COUNCIL  
A V R U P A  
OF E U R O P E  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
DÖRDÜNCÜ DAĐRE  
HIDIR DURMAZ - TÜRKĐYE  
(Baꢀvuru no. 55913/00)  
KARAR  
STRAZBURG  
5 Aralık 2006  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,  
üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Dava, Hıdır Durmaz (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 18 Ekim 1999 tarihinde,  
Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine  
dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (No. 55913/00)  
kaynaklanmaktadır.  
OLAYLAR  
I.  
DAVA OLAYLARI  
Baꢀvuran 1954 doğumludur. AĐHM’ye baꢀvurduğu tarihte Ceyhan Cezaevi’nde  
tutukludur. Baꢀvuran, 11 Ağustos 1995 tarihinde, TKP/ML-TIKKO isimli yasadıꢀı örgüte üye  
olduğu ꢀüphesiyle Mersin’de yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır. Aynı tarihte, Mersin Devlet  
Hastanesi’nde doktor muayenesinden geçmiꢀ ve vücudunda kötü muamele izine  
rastlanmamıꢀtır. 23 Ağustos 1995 tarihinde, Mersin Devlet Hastanesi’nde tekrar doktor  
muayenesinden geçmiꢀ ve vücudunda kötü muamele izine rastlanmamıꢀtır. 24 Ağustos 1995  
tarihinde, baꢀvuran Devlet Güvenlik Mahkemesi hakimi huzuruna çıkarılmıꢀ ve hakim  
baꢀvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir. Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi  
Cumhuriyet Savcısı, 20 Eylül 1995 tarihli iddianamesinde, baꢀvuranı yasadıꢀı bir örgüte üye  
olmakla suçlamıꢀtır. Suçlar, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 1. maddesi ile 3713 sayılı  
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde yapılmıꢀtır. 12 Ekim 1995 tarihinde, baꢀvuran, Mersin  
Cumhuriyet Savcısına (bundan böyle “Savcı” olarak anılacaktır) bir dilekçe yazmıꢀ ve  
gözaltında iꢀkenceye kötü muameleye maruz kaldığını iddia etmiꢀtir. Belirli olmayan bir  
tarihte, Savcı baꢀvuranın iddialarına yönelik bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. 16 Ekim 1995  
tarihinde, baꢀvuran ve diğer iki sanığa yönelik cezai takibat Konya Devlet Güvenlik  
Mahkemesi’nde baꢀlamıꢀtır. 13 Kasım 1995 tarihinde, Savcı baꢀvuranın ifadesini almıꢀtır.  
Baꢀvuran özellikle, asıldığını, kendisine elektrik verildiğini ve hortumlu suyla tazyikli su  
verildiğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, sorgulama esnasında, ellerine ve ayaklarına sert bir nesneyle  
vurulduğunu ifade etmiꢀtir. Son olarak, olaya tanıklık eden dört kiꢀinin isimlerini vermiꢀtir.  
