarihinde son bulan tutuklu yargılanma süresinden şikayetçi

olduğunu tespit etmektedir. Sözkonusu tarihte serbest bırakılan başvuran aleyhinde açılan

dava ulusal mahkemeler önünde halen devam etmekteydi. Ancak AĐHM başvuranın 5 Şubat

2003 tarihinde yani 21 Ocak 2003 tarihinden itibaren altı ay içinde başvuruda bulunduğunu

tespit etmektedir. Türkiye aleyhinde açılan bazı davalarda buna benzer itirazları reddeden

AĐHM, (bkz. diğerleri arasında Temel ve Taşkın – Türkiye, no: 40159/98, 14 Kasım 2002,

Acunbay – Türkiye, no: 61442/00 ve 61445/00, § 48, 31 Mayıs 2005; 466 sayılı kanunla ilgili

olarak bakınız, bilhassa, Yağcı ve Sargın – Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar, § 44) bu

davada da daha önce verdiği kararlardan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir unsur tespit

etmemektedir. Bu itibarla AĐHM, Hükümet’in itirazlarını reddetmektedir. AĐHM, başvurunun

bu kısmının AĐHS’nin 35 § 3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun ilan

edilemeyeceğini ve herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesiyle karşılaşmadığını tespit

etmektedir. Bu nedenle başvurunun geriye kalanını kabuledilebilir ilan etmek yerinde

olacaktır.¹

1. 30 Ağustos 2007 tarihinde yapılan düzeltme: Bu paragrafın önceki hali ‘Bu itibarla AĐHM, Hükümet’in

itirazlarını reddetmektedir. AĐHM, başvurunun AĐHS’nin 35 § 3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun

ilan edilemeyeceğini ve herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesiyle karşılaşmadığını tespit etmektedir. Bu

nedenle başvuruyu kabuledilebilir ilan etmek yerinde olacaktır.’ şeklindeydi.

4

II. AĐHS’NĐN 5 § 3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuran uzun tutuklu yargılanma süresinden şikayetçi olmaktadır. Başvuran bu hususta

AĐHS’nin 5 § 3 maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet bu sava karşı çıkmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3 maddesinde hedeflenen dönemin son süresinin ‘ilk etapta, iddianın

yerindeliğine hükmedildiği tarih’ olduğunu hatırlatmaktadır (bkz. Wemhoff – Almanya, 27

Haziran 1968 tarihli karar, § 9, ve Labita – Đtalya, no: 26772/95, § 147).

Mevcut davada AĐHM başvuranın 29 haziran 2001 tarihinde tutuklu yargılanmasına karar

verilerek 21 Ocak 2003 tarihinde salıverildiğini tespit etmektedir. Ağır Ceza Mahkemesi 21

Ocak 2003 tarihinde başvuranı bir hapis cezasına çarptırmıştır. Bu itibarla AĐHS’nin 5 § 3

maddesi uyarınca dikkate alınması gereken tutuklu yargılanma süresi bir yıl yedi aydır.

AĐHM, bir sanığın bir davadaki tutuklu yargılanma süresinin makul sınırı aşmamasına özen

gösterme görevinin ilk olarak ulusal adli mercilere düştüğünü hatırlatmaktadır. Bu maksatla

adli merciler, masumiyet karinesini göz önünde tutarak, bireysel özgürlük kuralı noktasında

bir istisnaya gidilmesini gerektirir nitelikte gerçek bir kamu menfaati bulunup bulunmadığını

tepit etmek üzere tüm dava koşullarını tetkik ederek salıverme taleplerini reddettikleri

kararlarında bu hususları belirtmelidirler. Bilhassa sözkonusu kararlarda yer verilen

gerekçeler ve ilgilinin başvurusunda belirttiği ihtilafa yol açmayan olaylar temelinde AĐHM,

AĐHS’nin 5 § 3 maddesinin ihlal edilip edilmediği hususunda bir karara varmak

durumundadır (bkz. Assenov ve diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar).

Bu hususta yakalanan kimsenin bir suç işlediğinden şüphe etmek için makul nedenlerin

süreklilik arz etmesi tutukluluğun devam ettirilmesinin yasallığının olmazsa olmaz koşuludur.

