COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

KARAGÖZ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 14352/05, 38484/05 ve 38513/05)

KARAR

STRAZBURG

13 Temmuz 2010

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 14352/05, 38484/05 ve 38513/05 no’lu davanın

nedeni, Gönül Karagöz, Haydar Ballıkaya ve Bekir Çadırcı isimli üç Türk vatandaşının

(“başvuranlar”), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne, 4 Nisan, 12 Ekim ve 7 Ekim 2005

tarihlerinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleşme’nin

(“AİHS”) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurulardır.

Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (“AİHM”) önünde, İstanbul Barosu

avukatlarından E. Kanar, F. Karakaş Doğan, Bay ve Bayan Kırdök ve M. Hanbayat tarafından

temsil edilmişlerdir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

A. Gönül Karagöz / Türkiye (14352/05)

Başvuran, 1974 doğumludur ve İstanbul’da ikamet etmektedir.

Başvuran, 21-22 Şubat 1997 tarihlerinde, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle

Mücadele Şubesi’nde görevli polis memurları tarafından bir grup şüpheliyle beraber

yakalanmıştır. Başvuran ile diğer şüpheliler 6 Mart 1997 tarihine kadar burada tutulmuşlar ve

polis memurları tarafından kötü muameleye maruz bırakıldıklarını iddia etmişlerdir.

Başvuran, dövüldüğünü, cinsel tacize maruz bırakıldığını ve Filistin askısına asıldığını ifade

etmiştir.

26 Şubat 1997 tarihinde, başvuran muayene edilmek üzere devlet hastanesine

götürülmüştür. Doktor tarafından hazırlanan raporda, başvuranın vücudunda herhangi bir kötü

muamele izi bulunmadığı belirtilmiştir.

4 Mart 1997 tarihinde, başvuran, adli tıp uzmanına götürülmüştür. Raporda,

başvuranın sol omzunda morluk, bacaklarının alt bölümlerinde değişik boyutlarda eski

yaralar, baş ve işaret parmaklarında hassasiyet ve kollarda ağrı tespit edildiği belirtilmiştir.

Daha sonra yapılan yargılama sırasında, 15 Ekim 1999 tarihinde, İstanbul Adli Tıp Kurumu,

başvuranın vücudunda tespit edilen yaraların üç gün mutat iştigaline engel teşkil edeceğini

tespit etmiştir.

Başvuran, 6 Mart 1997 tarihinde, İstanbul Cumhuriyet Savcısı önüne çıkartılmıştır.

Aleyhindeki bütün suçlamaları reddeden ve maruz kaldığı kötü muameleden bahseden

başvuran tutuklanmıştır.

Başvuran ile diğer on dört tutuklu tarafından kötü muamele iddiasıyla şikayette

bulunulmasının ardından, olay sırasında görevli sekiz polis memuru hakkında soruşturma

açılmıştır. 8 Mayıs 1997 tarihinde, Fatih Cumhuriyet Savcısı ilgili polis memurlarının

ifadesini almış ve 23 Haziran 1997 tarihinde, İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde on beş

şikayetçiyi sorgulayan sekiz polis memurunun eski TCK’nın 243. maddesi uyarınca işkence

yapma suçundan yargılanmasını öngören bir fezleke hazırlamıştır.

2

4 Temmuz 1997 tarihinde, İstanbul Cumhuriyet Savcısı, başvuranlar hakkında

iddianame hazırlamıştır.

17 Temmuz 1998 tarihinde, İstanbul İl Polis Disiplin Kurulu, polis memurlarının iddia

konusu suçu işlediklerine dair yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle herhangi bir disiplin

yaptırımı uygulanmamasına karar vermiştir.

Belirtilmeyen bir tarihte, başvuran, ceza davasına müdahil olmuştur. 29 Nisan 1999

tarihinde yapılan duruşma sırasında, başvuran, duruşma salonunda kötü muamele yaptığını

iddia ettiği polislerden birini teşhis etmiştir. 25 Ekim 2000 tarihinde, bu polis memuru

aleyhine ek iddianame düzenlenmiştir.

8 Temmuz 2002 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, polis memurlarının itham edildikleri

suçlardan mahkum edilmelerini talep etmiştir.

