COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

HĐKMEDĐN YILDIZ - TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 69124/01)

KARAR

STRAZBURG

19 Ekim 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Dava, Hikmedin Yıldız (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 23 Ekim 2000

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.

maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no.

69124/01) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

Baꢀvuran, 1957 doğumludur ve Diyarbakır’da ikamet etmektedir. 12 Ocak 1993

tarihinde, yakalanmıꢀ ve PKK isimli yasadıꢀı örgüte üye olduğu ꢀüphesiyle tutuklanmıꢀtır. 29

Ocak 1993 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Hakimi huzuruna çıkarılmıꢀ ve

tutukluluk halinin devamına karar verilmiꢀtir. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı, 3 Mart 1993 tarihli iddianamesinde, baꢀvuranı ve diğer elli kiꢀiyi

PKK’ya üye olmakla ve/veya bu örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlamıꢀtır. Baꢀvurana

yönelik suçlamalar, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. maddesi ile 3713 sayılı Kanun’un 5.

maddesi uyarınca yapılmıꢀtır. 11 Mart 1993 tarihinde, baꢀvuran ve diğer elli kiꢀiye yönelik

cezai takibat Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde baꢀlamıꢀtır. Birinci duruꢀma tarihi

14 Nisan 1993’tür. Mahkeme 14 Nisan 1993’te baꢀvuran dahil olmak üzere, bazı sanıkların

ifadesini almıꢀtır, baꢀvuran kendisine yönelik suçlamaları reddetmiꢀtir. Mahkeme, dava

dosyasını tamamlayabilmek amacıyla bazı makamlardan belge talep etmeye karar vermiꢀ ve

diğer sanıkların bir sonraki duruꢀmada savunmalarını vermek üzere hazır bulunmaları

talimatını vermiꢀtir. 14 Nisan 1993 ve 25 Nisan 2000 tarihleri arasında, mahkemede belirli

aralıklarla duruꢀma yapılmıꢀtır. Bu zaman zarfında, her duruꢀmada, mahkeme, bazı sanıkların

ifadesini almıꢀ ve dava dosyasını tamamlayabilmek için çeꢀitli makamlardan belge talebinde

bulunmuꢀtur. Đꢀlemler esnasında, Cumhuriyet Savcısı, bazı sanıklar hakkında ek iddianame

sunmuꢀ ve dolayısıyla mahkeme bu kiꢀilerden ek savunma alma yoluna gitmiꢀtir. 2 Nisan

1996 tarihinde yapılan duruꢀmada, Cumhuriyet Savcısı davanın esaslarına iliꢀkin görüꢀlerini

sunmuꢀtur. Mahkeme, baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasına karar

vermiꢀtir. Bu tarihten sonra, mahkeme, kısmen, tutuklu yargılanan bazı sanıkların duruꢀmaya

gelmemesinden dolayı duruꢀmaları ertelemiꢀtir. 21 Ocak 1997 ve 26 ꢁubat 1998 tarihlerinde

mahkeme, bazı sanıklara iliꢀkin olarak dava dosyasının tamamlanmaması halinde cezai

takibatın birleꢀtirilmemesi olasılığını mütalaa etmiꢀtir. 28 Nisan 1998 tarihli duruꢀmada

mahkeme ꢀayet bir sonraki duruꢀmaya gelmezler ise sanıklar gıyabında karar vereceği

uyarısında bulunmuꢀtur. Ancak, mahkeme bu tür bir karar vermemiꢀtir. 25 Nisan 2000

tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, Türk Ceza Kanunu’nun 102. ve 104.

maddelerinde yer alan yasal zaman sınırı bittiğinden, baꢀvurana yönelik olana cezai takibata

son verilmesine karar vermiꢀtir.

HUKUK

I.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, cezai takibatın, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde ꢀart koꢀulan “makul süre”

ꢀartını aꢀtığını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu maddenin ilgili bölümlerine göre:

“Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, …

bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini istemek hakkına

sahiptir.”

