COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

KASA – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no. 45902/99)

KARAR

STRAZBURG

20 Mayıs 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

KASA – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 45902/99 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Hamdi Kasa’nın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 11 Kasım 1998 tarihinde

Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu

baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından Behiç Aꢀçı, Metin Narin ve

Basri Akyüz tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1950 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır. 13 Ağustos 1993 tarihinde

polis memurları tarafından öldürülen Hakan Kasa’nın babasıdır.

A. Giriꢀ

Baꢀvuran ve Hükümet tarafından sunulan dava olayları, ulusal soruꢀturma sürecinde

hazırlanan birtakım belgelere dayanmaktadır. Aꢀağıdaki bilgiler tarafların ifadeleri ve

sundukları belgelerden alınmıꢀtır.

B. Olaylar

1. Olayların geçmiꢀi

12 Temmuz 1993 tarihinde polis memuru Mehmet Bulut Đstanbul’da bir pazaryerinde

omzundan vurulmuꢀtur. Yaralanma, hayati tehlike arzetmemiꢀtir. Failler kaçmayı baꢀarmıꢀ,

olay sırasında polisin tabancası kaybolmuꢀtur. Failler ve tabancanın bulunması için bir arama

faaliyeti baꢀlatılmıꢀtır.

2. Operasyon

13 Ağustos 1993 günü öğle saatlerinde polis isimsiz bir telefon almıꢀ, telefondaki ꢀahıs

Đstanbul’un Beyoğlu semtindeki bir alıꢀveriꢀ merkezinin 11. katındaki bir kafede ꢀüpheli

hareketler sergileyen silahlı birkaç kiꢀinin bulunduğunu söylemiꢀtir.

13 Ağustos 1993 tarihli ve Terörle Mücadele ꢁubesi’nden 22 polisin imzasını taꢀıyan

olay raporuna göre bir polis timi kafede ön inceleme yapmıꢀ ve ihbarın doğru olduğunu tespit

etmiꢀtir. Daha sonra polis bölgenin güvenliğini sağlamıꢀ, kurꢀungeçirmez yelekler giymiꢀ

özel bir polis timi binaya girmiꢀtir.

Polis timi 11. kattaki kafeye yaklaꢀtığında kafe dıꢀındaki bir erkek ve bir kadın polise

ateꢀ açmıꢀtır. Uyarılara rağmen ateꢀe devam etmeleri nedeniyle polis karꢀılık vermiꢀ,

sözkonusu iki kiꢀi ölmüꢀtür.

1

KASA – TÜRKĐYE KARARI

Kafenin içinden de polise ateꢀ açılmıꢀ, uyarılara rağmen ateꢀ devam edince polis yine

karꢀılık vermiꢀtir. Ateꢀ kesildiğinde polisler kafeye girmiꢀ, yerde yatan üç kiꢀi bulmuꢀlardır.

Özel tim polisleri amirlerine ve savcıya haber vermiꢀ, kafeye bir arama ekibi gönderilmiꢀtir.

Kafede yapılan aramada bir adet dinamit lokumu ele geçirilmiꢀ ve bomba imha ekibince

etkisiz hale getirilmiꢀtir. Operasyonda beꢀ kiꢀinin öldüğü ve her birinin sağ ellerinin yanında

tabancaları bulunduğu görülmüꢀ, ölen ꢀahısların kimlik tespiti ceplerinde bulunan

kimliklerden yapılmıꢀtır. Kafe dıꢀında ölen kadın Selma Çıtlak (22), onun yanındaki adam

Mehmet Salgın (21), kafe içindeki üç kiꢀi Sabri Atılmıꢀ (16), Nebi Akyürek (32) ve

baꢀvuranın oğlu Hakan Kasa (18) olarak tespit edilmiꢀtir. Kafenin içinde ve çevresinde bir

sürü mermi kovanı ve ꢀekli bozulmuꢀ mermi bulunmuꢀ, yürütülen soruꢀturmanın gerekleri

için saklanmıꢀlardır.

3. Ön soruꢀturma

Aꢀağıdaki bilgiler polis tarafından 13.30’da haberdar edilen ve Adli Tıp Kurumu’ndan

bir tabip ile saat 14.00’te olay yerine gelen savcı tarafından aynı gün hazırlanmıꢀ rapordan

alınmıꢀtır.

Yapılan incelemede Selma Çıtlak’ın vücudunda 8, Mehmet Salgın’da 10, Nebi

Akyürek’te 18, Sabri Atılmıꢀ’ta 9 ve baꢀvuranın oğlunda 7 mermi tespit edilmiꢀtir. Polis

laboratuarında yapılan incelemeden sonra hazırlanan raporda kafede Mehmet Salgın’ın

yanında bulunan tabancanın 12 Temmuz 1993 tarihinde vurulan polis memuru Mehmet

Bulut’a ait kayıp tabanca olduğu belirtilmiꢀtir. Sabri Atılmıꢀ’ın yanında bulunan tabancanın

ise aynı saldırıda kullanılan silah olduğu tespit edilmiꢀtir. Aynı rapora göre özel polis timi 332

el ateꢀ etmiꢀ, maktullerin yanında bulunan beꢀ tabancadan ise 35 el ateꢀ edilmiꢀtir.

19 Ağustos 1993 tarihinde baꢀvuranın büyük oğlu ve Çağdaꢀ Hukukçular Derneği

üyeleri savcılığa bir dilekçe yazmıꢀlar, öldürme olayının keyfi olduğunu ve polis

memurlarının delilleri yok ederek izlerini gizlediklerini iddia etmiꢀlerdir. Ayrıca cesetlerin

yanında bulunan tabancalar ve dinamitin senaryonun bir parçası olduğunu öne sürmüꢀlerdir.

