COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 4451/02)

KARAR

STRAZBURG

24 Ekim 2006

NĐHAĐ

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır.

Ancak, ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Gülistan Kaya, Efendi Kaya, Aylen Kaya, Mehmet

Kaya, Mustafa Kaya, Hakkı Kaya, Çiçek Kaya, Vesile Kaya ve Savaꢀ Kaya (“baꢀvuranlar”)

adlı dokuz Türk vatandaꢀı tarafından, 27 Temmuz 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne yapılan baꢀvurudan (no. 4451/02) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Taraflarca sunulduğu ꢀekliyle olaylar

Baꢀvuranlar sırasıyla 1950, 1966, 1972, 1981, 1982, 1984, 1986, 1990 ve 1993

doğumludur ve Diyarbakır’da ikamet etmektedir. Baꢀvuranların ilki, 16 Kasım 1996

tarihinden beri kayıp olan Hakkı Kaya’nın eꢀi, diğerleri ise çocuklarıdır.

16 Kasım 1996 günü saat 15:00 sıralarında Hakkı Kaya ve beraberindeki iki arkadaꢀı –

Ahmet Yaꢀar ve Mehmet (soyadı bilinmiyor) Diyarbakır kent merkezinde yürümekteydi.

Orman Müdürlüğü binasının önünden geçerken 06 EKN 22 plakalı Renault marka bir steyꢀın

araç kendilerine yaklaꢀmıꢀtır. Sivil giyimli, walkie-talkie taꢀıyan kendilerini polis memuru

olarak tanıtan üç kiꢀi kimlik kontrolü yapmıꢀtır. Daha sonra Kaya’yı ifade vermek üzere polis

karakoluna gelmesi gerektiğini söyleyerek araçlarına binmeye zorlamıꢀlardır.

28 Kasım 1996 tarihinde ikinci baꢀvuran Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Savcılığı’na ꢀikayette bulunarak Hakkı Kaya’nın kaybolmasının araꢀtırılmasını Savcı’dan

talep etmiꢀtir. Aynı tarihte Hakkı Kaya’nın kardeꢀi ꢁefik Kaya Diyarbakır Cumhuriyet

Savcılığı’na verdiği dilekçe ile kardeꢀinin nerede olduğu hakkında bilgi istemiꢀtir.

4 Aralık 1996 tarihinde polis, Hakkı Kaya’nın kaçırılmasının tanığı Ahmet Yaꢀar’ın

ifadesini almıꢀtır. Yaꢀar, ifadesinde olay günü iki arkadaꢀıyla birlikte Diyarbakır Orman

Müdürlüğü binasının önünde yürürlerken 06 EKN 22 plakalı beyaz Toros steyꢀın aracın

kendilerine yaklaꢀtığını söylemiꢀtir. Araçtaki adamlar kimlik kontrolü yapmıꢀ ve Yaꢀar’a

gidebileceğini söylemiꢀtir. Yaꢀar, her ꢀey çok hızlı gerçekleꢀtiği için bu adamları net olarak

tarif edemediğini belirtmiꢀtir. Ne var ki birinin sarıꢀın, diğerinin ise kıvırcık saçlı olduğunu

hatırlamaktadır. Kimin için çalıꢀtıkları hakkında hiçbir fikri yoktur.

5 Ocak 1997 tarihinde Diyarbakır Đl Jandarma Komutanı Diyarbakır DGM Savcısına

Hakkı Kaya’nın gözaltına alınmadığı bilgisini vermiꢀtir.

17 Mart 1997 tarihinde Diyarbakır DGM Savcısı görevsizlik kararı vermiꢀ ve davayı

Diyarbakır DGM Baꢀsavcılığı’na sevketmiꢀtir. Baꢀsavcılık Kaya’nın kaybolmasıyla ilgili

soruꢀturma baꢀlatmıꢀ ve ꢀahsın aranmasını Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nden talep

etmiꢀtir. Belirtilen tarihten bu yana Emniyet Müdürlüğü Savcıya düzenli olarak raporlar

göndermekte ve Hakkı Kaya’nın ülkeyi terk edip etmediğini belirlemek için gümrük

kayıtlarını kontrol etmektedir.

1

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

27 Mart 1997 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Đnsan Hakları Araꢀtırma

Komisyonu baꢀvuranlara Hakkı Kaya’nın gözaltında olmadığını bildirmiꢀtir. Komisyon

ayrıca 06 EKN 22 plakalı aracın modelinin iddia edildiği gibi steyꢀın Toros değil, Fiat ꢁahin

olduğunu ve Ankara’da ikamet eden Y.C.’ye ait olduğunu baꢀvuranlara bildirmiꢀtir.

7 Eylül 1998 tarihinde polis Efendi Kaya’nın ifadesini almıꢀtır. Efendi Kaya ifadesinde,

babasının Kasım 1996’dan beri kayıp olduğunu ve o zamandan beri kendisinden hiç haber

alamadığını belirtmiꢀtir.

28 Ocak 2000 tarihinde baꢀvuranlar Cumhuriyet Savcısına bir ꢀikayette daha

bulunmuꢀlardır. Polis Efendi Kaya’nın ifadesini iki kez daha almıꢀtır. Đfadelerde değiꢀiklik

yoktur.

11 Mart 2004 tarihinde eski PKK mensubu ve JĐTEM (Jandarma Đstihbarat Merkezi)

üyesi olduğu iddia edilen Abdulkadir Aygan’la yapılan bir röportaj Ülkede Özgür Gündem

gazetesinde yayınlanmıꢀtır. Aygan röportajda Hakkı Kaya’nın JĐTEM tarafından

öldürülenlerden biri olduğunu ifade etmiꢀtir. Kaya’nın cesedinin Diyarbakır-Silvan karayolu

üzerinde, Karacali ile Han köyleri arasında gömülü olduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuranlar gazete

kupürünün bir kopyasını incelenmek üzere Savcıya iletmiꢀlerdir.

6 Nisan 2004 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Abdülkadir Aygan’ın 1986

yılında terörist bir örgüte üyeliğinden 15 yıl hapis cezasına çarptırıldığı konusunda Diyarbakır

Cumhuriyet Savcısı’na bilgi vermiꢀtir. Ancak 1985 yılında çıkarılan piꢀmanlık yasasından

faydalandığı için salıverilmiꢀti ve nerede bulunduğu bilinmiyordu. Cumhuriyet Savcısı

Abdülkadir Aygan’ı araꢀtırmaya devam etse de yerini tespit edememiꢀtir.

8 Haziran 2004 tarihinde ikinci baꢀvuran Abdülkadir Aygan hakkında Hakkı Kaya’yı

öldürdüğü yönünde ꢀikayette bulunmuꢀtur.

HUKUK

I. HÜKÜMETĐN ÖN ĐTĐRAZI

Hükümet, baꢀvuranların AĐHS’nin 35 § 1. maddesi bağlamında açık olan iç hukuk

yollarını tüketmediklerini iddia etmiꢀtir. Bu bağlamda Hakkı Kaya’nın kaybolmasına iliꢀkin

soruꢀturmanın halen sürdüğünü belirtmiꢀlerdir.

Mahkeme, 4 Ekim 2005 tarihli kararında sözkonusu soruꢀturmanın AĐHS’ye göre etkili

olup olmadığının baꢀvuranların ꢀikayet nedenleriyle çok yakından ilgili olup esaslarla

birleꢀtirilmesi gerektiğini değerlendirdiğini hatırlatır. Dolayısıyla Mahkeme sözkonusu

kararını yinelemekte ve soruꢀturmanın etkili olup olmadığına dair Hükümetin ön itirazını

AĐHS’nin 2. maddesi kapsamında baꢀvuranların ꢀikayetinin esaslarıyla birleꢀtirmektedir.

II. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar Hakkı Kaya’nın kaçırılma ve kaybolma olayını çevreleyen unsurların

AĐHS’nin 2. maddesinin ihlaline yol açtığını iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar ayrıca yetkililerin

Kaya’nın kaybolması hakkında etkili ve yeterli bir soruꢀturma yapamadığını savunmuꢀlardır.

AĐHS’nin aꢀağıda verilen 2 § 1. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır:

2

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

“Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan

dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dıꢀında hiç kimse kasten

öldürülemez.”

Baꢀvuranlar Hakkı Kaya’nın Devlet güvenlik güçleri tarafından alıkonulduğu ve

güvenlik güçleri veya ajanları tarafından öldürüldüğünün makul ꢀüphelerin ötesinde tespit

edildiğini iddia etmiꢀlerdir. Kaya’nın kaybolması ve ꢀüpheli koꢀullardaki muhtemel ölümü

hakkında sorumlu Hükümetin bağımsız, etkili ve detaylı bir soruꢀturma yapamadığını

savunmuꢀlardır.

Hükümet iddiaları reddetmiꢀtir. Baꢀvuranların iddialarını kanıtlamadıklarını

savunmuꢀlardır. Bu nedenle AĐHS’nin 2. maddesi ile ilgili bir husus bulunmadığını öne

sürmüꢀlerdir. Hükümet ayrıca Hakkı Kaya’nın kaybolması ile ilgili yürütülen soruꢀturmanın

AĐHS’nin getirdiği yükümlülüklere uyduğunu öne sürmüꢀtür.

A. Hakkı Kaya’nın kaybolması

Mahkeme yaꢀam hakkını güvence altına alan ve bu haktan yoksun bırakmanın meꢀru

olabileceği durumları belirten 2. maddenin AĐHS’nin istisnaya izin verilmeyen en temel

hükümlerinden biri olduğunu hatırlatır. Sözkonusu madde aynı zamanda 3. madde ile birlikte

Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik toplumların temel değerlerinden birini güvence

altına almaktadır. Bu nedenle yaꢀam hakkının kısıtlanması için oluꢀacak ꢀartlar titizlikle

yorumlanmalıdır. Bireylerin korunması için bir araç olarak AĐHS’nin amaç ve hedefi de 2.

maddenin verdiği güvencelerin pratik ve etkili olacak ꢀekilde yorumlanıp uygulanmasını

gerektirmektedir (bkz McCann vd – Đngiltere, A Serisi no. 324). Bu amaçla sözkonusu hüküm

Mahkeme’nin içtihadında kayıpları da (ꢀahıs hakkında haber alınamıyorsa ölmüꢀ olma

ihtimali yükselmektedir) kapsayacak ꢀekilde yorumlanmaktadır (Tahsin Acar – Türkiye [BD],

no. 26307/95).

2. maddede tanınan güvencenin önemi ıꢀığında Mahkeme sadece Devlet görevlilerinin

eylemlerini değil, çevreleyen tüm koꢀulları da değerlendirerek can kaybını en titiz incelemeye

tabi tutmalıdır (bkz. diğer içtihatlar yanında Orhan – Türkiye, no. 25656/94).

Mahkeme sözkonusu davada hem ortaya konulan belgesel delillerin hem de tarafların

yazılı görüꢀlerinin ortaya çıkardığı hususları inceleyecektir. Bu bağlamda Mahkeme AĐHS

ꢀartlarına göre “makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt standardını benimsediğini ve bu tür bir

kanıtın, yeterli derecede güçlü, açık ve uygun neticeler veya reddedilmemiꢀ benzer maddi

karinelerin birarada yer almasından kaynaklanabileceğini hatırlatır (Đrlanda – Đngiltere, 18

Ocak 1978 tarihli karar, A Serisi no. 25).

Mahkeme, baꢀvuranların Hakkı Kaya’nın Devlet görevlileri tarafından kaçırıldığı

yönündeki iddiasının hiçbir ikna edici delille desteklenmediğini gözlemlemektedir. Bu

bağlamda Mahkeme baꢀvuranların iddialarının Ahmet Yaꢀar’ın görgü tanığı ifadesine

dayandığını dikkate alır. Aygan tarafından JĐTEM’in bazı yargısız infazlar gerçekleꢀtirdiği ve

Hakkı Kaya’nın da kurbanlardan bir olduğunu ima ettiği Ülkede Özgür Gündem

gazetesindeki röportajına iliꢀkin olarak ise Mahkeme bu ifadeyi kanıtlanmamıꢀ veya en fazla

dolaylı bir delil olarak kabul ettiği için kararı etkileyecek düzeyde değer verilemeyeceği

kanaatindedir (Nesibe Haran – Türkiye, 31821/96; Issa vd – Türkiye, no. 31821/96).

Mahkeme ayrıca dava dosyasına göre Hakkı Kaya’nın sabıka kaydının bulunmadığı ve

güvenlik güçlerinin tehdidi altında olduğunu söylemek için delil bulunmadığını hatırlatır.

3

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

Ayrıca baꢀvuranlar Hakkı Kaya’nın iddia edilen kaçırılma olayında neden yerel mercilerin rol

almıꢀ olabileceğini gösteren hiçbir ikna edici görüꢀ belirtmemektedirler.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuranların yakınının kaybolduğu koꢀulların

spekülasyon ve varsayımlara neden olduğunu ve bu yüzden Hakkı Kaya’nın makul ꢀüpheler

ötesinde baꢀvuranlarca iddia edildiği gibi Devlet görevlileri tarafından kaçırılıp

öldürüldüğüne karar verilmesi için yeterli delil bulunmadığı kanaatindedir.

Dolayısıyla AĐHS’nin 2. maddesi müstakil olarak ihlal edilmemiꢀtir.

B. Yerel soruꢀturmanın yetersiz olduğu iddiası

Mahkeme, yerleꢀmiꢀ içtihadına göre 2. maddedeki yaꢀam hakkının koruma altına

alınması zorunluluğunun 1. maddedeki Devletin “… kendi yetki alanı içinde bulunan herkese

Sözleꢀme’de tanımı yapılan hak ve özgürlükleri tanıması” genel yükümlülüğü ile birlikte

değerlendirildiğinde ꢀahısların ꢀüpheli durumlarda kaybolduğu ve bunların öldürüldüğünün

iddia edildiği zaman bir tür etkili resmi soruꢀturmanın yapılmasını zımnen gerektirdiğini

hatırlatır. Bu yükümlülük kaçırma olayının Devlet görevlileri tarafından gerçekleꢀtirildiğinin

tespit edilmiꢀ olduğu davalar ile sınırlı değildir. Vefat edenin yakınları veya diğerleri

tarafından soruꢀturma yapacak yetkililere resmi ꢀikayette bulunmuꢀ olup olunmaması da

belirleyici değildir. Yetkililerin sadece açıklanamayan bir kayboluꢀu haber alması da 2.

maddeye göre tek baꢀına konu ile ilgili etkili bir soruꢀturma yürütülmesi zorunluluğunu ortaya

çıkarır. Bir soruꢀturmanın etkili olma ꢀartını en alt düzeyde karꢀılayacak tetkikin nitelik ve

derecesi her ayrı davanın ꢀartlarına bağlıdır. Đlgili tüm gerçekler temelinde ve yapılan

soruꢀturmanın pratik gerçekleri dikkate alınarak bir değerlendirme yapılmalıdır (bkz. Tahsin

Acar, yukarıda anılan; Türkoğlu – Türkiye, no. 34506/97).

Bu çerçevede belirli bir vakada soruꢀturmada ilerlemeyi engelleyen güçlük ve engeller

olabileceğini kabul etmek gerekirken aynı zamanda ivedilik ve makul süre ꢀartı da zımnen

bulunmaktadır. Ancak yetkililerin kaybı soruꢀturmada ivedilikle harekete geçmesi, hukukun

üstünlüğünü korumada ve kanunsuz fiillerde bir karartma veya müsamahayı önlemede halkın

güveninin sağlanması için genellikle zaruri olarak değerlendirilmektedir (Türkoğlu, yukarıda

anılan).

Mahkeme, Hakkı Kaya’nın öldürüldüğüne dair kanıt bulunmamasını dikkate alır. Ancak

yukarıda belirtildiği gibi 2. maddedeki usule dair yükümlülükler devlet görevlilerinin güç

kullanımından kaynaklanan kasten öldürme olayını içeren vakalarla sınırlı değildir. Bu

yükümlülükler ferdin hayati tehlike olarak değerlendirilebilecek koꢀullarda kaybolması ve

kayıptan haber alınmadan belli bir zamanın geçtiği davalar için de geçerlidir.

Sözkonusu davada baꢀvuranların yakınının kaybolması ve ölmüꢀ olduğu iddiası üzerine

gerçekten de bir soruꢀturma yürütülmüꢀtür. Hakkı Kaya’nın kaybolmasına iliꢀkin resmi

soruꢀturmanın halen sürmekte olduğu dava dosyasından anlaꢀılmaktadır. Ancak on yıl

geçmesine rağmen soruꢀturmadan maddi sonuç alınmamıꢀ olması ve aꢀağıda belirtilen

nedenlerden dolayı Mahkeme soruꢀturmanın yürütülmesinde önemli eksikler olduğu

kanaatindedir.

Mahkeme öncelikle kaybolmasını takiben baꢀvuranların Hakkı Kaya’nın bulunması için

birkaç defa yerel adli ve idari mercilere dilekçe ile baꢀvurmuꢀ olduklarını dikkate alır. Ancak

4

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

iddiaların ciddiyetine karꢀın yetkililer tarafından verilen yanıtlar Hakkı Kaya’nın gözaltına

alındığının reddinden ibaretti. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı ve sonrasında

Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tarafından yapılan soruꢀturma polis gözaltı ve gümrük

kayıtlarının kontrol edilip Hakkı Kaya’nın gözaltında olup olmadığı ve yurtdıꢀına çıkıp

çıkmadığını tespitin ötesine geçmemiꢀtir. Mahkeme Cumhuriyet Savcılarının yetkilerini

kullanarak muhtemel tanıkların belirlenmesi yönünde adım atmamıꢀ olduklarını gözlemler.

Olayın görgü tanığı Ahmet Yaꢀar’ın kaçırılma olayıyla ilgili açık detaylar vermesi gerçeğine

rağmen Hakkı Kaya’nın kaçırıldığı alanda delil toplanması için giriꢀimde bulunulmamıꢀtır.

Savcıların olayın meydan geldiği tarihte görevli olan polis memurlarının ifadesine

baꢀvurmadığı da dava dosyasından anlaꢀılmaktadır. Olayın diğer görgü tanığı olan “Mehmet”i

belirlemek ve ona ulaꢀmak için de giriꢀimde bulunmamıꢀlardır. Ayrıca Ülkede Özgür

Gündem gazetesinde yayınlanan röportaj sonrasında Cumhuriyet Savcısı Hakkı Kaya’nın

öldürülmesinden JĐTEM’in sorumlu olduğunu iddia eden Abdülkadir Aygan’ın bulunması

için arama baꢀlatmıꢀtır. Ancak aramanın baꢀarısız olduğu ve bu yüzden devam eden

soruꢀturma için çok önemli bir tanık olan Aygan’ın deliline ulaꢀılamadığı görülmektedir.

Mahkeme, yukarıda belirtilen eksikliklerin yerel mercilerin Hakkı Kaya’nın

kaybolmasını çevreleyen koꢀullar hakkında etkili ve yeterli bir soruꢀturma yürütemediğini

söylemek için yeterli olduğu görüꢀündedir. Bu nedenle devletin 2. maddede yer alan yaꢀam

hakkının korunması usul yükümlülüğü ihlal edilmiꢀtir.

Dolayısıyla Mahkeme Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediğine dair ön itirazını

reddetmekte ve 2. maddenin ihlal edildiğine usule ait kısmı tarafından karar vermektedir.

III. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, özgürlük ve güvenlik hakkını koruma altına alan AĐHS’nin 5. maddesine

atıfta bulunarak Hakkı Kaya’nın sözkonusu hükmün bir ila beꢀinci paragraflarında yer alan

güvencelerin tamamen göz ardı edilerek alıkonulduğunu iddia etmiꢀlerdir.

Hükümet, sözkonusu ꢀikayete Hakkı Kaya’nın polis tarafından gözaltında tutulduğunu

reddetmekten öte özel olarak yanıt vermemiꢀtir.

Mahkeme Hakkı Kaya’nın kaybolmasından kimin sorumlu olabileceği hakkında bir

tespitte bulunamadığını hatırlatır. Bu nedenle baꢀvuranların iddiasını destekleyen somut temel

bulunmamaktadır.

Sonuç olarak Mahkeme AĐHS’nin 5. maddesinin ihlal edilmediğini tespit etmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 6 § 1 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturmanın AĐHS’nin ilgili kısmı aꢀağıda

verilen 6 § 1 ve 13. madde standartlarını karꢀılamakta yetersiz olduğunu öne sürmüꢀlerdir.

6 § 1. Madde

“Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan … bir

mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

5

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

13. Madde

“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan

kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili bir baꢀvuru

yapabilme hakkına sahiptir.”

A. AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi

Mahkeme, baꢀvuranların AĐHS’nin 6 § 1. maddesine dayanan mağduriyetinin Hakkı

Kaya’nın kaybolması ve bunun etkili hukuk yollarına ulaꢀmalarına etkileri ile ilgili olarak

soruꢀturmayı yapan mercilerin tavrına iliꢀkin daha genel ꢀikayetlerinden ayrılamayacağını

gözlemler. Bu nedenle Mahkeme sözkonusu ꢀikayeti AĐHS maddelerinin ihlali durumunda

13. maddede belirtilen devletin etkili hukuk yolu sağlamaya zorunlu olduğu ꢀeklindeki daha

genel yükümlülüğü çerçevesinde incelemeyi uygun görmektedir (bkz. diğer içtihatlar arasında

Kaya – Türkiye, Karar Raporları 1998-I).

B. AĐHS’nin 13. Maddesi

Mahkeme, yerel adli düzende ne ꢀekilde güvence altına alınmıꢀ olursa olsun Sözleꢀme

hak ve özgürlüklerinin içeriğini uygulayacak ulusal düzeyde bir hukuk yolu bulunmasının

AĐHS’nin 13. maddesinde teminat altına alındığını hatırlatır. Bu nedenle 13. maddenin

sonucu, Đmzacı Devletlere bu maddedeki Sözleꢀme sorumluluklarına nasıl uyacakları

konusunda bir miktar özgürlük verilmiꢀ olsa da, AĐHS bağlamında “savunulabilir bir ꢀikayet”

konusunu ele alıp uygun çözüm sunacak bir iç hukuk yolunun sağlanmasını zorunlu

kılmasıdır. 13. maddedeki zorunluluğun kapsamı, baꢀvuranın AĐHS bağlamındaki ꢀikayetinin

niteliğine göre değiꢀir. Ancak 13. maddede zorunlu tutulan hukuk yolunun hem uygulama

hem de kanunda “etkili” olması, özellikle de uygulanmasının imzacı devlet yetkililerinin

eylem veya ihmalleriyle haksız bir ꢀekilde engellenmemesi gerekmektedir (Tekdağ, yukarıda

anılan).

13. madde yaꢀam hakkının korunmasına büyük önem vererek uygun olan durumlarda

tazminat ödenmesine ek olarak ꢀikayetçilerin soruꢀturma sürecini etkili takipleri de dahil

olmak üzere yaꢀam hakkını ihlal edenlerin tespiti ve cezalandırılmasına götürecek tam ve

etkili bir soruꢀturmanın yapılmasını da zorunlu kılar (bkz. Tekdağ, yukarıda anılan).

Mahkeme Hakkı Kaya’nın kaybolmasına devlet görevlilerinin neden olduğu veya bunda

rol almıꢀ olduklarının makul ꢀüpheler ötesinde kanıtlanmamıꢀ olduğunu hatırlatır. Ancak

yerleꢀmiꢀ içtihadına göre bu, ꢀikayetin 2. maddeyle bağlantılı olarak 13. madde hükümleri

nedeniyle “savunulabilir” olmasını engellemez (Orhan, yukarıda anılan; Tekdağ, yukarıda

anılan).

Bu nedenle yetkililerin baꢀvuranların yakınının kaybolmasını çevreleyen olaylar

hakkında etkili bir soruꢀturma yürütme zorunlulukları bulunuyordu. Yukarıda belirtilen

sebeplerle soruꢀturma yükümlülüğü 2. maddedekinden daha geniꢀ olan 13. madde bağlamında

etkili bir soruꢀturma yürütülmüꢀ olduğu söylenemez (Orhan, yukarıda anılan; Tanrıkulu –

Türkiye, [BD], no 23763/94; Tekdağ, yukarıda anılan).

Bu nedenle Mahkeme AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmektedir.

6

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda verilmiꢀtir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

Mahkeme, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 60. maddesinde adil tazmin taleplerinin maddeler

halinde destekleyici belge ve makbuzlarla yazılı olarak iletilmesini, aksi halde talebin

“kısmen veya tamamen reddedilebileceğini” belirtir.

Sözkonusu davada 6 Ekim 2005 tarihinde Mahkeme baꢀvuranları 5 Aralık 2005 tarihine

kadar adil tazmin taleplerini iletmeye çağırmıꢀtır. Baꢀvuranlar sürenin uzatılmasını talep

ettikleri için Mahkeme son baꢀvuru tarihini 5 Mart 2006’ya kadar uzatmıꢀtır. Ancak

baꢀvuranlar belirtilen süre zarfında tazmin taleplerini göndermemiꢀ ve uzatma talep

etmemiꢀlerdir. Mahkeme, baꢀvuranların adil tazmin taleplerini süre bitiminden ancak dört ay

sonra, 7 Temmuz 2006 tarihinde almıꢀtır. Bu ꢀartlar altında Mahkeme, baꢀvuranların süre

kısıtlamasına uymadıkları veya adil tazmin taleplerini göndermekte yeterince titizlik

göstermedikleri kanaatindedir. Bu yüzden Mahkeme AĐHS’nin 41. maddesine göre tazminata

hükmetmemiꢀtir (Ormancı vd. – Türkiye, no 43647/98; ꢁirin – Türkiye, no. 47328/99; Yayan

– Türkiye, no. 66848/01).

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği yönündeki ön itirazının esaslarla

birleꢀtirilmesi ve reddedilmesine;

2. Baꢀvuranların yakınının kaybolması bağlamında AĐHS’nin 2. maddesinin müstakil olarak

ihlal edilmediğine;

3. Baꢀvuranların yakınının kaybolmasını çevreleyen ꢀartlar hakkında sorumlu Devlet etkili

bir soruꢀturma yürütemediği için AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 5. maddesinin ihlal edilmediğine;

5. Baꢀvuranların ꢀikayetlerinin AĐHS’nin 6 § 1. maddesi bağlamında incelenmesine gerek

bulunmadığına;

6. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

7. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 24 Ekim

2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

7

KAYA VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

S. DOLLÉ

J.-P. COSTA

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

8