CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı

KARADEMĐR/Türkiye Davası

Baꢀvuru No: 32990/96

Strazburg

30 Ekim 2001

USULĐ ĐꢁLEMLER

1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı olan Hicabi Karademir’in ("baꢀvuran"), 17 Eylül

1996 tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme")

eski 25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na

("Komisyon") yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 32990/96).

2. Baꢀvuran temsilci tayin etmemiꢀtir. Bu davaya yönelik olarak Türk Hükümeti bir

Ajan tayin etmemiꢀtir.

3. Baꢀvuran, kendisine karꢀı yürütülen ceza yargılamasının Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi

uyarınca “makul sürede” sonuçlanmadığını öne sürmektedir.

4. Baꢀvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢀme'nin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe

girdiğinde, anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme’ye gönderilmiꢀtir.

5. Baꢀvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢀ (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra) ve bu

bölüm içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢀme'nin 27 §1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1

maddesine uygun olarak teꢀekkül etmiꢀtir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç

Rıza Türmen davadan çekilmiꢀtir (Đçtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz

Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢀtır (Sözleꢀme'nin 27§2 ve

Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).

6. Daire Baꢀkanı baꢀvurunun Davalı Devlet aleyhine yapılan diğer baꢀvurularla

birleꢀirilmesine karar vermiꢀtir.

7. Daire 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla baꢀvuruyu kabuledilebilir bulmuꢀtur.

8. Gerek baꢀvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢀkin olarak görüꢀ bildirmiꢀlerdir

(Đçtüzük 59 § 1).

OLAYLAR

I. DAVAYA ESAS TEꢁKĐL EDEN OLAYLAR

A. Baꢀvuranın yakalanması ve tutuklanması

9. 25 Ekim 1980 tarihinde, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı polis memurları

baꢀvuranı yasadıꢀı Dev-Yol örgütüne üye olduğu ꢀüphesiyle tutuklamıꢀlardır.

10. 3 Ocak 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranın tutukluluk

halinin devamına karar vermiꢀtir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama

11. 10 Mayıs 1982 tarihinde, Askeri Savcı, baꢀvuran ve diğer 722 davalı hakkındaki

iddianamesini Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢀtur. Savcı, baꢀvuranı, amacı Türk anayasal

düzenini yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢀı silahlı örgüt Dev-

Yol'a üye olmakla suçlamıꢀtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146§1 hükmü uyarınca ölüm

cezası talep etmiꢀtir.

12. 5 ꢁubat 1985 tarihinde baꢀvuran tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀtır.

13. 24 Ağustos 1988 tarihinde, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranı Dev-Yol üyesi

olduğu için suçlu bulmuꢀtur. Mahkeme baꢀvuranı TCK'nın 146§3 maddesi uyarınca ömür

boyu hapis cezasına çarptırmıꢀ ve kendisini sürekli olarak bir kamu hzimeti mesleği icra

etmekten men ederek adli vesayet altına koymuꢀtur.

C. Temyiz Đꢀlemleri

14. Baꢀvuranın Askeri Yargıtay’a itirazda bulunmuꢀtur.

15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe

girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢀ ve 26 Aralık 1994 tarihinde

dosya Yargıtay'a gönderilmiꢀtir.

16. 4 Temmuz 1995 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın TCK 146§1 maddesi uyarınca

yargılanması gerektiği gerekçesiyle mahkumiyet kararını bozmuꢀtur. Dava Ankara Ağır Ceza

Mahkemesine gönderilmiꢀtir.

17. 24 Haziran 1997 tarihinde Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, Türk Ceza Kanunu 102.

maddesi uyarınca, yargılama zaman aꢀımına uğradığı gerekçesiyle baꢀvuran aleyhindeki

kovuꢀturmanın sona erdirilmesine karar vermiꢀtir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA

A. Ceza Hukuku

18. Türk Ceza Kanunu'nun 146 §§ 1 ve 3. hükmü aꢀağıdaki gibidir:

"Türkiye Cumhuriyeti Teꢀkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya

ilgaya ve bu kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya vazifesini yapmaktan

men'e cebren teꢀebbüs edenler, idam cezasına mahküm olur."

.......

Birinci fıkrada yazılı suça ikinci fıkrada gösterilenden gayri surette iꢀtirak eden fer’i ꢀerikler hakkında

beꢀ seneden on beꢀ seneye kadar ağır hapis cezası ve amme hizmetlerinden müebbeden memnuniyet

cezası hükmolunur.”

HUKUK

I. SÖZLEꢁMENĐN 6 § 1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

19. Baꢀvuran, aleyhinde yürütülen cezai kovuꢀturmasının süresinin uzunluğundan

yakınmıꢀtır. Bu bağlamda Sözleꢀme'nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini idda etmektedir.

Anılan madde aꢀağıdaki gibidir:

"Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ...bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek hakkına sahiptir."

20. Hükümet baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir. Baꢀvurana yöneltilen

suçlamalar bakımından davanın karmaꢀık olduğunu ve Dev-Yol eylemlerine karıꢀtıkları

ꢀüphesiyle suçlanan 723 davalının söz konusu olduğu bir duruꢀmanın hazırlanmasının

güçlüğünü ifade etmiꢀtir.Bu etmenlerin iꢀlemlerin uzamasında etkili olduğunu ve yargı

makamlarının ihmal ve gecikmesinden söz edilemeyeceğini iddia etmiꢀlerdir.

A. Dikkate alınacak dönem

21. Mahkeme, yargılamanın, baꢀvuranın yakalandığı 25 Ekim 1980 tarihinde baꢀlayıp

24 Haziran 1997 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla, baꢀvuranın

yargılanması yaklaꢀık on altı yıl sekiz ay sürmüꢀtür.

22. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığına iliꢀkin

bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden beri geçen on yıl beꢀ aylık dönemi

inceleyebilmektedir. Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada yargılamanın

ne durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. Söz konusu tarihte, yargılama altı yıl

sürmüꢀtür.

(b) Yargılama süresinin makuliyeti

23. Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesinin yedi yıl on ayda karara vardığını

gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay itirazı altı yıl dört ay sonra ele almıꢀtır. Askeri Yargıtay

davayı ele aldıktan yaklaꢀık altı ay sonra, 4 Temmuz 1995 tarihinde, karara varmıꢀtır. Bu

kararı müteakiben dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye baꢀlanmıꢀ ve bu

mahkeme de zaman aꢀımına bağlı olarak yargılamanın sona erdirilmesine karar vermiꢀtir.

Mahkeme, gerek ilk derece mahkemesinde gerek temyiz sürecinde önemli gecikmeler olduğu

kanısındadır. Bu gecikmeler davanın karmaꢀıklığı ile açıklanamaz ve baꢀvurana karꢀı

yürütülen cezai kovuꢀturmanın uzamasının sorumluluğu ulusal makamlara atfedilmelidir.

24. Mahkeme, kendisindeki delillere ve konu hakkındaki içtihadına dayanarak, ceza

yargılamasının uzun sürmesinin "makul süre" yükümlülüğünün yerine getirilmemesine yol

açtığı sonucuna varmıꢀtır.

25. Dolayısıyla, Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

26. Sözleꢀme'nin 41. Maddesi aꢀağıdaki gibidir:

"Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."

A. Zarar

27. Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat olarak 269,000 Amerikan Doları talep

etmiꢀtir. Bu bağlamda baꢀvuran, yargılamanın çok uzun sürmesinden kaynaklanan birçok

sıkıntıya maruz kaldığına değinmiꢀtir.

28. Hükümet, baꢀvuranın iddialarıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.

29. Baꢀvuranın yargılamasının toplam süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme,

kendisinin belli bir sıkıntıya düꢀtüğünü düꢀünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine

100,000 Fransız Frangı ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraflar

30. Kabuledilebilirlik kararı sonrası görüꢀ bildirirken baꢀvuran, toplam 269,000

Amerikan Doları talep etmiꢀtir. Bu talebini destekleyici delilleri, kendisinden istenmesine

rağmen Mahkemeye sunmamıꢀtır (Mahkeme Đçtüzüğü 60. madde).

31. Hükümet, bu baꢀlık altında da herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀtir.

32. Mahkeme, baꢀvuranın gereken belgeleri Mahkemeye sunmamasından dolayı, bu

baꢀlık altındaki tazminat hakkından feragat ettiğine karar vermiꢀtir.

C. Temürrüt Faizi

33. Mahkeme önündeki mevcut bilgilere göre, iꢀbu kararın benimsendiği tarihte

Fransa'daki yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.

BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đçtüzük 43§1 maddesi uyarınca birleꢀtirilen diğer baꢀvurulardan ayırmaya;

2. ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢀmenin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

(a) Sözleꢀme’nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’sına çevrilmek üzere ve ödenmesi

gerekebilecek her türlü vergi ile birlikte davalı Devlet tarafından baꢀvurana manevi

tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangı ödenmesine,

(b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz

uygulanmasına

4. Oybirliğiyle baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak verilmiꢀ ve 30 Ekim 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve

3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Michael O'BOYLE

Elisabeth PALM

Sekreter

Baꢀkan