CONSEIL  
AVRUPA  
DE L’EUROPE  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
HASAN POLAT -TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:32489/03)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
22 Eylül 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (32489/03) no’lu davanın nedeni (T.C.  
vatandaꢀı) Hasan Polat’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 2 Ekim 2003  
tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa  
Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından F.N. Ertekin, K. Öztürk ve T. Ayçık tarafından  
temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran, 1971 doğumludur. Baꢀvurunun yapıldığı sırada baꢀvuran, Tekirdağ Cezaevi’nde  
tutuklu bulunmaktaydı.  
30 Nisan 1991 tarihinde yakalanan baꢀvuran hakkında, yasadıꢀı örgüt üyesi olmaktan Đstanbul  
Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde, art arda iki farklı ceza davası açılmıꢀtır. 22 Eylül 1998  
tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi, iki davanın birleꢀtirilmesine karar verilmiꢀtir.  
Sözkonusu tarihte, ilk yargılama çerçevesinde, kırk dört duruꢀma ve ikinci yargılama  
çerçevesinde, yirmi duruꢀma gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Sözkonusu duruꢀmalar boyunca, Devlet  
Güvenlik Mahkemesi, çok sayıda usulü iꢀlem gerçekleꢀtirmiꢀtir.  
Haziran 1999 tarihinde, Anayasa ve Devlet Güvenlik Mahkemeleri’ne iliꢀkin yasada, Devlet  
Güvenlik Mahkemeleri’nin oluꢀumundan askeri hakimlerin çıkarılması ꢀeklinde düzenlenme  
yapılmıꢀtır.  
29 Haziran 1999 tarihinden itibaren, Devlet Güvenlik Mahkemesi, oluꢀumunda yalnızca sivil  
hakimlerin bulunduğu bir heyetle toplanmıꢀtır. Askeri hakimin yerini sivil hakimin almasının  
ardından gerçekleꢀtirilen on yedi duruꢀma sanıkların savunmalarını sunmalarına ayrılmıꢀtır.  
23 Kasım 1999 tarihinde, baꢀvuran, askeri hakimin bulunduğu sırada kabul edilen usul  
iꢀlemlerinin tamamının yenilenmesini talep etmiꢀ ancak bu talebi reddedilmiꢀtir.  
10 Aralık 2002 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi, atılı olaylardan baꢀvuranı suçlu  
bulmuꢀ ve baꢀvuranı müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
3 Nisan 2003 tarihinde, Yargıtay, sözkonusu kararı onamıꢀtır.  
Baꢀvuran avukatı tarafından kendisine iletilen 1 Temmuz 2003 tarihli mektubun bir nüshası  
ile sözkonusu mektubun bulunduğu ve üzerinde cezaevi mektup okuma komisyonunun  
damgası olan bir zarf sunmuꢀtur.  
HUKUK  
Baꢀvuran, bir yandan, kendisini mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki  
yargılamanın bir kısmına askeri hakimin katılması diğer yandan, yargılamasına katılan sivil  
hakimlerin, beꢀ hakim, Adalet Bakanı ve Adalet Bakanlığı Müsteꢀarı’ndan oluꢀan Hakimler  
1
ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından atanması nedeniyle davasının tarafsız ve bağımsız bir  
mahkeme tarafından hakkaniyete uygun olarak görülmediğini ileri sürmektedir.  
Hükümet, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.  
Buna karꢀın baꢀvuran, sivil hakimlerin bağımsız ve tarafsız olmamalarından ꢀikayetçidir  
ancak sözkonusu ꢀikayet açıkça dayanaktan yoksundur ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.  
paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir (bu bağlamda Đmrek-Türkiye, baꢀvuru no:  
57175/00, 28 Ocak 2003). Geri kalan kısım ile ilgili olarak AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin  
açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve kabuledilemezliğe iliꢀkin hiçbir unsur bulunmadığını  
tespit etmektedir. Baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi gerekmektedir.  
AĐHM, mevcut davada belirtilen kurumsal sorunun, yargılama sırasında yalnızca askeri  
hakimin yerini sivil hakimin alması ile çözülemeyeceğini hatırlatmaktadır. Mahkeme  
heyetindeki değiꢀikliğin ardından, yargılamanın tamamının kanuna uygunluğu hakkındaki  
kuꢀkuların yeterince giderilip giderilmediğinin ortaya konulması gerekmektedir (Göçmen-  
Türkiye, baꢀvuru no: 72000/01, 17 Ekim 2006). Bu bağlamda, askeri hakimin katılımıyla  
gerçekleꢀtirilen usul iꢀlemlerinin niteliğinin incelenmesi ve hakim değiꢀtikten sonra “esasa  
iliꢀkin” adli muamelelerin gerektiği ꢀekilde yenilenip yenilenmediğinin tespit edilmesi  
gerekmektedir (Bahri Ceylan-Türkiye, baꢀvuru no: 68953/01, 30 Ağustos 2005).  