2 Aralık 2002 tarihinde, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, delil yetersizliğinden dolayı

beş polis memurunun beraatına, diğer dördünün on bir ay yirmi gün hapis cezasına

çarptırılmasına ve iki ay yirmi yedi gün kamu hizmetlerinden men edilmesine karar vermiştir.

Polis memurlarının sabıka kayıtlarının bulunmadığını kaydeden ilk derece mahkemesi

hakimlerinin takdir yetkisi ile söz konusu cezalar ertelenmiştir. Hakimlerden birisi muhalefet

şerhi koymuştur.

Başvuran kararı temyiz etmiştir. 1 Nisan 2004 tarihinde, Yargıtay, duruşma sırasında

başvuran tarafından teşhis edilen polis memuru hakkındaki beraat kararını onamıştır. Ayrıca,

Yargıtay, davanın zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle beraat eden diğer polis memurları

hakkındaki kararı bozmuştur. Bunun ardından, Yargıtay, ceza davasının reddine karar

vermiştir. Yargıtay, son olarak, verilen cezada birçok mağdurun bulunduğu hususunun göz

önünde bulundurulmadığını öne sürerek mahkum edilen dört polis memuru hakkındaki kararı

usuli sebeplerle bozmuştur. Yargıtay, davayı İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade etmiştir.

11 Kasım 2004 tarihinde, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, zamanaşımına uğradığı

gerekçesiyle kalan dört polis memuru hakkındaki ceza davasının ortadan kaldırılmasına karar

vermiştir.

Başvuran kararı temyiz etmiştir. 29 Kasım 2006 tarihinde, Yargıtay, söz konusu kararı

onamıştır.

B. Haydar Ballıkaya / Türkiye (38484/05) ve Bekir Çadırcı / Türkiye (38513/05)

Başvuranlar, sırasıyla 1965 ve 1974 doğumludurlar ve İstanbul’da ikamet

etmektedirler.

Başvuranlar, 25 Kasım 1997 tarihinde, terör örgütü üyesi oldukları şüphesiyle İstanbul

Emniyet Genel Müdürlüğü'nde görevli polis memurlarınca gözaltına alınmışlar ve 2 Aralık

1997 tarihine kadar burada tutulmuşlardır.

2 Aralık 1997 tarihinde, Fatih Cumhuriyet Savcılığı ve Devlet Güvenlik Mahkemesi

önüne çıkarılan birinci başvuran, gözaltında bulunduğu sırada polis memurları tarafından kötü

muameleye maruz bırakıldığı konusunda şikayetçi olmuştur.

3

2 Aralık 1997 tarihinde, başvuranlar ile birlikte diğer sekiz tutuklu adli tıp doktoru

tarafından muayene edilmiş ve birinci başvuranın iki elinde, özellikle bilek çevresinde 3 cm

boyutunda eski yaralar, sol koltukaltında 2 cm boyutunda iyileşmekte olan bir lezyon ve sağ

ayak tırnağı çevresinde hematom ve sarı lekeler tespit edilmiştir. İkinci başvuranın sol koltuk

altından başlayarak koltukaltının dışına doğru uzanan bölgede 1x6 cm boyutunda hiperemi ve

sıyrık tespit edilmiştir.

10 Mart 1998 tarihinde Fatih Cumhuriyet Savcısı tarafından sorgulanan iki başvuran,

sorgu süresince gözlerinin bağlandığını, dövüldüklerini, testislerinin sıkıldığını, kollarından

asıldıklarını ve psikolojik baskıya maruz bırakıldıklarını ifade etmişlerdir. İkinci başvuran,

ayrıca, sıcak ve soğuk tazyikli suya maruz bırakıldığını iddia etmiştir.

17 Nisan 1998 tarihinde, İstanbul Cumhuriyet Savcısı tarafından, başvuranlar ile

birlikte diğer iki tutukluya kötü muamelede bulundukları gerekçesiyle, dört polis memuru

(S.A., M.C., E.M. ve N.C.) hakkında iddianame düzenlenmiştir.

25 Haziran 1998 tarihinde, ikinci başvuran davaya müdahil olmuştur.

26 Nisan 1999 tarihinde ikinci başvuran, 24 Haziran 1999 tarihinde ise birinci

başvuran mahkeme önünde şikayetlerini yinelemişlerdir. Birinci başvuran, ayrıca, kendisine

kötü muamelede bulunan E.M. ve S.A. isimli iki polis memurunu teşhis etmiş ve önceki

şikayetlerini yineleyerek üzerine tazyikli su tutulduğunu ifade etmiştir.

Yargılama sırasında, sanık polis memurları, başvuranların yakalanmaları sırasında

direndiklerini, vücutlarında görülen izlerin de bu nedenle oluştuğunu iddia etmişlerdir. Sonuç

olarak, 29 Haziran 2000 tarihinde yapılan duruşmada, başvuranlar, vücutlarındaki izlerin

sebebinin belirlenmesi için Adli Tıp Kurumu’na danışılmasını talep etmişlerdir.

Adli Tıp Kurumu, 19 Aralık 2001 tarihinde ilgili raporu çıkarmıştır. Raporun birinci

başvuranla ilgili herhangi bir bulgu içermemesi nedeniyle, mahkeme, Adli Tıp Kurumu’ndan

birinci başvuranla ilgili rapor hazırlamasını istemiştir.

Adli Tıp Kurumu, 19 Şubat 2003 tarihli raporunda, birinci başvuranın ellerinde ve

bileklerinde görülen eski yaraların, adli tıp doktoru tarafından yapılan muayene tarihi

itibariyle (2 Aralık 1997) yaklaşık yedi günlük olduğu, ancak sol koltuk altında tespit edilen

lezyon ile sağ ayak parmağında görülen sarı izin beş veya yedi gün önce oluşmuş olabileceği

sonucuna varmıştır. Raporda, sağ ayak tırnağında görülen hematomun iki ya da üç haftalık

olduğu belirtilmiştir. Son olarak, koltukaltında görülen lezyonlarla ayak tırnağındaki sarı

lekenin sert bir cismin bu alana doğrudan temas ettirilmesi veya birinin vücudun bu

bölgelerine vurması veya bu bölgeleri sert ve çıkıntılı bir yüzeye doğru bastırması sonucu

oluşmuş olabileceği kaydedilmiştir. Raporda, ayrıca, bulguların bu üç sebebin hangisi sonucu

oluştuğunu belirlemenin tıbbi olarak mümkün olmadığı belirtilmiştir.

20 Haziran 2003 tarihinde, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, dava dosyasındaki

delillere dayanarak, Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca üç başvuranın kötü muameleye

maruz bırakıldığını tespit etmiştir. Buna göre, polis memurları başvuranların itirafta

bulunmaları için kötü muamelede bulunmuşlardır. Birinci başvuran, duruşmalardan birinde

M.C. ve S.A.’yı teşhis etmiştir. Mahkeme, diğer hususlar meyanında, sağlık raporlarındaki

bulgulara atıfta bulunarak, M.C. ve S.A.’yı aleyhlerindeki suçlamalardan mahkum ederek bir

4

yıl hapis cezasına çarptırılmalarına ve üç ay süreyle kamu hizmetlerinden men edilmelerine

karar vermiştir. Mahkeme, delil yetersizliği nedeniyle, N.C.’nin birinci başvuranın yaptığı

suçlamalardan, S.A. ve E.M.’nin ise ikinci başvuranın yaptığı suçlamalardan beraatına karar

vermiştir. Mahkeme, bu sonuca varırken ikinci başvuranın failleri teşhis edememesi hususunu

göz önünde bulundurmuştur.

Her iki taraf da kararı temyiz etmiştir. 29 Mart 2005 tarihinde, Yargıtay,

soruşturmanın yetersiz olduğu gerekçesiyle N.C., M.C. ve S.A. hakkındaki kararı bozmuştur.

Yargıtay, özellikle, gözaltına alındıklarında başvuranlarla ilgili olarak çıkarılan sağlık

raporlarının ve gözaltı sırasında alınan ifadelerin dava dosyasında bulunmadığını

kaydetmiştir. S.A. ve E.M.’nin ikinci başvuranın yaptığı suçlamalardan beraat etmesiyle ilgili

olarak, Yargıtay, kararı önce bozmuş, daha sonra ise zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle

davanın ortadan kaldırılmasına karar vermiştir.

Dava, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade edilmiştir. İstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi, 24 Haziran 2005 tarihinde, zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle M.C. ve S.A.

hakkındaki davanın ortadan kaldırılmasına karar vermiştir.

26 Temmuz 2005 tarihinde, ikinci başvuran kararı temyiz etmiştir. 18 Nisan 2007

tarihinde, Yargıtay, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararını onamıştır.

HUKUK

I.

DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ

Olaylar ve hukuk kısımları bakımından benzer olmaları nedeniyle, AİHM, davaların

birleştirilmesine karar vermiştir.

II.

AİHS’NİN 3. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, gözaltı sırasında kötü muameleye maruz kaldıkları konusunda şikayetçi

olmuşlar ve bu şikayetlerini AİHS’nin 3. maddesine dayandırmışlardır. Başvuranlar, bu

bağlamda, AİHS’nin 13. maddesine de atıfta bulunarak, polis memurları hakkında yapılan

yargılamanın uzun sürdüğü ve bu nedenle zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle kötü muamele

şikayetleriyle ilgili olarak etkili bir iç hukuk yolunun bulunmadığını iddia etmişlerdir.

38513/05 no.lu başvurunun sahibi başvuran, söz konusu şikayeti AİHS’nin 6. maddesine de

dayandırmıştır.

38513/05 no.lu başvurunun sahibi başvuran, ayrıca, polis memurları hakkındaki ceza

davasının zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle tazminat davası açamadığı konusunda

şikayetçi olmuş ve bu şikayetini AİHS’nin 13. maddesine dayandırmıştır.

AİHM, söz konusu şikayetlerin yalnızca AİHS’nin 3. ve 13. maddesi bağlamında

incelenmesi gerektiği kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AİHS’nin 35/1 maddesi uyarınca başvuranların iç hukuk yollarını

tüketmediklerini iddia etmiştir. Hükümet, bu bağlamda, başvuranların iddia ettikleri zararın

karşılanmasını sağlayabilecek medeni ve idari hukuk yollarına başvurmadıklarını belirtmiştir.

5

Ayrıca, üçüncü başvuran, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin 24 Haziran 2005 tarihli kararını

da temyiz etmemiştir.

AİHM, Hükümet’in ön itirazını inceleyip reddettiğini hatırlatır (Müdet Kömürcü /

Türkiye (no. 2), no. 40160/05). AİHM, söz konusu davada, daha önceki tespitlerinden

ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koşul bulunmadığı kanaatindedir. Bu nedenle,

AİHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.

AİHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetlerin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle şikayetler kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. AİHS’nin 3. maddesinin esası ışığında Savunmacı Hükümet’in sorumluluğu

Hükümet, birinci başvuranla ilgili olarak, polis memurlarının muamelesinin 3.

maddede belirtilen şiddet sınırına ulaşmadığını, ancak ikinci ve üçüncü başvuranların

vücutlarında görülen izlerden yakalanmaları sırasında polis memurlarına direndiklerinin

anlaşıldığını ileri sürmüştür. Bu bakımdan, Hükümet, sağlık raporlarının, özellikle de Adli

Tıp Kurumu tarafından hazırlanan son raporun, makul şüphenin ötesinde, ikinci ve üçüncü

başvuranların vücutlarında tespit edilen bulguların polis memurlarının uyguladığı işkence

nedeniyle oluştuğu sonucuna götürmeyeceğini belirtmiştir.

AİHM, AİHS’nin 3. Maddesi ile ilgili kararlarında belirlediği temel ilkeleri hatırlatır

(IvanVasilev / Bulgaristan, no. 48130/99; Yavuz / Türkiye, no. 67137/01; Emirhan Yıldız ve

Diğerleri / Türkiye, no. 61898/00; Diri / Türkiye, no. 68351/01; Çolak ve Filizer / Türkiye, no.

32578/96 ). AİHM, söz konusu davaları bu ilkeler ışığında inceleyecektir.

a.

Gönül Karagöz / Türkiye (14352/05)

AİHM, başvuranın 21 Şubat – 6 Mart 1997 tarihleri arasında gözaltında tutulduğunu

kaydeder. Gözaltında tutulduğu sırada, 26 Şubat ve 4 Mart 1997 tarihlerinde, başvuran

hakkında iki sağlık raporu düzenlenmiştir. Başvuranın yakalanmasından beş gün sonra

hazırlanan ilk raporda, başvuranın vücudunda herhangi bir kötü muamele izine rastlanmadığı

belirtilirken, gözaltının sona ermesinden iki gün önce hazırlanan ikinci raporda başvuranın sol

omzunda morluk, bacaklarının alt bölümlerinde değişik boyutlarda eski yaralar, baş ve işaret

parmaklarında hassasiyet ve kollarda ağrı tespit edildiği belirtilmiştir. Daha sonra, İstanbul

Adli Tıp Kurumu, başvuranın vücudunda tespit edilen yaraların üç gün mutat iştigaline engel

teşkil edeceğini tespit etmiştir. İlk sağlık raporunda herhangi bir bulgu tespit edilmediğinden,

AİHM, ikinci raporda belirtilen izlerin başvuranın gözaltı sürecinin sonraki günlerinde

oluşmuş olabileceği kanaatindedir. Bu bağlamda, AİHM, başvuranın dövüldüğü ve Filistin

askısına asıldığına dair iddialarının ikinci raporda kaydedilen bulgularla örtüştüğünü

kaydeder.

Bu koşullar altında, AİHM, başvuranda tespit edilen yaraların İstanbul Emniyet

Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde görevli polis memurlarının kötü muamelede

bulunması sonucu oluştuğunu tespit eder.

6

AİHM, ayrıca, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin, delilleri edindikten ve dava

olaylarını inceledikten sonra, dört polis memurunu mahkum ettiği kararını göz önünde

bulundurmaktadır. Ancak, AİHM, söz konusu kararın Yargıtay tarafından bozulduğu

hususunu da dikkate almaktadır.

Söz konusu muamelenin ciddiyetiyle ilgili olarak, AİHM, konuya ilişkin içtihadı

uyarınca (Selmouni / Fransa, no. 25803/94), bir muamele türünün işkence olarak

sınıflandırılması için 3. maddede ifade edilen işkence kavramı ile insanlık dışı veya alçaltıcı

muamele arasındaki farkın mutlaka ortaya konulması gerektiğini hatırlatır. Bu ayrımın

yapılmasındaki amaç, insafsızca ve ciddi bir şekilde acı çekilmesine yol açan kasıtlı ve

insanlık dışı muamelenin AİHS tarafından hiçbir şekilde kabul görmemesidir.

Bu bağlamda, AİHM, şikayet konusu muamelenin, başvuranın gözaltındayken suçunu

itiraf etmesi için polis memurları tarafından kasıtlı olarak uygulandığı kanaatine varır. Bu

koşullar altında, AİHM, bu muamelenin ciddi ve zalimane olduğu ve büyük oranda manevi

zarara sebep olabileceği tespit eder. Bu nedenle, AİHM, söz konusu kötü muamelenin

AİHS’nin 3. maddesi uyarınca işkence kapsamına girdiği sonucuna varır.

Buna göre, AİHS’nin 3. maddesi esas bakımından ihlal edilmiştir.

b. Haydar Ballıkaya / Türkiye (38484/05) ve Bekir Çadırcı / Türkiye (38513/05)

AİHM, söz konusu davada olduğu gibi polis memurları aleyhindeki ceza davasına

taraf olan bir başvuranın kötü muamele iddialarını incelediği Müdet Kömürcü kararında,

başvuranın maruz kaldığı muamelenin AİHS’nin 3. maddesinin ihlalini oluşturduğu yönünde

tespitte bulunduğunu gözlemlemektedir.

Taraflarca sunulan belgeleri inceleyen AİHM, yukarıda adı geçen dava ile söz konusu

davalar arasında herhangi bir fark bulunmadığı kanaatindedir. Bu bağlamda, AİHM, delilleri

inceledikten, tanıkları dinledikten ve ifadelerin doğruluğunu değerlendirdikten sonra, İstanbul

Ağır Ceza Mahkemesi’nin, 20 Haziran 2003 tarihli kararında, söz konusu davadaki

başvuranlar dahil olmak üzere bütün müştekilerin İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde görevli

polis memurlarından kötü muamele gördüklerini tespit ettiğini gözlemlemektedir. Mahkeme,

TCK’nın 243. maddesi uyarınca polis memurları hakkında mahkumiyet kararı verirken,

ayrıca, başvuranların suçlarını itiraf etmelerini sağlamak için polis memurlarının kasıtlı olarak

kötü muamelede bulunduklarını tespit etmiştir. Bununla birlikte, zamanaşımına uğradığı

gerekçesiyle davanın ortadan kaldırılmasına karar verilmiştir. Söz konusu davada, AİHM’nin,

ilk derece mahkemesinin konuya ilişkin tespitlerinden ayrılmasını sağlayacak herhangi bir

geçerli delil sunulmamıştır. Bu nedenle, AİHM, başvuranlara uygulanan kötü muamelenin

AİHS’nin 3. maddesi uyarınca işkence kapsamına girdiği sonucuna varır.

Buna göre, söz konusu davalarda, AİHS’nin 3. maddesi esas bakımından ihlal

edilmiştir.

2. AİHS’nin 3. maddesinin usul kısmı ışığında Savunmacı Hükümet’in sorumluluğu

AİHM, uzun yargılama sonucu davaların zamanaşımına uğradığı birçok davada, ceza

hukuku sisteminin yeterince titiz olmadığı ve başvuranların şikayetçi olduğu kanuna aykırı

fiillerin etkili bir şekilde önlenmesini sağlayacak caydırıcı etkiye sahip olmadığını

7

kaydettiğini hatırlatır (Müdet Kömürcü; Salmanoğlu ve Polattaş / Türkiye, no. 15828/03;

Erdoğan Yılmaz ve Diğerleri / Türkiye, no. 19374/03).

Taraflarca sunulan yazılı delilleri inceleyen AİHM, Türk ceza hukuku sisteminin söz

konusu davalarda aynı şekilde uygulandığını gözlemlemektedir. Bu nedenle, AİHM, üç

davada da, sanık polis memurları aleyhinde yapılan ceza yargılamasının yetersiz olduğu

sonucuna varır.

Buna göre, AİHS’nin 3. maddesi usul bakımından ihlal edilmiştir.

3.

AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği iddiası

38513/05 no.lu başvurunun sahibi başvuran, ayrıca, zamanaşımına uğradığı

gerekçesiyle polis memurları aleyhindeki ceza davasının ortadan kaldırılması sonucu tazminat

davası açamadığını iddia etmiş ve AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği konusunda

şikayetçi olmuştur.

Hükümet, bu iddiaya itiraz ederek başvuranın etkili medeni hukuk yollarına sahip

olduğunu ileri sürmüştür.

Yukarıdaki tespitlerine atıfta bulunan AİHM, daha önceki bazı davalarda,

başvuranlara iddia konusu ihlaller karşılığında tazminat sağlamadıkları gerekçesiyle medeni

hukuk yollarının benzer durumlarda geçerli olmadığı sonucuna vardığını hatırlatır (Batı ve

Diğerleri). AİHM, söz konusu davada, daha önceki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek

herhangi bir koşul bulunmadığı sonucuna varır.

Buna göre, AİHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.

III.

İHLAL EDİLDİĞİ İDDİA EDİLEN DİĞER AİHS MADDELERİ

Son olarak, 14352/05 no.lu başvurunun sahibi başvuran, polis memurları aleyhindeki

ceza yargılamasının uzun sürmesi nedeniyle davanın zamanaşımına uğradığını iddia ederek

AİHS’nin 6. Maddesinin ihlal edildiği konusunda şikayetçi olmuştur. Başvuran, ayrıca, aynı

madde uyarınca, yargılanan dokuz polis memurunun amirleri aleyhinde ceza yargılaması

yapmayan yerel mahkemenin bağımsızlığını ve tarafsızlığını sorgulamıştır.

AİHM, söz konusu şikayetlerin yukarıda incelenenlerle bağlantılı olması nedeniyle

aynı şekilde kabuledilebilir nitelikte olduğunu kaydeder.

Bununla birlikte, davanın koşulları ile AİHS’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal

edildiği yönündeki tespitini göz önünde bulunduran AİHM, söz konusu başvurularda ortaya

konan temel hukuki sorunu incelediği kanaatindedir. Bu nedenle AİHM, bu şikayetlerle ilgili

olarak ayrıca karar vermesine gerek olmadığı sonucuna varır.