Ancak bir süre sonra bu da yetersiz hale gelir. Bu durumda AĐHM adli mercilerce

benimsenmiş diğer gerekçelerin özgürlük mahrumiyetini meşru kılmaya devam edip

etmediğini ortaya koymalıdır. Şayet sözkonusu gerekçelerin ‘uygun’ ve ‘yeterli’ olduğu

ortaya çıkar ise AĐHM, ulusal makamların yargılamanın devamına özel bir önem atfedip

atfetmediklerini araştırır (bkz. diğerleri arasında, Mansur – Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli

karar, § 52, Ali Hıdır Polat – Türkiye, no: 61446/00, § 26, 5 Nisan 2005, ve Baltacı – Türkiye,

no: 495/02, § 48, 18 Temmuz 2006). Özellikle Smirnova – Rusya davasında (no: 46133/99 ve

48183/99, § 59) AĐHM tutukluluğun devamını meşru kılan makul dört temel neden

belirlemiştir. Sanığın duruşmaya çıkmama tehlikesi, (Stögmüller – Avusturya, 10 Kasım 1969

tarihli karar), sanığın serbest bırakıldıktan sonra adaletin iyi idaresine zarar verecek tarzda

önlemler alabilecek olması tehlikesi (bkz. Wemhoff, adıgeçen, § 14) ya da daha sonra başka

zararlar verebilmesi tehlikesi (bkz. Matznetter – Avusturya, 10 kasım 1969 tarihli karar, § 9)

ya da kamu düzenini bozma tehlikesi (bkz. Letellier – Fransa, 26 Haziran 1991 tarihli karar, §

51). Kaçma tehlikesi yalnızca bir mahkumiyet kararının ağırlığıyla ilgili olarak

değerlendirilemez. Sanığın kişiliği, alışkanlıkları, varlıkları, yargılandığı ülke ile ilişkileri ve

uluslararası bağlantıları gibi hesaba katılması gereken önemli sayıda başka etkenler de vardır.

Bu etkenler gerçek bir tehlike olup olmadığını ortaya koyucu nitelikte etkenlerdir. Gerçek bir

tehlikenin olmaması durumunda tutukluluğun devamı meşruiyetini kaybeder.

Mevcut davada Ağır Ceza Mahkemesi’nin başvuranın tutukluluk halinin devamına karar

verirken, hiçbir izahat vermeksizin, isnad edilen suç, delillerin durumu ve başvuranın

5

mahkum olması muhtemel cezanın sınırı gibi birbirinin benzeri, hatta birbirinin kopyası

ifadeler kullandığı uygun dosya unsurlarından anlaşılmaktadır. Bu kararlarda sözkonusu

suçtan soyut bir biçimde bahsedilmekle yetinilerek sözü edilen tehlikelerin gerekçelerini

temellendirmek üzere herhangi bir unsura yer verilmemiş ve başvuranın kaçma tehlikesine

ilişkin gerçekler ortaya konulmamıştır. Sözgelimi ulusal mahkemeler başvuranın sabit bir

ikametgaha sahip olup olmadığı hususunu incelememiş ve mahkeme huzuruna çıkmama

tehlikesine ilişkin açıklık getirmemişlerdir. Ayrıca AĐHM’ye göre başvuranın kendisine isnad

edilen olayların meydana geldiği dönemde on sekiz yaşında olduğu ve kişilik bozukluğundan

muzdarip olduğunun göründüğü mevcut davaya özel bir önem atfetmek gerekiyordu (bkz.

bilhassa Batı ve diğerleri – Türkiye, no: 33097/96 ve 57834/00, § 162).

Mevcut davanın özel koşullarını ve bilhassa başvuranın ilk derece mahkemesi tarafından

mahkum edildiği cezayı dikkate alan AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3 maddesi bakımından tutuklu

yargılama süresinin meşru olmadığı sonucuna varmaktadır.

Bu nedenle AĐHS’nin 5 § 3 maddesi ihlal edilmiştir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA¹

1. 30 Ağustos 2007 tarihinde yapılan değişiklik: AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiği iddiası ile ilgili bölüm

karardan çıkarılmıştır.

A. Tazminat

Başvuran uğradığını iddia ettiği manevi zararlar için 30.000 Yeni Türk Lirası (YTL) (yaklaşık

16.515 Euro) manevi tazminat talep etmektedir. Başvuran ayrıca 3.558 Yeni Türk Lirası

(YTL) (1.933 Euro) maddi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

Talep edilen maddi tazminat ile yapılan ihlal tespiti arasında bir illiyet bağına rastlamayan

AĐHM bu talebi reddetmektedir. Öte taraftan AĐHM, başvuranın uzun tutuklu yargılanma

süresi ve uzun tutukluluk süresi sebebiyle belli bir manevi zarara maruz kaldığı ve bu

durumun telafisi için ihlal tespitinin yeterli olmayacağı kanaatindedir (bkz., bilhassa, Kudla –

Polonya, no: 30210/96, § 165, ve Acunbay – Türkiye, no:61442/00 ve 61445/00, § 70, 31

Mayıs 2005). AĐHM hakkaniyete uygun olarak başvurana manevi tazminat adı altında 3.000

Euro ödenmesine hükmetmiştir.¹ ²

1. 30 Ağustos 2007 tarihinde yapılan düzeltme: Bu paragrafın önceki hali ‘Talep edilen maddi tazminat ile

yapılan ihlal tespiti arasında bir illiyet bağına rastlamayan AĐHM bu talebi reddetmektedir. Öte taraftan AĐHM,

başvuranın uzun tutuklu yargılanma süresi ve uzun tutukluluk süresi sebebiyle belli bir manevi zarara maruz

kaldığı ve bu durumun telafisi için ihlal tespitinin yeterli olmayacağı kanaatindedir (bkz., bilhassa, Kudla –

6

Polonya, no: 30210/96, § 165, ve Acunbay – Türkiye, no:61442/00 ve 61445/00, § 70, 31 Mayıs 2005). AĐHM

hakkaniyete uygun olarak başvurana manevi tazminat adı altında 4.500 Euro ödenmesine hükmetmiştir.’

şeklindeydi.

2. 30 Ağustos 2007 tarihinde yapılan düzeltmeyle ‘AĐHM ayrıca, taraflarca sunulan bilgilere göre davanın beş

yıl on ay geçmesine karşın ulusal mahkemeler önünde halen devam etmekte olduğunu kaydetmektedir. Şayet

hal-i hazırda durum bu yönde ise, AĐHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen adaletin iyi idaresinin gerekleri dikkate

alındığında yargılama süresinden doğan ihlali sona erdirmek için en uygun yolun davayı mümkün olan en kısa

süre içerisinde bitirmek olduğu kanaatindedir.’ şeklindeki paragraf karardan çıkarılmıştır.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 9.700 Yeni

Türk Lirası (yaklaşık 5.270 Euro) talep etmektedir. Başvuran belge olarak bir avukatlık ücret

tarifesi sunmaktadır.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir başvuran, masraf ve harcamalarının iadesini ancak bu masraf ve

harcamaların gerçek, zorunlu ve makul olduğunu kanıtladığı sürece elde edebilir. Elindeki

mevcut bilgilerin ve yukarıda anılan ölçütlerin ışığında AĐHM mevcut davada başvurana tüm

masraf ve harcamaları için 1.500 Euro ödenmesinin makul olacağına kanaat getirmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Başvurunun geriye kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

¹3. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana manevi tazminat olarak

3.000 Euro² (dört bin beş yüz) ve masraf ve harcamaları için 1.500 Euro (bin beş yüz)

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

7

Karar vermiştir.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 3 Mayıs 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

1. 30 Ağustos 2007 tarihinde yapılan düzeltmeyle hükmün eski 3. fıkrası karardan çıkarılmıştır.

2. 30 Ağustos 2007 tarihli düzeltme: daha önce 4.500 Euro (dört bin beş yüz) tutarınnda manevi tazminata

hükmedilmişti.

8