A.Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 2 Nisan 1996 tarihinde

kendisini tutuksuz yargılamak üzere serbest bırakmaya karar vermesinden sonra “mağdur

statüsünü” kaybettiğini çünkü baꢀvuranın bu tarihten sonra cezai takibatın uzunluğundan

kaynaklanan herhangi bir dezavantaj ya da kayıpla karꢀı karꢀıya kalmadığını ileri sürmüꢀtür.

Hükümet ayrıca, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi kapsamında iç hukuk yollarının

tüketilmemesinden dolayı AĐHM’den baꢀvuruyu reddetmesini talep etmiꢀtir. Bu bağlamda,

Hükümet, baꢀvuranın yerel mahkemelerde ꢀikayetinin konusunu ortaya koyamadığını ifade

etmiꢀtir.

Baꢀvuran bu argümanlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, ꢀayet yerel makamlar açıkça ya da esasta bir AĐHS ihlali olduğunu kabul edip

sonra da buna tazmin sağlamıꢀlar ise, baꢀvuranın bu durumda mağdur statüsünden çıktığını

tekrarlar (bkz. Dalban – Romanya [BD], no. 28114/95). Bu davada, AĐHM, baꢀvuranın

1996’da tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasının, baꢀvuranın iddia ettiği ihlalin

kabul edilmesi ya da buna tazmin teꢀkil etmemektedir. Buna göre, Hükümet’in bu baꢀlık

altındaki itirazının reddedilmesi gereklidir.

AĐHM, ayrıca benzer davalarda Hükümet’in, iç hukuk yollarının tüketilmemesine

iliꢀkin ilk itirazını halihazırda incelediğini ve reddettiğini tekrarlar (bkz. Karakullukçu –

Türkiye, no. 49275/99 ve Mete – Türkiye, no. 39327/02). AĐHM, bu davada, yukarıda anılan

baꢀvurulardaki tespitlerinden sapmayı gerektirebilecek hiçbir özel durum tespit etmemiꢀtir.

Dolayısıyla, Hükümet’in bu baꢀlık altındaki itirazını reddeder.

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olmadığını not

eder. Kabuledilmez olduğunun ilanı için baꢀka hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir. Dolayısıyla

kabuledilebilir ilan edilmesi gereklidir.

B.Esaslar

AĐHM, iꢀlemlerin 6 § 1. maddede yer alan “makul süre” ꢀartını karꢀılayıp

karꢀılamadığının belirlenmesinde ele alınacak olan sürenin, baꢀvuranın yakalanıp gözaltına

alındığı 12 Ocak 1993’te baꢀlayıp baꢀvurana yönelik cezai takibatın birinci derece mahkemesi

tarafından sona erdirildiği 25 Nisan 2000 tarihinde bittiği kanısındadır. Dolayısıyla dikkate

alınacak olan süre bir kademede yedi yıl sürmüꢀtür.

Hükümet, bu dava koꢀullarında, cezai takibat süresinin manasız bir uzunlukta

olduğunun düꢀünülemeyeceğini ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda, sanıkların sayısına ve kanıt

toplamak için harcanan süreye atıfta bulunmuꢀlardır. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın ve diğer

sanıkların da birkaç duruꢀmaya katılmayarak iꢀlemlerin uzamasına sebep olduklarına iꢀaret

etmiꢀtir.

Baꢀvuran, iddialarını muhafaza etmiꢀtir.

AĐHM, iꢀlemlerin uzunluğunun makuliyetinin, dava koꢀulları ıꢀığında ve ꢀu ölçütler

dikkate alınarak yapılması gerektiğini tekrarlar: davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili

makamların tutumu ve davada baꢀvuranın karꢀı karꢀıya olduğu riskler (Frydlender – Fransa

[BD], no. 30979/96).

AĐHM, fazla olan sanık sayısı ve bunlara yönelik suçlamalar sebebiyle davanın

karmaꢀık olmasına rağmen, bunun kendi baꢀına bir kademede iꢀlemlerin uzun sürmesini haklı

çıkardığının söylenemeyeceği kanısındadır.