IV.

AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

8

A. Tazminat, yargılama masraf ve giderleri

14352/05 no.lu başvurunun sahibi başvuran, 100,000 TL (yaklaşık 48,000 Euro)

maddi tazminat, 100,000 TL manevi tazminat talep etmiştir. Başvuran, İstanbul Barolar

Birliği’nin ücret cetveline atıfta bulunarak, telefon görüşmesi, posta, çeviri ve seyahat

ücretleri dahil olmak üzere yerel mahkemeler ve AİHM önündeki yargılama masraf ve

giderleri karşılığında 20,725 TL talep etmiştir.

38484/05 no.lu başvurunun sahibi başvuran, 10,000 Euro maddi tazminat, 40,000 Euro

manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvuran, yargılama masraf ve giderleri karşılığında

7,000 Euro talep etmiştir. Başvuran, bu bağlamda, 10,500 TL için imzalanan (yaklaşık 9,600

Euro) avukatlık sözleşmesini, İstanbul Barolar Birliği’nin ücret cetvelini ve bir posta

makbuzunu sunmuştur. Başvuran, son olarak, % 4.26 oranındaki faiz karşılığında ek ödeme

talebinde bulunmuştur.

38513/05 no.lu başvurunun sahibi başvuran, maddi tazminat talebinde bulunmamış,

ancak 30,000 Euro tutarında manevi tazminat talep etmiştir. Yargılama masraf ve giderleriyle

ilgili olarak, başvuran, avukatlık ücreti için 5,000 Euro, çeviri, ulaşım ve posta masrafları için

600 Euro talep etmiştir. Başvuran, taleplerini desteklemek üzere, avukatlık sözleşmesi,

avukatının söz konusu dava için elli üç saat çalıştığını gösteren bir gider cetveli ve iddia

konusu masrafların bir listesini sunmuştur.

Hükümet, bu taleplere itiraz ederek yalnızca gerçekliği kanıtlanan yargı giderlerinin

elde edilebileceğini kaydetmiştir.

Başvuranların maddi tazminat taleplerini desteklemek üzere herhangi bir belge

sunmadıklarını gözlemleyen AİHM, söz konusu maddi tazminat taleplerini reddeder. Bununla

birlikte, AİHM, başvuranların tek başına tespit edilen ihlallerle telafi edilemeyecek düzeyde

manevi zarar görmüş olabilecekleri kanaatindedir. Tespit edilen ihlallerin önemini göz önünde

bulunduran AİHM, adil temellere dayanarak, bu başlık altında talep edilen miktarların

tamamının başvuranlara ödenmesine karar verir.

14352/05 no.lu başvurunun sahibi başvuranın yargılama masraf ve giderlerine ilişkin

talepleriyle ilgili olarak, AİHM, bir başvuranın gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebileceğini kaydeder. Bu bağlamda, AİHM, destekleyici

ek belgeler olmadan sunulan barolar birliği ücret cetvelinin bu başlık altında yapılan talebi

desteklemek için yeterli olmadığını kaydeder (Güngil / Türkiye, no. 28388/03). Buna göre,

AİHM, bu başlık altında başvurana herhangi bir ödeme yapılmamasına karar verir. Diğer iki

başvuranın talepleriyle ilgili olarak AİHM, elindeki bilgi ve belgelere ve yukarıdaki ölçütlere

dayanarak, söz konusu başvuranların her birine 3,500 Euro ödenmesine karar verir.

B. Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuruların birleştirilmesine;

9

2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3. Her üç başvuruda da AİHS’nin 3. maddesinin esas ve usul bakımından ihlal

edildiğine;

4. 38513/05 no.lu başvuru ile ilgili olarak AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. AİHS’nin 6. maddesi uyarınca yapılan şikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

6. (a)AİHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından, manevi tazminat olarak, Gönül Karagöz’e 48,000 Euro (kırk sekiz bin

Euro), Haydar Ballıkaya’ya 40,000 Euro (kırk bin Euro) ve Bekir Çadırcı’ya 30,000

Euro (otuz bin Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 13 Temmuz 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

10