15 Kasım 1995 tarihinde, Savcının talebi üzerine, baꢀvuran Konya Adli Tıp Kurumu doktoru  
tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor, kol altlarında yüzeysel sıyrıklar, sağ el parmaklarının  
birinde yaklaꢀık 1mm kadar iyileꢀmiꢀ bir yara tespit etmiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın penisinde  
1*2 mm kadar pigment kaybı tespit etmiꢀtir. Savcı, baꢀvuranı 17 Kasım 1995 ve 3 Aralık  
1997 tarihlerinde sorgulayan iki polis memurunun ifadesini almıꢀtır. Her iki polis de  
baꢀvuranın iddialarını yalanlamıꢀtır. Savcı ayrıca, tanık olan üç kiꢀinin de ifadelerini almıꢀtır  
(D.B., Y.A. ve M.U.).Bu tanıkların hepsi, özellikle, gözaltındayken baꢀvuranın kol altlarının  
kanadığını gördüklerini  
belirtmiꢀlerdir. 28 Kasım 1995 tarihinde birinci derece  
mahkemesinde yapılan duruꢀmada baꢀvuranın tanıkları dinlenmiꢀtir. Dört tanık (D.B., Y.A.,  
M.U. ve A.Ö) baꢀvuranı Emniyet Müdürlüğü’nde alıkonulduğu sürede gördüklerini ve  
yüzünde ve koltuk altlarında çürükler olduğunu ifade etmiꢀtir. Đꢀlemler devam ederken,  
Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvurana yönelik iꢀlemleri, aynı örgüte üye olmakla  
suçlanan diğer kiꢀilere yönelik açılan davalarla birleꢀtirmeye karar vermiꢀtir. 12 Haziran 1997  
tarihinde, Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi 19 Mayıs 1997 tarihinde 4210 sayılı Kanun’la  
feshedildiğinden, davaya bakma yetkisi Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne geçmiꢀtir. 4  
Aralık 1997 tarihinde, 11 ve 23 Ağustos 195 tarihli sağlık raporlarını ve15 Kasım 1995 tarihli  
sağlık raporundaki bulguların kötü muameleden kaynaklanıp kaynaklanmadığının  
belirlenmesinin mümkün olmadığını dikkate alarak, baꢀvuranı sorgulayan iki polise yönelik  
soruꢀturma açılmamasına karar vermiꢀtir. Savcı, bu bağlamda, iddiaları destekleyecek yeterli  
kanıt olmadığını tespit etmiꢀtir. Karar baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir. 12 Haziran 1007 ile 14  
Temmuz 1998 tarihleri arasında, Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde, belirli aralıklarla  
on altı duruꢀma yapılmıꢀtır. 14 Temmuz 1998 tarihinde, Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi,  
baꢀvuranı suçlandığı üzere mahkum etmiꢀ ve on dört yıl yedi ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
2
20 Nisan 1999 tarihlerinde, Yargıtay birinci derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.  
Baꢀvuranın temsilcisi duruꢀmaya gelmemiꢀtir. 24 Aralık 2004 tarihinde, Adana Ağır Ceza  
Mahkemesi, baꢀvuranın mahkumiyetinin ertelenmesine ve yeni Ceza Kanunu uyarınca serbest  
bırakılmasına hükmetmiꢀtir.  
HUKUK  
I.  
AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesine aykırı olarak, gözaltında olduğu sürede iꢀkenceye  
maruz kaldığını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu maddeye göre:  
“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi  
tutulamaz.”  
Hükümet, AĐHM’den, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yolları  
tüketilmediğinden baꢀvurunun bu kısmının kabuledilemez ilan edilmesini talep etmiꢀtir.  
Baꢀvuranın, Cumhuriyet Savcısının takipsizlik kararına itiraz etmediğini ve iddia edilen  
zararın tazmini için hukuk ya da ceza mahkemelerinde dava açabileceğini de belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuran, Cumhuriyet Savcısı’nın kararının kendisine iletilmediğini iddia etmiꢀtir.  
Her halükarda buna karꢀı bir dava açmanın baꢀarısızlıkla sonuçlanacağını zira Türkiye’de  
iꢀkence yapanların kovuꢀturulmadığını ileri sürmüꢀtür.  
AĐHM, Cumhuriyet Savcılarının takipsizlik kararlarına yönelik bir davanın, prensipte,  
AĐHS’nin 35 § 1. maddesi kapsamında etkili ve ulaꢀılabilir bir hukuk yolu teꢀkil ettiğini  
tekrarlar (bkz özellikle Saraç – Türkiye, no. 35841/97, 2 Eylül 2004; Nuray ꢁen – Türkiye, no.  
41478/98, 30 Nisan 2002).  
Bu davada, baꢀvuran, Cumhuriyet Savcısının kararına itiraz etmemiꢀtir. Takipsizlik  
kararının baꢀvurana resmi olarak tebliğ edilmemesine rağmen, AĐHM, daha gayretli  
davranmıꢀ olsalardı baꢀvuran ve/veya temsilcisinin karardan daha erken haberleri olabileceği  
kanısındadır. Bu bağlamda, ilgili iç hukuk çerçevesinde, baꢀvuranın Cumhuriyet Savcısının  
kararına itiraz etmek için beꢀ yılı olduğunu not eder. Davanın kendine özgü koꢀulları içinde,  
AĐHM, baꢀvuranı, iç hukuk yollarını tüketmek için, Cumhuriyet Savcısı’nın takipsizlik  
kararına itiraz etme yükümlülüğünden muaf tutacak hiçbir özel koꢀul tespit etmemiꢀtir.  
Bu ꢀartlar altında, AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranın iç hukuk yollarını tüketmediğine  
dair itirazını kabul eder. Buna göre, baꢀvurunun bu bölümünün AĐHS’nin 35 §§ 1. ve 4.  
maddeleri uyarınca reddedilmesi gereklidir.  
II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, tutukluluk süresinin, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi kapsamındaki “makul süre”  
ꢀartını aꢀtığını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Sözkonusu maddeye göre:  
“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu  
durumda bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ  
diğer bir görevli önüne çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli  
kovuꢀturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır  
bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”  
3
Hükümet, baꢀvuranın tutuklu olarak geçirdiği süre, yerel mahkemenin verdiği  
karardaki süreden düꢀüldüğü için baꢀvuranın AĐHS’nin 34. maddesi kapsamında artık mağdur  
olmadığını ileri sürmüꢀtür.  
AĐHM, sonradan verilen cezanın bir parçası olarak tutuklu yargılanmanın 5 § 3.  
maddenin ihlal edilmesini ortadan kaldırmadığını ancak yalnızca 41. madde çerçevesinde  
maruz kalınan zararın kısıtlanması temelinde sonuçları olabileceğini tekrarlar (bkz. Engel ve  
Diğerleri – Hollanda, 8 Haziran 1976, Kirman – Türkiye, no. 61440/00, 5 Nisan 2005). Buna  
göre, baꢀvurunun bu kısmının, AĐHS’nin 35 §§ 1. ve 4. maddeleri uyarınca, altı kuralına  
uymadığından reddedilmesi gereklidir.  
III.AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi  
heyetinde askeri hakim bulunmasından dolayı bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından  
adil yargılanmadığını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca, kendisine yönelik suçlamaların  
niteliği ve sebebine iliꢀkin olarak kendisine bilgi verilmediğini ve savunma hazırlamak için  
yeterli zaman ve imkanının bulunmadığını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Son olarak,  
kendisine yönelik cezai takibatın süresinin haddinden fazla olduğunu iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran,  
AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3 (a) ve (b) maddelerine atıfta bulunmuꢀtur. Sözkonusu maddelere göre:  
“Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek  
olan, yasayla kurulmuꢀ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre  
içinde, hakkaniyete uygun …olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.  
3. Her sanık en azından aꢀağıdaki haklara sahiptir:  
a) Kendisine yöneltilen suçlamanın niteliği ve nedeninden en kısa zamanda, anladığı  
bir dille ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;  
b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olmak;”  
A. Kabuledilebilirlik  
Yerleꢀik içtihadı ıꢀığında (bkz. diğerlerinin yanı sıra Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim  
1998) ve kendisine sunulmuꢀ olan belgeler temelinde, AĐHM, baꢀvuranın ꢀikâyetlerinin,  
belirlenmesi, esasların incelenmesine dayalı olan, karmaꢀık hukuki ve olgusal konular ortaya  
koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi  
bağlamında temelden yoksun olmadığı sonucuna varmıꢀtır. Kabuledilmez olduğunun ilanı  
için baꢀka hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir.  
B. Esaslar  
1.Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı  
AĐHM, bu davadakine benzer konular ortaya koyan pek çok dava incelemiꢀ ve  
AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiꢀtir (bkz yukarıda anılan Özel, ve  
Özdemir – Türkiye, no. 59659/00, 6 ꢁubat 2003).  
AĐHM, bu davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir neden görmemektedir. Buna  
göre, AĐHM, 6 § 1. maddenin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır  
4
2.Yargılamanın adilliği  
Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil olarak yargılanma  
hakkının ihlal edildiğine iliꢀkin ihlalini dikkate alarak, AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesi  
kapsamında yerel mahkemelerdeki yargılamanın adilliğine iliꢀkin ꢀikâyetleri incelemenin  
gerekli olmadığı kanısına varmıꢀtır (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Incal – Türkiye, 9 Haziran  
1998).  
3.Yargılama süresi  
AĐHM, ele alınacak sürenin baꢀvuranın yakalanarak gözaltına alındığı 11 Ağustos  
1995 tarihinde baꢀlayıp, Yargıtay’ın Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onadığı  
20 Nisan 1999 tarihinde sona erdiğini gözlemler. Dolayısıyla sözkonusu süre, iki kademede  
üç yıl sekiz ay sürmüꢀtür.  
Toplam yargılama süresini inceleyerek ve davanın biraz karmaꢀık olduğunu, sanık  
sayısını ve davanın iki yargı kademesinde incelendiğini dikkate alarak, AĐHM, birinci derece  
mahkemesinin baꢀvuranın davasını diğer ilgili cezai takibatla birleꢀtirme kararlarıyla bir süre  
uzamıꢀ olmasına rağmen, bu davadaki yargılama süresinin, uzun olmadığı kanısındadır.  
AĐHM ayrıca,  
davanın Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne gönderilmesinden  
kaynaklanan ciddi bir gecikme olmadığını tespit etmiꢀtir.  
Davanın kendine özgü koꢀulları dikkate alındığında, AĐHM, AĐHS’nin 6 § 1.  
maddesindeki “makul süre” ꢀartının bu davada yerine getirildiğini tespit etmiꢀtir. Sonuç  
olarak, AĐHM, yargılama uzunluğuna iliꢀkin olarak 6 § 1. maddenin ihlal edilmediği kanısına  
varmıꢀtır.  
IV.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili  
Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,  
gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, 7,500 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.  
Hükümet, bu meblağa itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM, bu bağlamda, bir 6. madde ihlalinin, bu bağlamda baꢀvuranın maruz kaldığı  
her türlü manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli tazminat teꢀkil edeceği kanısındadır (bkz Incal,  
ve Çıraklar).  
B. Mahkeme masrafları  
Baꢀvuran ayrıca, yerel mahkemeler ve AĐHM’deki masraflar için toplam 7,863 Euro  
talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, temsilcisi tarafından ve Konya Barolar Birliği’nin ücret listesine  
dayanılarak hazırlanan bir çizelge sunmuꢀtur. Ancak, iddialarını destekleyecek hiçbir makbuz  
ya da fatura sunmamıꢀtır.  
5
Hükümet, bu meblağa itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvuran, ancak gerçekten ve gerektiği için yapıldığı ve  
miktar açısından makul olduğu ortaya konulur ise masrafların geri ödenmesine hak  
kazanabilir. Bu davada, elindeki bilgiler ve yukarıdaki ölçütler dikkate alınarak, AĐHM, yerel  
mahkemelerde yapılan mahkeme masraflarını reddetmiꢀ ve AĐHM’deki masraflar için ise  
1.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C.Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar  
vermiꢀtir.  
YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanmasına iliꢀkin ꢀikâyetini  
kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;  
2. Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin olarak  
AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
3.Cezai yargılamanın süresine iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edilmediğine;  
4.Baꢀvuranın, AĐHS’nin 6. maddesi kapsamındaki adil yargılamaya iliꢀkin ꢀikayetlerinin  
incelenmesinin gerekli olmadığına;  
5.Bir ihlal tespitinin baꢀvuranın maruz kaldığı her türlü manevi zarar için adil tazmin teꢀkil  
ettiğine;  
6.  
(a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten  
itibaren üç ay içinde, baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden yeni Türk  
Lirası’na çevrilmek üzere mahkeme masrafları için 1.000 Euro (bin Euro) ve uygulanabilecek  
her türlü vergiyi ödemesine;  
(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek  
suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
7. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine karar vermiꢀtir.  
Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 5  
Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
T.L. EARLY  
Nicolas BRATZA  
Yazı Đꢀleri Müdürü  
Baꢀkan  
6