CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KARAKOYUN VE TURAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 18482/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

11 Aralık 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 18482/03 baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀları Mehmet Nuri Karakoyun ve Mehmet Salih Turan’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 14 Mayıs 2003 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve

Özgürlüklerini güvence altına Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM)

önünde Đstanbul barosu avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1971 ve 1977 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

M. N. Karakoyun, haftalık Kürtçe Azadiya Welat dergisini yayımlayan «Mehmet Nuri

Karakoyunlu» yayınevinin sahibidir.

M. S. Turan olayların meydana geldiği dönemde bu derginin yazı iꢀleri müdürü idi.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı 1 Eylül 2001 tarihli bir kararla

5680 sayılı Basın Kanunu’na ek 2. maddesinin 1. paragrafı uyarınca yasadıꢀı örgüt PKK

yanlısı propaganda yaptığı gerekçesiyle haftalık Azadiya Welat dergisinin 292 numaralı

sayısının toplatılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.

7 Eylül 2001 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı

derginin toplatılan sayısı hakkında M. S. Turan’ın ifadesini almıꢀtır..

Savcılık 7 Eylül 2001 tarihli iddianame ile baꢀvuranlar hakkında yasadıꢀı örgüt PKK

sorumlularının beyanlarını yayımlamak suçu ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun

6/1. ve 4. maddelerine dayalı olarak ceza davası açmıꢀtır.

Đstanbul DGM 10 Mayıs 2002 tarihli bir karar ile dava konusu sayıda yer alan suç unsuru

oluꢀturan makalelerin bir bütün olarak ve PKK liderlerinin fotoğraflarının bilgilendirme

amaçlı olmadığına, adı geçen terör örgütünün sorumlularının ve eylemlerinin propagandasını

yapma amacını güttüğüne itibar etmiꢀtir. DGM, mezkur 3713 sayılı Terörle Mücadele

Kanunu’nun 6/2. ve 4. maddelerine dayalı olarak baꢀvuranların her birini 142.365.600 TL.

[116 Euro] para cezasına çarptırmıꢀ ve 5680 sayılı Basın Kanunu’na ek 2. maddesinin 1.

paragrafı uyarınca bahse konu haftalık derginin yayımının yedi gün süreyle durdurulmasına

karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar DGM’nin bu kararına karꢀı 4 Haziran 2002 tarihinde temyize gitmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar 10 Mayıs 2002’de Yargıtay’da duruꢀma yapılmasını talep etmiꢀlerdir.

Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı 20 Kasım 2002’de ilk derece mahkemesinin kararının

onanması yönündeki yazılı görüꢀünü sunmuꢀtur.

Bu tebliğname baꢀvuranlara tebliğ edilmemiꢀtir.

Yargıtay 12 Aralık 2002 tarihinde CMUK’a dayalı olarak baꢀvuranların duruꢀma taleplerini

reddederek ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

2

13 Ocak 2003 tarihinde DGM savcılığı cezaların infazı dairesi 10 Mayıs 2002 tarihli

kesinleꢀen karar hakkında bilgi sahibi olmuꢀtur.

7 Nisan 2003 tarihinde baꢀvuranların her biri 142.400.000 TL. [81 Euro] para cezasını

ödemiꢀlerdir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar para cezasına çarptırılmalarının ve dergilerinin yayınının geçici olarak

durdurulmasının ifade özgürlüklerinin ihlalini oluꢀturduğundan ꢀikayetçi olmakta, bu yönde

AĐHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe dair

Yapılan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas hakkında

AĐHM, dava konusu mahkumiyet kararının, AĐHS’nin 10/1. maddesinin güvence altına aldığı

baꢀvuranların ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluꢀturmasının taraflar arasında ihtilaf

konusu olmadığını kaydetmiꢀtir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve

10/2. maddesi bakımından toprak bütünlüğünün korunması gibi yasal amaç güttüğüne itiraz

edilmemektedir (Bkz. Yağmurdereli no: 29590/96, 4 Haziran 2002). AĐHM, bu

değerlendirmeye katılmaktadır. Buna karꢀın, bu müdahalenin “demokratik bir toplumda

gerekli olup olmadığı” konusunda uyuꢀmazlık bulunmaktadır.

Hükümet sözkonusu makalelerin Türkiye’de terör tehdidinin arttığı bir dönemde PKK’yı ilgi

çekici, dahası sempatik göstererek terör örgütünün propagandasını yaptığını savunmaktadır.

Yayınevinin sahibi ve yazı iꢀleri sorumlusu sıfatıyla kendilerine düꢀen görev ve sorumluluklar

dikkate alındığında, baꢀvuranların ifade özgürlüklerini kullanırken daha özenli davranmaları

ve sözkonusu yayın aracılığıyla terörist örgütü öven görüꢀler ve beyanları vermekten,

kamuoyunun görüꢀünde kin ve ꢀiddeti körükleyebilecek provokasyon risklerinden

kaçınmaları beklenirdi. Öncelikli olarak terörist tehdit unsurunu göz önünde bulunduran

ulusal mahkemelerin almıꢀ oldukları tedbirler orantısız değildir ve ulusal güvenliğin

sağlanması, toprak bütünlüğünün, ulusal barıꢀın ve kamu düzeninin korunması ve suçun

önlenmesi gibi meꢀru amaçlar taꢀımaktadır.

AĐHM bu bağlamda yerleꢀik içtihadından ileri gelen genel ilkeleri hatırlatır (Bkz. diğerleri

arasında, Ceylan-Türkiye no: 23556/94, Öztürk-Türkiye no: 22479/93, sözü edilen Đbrahim

Aksoy-Türkiye, Karkın-Türkiye no: 43928/98, Kızılyaprak-Türkiye kararları). Mahkeme

baꢀvuruyu bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.

Çev. Notu: kararın orijinalinde bu ꢀekilde yer almaktadır.

3

AĐHM suç unsuru teꢀkil eden makalelerde kullanılan ifadelere ve yayımlandığı ortama özel

bir dikkat vermiꢀtir. Bu anlamda, davayı çevreleyen koꢀulları, özellikle de terörle mücadelede

karꢀılaꢀılan güçlükleri dikkate almaktadır. (Bkz. Đbrahim Aksoy kararı, no: 28635/95,

30171/96 ve 34535/97, /60, 10 Ekim 2000 ve Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998, 1998-IV,

s. 1568, / 58).

Suç unsuru oluꢀturan makaleler özellikle PKK lideri Abdullah Öcalan ile diğer liderlerin

beyanlarına ve sivil toplum örgütlerinin çeꢀitli kaynaklardan derlenen açıklamalarına

dayanmaktadır ve bahse konu dergide Kürtçe yayımlanmıꢀlardır. Makalelerde, HADEP

tarafından dünya barıꢀ günü vesilesiyle düzenlenen mitingin yasaklanması, Türkiye’deki

demokratikleꢀme sürecinin yavaꢀ ilerleyiꢀi eleꢀtirilmekte ve barıꢀ ve kardeꢀliğin önemi

vurgulanarak, ꢀiddetin Türkler ve Kürtler arasındaki dostluk bağlarını zedeleyebileceğine

dikkat çekilmektedir.

AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin sözü edilen haftalık dergide yayımlanan makalelerin

bir bütün olarak yalnızca kamuoyunu bilgilendirmek amacını taꢀımadığına, terörist örgütün

propagandasını yaptığına itibar ettiğini ve bu durumun olayların meydana geldiği dönemde

yürürlükte bulunan 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 6/2. ve 4. maddelerine

istinaden suç unsurunu oluꢀturduğunu kaydettiğini tespit etmektedir.

AĐHM, iç hukuk mahkemelerinin kararlarında yer alan gerekçeleri incelemiꢀ ve bu

gerekçelerin baꢀvuranların ifade özgürlüğüne karꢀı bir müdahaleyi meꢀru kılmaya

yetmediğine itibar etmiꢀtir (Bkz. mutatis mutandis Sürek-Türkiye kararı (no:4) no:24762/94,

8 Temmuz 1999). AĐHM makalelerdeki bazı bölümlerin Türk devletinin en olumsuz yanlarını

çizen bir tabloyu ortaya koyduğunu, bu yönüyle makaleye düꢀmanca bir his verdiği, fakat bu

söylemlerin ꢀiddet kullanımına, silahlı direniꢀe ve baꢀkaldırıya iliꢀkin hiçbir çağrıda

bulunmadığını gözlemlemektedir. Ayrıca burada nefret içeren söylemler sözkonusu değildir,

AĐHM’ye göre dikkate alınacak temel unsur budur. (Bkz. a contrario Sürek-Türkiye (no:1),

no: 26682/95 ve Gerger-Türkiye, no: 24919/94, 8 Temmuz 1999).

Bu bağlamda, AĐHM, ifade özgürlüğünün, basına, yasaklanmıꢀ örgütlerin üyelerinin

açıklamaları vasıtasıyla ꢀiddet içeren fikirlerin yayılması için tribün görevi görmesine izin

vermediğinin altını çizmek ister. (Bkz. diğerleri arasında, Yıldız ve Taꢀ-Türkiye kararı (no:1),

no:77641/01, 19 Aralık 2006 ve a contrario Sürek-Türkiye kararı (no:3) no: 24735/94, 8

Temmuz 1999).

AĐHM, verilen cezanın niteliğinin ve ağırlığının da müdahalenin orantılılığını ölçmek

bakımından göz önünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu tespit etmektedir. AĐHM

bu çerçevede, sözü edilen haftalık derginin yayınının yedi gün süreyle durdurulduğunun ve

baꢀvuranların her birinin 142.365.600 TL. [116 Euro] ağır para cezasına çarptırıldığının ve 7

Nisan 2003 tarihinde 142.400.000 TL. [81 Euro] ödediklerinin altını çizmektedir.

Bu saptamalar ıꢀığında, baꢀvuranların mahkumiyeti öngörülen amaçlarla orantısız bulunmakta

ve «demokratik bir toplumda gereklilik» arz etmemektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 10. maddesi

ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin kendilerine tebliğ

edilmediğinden ꢀikayetçidir. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6/1. maddesine göndermede

bulunmaktadır.

4

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe dair

Yapılan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas hakkında

Baꢀvuranlar Baꢀsavcının görüꢀünden haberdar olmadıklarını öne sürmektedir.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM baꢀvuranın sunduğu ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce incelediğini ve Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın gözlemlerinin niteliğini ve yargılanan kiꢀinin yazılı olarak bunlara cevap

verme olanağının bulunmamasını göz önüne alarak, Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın görüꢀünün

tebliğ edilmemesinden dolayı AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığını

hatırlatır (Bkz. diğerleri arasında sözü edilen Göç kararı ve Ayçoban-Türkiye kararı, no:

42208/02, 43491/02 ve 43495/02, 22 Aralık 2005).

AĐHM, Hükümetin Mahkemenin bu davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici

hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 1, 6/2, 14, 18 VE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDELERĐ’NĐN

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar aynı olaylara dayalı olarak AĐHS’nin 1, 6/2, 14, 18 ve Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.

maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 10. ve 6/1. maddelerinin ihlal edildiği tespitine varması ıꢀığında mevcut

baꢀvuruda ortaya konan temel hukuki sorunları incelemeye itibar ettiğini ifade etmektedir.

Dava olaylarının tamamı ve tarafların argümanları göz önünde bulundurulduğunda AĐHM, 1,

6/2, 14, 18 ve Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddelerine yönelik ꢀikayetlerin ayrıca

incelenmesini gerekli görmemektedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar 1.410.300.000 TL. [763 Euro] maddi zarara uğradıklarını iddia etmektedir. Bu

meblağların dağılımı ꢀu ꢀekildedir: yayınevinin kapatılması nedeniyle 1.125.500.000 TL. ve

mesleki gelir kaybı, her birinin ödemiꢀ olduğu 142.400.000 TL., toplamda 284.800.000 TL.

5

para cezası.

Baꢀvuranlar ayrıca 20.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

Öne sürülen gelir kaybı ile ilgili olarak AĐHM, AĐHS’nin 10. maddesinin ihlali sonucunda

baꢀvuranların uğradığı gelir kaybı miktarının net olarak hesaplanmasına imkân tanımadığını

kaydetmekte ve bu talebi reddetmektedir (Bkz. aynı anlamda, Karakoç vd.-Türkiye kararı no:

27692/95, 28138/95 ve 28498/95, 15 Ekim 2002).

Buna karꢀın, AĐHM baꢀvuranlara verilen para cezasının AĐHS’nin 10. maddesinin ihlalinin

doğrudan sonucu olduğunu hatırlatır. Baꢀvuranların her biri 142.400.000 TL. [81 Euro] para

cezası ödemiꢀtir. Hakkaniyete uygun, mahkemeye sunulan bilgilerin bütününe dayalı olarak,

özellikle bu miktarın ödenmesi sırasındaki döviz kuru ıꢀığında, AĐHM baꢀvuranların her

birine 81 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM manevi tazminata iliꢀkin, ilgililerin olayların koꢀulları nedeniyle birtakım sıkıntılar

yaꢀadığını ifade ederek, AĐHS’nin 41. maddesi doğrultusunda hakkaniyete uygun manevi

tazminat olarak baꢀvuranlara birlikte 1.500 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargı giderleri için 9.600 Euro talep etmektedir.

Bunun 2.000 Euro’luk kısmı tercüme, posta, ulaꢀım, iletiꢀim gideridir. Baꢀvuranlar kanıtlayıcı

belge niteliğinde Đstanbul barosunun iç hukuktaki ve AĐHM önündeki avukatlık giderine

karꢀılık belirlediği minimum ücret tarifesini ve 12 ꢁubat 2007 tarihli 3.000 TL. (yaklaꢀık

1.800 Euro) avukatlık ücreti makbuzunu sunmaktadır.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Bu baꢀvuruda AĐHM, baꢀvuranların AĐHM

önünde yapmıꢀ olduklarını öne sürdükleri yargı giderlerini kanıtlayıcı hiçbir belgeyi

sunmadığı tespitini yapmakta, baꢀvuranlara bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli

görmemektedir. Bu karꢀılık avukatlık ücreti makbuzunu sunmaları doğrultusunda

baꢀvuranlara avukatlık ücretinin tamamı olan 1.800 Euro’nun ortaklaꢀa ödenmesine karar

vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM,

1. Oybirliğiyle, baꢀvuranların AĐHS’nin 10. ve 6/1. maddesi hakkındaki ꢀikayetlerinin

kabuledilebilir olduğuna;

2. Oybirliğiyle, AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

6

3. Oybirliğiyle, AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Oybirliğiyle, geri kalan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

baꢀvuranlara birlikte;

i.

maddi tazminat için 162 (yüz altmıꢀ iki) Euro ödemesine;

manevi tazminat için 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro ödemesine;

yargı giderleri için 1.800 (bin sekiz yüz) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

ii.

iii.

iv.

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara

Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit

faizin uygulanmasına;

6. Đkiye karꢀı beꢀ oyla adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 / 2. ve 3. maddelerine

uygun olarak 11 Aralık 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir

Mevcut karar ekinde, AĐHS’nin 45. maddesinin 2. paragrafı ve AĐHM tüzüğünün 74.

maddesinin 2. paragrafı uyarınca yargıçlar Tulkens ve Mularoni’nin ortak kısmi ayrı oy

görüꢀü yer almaktadır.

7