C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
HATUN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:57343/00)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
Đꢀbu karar metni AĐHM Đçtüzüğü’nün 81. maddesine uygun olarak 1 Aralık 2005 tarihinde  
düzeltilmiꢀtir.  
STRAZBURG  
20 EKĐM 2005  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 57343/00 baꢀvuru no’lu davanın nedeni,  
dört Türk vatandaꢀı Doğan Hatun, Nüseyin Güçlü, Haci Yanık ve Mehmet Çelik’in  
(Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), 20 Nisan 2000 tarihinde,  
Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca  
yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur. Baꢀvuranlar, Đzmir Barosu avukatlarından T. Firat tarafından  
temsil edilmektedirler.  
OLAYLAR  
Sırasıyla 1970, 1971, 1971 ve 1954 doğumlu baꢀvuranlar Đzmir’de ikamet  
etmektedirler.  
PKK aleyhine yürütülen operasyon çerçevesinde, baꢀvuranlar Hacı Yanık 28 Mayıs  
1995 tarihinde, Hatun Doğan ve Hüseyin Güçlü 1 Haziran 1995 tarihinde ve Mehmet Çelik 26  
ꢁubat 1996 tarihinde olmak üzere Đzmir Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından arda arda  
yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀlardır. Baꢀvuranlar polislere sözkonusu örgüt adına eylemlere  
katıldıklarını itiraf etmiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar öncelikle, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet  
Baꢀsavcısı tarafından dinlenmiꢀ, daha sonra DGM hakimi önüne çıkarılmıꢀlardır. DGM  
hakimi baꢀvuranların tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir. Hacı Yanık 9 Haziran 1995  
tarihinde, Doğan Hatun ve Hüseyin Güçlü 14 Haziran 1995 tarihinde ve Mehmet Çelik 27  
ꢁubat 1996 tarihinde tutuklanmıꢀlardır. Baꢀvuranlar hakim huzurunda gözaltı sırasında baskı  
altında alınan ifadelerini yeniden dile getirerek gözleri bantlı olarak imzaladıklarını  
belirtmiꢀlerdir.  
DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 10 Temmuz 1995 tarihli iddianamesiyle, baꢀvuranlar  
Doğan Hatun, Hüseyin Güçlü ve Hacı Yanık’ı, PKK üyesi olma ve sözkonusu örgüte yardım  
ve yataklık yapma suçuyla itham ederek, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5.  
maddesi ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 168§1 ve2, 369, 411, 522 ve 616§7 maddelerine  
dayanarak aleyhlerinde ceza davası açmıꢀtır. Cumhuriyet Baꢀsavcısı, baꢀvuranları özellikle  
Devlet’in bölünmez bütünlüğünü bozma ve ayrımcı cinayet eylemlerine katılmakla itham  
ederek, Devlet’in bütünlüğüne karꢀı ağır hıyanet fiillerini öngören TCK’nın 125. maddesi  
gereğince baꢀvuranların mahkum edilmesini istemiꢀtir.  
Baꢀvuranlara isnat edilen fiiller arasında, kamu bankaları ya da kurumlarına karꢀı  
yürütülen birçok bombalı saldırı, silahlı soygun, örgütün desteklenmesi için kürt kökenli  
ailelerin kaçırılması, ormanların yakılması, örgüt içindeki iç hesaplaꢀma nedeniyle adam  
öldürmeler, baꢀkalarına ait malların yağmalanması, sivillerin tehdit edilmesi ve zor  
kullanılması yer almaktadır.  
Belirtilmeyen daha sonraki bir tarihte baꢀvuran Mehmet Çelik, 3713 sayılı Kanun’un  
5. ve TCK’nın 169. maddelerine dayanarak örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlanmıꢀtır.  
Sözkonusu baꢀvuranın dosyası diğer baꢀvuranların dosyalarıyla birleꢀtirilmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar DGM huzurundaki yargılamada, suçsuz olduklarını ileri sürmüꢀlerdir. Bu  
bakımdan baꢀvuranlar gözaltı sırasında, polislerin baskısı altında ifadelerinin alındığını  
savunmuꢀlardır.  
Biri askeri hakim olmak üzere üç hakimden oluꢀan DGM 22 Temmuz 1997 tarihli  
2
kararla, baꢀvuranları kovuꢀturuldukları suçlardan suçlu bulmuꢀtur.  
DGM Hacı Yanık’ı on sekiz yıl hapis ve 1.860.000 TL para cezasına, Doğan Hatun’u  
yirmi dört yıl hapis, Hüseyin Güçlü’yü müebbet ağır hapis ve Mehmet Çelik’i üç yıl hapis  
cezalarına çarptırmıꢀtır.  
Baꢀvuranların suçluluğunu ortaya koymak amacıyla DGM, yargılamanın değiꢀik  
aꢀamalarında alınan ifadelerini, tanık beyanlarını, yakalama ve arama tutanağını, olay yeri  
tatbikatı tutanaklarını, el konulan belge ve silahları, otopsi raporlarını ve sanıkların birbiriyle  
bağdaꢀan tanıklıklarını gözönünde bulundurmuꢀtur.  
Yargıtay, 7 Temmuz 1998 tarihinde usul hatası gerekçesiyle kararı bozmuꢀ ve dosyayı  
DGM’ye geri göndermiꢀtir.  
DGM 3 Aralık 1998 tarihinde, dosyayı yeniden inceledikten sonra baꢀvuranların  
aleyhinde verilen aynı cezaları yinelemiꢀtir.  
Yargıtay 18 Ekim 1999 tarihinde son verilen kararı onamıꢀtır.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar, kendilerini mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri hakim  
bulundurması nedeniyle, kendilerine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve  
bağımsız bir mahkeme” olamayacağını iddia etmektedirler. Ayrıca baꢀvuranlar, DGM suça  
iliꢀkin tespitini ön soruꢀturma aꢀamasında baskı altında, avukat olmadan alınan ifadelere  
dayandırdığından  
dolayı,  
sözkonusu  
mahkeme  
önünde  
adil  
yargılanmadan  
faydalanamadıklarını savunmaktadırlar. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6§1 ve 3 –c maddesinin ihlal  
edildiğini ileri sürmektedirler.  
Son olarak baꢀvuranlar, Hacı Yanık’ın 28 Mayıs 1995 tarihinde, Doğan Hatun ve  
Hüseyin Güçlü’nün 1 Haziran 1995 tarihinde ve Mehmet Çelik’in 26 ꢁubat 1996 tarihinde  
yakalanmalarıyla baꢀlayan ve 18 Ekim 1999 tarihinde son bulan cezai yargılamanın dört yıl  
beꢀ ay sürdüğü ve böylece makul süreyi aꢀtığı kanaatindedirler. Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6§1  
maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.  
A. Kabul edilebilirlik hakkında  
Hükümet AĐHM’yi, Đzmir DGM’nin oluꢀumuna iliꢀkin ꢀikayeti, AĐHS’nin 35.  
maddesinde öngörülen altı ay koꢀuluna riayet edilmediği gerekçesiyle reddetmeye davet  
etmektedir. Hükümet, verilen kararın Yargıtay tarafından 18 Ekim 1999 tarihinde onandığını,  
halbuki baꢀvurunun 20 Nisan 2000 tarihinde yapıldığını, dolayısıyla baꢀvurunun gecikmeli  
olduğunu savunmaktadır.  
AĐHM, Özdemir-Türkiye kararında (no: 59659/00, § 26, 6 ꢁubat 2003) benzer bir  
itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. AĐHM, daha önce vardığı sonuca aykırı bir karar vermek  
için hiçbir gerekçe görmemekte ve dolayısıyla Hükümet’in itirazını reddetmektedir.  
3
AĐHM, içtihadından çıkan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle 28 Ekim 1998 tarihli  
Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII) ve elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak,  
baꢀvurunun esastan incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. AĐHM, baꢀvurunun baꢀka  
da hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters düꢀmediğini saptamaktadır.  
B. Esas hakkında  
1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında  
AĐHM, geçmiꢀte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan buna benzer  
sorunları irdelemiꢀ ve AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıꢀtır (Bkz.  
sözüedilen Özel, §§ 33-34, ve Özdemir-Türkiye, no: 59659/00, §§ 35-36, 6 ꢁubat 2003).  
AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca  
ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. “Milli güvenlik”’e  
iliꢀkin suçlar hakkında DGM’ye çıkarılan baꢀvuranların, aralarında askeri hakimin de  
bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmelerinin anlayıꢀla karꢀılanacağını  
saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuranlar, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen  
değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak  
çekinmektedirler. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuranlar  
tarafından duyulan ꢀüpheler objektif olarak kanıtlanmıꢀtır. (Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998  
tarihli karar, 1998- IV, S.1573, §72 in fine).  
Sonuç olarak AĐHM, baꢀvuranları yargılayan Đzmir DGM’nin, AĐHS’nin 6§1 maddesi  
uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.  
2. Cezai Yargılamanın adil olması hakkında  
AĐHM, buna benzer davalarda, tarafsızlığı ve bağımsızlığı ortaya konulan bir  
mahkemenin, her halükarda, yargılamasına tabi kiꢀilere adil yargılanmayı garanti  
edemeyeceğine karar verdiğini hatırlatmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranların davalarının tarafsız ve bağımsız bir mahkeme önünde görülmesi  
hakkının ihlal edildiği tespitini gözönünde bulundurarak, AĐHM, mevcut ꢀikayetin  
incelenmesine gerek olmadığı kanaatine varmıꢀtır (Bkz. diğerleri arasında, sözüedilen  
Çıraklar, s. 3074, §44-45).  
3. Cezai usul iꢀlemlerinin süresi hakkında  
Hükümet, Haziran 1995 tarihinde baꢀlayan ve 18 Ekim 1999 tarihinde Yargıtay’ın  
onay kararıyla sona eren cezai yargılamanın dört yıldan fazla sürdüğünü belirtmektedir.  