Baꢀvuranın tutumuna gelince, AĐHM, baꢀvuranın duruꢀmalardan bazılarına

katılmamakla iꢀlemlerin uzamasına büyük oranda sebebiyet verdiğini tespit etmemiꢀtir zira bu

davaların hiçbiri bu gerekçeden dolayı ertelenmemiꢀtir.

Yerel makamların tutumuna gelince, AĐHM, makamlara bağlanabilecek önemli bir

gecikme süresinin olduğunu gözlemler. Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuran ve diğer elli sanık

aleyhindeki davanın olgusal koꢀullarının, Cumhuriyet Savcısı’nın esaslara iliꢀkin görüꢀlerini

sunduğu 2 Nisan 1996 gibi erken bir tarihte açıklandığını not eder. Bu husus dikkate

alınmaksızın, iꢀlemler yaklaꢀık olarak dört yıl sürmüꢀtür. Kabul edileceği üzere, AĐHM,

iꢀlemlerin kısmen, özellikle tutuklu yargılanan bazı sanıkların duruꢀmaya gelmemesinden

dolayı uzadığını not eder. Ancak, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin Sözleꢀmeci Devletlere,

davaları makul bir sürede sonuca bağlama yükümlülüğü de dahil olmak üzere, kendi yasal

sistemlerini mahkemelerinin bu maddedeki her bir ꢀartı yerine getirecek ꢀekilde düzenleme

görevini yüklediğini tekrarlayarak (Arvelakis – Yunanistan, no. 41354/98), AĐHM, yerel

mahkemenin iꢀlemleri hızlandırmak için daha sıkı tedbirler uygulayabileceği kanısındadır. Ne

davanın karmaꢀıklığı ne de sanıkların tutumu, davanın birinci derece mahkemesi tarafından

görüldüğü uzun süreyi izah etmek için yeterlidir. Dolayısıyla, AĐHM, gecikmenin, yerel

mahkemenin iꢀlemleri ele alması bağlanabileceğinin düꢀünülmesi gerektiği kanısındadır.

Son olarak, AĐHM, baꢀvuranın bu iꢀlemler esnasında karꢀı karꢀıya olduğu risklerin

kendisi için büyük önem arz ettiği kanısındadır.

Konuyla ilgili içtihadını dikkate alarak AĐHM, bu davada, iꢀlemlerin uzunluğunun

haddinden fazla olduğu ve “makul süre” ꢀartını karꢀılamadığı kanısındadır.

Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Tazminat

Baꢀvuran, 12.943 Euro maddi, 20.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Maddi

tazminat talebiyle ilgili olarak, baꢀvuran, tutukluluğu süresince kazanç kaybına uğradığını

ifade etmiꢀtir.

Hükümet bu meblağlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında herhangi bir sebep

sonuç bağı tespit etmemiꢀtir. Dolayısıyla, bu talebi reddeder. Öte yandan, baꢀvurana 3.500

manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B.Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, ayrıca AĐHM’deki masraflar için 2.360 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet bu meblağa itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran, mahkeme masrafları ancak gerçekten ve

gerektiği için yapıldığı ve miktar açısından makul olduğu kanıtlandığı sürece bu masrafların

geri ödenmesine hak kazanır. Bu davada, elindeki bilgiler ve yukarıdaki ölçütler dikkate

alınarak, AĐHM, AĐHM önündeki iꢀlemler için 1.000 Euro ödenmesinin uygun olacağı

kanısındadır.

C.Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1.Baꢀvurunun kalan kısmının reddine;

2.AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3.(a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilerek,

izleyen meblağları ödemesine:

(i)3.500 Euro (üç bin beꢀ yüz Euro) manevi tazminat.

(ii)1.000 Euro (bin Euro) mahkeme masrafı.

(iii)bu meblağlara uygulanabilecek her türlü vergi.

(b)Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4.baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 19

Ekim 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Vincent BERGER

Bostjan ZUPANCIC

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan