CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KARAKAꢀ VE BAYIR- TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 74798/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

11 Nisan 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (74798/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀları olan Fatma Karakaꢀ ve Derya Bayır’ın (baꢀvuranlar) 22 Haziran 2001

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin

(AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından A. Doğan tarafından

temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1972 ve 1973 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedirler.

15 Mart 1996 tarihinde, saat 14:00’da, Hukuk Fakültesinde okuyan baꢀvuranlar otobüs

durağına geldikleri sırada polis tarafından sorgulanmıꢀlardır. Polisler baꢀvuranların

kimliklerini kontrol etmiꢀtir. Bunun üzerine baꢀvuranlar, aynı gün öğle saatlerinde Eczacılık

Fakültesi önünde düzenlenen yasadıꢀı bir eyleme katıldıklarından ꢀüphe edilerek, Đstanbul

Emniyet Müdürlüğü’ne götürülmüꢀlerdir.

Baꢀvuranlar, 16 Mart 1996 tarihinde, önce Cumhuriyet Savcısı tarafından daha sonra

ise avukat eꢀliğinde Đstanbul Asliye Ceza Mahkemesi hakimi tarafından dinlenmiꢀtir.

Baꢀvuranlar suçlamaları reddetmiꢀlerdir. Aynı gün Asliye Ceza Mahkemesi hakimi

baꢀvuranların serbest bırakılmalarına karar vermiꢀtir.

19 Mart 1996 tarihinde düzenlenen bir iddianameyle, Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı,

2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüꢀleri Hakkındaki Kanun’u ihlal ettikleri ve kamu

mallarına zarar verdikleri gerekçesiyle baꢀvuranlarla birlikte on kiꢀi aleyhine ceza davası

açmıꢀtır. Gösteri sırasında, çok sayıda resmi araç hasar görmüꢀtür.

4 Temmuz 1996 tarihinde, baꢀvuranlar ilk duruꢀmaya katılmıꢀ ve hakim tarafından

dinlenmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, suçlamaları reddederek, gösteriye katılmadıklarını belirtmiꢀ ve

beraat talebinde bulunmuꢀlardır. Đstanbul Asliye Ceza Mahkemesi, sanıklardan her birinin

ikametgah, medeni durum ve yaꢀ bilgilerinin tespit edilmesini istemiꢀtir. Dosya incelemesini

8 Kasım 1996 tarihine ertelemiꢀtir.

Asliye Ceza Mahkemesi, 8 Kasım 1996 ile 10 Mayıs 2001 tarihleri arasında, iki ayda

bir dosyayı incelemiꢀ, tanıklar ve A.Ç. ve G.K. adındaki iki polis aleyhinde yakalama

müzekkeresi çıkarmıꢀtır. Tanıkların adreslerinin tespit edilebilmesi amacıyla talepte

bulunulmuꢀtur. Aralarında baꢀvuranların da bulunduğu göstericileri sorgulayan iki polisin ve

halen bulunmayan bazı sanıklar dinlenmesi amacıyla ihtarlar yapılmıꢀtır. Dosyada yer alan

unsurlardan anlaꢀıldığı üzere, kiꢀilerin kimliklerini tespit etmek üzere çağırılan A.Ç. ve G.K.

adındaki polis memurlarının yapılan ihtarlara cevap vermedikleri anlaꢀılmaktadır.

Bu dava sürerken, 12 Aralık 2000 tarihinde 4616 sayılı Kanun ilan edilmiꢀtir. Bu

Kanun, 23 Nisan 1999 tarihine kadar suçlardan dava ve cezaların ertelenmesini

öngörmektedir.

Asliye Ceza Mahkemesi bu Kanun uyarınca, esasa bakmadan davanın beꢀ yıllık bir

süre için ertelenmesine karar vermiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde öngörülen “makul

süre” ilkesini ihlal ettiğini iddia etmektedirler.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AĐHM, baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 3 maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun kabul

edilemeyeceğini saptamıꢀtır. Bunun dıꢀında hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır.

B. Esas Hakkında

AĐHM bir dava için makul olan sürenin, davanın koꢀullarına göre ve Mahkeme’nin

içtihatlarında benimsenen kriterler, özellikle de davanın karıꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili

mercilerin tutumları gözönünde bulundurularak değerlendirildiğini hatırlatır (Bkz., diğerleri

arasında, Pélissier ve Sassi –Fransa [GC], no: 25444/94, § 67, CEDH 1999-II).

Mevcut davada, değerlendirmeye alınacak dönemin 15 Mart 1996 tarihinde baꢀladığını

ve Asliye Ceza Mahkemesi’nin davanın ertelenmesine karar verdiği 10 Mayıs 2001 tarihinde

sona erdiğini not etmektedir. Bu dönem ilk derece mahkemesi için yaklaꢀık beꢀ yıl ve iki ay

sürmüꢀtür.

AĐHM daha önce buna benzer ꢀikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz.

adıgeçen Pélissier ve Sassi).

AĐHM, ne davanın karıꢀıklığının ne de baꢀvuranların tutumlarının, dava süresini

açıklamak için yeterli olduğunu gözlemlemektedir. Yetkili mercilerin tutumları ile ilgili

olarak, davayı sürdürmek adına adli makamların göstermiꢀ olduğu özene rağmen, özellikle de

A.Ç. ve G.K. adındaki polis memurlarının, yapılan ihtarlara uymasını sağlama konusunda, bu

mercilerin güçsüz olduklarını gözlemlemektedir.

AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve mevcut davada Hükümet’in,

dava süresini açıklayabilecek hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. AĐHM, bu

konudaki içtihadı uyarınca, dava süresinin uzun olduğuna ve makul süre ilkesine uymadığına

kanaat getirmiꢀtir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, maddi tazminat olarak 2.000 Euro (iki bin), manevi tazminat olarak ise

10.000 Euro (on bin) talep etmektedirler.

Hükümet bu iddialar karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında bir iliꢀki

kuramamakta ve bu nedenle bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀılık, baꢀvuranlara toplu olarak

4.000 Euro (dört bin) manevi tazminat ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuranlar, AĐHM nezdinde yapılan masraf ve harcamalar için 5.800 Euro (beꢀ bin

sekiz yüz) talep etmektedir. Baꢀvuranlar, bununla ilgili olarak her hangi bir belge

sunmamaktadırlar.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, ancak gerçekten yapılan ve makul bir miktardaki masraf ve harcamaların geri

ödenebileceğini hatırlatır. Mevcut davada, elindeki mevcut unsurlar doğrultusunda ve

belirtilen kriterler dikkate alındığında, AĐHM tüm masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara

toplu olarak 500 Euro (beꢀ yüz) ödenmesinin makul olduğuna karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKCELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun geri kalanının kabul edilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara manevi tazminat için

4.000 Euro (dört bin) ve masraf ve harcamalar için 500 Euro (beꢀ yüz) ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.