Bu yönde Hükümet, davanın karmaꢀıklığını ve baꢀvuranların üzerine düꢀen  
yükümlülüklerin niteliğini vurgulamaktadır. Hükümet özellikle, dava konusu cezai  
yargılamanın, birçok suçtan haklarında soruꢀturma yapılan yirmi dört sanıkla ilgili olduğunu  
ileri sürmektedir.  
Baꢀvuranlar, baꢀka açıklama getirmeksizin ꢀikayetlerini yinelemektedirler.  
4
AĐHM, yargılama süresinin makul yönünün dava koꢀulları gereğince ve AĐHM’nin  
içtihadının yer verdiği, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin  
tutumları gibi kriterleri gözönünde bulundurarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır.  
AĐHM, yetkili mahkemelerin, birçok suçtan ve yasa dıꢀı örgüt mensubu olmaktan  
haklarında kovuꢀturma yapılan aralarında baꢀvuranların da bulunduğu yirmi dört sanık  
hakkında dava yürüttüklerinden dolayı, dava konusu yargılamanın birtakım karmaꢀıklıklar  
içerdiğini not etmektedir. Bu durum ve suçların niteliğinden dolayı, olay tatbikatı, delillerin  
toplanması ve olaylara karıꢀan kiꢀilerden her biri ve bulundukları durumların tespit edilmesi  
gibi uzun bir çalıꢀma gerektirmektedir.  
Bu durumda AĐHM, Mayıs 1995 ve ꢁubat 1996 tarihleri arasında farklı tarihlerde  
yakalanan baꢀvuranların dört yıldan fazla bir süre boyunca iki aꢀamalı yargılamaya tabi  
olduklarını tespit etmektedir. Bu süre içinde karar, Yargıtay tarafından bir kez bozulup ilk  
derece mahkemesine geri gönderilmiꢀtir.  
Toplam yargılama süresini gözönüne alarak AĐHM, AĐHS’nin 6§1 maddesi anlamında  
“makul sürenin” aꢀılmadığına kanaat getirmektedir.  
Dolayısıyla sözkonusu hüküm ihlal edilmemiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuranlar, 275.000 Euro tutarında maddi ve manevi zarara uğradıklarını iddia  
etmektedirler.  
Hükümet aꢀırı bulduğu sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.  
Đddia edilen maddi zarara iliꢀkin olarak AĐHM, yargılamada AĐHS’ye aykırılık mevcut  
olmadığında, DGM önündeki yargılamanın sonucunun ne olacağı konusunda tahminde  
bulunamayacağından baꢀvuranların bu bağlamdaki tazminat taleplerini kabul etmemiꢀtir (Bkz.  
Findlay-Đngiltere, 25 ꢁubat 1997 tarihli karar, 1997-I, s.284, § 85).  
Đddia edilen manevi zarara gelince AĐHM, dava ꢀartlarında, tespit edilen ihlalin  
hakkaniyetli bir tatmin oluꢀturduğuna dikkati çekmektedir (sözüedilen Çıraklar kararı, s.  
3074, § 49).  
AĐHM, bir baꢀvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6§1 maddesine göre tarafsız ve  
bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en  
uygun tazminin, zamanında, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından baꢀvuranı yeniden  
yargılamanın olacağı kanaatine varmıꢀtır (Bkz. sözüedilen Gençel kararı, § 27).  
B. Masraf ve Harcamalar  
Baꢀvuranlar, AĐHM önünde yaptıkları masraf ve harcamalar için 10.000 Euro  
istemektedirler. Baꢀvuranlar, sadece Hükümet’in görüꢀlerinin çevirisine ait bir belgeyi  
sunmaktadırlar.  
5
Hükümet, sözkonusu talebin dayanaktan yoksun olduğunu vurgulamaktadır. Hükümet  
baꢀvurunun özel bir güçlük arz etmediğini ve Strazburg mahkemeleri huzuruna getirilen  
davalar için öngörülen Türkiye’de yürürlükte olan tarifenin uygulanmasını istemektedir.  
AĐHM, elinde bulunan unsurların tümünü ve konuya iliꢀkin içtihadını gözönünde  
bulundurarak, yapılan bütün masraflar için 1.000 Euro’nun baꢀvuranlara ortaklaꢀa  
ödenmesinin makul olacağına kanaat getirmektedir.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faiz  
oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna;  
2. Đzmir DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AĐHS’nin  
6§1 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. Dava konusu yargılamanın süresi nedeniyle AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal  
edilmediğine;  
4. AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek  
olmadığına;  
5. Đꢀbu kararın kendi baꢀına manevi zarar için yeterli adil tazmin oluꢀturduğuna;  
6. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay  
içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere  
Savunmacı Hükümet’in, miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflar muaf  
tutularak baꢀvuranlara masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin Euro) ödemesine;  
b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda  
belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına üç puan eklenmek  
suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;  
7. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 20 Ekim 2005 tarihinde, Đçtüzüğün 77. maddesinin  
2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
6