20 Ağustos 1993 tarihinde polis memuru Mehmet Bulut, maktuller Mehmet Salgın ve

Nebi Akyürek’i kendisine 12 Temmuz 1993 tarihinde saldıran ꢀahıslar olarak teꢀhis etmiꢀtir.

9 Eylül 1993 tarihinde Nebi Akyürek’in eꢀi ve babası da savcılığa bir dilekçe vererek

keyfi öldürmeden ꢀikâyetçi olmuꢀlardır. Akyürek’in yasadıꢀı örgüt üyesi olmadığını,

öldürülmese idi suçsuzluğunun kanıtlanabileceğini belirtmiꢀlerdir. Polisin iddia ettiği gibi

örgüt üyesi olduğuna dair kanıt bulunması halinde bunları ifꢀa etmesini savcıdan talep

etmiꢀlerdir. Maktullerden birinin sadece 16 yaꢀında olduğuna da dikkati çekmiꢀler,

maktullerin hiçbirinin silahlı olmadığını, tabancaların sonradan yanlarına konulduğunu

savunmuꢀlardır. Nebi Akyürek solak olmamasına karꢀın tabanca sol elinin yanında

bulunmuꢀtur. Ayrıca tabancaların üzerinde maktullerin parmak izleri bulunmamaktadır.

Kafenin duvarlarında, içerideki üç kiꢀinin ateꢀ ettiğini gösteren mermi deliği yoktur. Kafe ve

çevre iꢀyerlerinin kırılan camları operasyondan hemen sonra polis tarafından değiꢀtirilmiꢀ,

hangi yönden ateꢀ edildiği ve hangi tür silahların kullanıldığının tespiti imkânsız hale

gelmiꢀtir.

Operasyonda yer alan polis memurlarının hiçbiri yaralanmamıꢀ, bu da maktullerin

silahsız olduğunu ve kısa mesafeden vurulduklarını göstermiꢀtir. Son olarak sözkonusu beꢀ

2

KASA – TÜRKĐYE KARARI

kiꢀinin alternatif metotlarla sağ olarak ele geçirilebileceğini, bir alıꢀveriꢀ merkezinin 11.

katında bir kafede oldukları için kaçmalarının mümkün olmadığını öne sürmüꢀlerdir. Atıꢀ

mesafesinin belirlenmesi amacıyla cesetler üzerinde otopsi yapılmasını savcıdan talep

etmiꢀlerdir. Aynı zamanda sözkonusu silahları tutup tutmadıkları ve bunlarla ateꢀ edip

etmediklerinin belirlenmesi için maktullerin parmaklarının da incelenmesini talep etmiꢀlerdir.

Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁube Müdürü’nün hazırladığı 13 Eylül

1993 tarihli raporda beꢀ maktulun de THKP-C/Dev-Sol örgütü üyesi oldukları belirtilmiꢀtir.

Nebi Akyürek ve Mehmet Salgın’ın yasadıꢀı gösterilere katıldığı polis kayıtlarında

bulunmasına karꢀın baꢀvuranın oğlu dahil diğer üç ꢀahıs hakkında böyle bir kayıt

bulunmamaktadır.

13 Ağustos 1993 tarihinde cesetler üzerinde gerçekleꢀtirilen otopsiye dair beꢀ adet rapor

düzenlenmiꢀ, raporlarda mermilerin ꢀahısların vücut ve baꢀlarında meydana getirdiği yaralar

ayrıntılı olarak belirtilmiꢀtir. Parmak izlerinin alınması amacıyla maktullerin parmaklarının

mürekkeple kaplı olması nedeniyle barut kalıntılarını test etmek mümkün olmamıꢀtır.

Savcı operasyona katılan polis memurları ve patlayıcı uzmanını sorgulamıꢀ, dokuz polis

memurunu görev baꢀında ölüme sebebiyet vermekle suçladığı iddianameyi 14 Ekim 1994

tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne sunmuꢀtur.

Dokuz polis memuru hakkındaki yargılama 31 Ekim 1994 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nde baꢀlamıꢀ, baꢀvuran dahil maktul yakınları müdahil olmuꢀlardır.

Duruꢀmalarda baꢀvuran ve eꢀi, oğulları Hakan Kasa’nın hiçbir suç olayında yer almadığını ve

oğullarının kanun dıꢀı olarak öldürüldüğünü iddia etmiꢀlerdir.

Kimi sanık ve davacı tanıklarının duruꢀmalara katılmaması nedeniyle bazı duruꢀmalar

ertelenmiꢀtir. Duruꢀmalardan birinde sanık polis memurlarından biri ateꢀ altında kaldıklarını

ve ateꢀe karꢀılık verdiklerini, sözkonusu operasyonda saldırganları öldürmek amacıyla ateꢀ

açmadıklarını ifade etmiꢀtir. Operasyon sırasında polisin MP-5 otomatik tabanca kullandığı

tanık ve sanıklarca teyit edilmiꢀtir.

Maktul Selma Çıtlak’ın eꢀi, eꢀinin kafede kasiyer olarak çalıꢀtığını ve hiçbir yasadıꢀı

faaliyette yer almadığını ifade etmiꢀtir. Eꢀinin ölümünden sonra polisin evlerinin aranacağını

duyurduğunu ancak bunun gerçekleꢀmediğini belirtmiꢀtir.

Mahkemede ifade veren sivil bir tanık, operasyon sırasında kaza ile vurulup

yaralandığını, kendisini vuranı görmediğini ve polisin “teslim ol” çağrısını duyduğunu

hatırlamadığını beyan etmiꢀtir.

Duruꢀmalar sırasında maktul yakınlarının avukatları polis memurlarının delilleri yok

ettiklerini iddia etmiꢀlerdir. Đddiaya göre polisler, ateꢀ edip etmediklerinin ve üzerlerinde

barut artıklarının bulunup bulunmadığının adli tıpta belirlenememesi amacıyla maktullerin

giysilerini almıꢀ ve suya batırmıꢀlardır.

14 Mayıs 1998 tarihinde aileleri temsil eden avukatlar mahkeme heyetinin değiꢀtirilmesi

talebinde bulunmuꢀlar, davanın üç buçuk yıldır sürmesine karꢀın yargılamada en temel

adımların bile atılmadığına iꢀaret etmiꢀlerdir. Bu bağlamda kurbanların vücudunda bulunan

mermilerle polisin kullandığı silahların balistik olarak karꢀılaꢀtırılması talebinin mahkeme

tarafından reddedildiğini ifade etmiꢀledir. Benzer ꢀekilde atıꢀ mesafesinin belirlenmesi ve

3

KASA – TÜRKĐYE KARARI

maktullerin giysilerinin incelenmesi taleplerinin de reddedildiğini belirtmiꢀlerdir. Avukatlar

aynı zamanda operasyona katılıp maktullere ateꢀ açan ve davada tanık olarak yer alan Adalet

Aküzüm adlı polis memurunun da sanık olarak yargılanması, Ayhan Çarkın adlı polis

memurunun duruꢀmada sorgulanması ve beꢀ maktulun sağ olarak ele geçirilip

geçirilemeyeceğine iliꢀkin olarak kafede bir keꢀif yapılması taleplerinin de gerekçesiz olarak

reddedildiğini ifade etmiꢀlerdir. Aynı zamanda mahkemenin dikkatini sanıklar Ayhan Çarkın

ve Selim Kostik aleyhinde baꢀka ꢀahısların öldürülmesi ve fidye ve haraç toplayan suç örgütü

üyeliği suçlarıyla suçlandıkları ve halen devam eden ve kamuoyuna yansımıꢀ davalar

olduğuna dikkat çekmiꢀlerdir.

Avukatlarca ortaya atılan hususların mahkeme heyetinin bağımsızlığına ꢀüphe

düꢀürecek nitelikte olmaması nedeniyle heyetin değiꢀtirilmesi talebi 22 Mayıs 1998 tarihinde

reddedilmiꢀtir.

3 Kasım 1998 tarihli duruꢀmada baꢀvuranın avukatları, yargılamanın bağımsız bir

ꢀekilde yapılmadığı gerekçesiyle Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne baꢀvuruda

bulunduklarını duyurmuꢀlardır. Aynı duruꢀmada heyetteki üç hakimden biri, maktul

yakınlarının kendisine ve diğer iki hakime güven duymadıkları gerekçesiyle heyetten

çekilmiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatları 8 Temmuz 1999 tarihinde mahkemeye yazılı görüꢀlerini

sunmuꢀlardır. Savcının sanık polis memurlarını ilk kez olaydan dört ay sonra sorguladığını,

savcının tüm sanıkları sorgulamasının 13 ay sürdüğünü, olayın görgü tanıklarının aranmasının

kimsenin aklına gelmediği, cesetlerin yanında bulunan silahlar üzerinde parmak izi incelemesi

yapılmadığı ve bu iꢀlemlerin yapılmamasının soruꢀturmayı AĐHS’nin 2. ve 6. maddelerine

aykırı olarak etkisiz hale getirdiğini ve bunun polisi gelecekte benzer yargısız infazlar

yapmaya teꢀvik ettiğini belirtmiꢀlerdir.

Mahkeme 21 Aralık 1999 tarihinde sanık dokuz polis memurundan beꢀini kasten adam

öldürmekten suçlu bulmuꢀtur. Savcının öldürmelerin polislerin görevinin ifası kapsamında

gerçekleꢀtiği ve sözkonusu beꢀ sanık polis memurunun nefsi müdafaa sınırlarında hareket

etmeleri nedeniyle beraat ettirilmesi yönündeki talebi reddedilmiꢀtir.

Diğer dört sanık silahlı operasyonda yer almayıp alıꢀveriꢀ merkezinin içi ve dıꢀında

çevre emniyetini sağlamakla görevli olmaları nedeniyle beraat etmiꢀtir. Mahkeme, operasyona

yukarıda anılan beꢀ polis memuruyla birlikte katılan ve mahkemede tanık olarak dinlenen

Adalet Aküzüm hakkında dava açılmasını savcının takdirine bırakmıꢀtır.

Birinci derece mahkemesi, cesetler yanında bulunan beꢀ tabancadan 35 el ateꢀ

edildiğini, polis memurlarının ise toplamda 322 el ateꢀ ettiklerini dikkate almıꢀtır.

Mahkemeye göre bazıları terörle mücadele operasyonlarında iyi eğitim almıꢀ polis

memurlarının sayıları maktullerden oldukça fazladır. Polisler alıꢀveriꢀ merkezinin çevresini

kontrol altına almıꢀ, bu yüzden maktullerin binadan kaçmasına imkan kalmamıꢀtır. Bu

nedenle sözkonusu beꢀ ꢀahsı sağ olarak ele geçirmek mümkün olabilirdi. Ayrıca nefsi

müdafaada bulunmalarına karꢀın sanık beꢀ polis memuru yürürlükteki kanun hükümlerine

göre orantısız güç kullanmıꢀtır.

Mahkeme, AĐHS’nin 2. maddesi ile güvence altına alınan yaꢀam hakkının tüm hak ve

özgürlükler içinde en temel hak olduğunu teyid etmiꢀtir. Devletin temsilcisi olan polis

memurlarının halkla temaslarında iç hukukun parçası olan uluslararası anlaꢀmalara uygun

4

KASA – TÜRKĐYE KARARI

davranmalarının beklendiği oysa ki, bu olayda polislerin tehlikeyi ortadan kaldırmak için

kesinlikle zorunlu olanın sınırını aꢀtıklarını ve maktullerin öldürülmesinin AĐHS’nin 2.

maddesinin 2. paragrafı anlamında kesinlikle gerekli olmadığını tespit etmiꢀtir. Đç hukuka

göre polislerin ꢀahısların vücutlarına öldürücü olmayan ateꢀ etme yetkisi bulunmasına ve her

bir ꢀahsın ölümcül olmayan bölgelerine 1-2 el ateꢀ edebilmelerine karꢀın her kurbana

ortalama 7-8 kez ateꢀ etmiꢀlerdir. Mahkeme polislerin kurꢀungeçirmez yelek giydiklerini de

ayrıca belirtmiꢀtir.

Mahkeme beꢀ polis memurunu ölüm cezasına çarptırmıꢀ, ancak ceza TCK’nın 50.

maddesi uyarınca 8 yıl hapse çevrilmiꢀtir. Ceza, baꢀka bazı kanun hükümlerinin

uygulanmasıyla 3 yıl 20 gün hapse çevrilmiꢀtir.

Hükümlü polis memurları, savcı ve baꢀvuran karara itiraz etmiꢀtir. Savcı, polis

memurlarının görevleri kapsamında hareket ettikleri ve TCK’nın 49. maddesi uyarınca

cezalandırılmamaları gerektiğini; polis memurları maktullerin yasadıꢀı örgüt mensubu

olduklarını ve ateꢀ ederken nefsi müdafaa kapsamında hareket ettiklerini; baꢀvuran ise kararın

yürürlükteki kanun hükümleri ve usule uygun olmadığını savunmuꢀtur.

23 Mayıs 2001 tarihinde Yargıtay sözkonusu kararı bozmuꢀ, polis memurlarının

yetkililerin emirleri ve acil zorunluluk ile, nefsi müdafaa kapsamında hareket ettiklerini

değerlendirmiꢀtir.

Yeniden görülen davada mahkeme, 22 Ekim 2001 tarihinde Yargıtay kararına uygun

olarak sanıkların suçu meꢀru zorunluluk içinde iꢀledikleri, bu nedenle cezalandırılmalarının

mümkün olmadığına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran ve diğer maktul yakınları karara itiraz etmiꢀler, 21 Aralık 1999 tarihli kararla

22 Ekim 2001 tarihli kararların bağdaꢀmadığını, önceki kararın neden terk edildiği hakkında

birinci derece mahkemesinin açıklama yapmadığını savunmuꢀlardır.

20 Mayıs 2002 tarihinde Yargıtay, 22 Ekim 2001 tarihli kararı onamıꢀtır.

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN

Hükümet, baꢀvuranın iç hukuk yollarını tüketmediğini iddia etmiꢀtir. Baꢀvuranın AĐHM

önünde dile getirdiği konuları ulusal yargı önünde dile getirmediğini ileri sürmüꢀtür. Đkinci

olarak, baꢀvurunun yapıldığı tarihte, yerel mahkemelerde yargılamanın devam etmekte

olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM, Hükümet görüꢀlerinin ilk kısmına iliꢀkin olarak, kendi önünde yapılması

amaçlanan ꢀikayetlerin, en azından esas açısından ve gerekli koꢀullara uygun olarak önceden

ulusal merciler önünde yapılmıꢀ olmasının yeterli olduğunu yinelemiꢀtir (bkz., Gökçe ve

Demirel – Türkiye, no. 51839/99, 22 Haziran 2006; Fressoz ve Roire – Fransa [BD], no.

29183/95). Bu davada, baꢀvuran, yerel mahkeme önünde, hem yerel mevzuat uyarınca

oğlunun öldürülmesinin kanuna aykırı olduğunu açıkça iddia etmiꢀ, hem de oğlunun

öldürülmesinin, diğer hususların yanı sıra, AĐHS’nin 2. maddesine aykırı olduğu konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀtur. Dolayısıyla, AĐHM, Hükümet’in bu konudaki itirazını reddeder.

5

KASA – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM, Hükümet görüꢀlerinin ikinci kısmına iliꢀkin olarak, polis memurları hakkındaki

cezai kovuꢀturmanın 20 Mayıs 2002 tarihinde tamamlandığını gözlemlemiꢀtir. Bu çerçevede

baꢀvuru iç hukuk yolları tüketilmediği gerekçesiyle reddedilemez.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

II. AĐHS’NĐN 2. VE 6. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, oğlunun AĐHS’nin 2. maddesine aykırı olarak öldürüldüğünü iddia etmiꢀtir.

Ayrıca, AĐHS’nin 6. maddesine dayanarak, oğlunun öldürülmesine yönelik soruꢀturmanın

etkisiz olduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin, tek baꢀına AĐHS’nin 2. maddesi açısından incelenmesi

gerektiğini değerlendirmiꢀtir. Söz konusu madde ꢀöyledir:

“1. Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir

suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dıꢀında hiç kimse kasten

öldürülemez.

2. Öldürme, aꢀağıdaki durumlardan birinde kuvvete baꢀvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi

sonucunda

meydana

gelmiꢀse,

bu

maddenin

ihlali

suretiyle

yapılmıꢀ

sayılmaz:

a) Bir kimsenin yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı korunması için;

b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kiꢀinin

kaçmasını önlemek için;

c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”

A. Baꢀvuranın oğlunun öldürülmesi

Baꢀvuran, öldürüldüğü sırada oğlunun bir alıꢀveriꢀ merkezinin 11. katında olduğunu,

dolayısıyla, onu sağ olarak yakalamanın mümkün olacağını belirtmiꢀtir. Baꢀvurana göre,

polis, bunu yapmak için, plastik mermiler ve sis bombaları gibi öldürücü olmayan metotlara

baꢀvurabilirdi. Her halukarda, teslim ol emrine uyulmamasının oğlunun öldürülmesini haklı

çıkarmadığı görüꢀündedir. Baꢀvuranın görüꢀüne göre, polisin, kafede bulunan kiꢀileri

öldürmek üzere önceden tasarlanan bir planı vardı. Ayrıca, polis, diğer hususların yanı sıra,

kafenin ve çevre dükkanların camlarını yeniden taktırma, ölmüꢀ kiꢀilerin parmaklarını

mürekkebe batırma ve giysilerine el koyma yoluyla delilleri yok ederek izlerini gizlemiꢀtir.

Hükümet, AĐHM içtihadı doğrultusunda, baꢀvuranın oğlunun ölümüne iliꢀkin tatmin ve

ikna edici bir açıklama sunmak ꢀeklindeki ispat yükümlülüğünün yetkilere yüklenebileceğini

belirtmiꢀtir. Bu doğrultuda, Hükümet, ulusal yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturmanın,

öldürmenin kaçınılmaz olduğunu; zira, baꢀvuranın oğlunun ve diğer kiꢀilerin teslim olmayı

reddettiklerini ve teslim olmak yerine polis memurlarına ateꢀ açtıklarını ortaya koyduğunu

ileri sürmüꢀtür. Ateꢀ altında kalan polis memurları, kendi hayatlarını ve alıꢀveriꢀ merkezinde

bulunan diğer insanların hayatlarını korumak amacıyla mutlak gerekliliği aꢀmayan ölçüde ve

titizlikle orantılı kuvvete baꢀvurmuꢀtur.

6

KASA – TÜRKĐYE KARARI

Yaꢀama hakkını güvence altına alan ve bu haktan yoksun bırakmanın meꢀru olabileceği

durumları belirten 2. madde, AĐHS’nin istisnaya izin verilmeyen en temel hükümlerinden

biridir (bkz. Velikova – Bulgaristan, no. 41488/98). 3. madde ile birlikte Avrupa Konseyi’ni

oluꢀturan demokratik toplumların temel değerlerinden birini güvence altına almaktadır. Bu

nedenle yaꢀam hakkından mahrumiyetin meꢀru kılınabileceği ꢀartlar katı bir biçimde

yorumlanmalıdır (bkz. Salman – Türkiye [BD], no. 21986/93). Bireylerin korunması için bir

araç olarak AĐHS’nin amaç ve hedefi, 2. maddenin, sağladığı güvenceleri, uygulanabilir ve

etkili kılacak ꢀekilde yorumlanmasını ve uygulanmasını da gerektirir.(bkz. McCann ve

Diğerleri – Đngiltere, 27 Eylül 1995 tarihli karar).

AĐHM, 2. maddenin birinci cümlesinin, devleti, kasten ve kanuna aykırı adam

öldürmekten alıkoymasının yanında, kendi yargı yetkisi içindeki kimselerin canını koruması

için uygun hareket etmeye mecbur kıldığını hatırlatır (bkz. Kılıç – Türkiye, no. 22492/93) Bu,

Devletin öncelikli olarak ꢀahsa karꢀı suç iꢀlenmesini önlemek amacıyla bu hükümlerin ihlalini

önleyici, bastırıcı ve cezalandırıcı icra mekanizması ile desteklenen uygun bir kanuni ve idari

çerçeve oluꢀturmayı görev edinmesini gerektirir.

2. madde metni, bir bütün olarak okunduğunda 2. fıkranın öncelikli olarak bir bireyin

kasten öldürülmesine izin verilen durumları tanımlamadığını, ancak istenmeyen bir sonuç

olan öldürmeyi ortaya çıkarabilecek, güç kullanmaya izin verilen durumları açıkladığını

ortaya koymaktadır. Ne var ki güç kullanma (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen amaçlara

ulaꢀmak için “mutlak zorunluluğu” aꢀmamalıdır. Bu bağlamda 2. maddenin 2. paragrafında

“mutlak zorunluluk” ifadesinin kullanımı, bu maddeye iliꢀkin olarak, AĐHS’nin 8-11.

maddelerinin 2. fıkrası kapsamında, Devlet görevlilerinin hareketinin “demokratik bir

toplumda gerekli” olup olmadığını belirlerken, normalde uygulanan gereklilik testinden daha

katı ve zorlayıcı bir test uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Özellikle, kullanılan

güç, maddenin bentlerinde belirtilen amaçlara ulaꢀmakla kesin olarak orantılı olmalıdır (bkz.

yukarıda anılan McCann ve Diğerleri).

Mahkeme, görevinin ikincil niteliklerine karꢀı duyarlıdır ve belli bir davanın

koꢀullarında kaçınılmaz olmadığı durumlarda olayın birinci derece mercii rolünü üstlenmede

dikkatli olması gerektiğini kabul eder (bkz. örneğin McKerr – Đngiltere, 28883/95, 4 Nisan

2000). Ulusal yargılamanın yapılmıꢀ olduğu durumlarda Mahkemenin görevi kendisinin

olaylar hakkındaki değerlendirmesini ulusal mahkemelerinkinin yerine koymak değildir ve

genel bir kural olarak sunulan delilleri değerlendirmek o mahkemelerin görevidir. Mahkeme

ulusal mercilerin bulgularına tâbi olmamakla birlikte normal koꢀullarda bu mercilerin olaylara

dayalı bulgularından sapmak için ikna edici öğelere ihtiyaç duyar (bkz. üzerinde gerekli

değiꢀiklikler yapıldıktan sonra, Klaas – Almanya, 22 Eylül 1993 tarihli karar).

Ancak 2. madde ile sağlanan güvencenin temel önemi Mahkemenin bu hükmün ihlal

edildiği iddialarını sadece gücü fiilen yöneten Devlet görevlilerinin eylemlerini değil, aynı

zamanda ulusal yargılama ve soruꢀturmalar yapılmıꢀ olsa bile tetkik kapsamındaki eylemlerin

planlaması ve kontrolü gibi olayı çevreleyen hususları da gözönünde bulundurarak en dikkatli

incelemesini gerekli kılmasıdır. (bkz. Erdoğan Ve Diğerleri, no. 19807/92, 25 Nisan 2006).

Bu davada, AĐHM ilk olarak, baꢀvuranın oğlu Hakan Kasa’nın polis memurları

tarafından vurularak öldürüldüğünün taraflar arasında ihtilaflı olmadığını kaydetmiꢀtir.

Bununla birlikte, AĐHM, baꢀvuranın oğlunun ölüm ꢀekline iliꢀkin birbirini tutmayan ifadelerle

karꢀılaꢀmıꢀtır. Baꢀvuran, polisin, kafeye, oğlu da dahil olmak üzere orada bulunan kiꢀileri

öldürmek amacıyla geldiğini iddia etmiꢀtir. Öte yandan, Hükümet, öldürme olayının önceden

7

KASA – TÜRKĐYE KARARI

tasarlanmadığını ve baꢀvuranın oğlunun meꢀru müdafaa ve diğer kiꢀileri yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı

korumak amacıyla öldürüldüğünü ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, dokuz polis memuru hakkında Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde baꢀlatılan

cezai kovuꢀturmada olaylara iliꢀkin yargı kararına varıldığını gözlemlemiꢀtir. Bazı olaylar

halen bulanık kalmıꢀsa da, AĐHM, kendisine sunulan tüm belgeler ıꢀığında, dava hakkında

değerlendirme yapmak için ulusal mahkemenin tespitlerini hareket noktası olarak alarak, olayı

değerlendirmek için olaylara ve delillere iliꢀkin yeterli bir temel olduğu görüꢀündedir (bkz.

Makaratzis – Yunanistan [BD], no. 50385/99; Perk ve Diğerleri – Türkiye, no. 50739/99, 28

Mart 2006).

Mahkeme, elindeki belgelere dayanarak, baꢀvuranın oğlunun Terörle Mücadele ꢁubesi

polisleri tarafından yürütülen bir operasyon sırasında öldürüldüğünü kaydeder. Bu bağlamda,

AĐHM, taraflarca sunulan belgelere dayanarak, baꢀvuranın, oğlunun öldürülmesine yönelik

önceden tasarlanan bir plan olduğu ꢀeklindeki iddiası hususunda böyle bir planın varlığının

yeterli derecede ispatlanmadığı görüꢀündedir.

Kolluk kuvvetlerinin hangi koꢀullar altında güç ve ateꢀli silah kullanabileceklerini

tanımlayan yasal çerçeve ile ilgili olarak ise Mahkeme, olayın meydana geldiği tarihte

yürürlükte olan, 1934 yılında kabul edilmiꢀ 2559 sayılı Kanunun günümüzde Avrupa’daki

demokratik toplumlarda zorunlu olan, yaꢀam hakkının “yasa ile” koruma düzeyini sağlamakta

yeterli olmadığına daha önce hükmetmiꢀ olduğunu (yukarıda anılan Erdoğan ve Diğerleri);

ancak, ilgili ulusal standart ile AĐHS’nin 2. maddesinin 2. paragrafındaki “kanunla öngörülen

kesin zorunluluk halinde” ifadesi ile öngörülen standart arasındaki farkın 2/1 maddenin ihlal

edildiği sonucuna varmaya yetecek kadar büyük olmadığını kaydetmiꢀtir (bkz. yukarıda

anılan Perk ve Diğerleri; ayrıca bkz. Yüksel Erdoğan ve Diğerleri – Türkiye, no. 57049/00, 15

ꢁubat 2007).

Operasyonun planlama ve kontrol safhasını AĐHS’nin 2. maddesinden hareketle

değerlendirirken Mahkeme, hem olayın meydana geldiği koꢀullar, hem de olayın geliꢀme

ꢀekline özel dikkat göstermelidir (bkz. Andronicou ve Constantinou – Kıbrıs, 9 Ekim 1997

tarihli karar).

Mahkeme, bu bağlamda, polis memurlarının, 13 Ağustos 1993 günü alınan ve bazı

silahlı kiꢀilerin ꢀüpheli davrandıklarını ihbar eden bir telefon üzerine olay mahalline

geldiklerini gözlemlemiꢀtir. Bu nedenle olay, güvenlik güçlerinin ivedilikle hareket etmesini

gerektiren acil bir durumdu.

Mahkeme, ayrıca, polisin kuvvete baꢀvurmasının, maktullerden kaynaklanan yasadıꢀı

ꢀiddetin doğrudan bir sonucu olduğunu gözlemlemiꢀtir. Bu bağlamda, AĐHM, polisin,

alıꢀveriꢀ merkezinin çevresindeki alanı güvenlik çemberine aldığını belirtmiꢀtir. Dolayısıyla,

söz konusu operasyonun, AĐHS’nin 2/2 maddesi kapsamında “bir kimsenin yasadıꢀı ꢀiddete

karꢀı korunması” ve “usulüne uygun olarak yakalamak” amacıyla yürütülmüꢀ olduğu

değerlendirilmelidir.

AĐHM, dolayısıyla, bu davadaki kuvvet kullanımının mutlak gerekliliği aꢀmayan ölçüde

ve yukarıda belirtilen amaçlara ulaꢀılmasıyla titizlikle orantılı olup olmadığı hakkında karar

vermelidir.

8

KASA – TÜRKĐYE KARARI

Bu bağlamda, ilk silah atıꢀının maktuller tarafından yapıldığı önemli bir husustur.

Tanıkların Cumhuriyet Savcısı ve Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önündeki ifadelerinin

ortaya koyduğu üzere binaya giren polis memurları maktullere teslim olmasını emretmiꢀ, ateꢀ

açmadan önce gerekli uyarılarda bulunmuꢀ ve ancak kendilerine ateꢀ açılmasından sonra ateꢀ

etmeye baꢀlamıꢀlardır.

AĐHM, bu dava ꢀartlarında, polis memurlarının, binaya girip kafenin içinde ve dıꢀında

bulunan kiꢀilerden gelen silah atıꢀıyla karꢀılaꢀtıkları zaman karꢀı taraf ateꢀ etmeyi kesene

kadar ateꢀ etmeye devam etmelerinin gerekli olduğuna inandıkları görüꢀüne varmıꢀtır (bkz.

yukarıda anılan Perk ve Diğerleri). Bu bağlamda, AĐHM, balistik inceleme raporuna göre,

olay yerinde bulunan mermilerden otuz beꢀinin maktullerin cesetlerinin yanında bulunan

ateꢀli silahlardan atıldığını kaydetmiꢀtir.

Mahkeme ayrıca baꢀvuranın oğlunun canlı yakalanması amacıyla polis memurları

tarafından öldürücü olmayan yöntemlerin kullanılması imkânına iliꢀkin yorum yapılmasının

gereksiz olduğu kanaatindedir. Bu bağlamda Mahkeme, baꢀvuranların yakınlarının güvenlik

güçlerinin güç kullanımı sonucu öldürüldüğü Andronicou ve Constantinou ve Perk ve

Diğerleri davalarında, olaydan kopuk bir bakıꢀ ile olay hakkındaki değerlendirmesini olayın

sıcağıyla karꢀılık vermeye zorunlu olan memurların değerlendirmesinin yerine

koyamayacağına hükmettiğini anımsamıꢀtır. Mahkeme ayrıca baꢀka türlü bir hükme varmanın

Devletler ve görevini ifa etmekte olan kolluk kuvvetleri üzerinde gerçekçi olmayan bir yük

getirmek, belki de kendilerinin ve diğerlerinin hayatını tehlikeye atmak anlamına geleceğini

değerlendirmiꢀtir (bkz. yukarıda anılan Andronicou ve Constantinou; yukarıda anılan Perk ve

Diğerleri). Mahkeme, bir kamu alanında silahlı kiꢀilerle karꢀı karꢀıya gelen polis

memurlarının ivedilikle hareket etmek zorunda kaldıkları somut davada farklı bir sonuca

ulaꢀmak için sebep görmemiꢀtir.

Bu nedenle Mahkeme bu koꢀullarda ölümcül güç kullanımının, her ne kadar üzücü olsa

da nefsi müdafaa ve yasal yakalama uygulaması açısından “kesin zorunluluğu” aꢀmadığı

görüꢀündedir.

Mahkeme, Hakan Kasa’nın ölümü açısından AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edilmediğine

karar vermiꢀtir.

B. Soruꢀturmanın yetersizliği iddiası

Baꢀvuran, oğlunun ölümüne yönelik yürütülen soruꢀturmanın etkili olmadığını iddia

etmiꢀtir. Bu bağlamda, baꢀvuran, ilk derece mahkemesinin de içinde bulunduğu ulusal

soruꢀturma makamlarına sunmuꢀ olduğu iddiaları yinelemiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın soruꢀturma hakkındaki ꢀikayetlerinin dayanağı olmadığını ileri

sürmüꢀtür. Soruꢀturma, operasyonun bitmesinin hemen ardından baꢀlatılmıꢀtır. Her ne kadar

polis memurları hemen sorgulanmıꢀ olmasalar da, Cumhuriyet Savcısı’nın onları

sorgulamasına kadar geçen sürenin makul olmadığı söylenemez.

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesindeki yaꢀama hakkının koruma altına alınması

zorunluluğunun, 1. maddedeki Devletin “… kendi yetki alanı içinde bulunan herkese

AĐHS’de tanımı yapılan hak ve özgürlükleri tanıması” genel yükümlülüğü ile birlikte

değerlendirildiğinde ꢀahısların güç kullanımı sonucu öldürüldüğü durumlarda bir ꢀekilde etkili

resmi soruꢀturmanın yapılmasını zımnen gerektirdiğini hatırlatmıꢀtır (bkz., üzerinde gerekli

9

KASA – TÜRKĐYE KARARI

değiꢀiklikler yapıldıktan sonra, yukarıda anılan McCann ve Diğerleri; Kaya – Türkiye, 19

ꢁubat 1998 tarihli karar). Böyle bir soruꢀturmanın temel amacı yaꢀama hakkını koruyan ulusal

kanunların etkili bir ꢀekilde uygulanmasını güvence altına almak ve devlet görevlileri ve

organlarının, karıꢀtıkları bu tip olaylarda, sorumlulukları dahilinde meydana gelen ölümlerle

ilgili hesap vermelerini sağlamaktır (bkz. Anguelova – Bulgaristan, no. 38361/97).

Soruꢀturma, ilk olarak, olayın gerçekleꢀtiği ꢀartları belirleyebilecek ve ikinci olarak da

sorumluların belirlenmesini ve cezalandırılmasını sağlayabilecek yeterlilikte olmalıdır. Bu

sonuç elde etme yükümlülüğü değil; gerekli araçları kullanma yükümlülüğüdür (bkz. Kelly ve

Diğerleri – Đngiltere, no. 30054/96, 4 Mayıs 2001; yukarıda anılan Anguelova). Soruꢀturma

aynı zamanda bu tip durumlarda kullanılan gücün o koꢀullarda meꢀru olup olmadığına karar

verilmesi ve sorumluların tespit edilip cezalandırılmasını sağlamak bakımından etkili

olmalıdır (bkz. örneğin, yukarıda anılan Kaya).

Bu bağlamda zımni olarak bir ivedilik ve makul süre zorunluluğu bulunmaktadır (Yaꢀa –

Türkiye, 2 Eylül 1998 tarihli karar; Çakıcı – Türkiye [BD], no 23657/94; Mahmut Kaya –

Türkiye, no. 22535/93). Belirli bir durumda soruꢀturmanın ilerlemesini önleyen engeller ve

güçlükler olabileceği kabul edilmelidir. Ancak, ölümcül güç kullanımını soruꢀtururken

yetkililerin ivedilikle harekete geçmesi, kamuoyunun hukukun üstünlüğüne olan güveninin

korunması ve kanunsuz fiillerin örtbas edildiği veya bunlara müsamaha edildiği izleniminin

yaratılmaması için zaruridir (bkz. Avꢀar - Türkiye, no. 25657/94).

Somut davanın olaylarına iliꢀkin olarak, AĐHM, ulusal soruꢀturma makamlarının,

baꢀvuranın oğlunu 13 Ağustos 1993 tarihinde öldüren polis memurlarını, 3 Aralık 1993

tarihine kadar, yani ölümden dört ay sonrasına kadar, sorgulamaya baꢀlamadığını

gözlemlemiꢀtir. Ayrıca, ölümden sorumlu bazı polis memurları, ilk olarak 29 Eylül 1994

tarihinde, yani ölümden bir yıldan uzun bir süre sonra, sorgulanmıꢀtır.

AĐHM, Sorumlu Hükümet’in aksine, beꢀ kiꢀinin ölümünden sorumlu polis memurlarının

dört ile on dört ay arası değiꢀen bir süreyle sorgulanmamasını makul olarak

değerlendirmemiꢀtir. Hükümet söz konusu gecikmeler için bir açıklama sunmamıꢀtır. AĐHM,

baꢀvuranın oğlunu öldüren polis memurlarının ölüm olayından sonra görevlerini ifa etmeye

devam ettiklerini tespit etmektedir. Bu durumda, doğru olanın yetkili makamların zamanlıca

onların yerlerini tespit edip sorgulamalarını yapmaları olduğunu kaydetmektedir. Olayların

tek tanığı bu polis memurlarıdır ve onların sorgulanması öncelik teꢀkil etmiꢀ olmalıdır.

Ayrıca, AĐHM, polis memurlarının bu kadar uzun sürelerle sorgulanmamalarının, hem polis

memurlarının hem de soruꢀturma makamlarının hukukun üstünlüğüne olan bağlılıklarına

iliꢀkin kamuoyu güvenini sarstığını göz ardı edemez.

AĐHM, sorgulamanın makul sürede yapılmamasını, soruꢀturmanın, AĐHS’nin 2.

maddesinin gereklerine aykırı olarak, bütün itibariyle etkisiz olduğu kararına varmasını

sağlayacak kadar önemli bulmuꢀtur. Dolayısıyla, soruꢀturmaya iliꢀkin olarak iddia edilen

diğer eksiklikleri incelemeyi gereksiz görmüꢀtür.

AĐHM, dolayısıyla, usul yönünden AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği kararını

vermiꢀtir.

10

KASA – TÜRKĐYE KARARI

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Sözleꢀme’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören

tarafın adil tatminine hükmeder.”

3 Nisan 2006 tarihinde, AĐHM, baꢀvurandan 2 Mayıs 2006 tarihine kadar adil tatmine

iliꢀkin taleplerini sunmasını talep etmiꢀ; ancak, baꢀvuran herhangi bir talep sunmamıꢀtır.

AĐHM, bu nedenle, baꢀvuran adına herhangi bir tazminata hükmedilmesine gerek

olmadığını değerlendirmiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Polis memurları tarafından baꢀvuranın oğlunun öldürülmesi açısından AĐHS’nin 2.

maddesinin ihlal edilmediğine;

3. Ölüm olayına yönelik etkili bir soruꢀturma yapılmaması açısından AĐHS’nin 2. maddesinin

ihlal edildiğine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 20 Mayıs 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Stanley Naismith

Katip Yardımcısı

Josep Casadevall

Baꢀkan

11