Mevcut davada baꢀvuran, ilk olarak aralarında askeri hakimin bulunduğu üç hakimden oluꢀan  
bir Devlet Güvenlik Mahkemesi önüne sevk edilmiꢀtir. Haziran 1999 tarihinde yapılan  
Anayasal ve yasal düzenlemelerin ardından, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin oluꢀumundan  
askeri hakimler çıkarılmıꢀ ve askeri hakimlerin yerini sivil hakimler almıꢀtır. Dolayısıyla  
AĐHM, iꢀbu davada, sözkonusu düzenlemenin yargılamanın son aꢀamasında gerçekleꢀtiğini  
belirtmektedir. 29 Haziran 1999 tarihli duruꢀma itibariyle yani kovuꢀturmaların  
baꢀlamasından yaklaꢀık sekiz yıl sonra, bir askeri hakimin yerini sivil hakimin almasından  
önce esasa iliꢀkin çok sayıda duruꢀma gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Sözkonusu duruꢀmalar boyunca,  
sonradan yenilenmeyen çok sayıda usuli iꢀlem gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Askeri hakimin yerini sivil  
hakimin almasının ardından gerçekleꢀtirilen duruꢀmalar özellikle sanıkların savunmalarını  
sunmalarına ayrılmıꢀtır.  
Dolayısıyla AĐHM, yargılama sona ermeden askeri hakimin sivil hakimle yer değiꢀtirmesinin  
baꢀvuranın, kendisini yargılayan mahkemenin bağımsız ve tarafsızlığına iliꢀkin kuꢀkularını  
giderebileceğini kabul edememektedir (Cengiz Sarıkaya-Türkiye, baꢀvuru no: 38870/02).  
Bu itibarla AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
AĐHS’nin 6/3 maddesi ile birlikte sözkonusu hüküm açısından, baꢀvuran, gözaltı sırasında  
avukat yardımından yararlanamama, savunmasının hazırlanmasında gerekli kolaylıklara sahip  
olamama, aleyhteki tanıkları sorgulama veya sorgulatma imkanı olmaması ve lehteki  
tanıkların ifadelerini elde edememe gibi birçok bakımdan adil yargılanma hakkının ihlal  
edilmesinden ꢀikayetçidir.  
AĐHM, benzer davalarda, bağımsız ve tarafsız olmadığı ortaya konan bir mahkemenin,  
yargısına tabi kiꢀilere her ne olursa olsun adil yargılama güvencesi veremeyeceğine  
hükmettiğini hatırlatmaktadır. Davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından  
görülmemesi nedeniyle baꢀvuranın hakkının ihlal edildiği tespiti göz önüne alındığında  
2
AĐHM, iꢀbu ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına kanaat getirmiꢀtir (Çiraklar-  
Türkiye, 28 Ekim 1998).  
Baꢀvuran, makul sürede yargılanmamaktan da ꢀikayetçidir.  
AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin hiçbir kabuledilemezlik unsuru içermediğini tespit etmektedir.  
Baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi gerekmektedir.  
Dikkate alınacak dönem 30 Nisan 1991 tarihinde baꢀlamıꢀ ve 3 Nisan 2003 tarihinde sona  
ermiꢀtir. Dolayısıyla sözkonusu dönem, iki dereceli yargıda yaklaꢀık on iki yıl sürmüꢀtür.  
Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alarak, AĐHM, mevcut davada yargılama süresinin çok  
uzun olduğuna ve “makul süre” gerekliliğine riayet etmediğine kanaat getirmektedir.  
Bu itibarla sözkonusu hususta AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
AĐHS’nin 5. maddesine atıfta bulunarak baꢀvuran, tutuklu yargılanma süresinden ꢀikayetçi  
olmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranın tutuklu yargılanma süresinin 10 Aralık 2002 tarihinde baꢀvuran hakkında  
verilen mahkumiyet kararı ile sona erdiğini gözlemlemektedir (Labita-Đtalya, baꢀvuru no:  
26772/95). Sözkonusu ꢀikayetin gecikmeli olarak yapıldığı ve dolayısıyla AĐHS’nin 35.  
maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaꢀılmaktadır.  
AĐHS’nin 6/2 maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuran, basına kendisinin suçlu olarak tanıtılması  
nedeniyle masumiyet karinesi hakkının ihlal edildiğini iddia etmektedir.  
AĐHM, baꢀvuranın sunduğu ꢀekli ile sözkonusu ꢀikayeti incelemiꢀtir. Sahip olduğu unsurların  
tamamını dikkate alarak AĐHM, AĐHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin ihlaline  
iliꢀkin hiçbir belirti tespit edememektedir; sözkonusu ꢀikayet açıkça dayanaktan yoksundur ve  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.  
Son olarak baꢀvuran avukatı ile arasındaki yazıꢀmaların kontrol edilmesinden ꢀikayetçidir ve  
AĐHS’nin 8. maddesine atıfta bulunmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranın esas bakımından bile sözkonusu ꢀikayeti ulusal mahkemeler önünde  
sunmadığını kaydetmektedir. AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafı ve 4. paragrafı uyarınca iç  
hukuk yolları tüketilmediği gerekçesi ile sözkonusu ꢀikayetin reddedilmesi gerektiği sonucuna  
ulaꢀılmaktadır.  
AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususuna iliꢀkin olarak baꢀvuran, 145.000 Euro maddi  
ve manevi tazminat ve ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama ve  
masraf ve giderleri için 9.345 Euro talep etmektedir. Belge olarak baꢀvuran, posta ve çeviri  
masrafları faturaları ile avukatlık ücret sözleꢀmesi ve makbuzunu belge olarak sunmaktadır.  
Hükümet, sözkonusu iddialara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM’ye göre, bir kimsenin mevcut dava olduğu gibi, AĐHS’nin gerekli kıldığı bağımsız ve  
tarafsız olma koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından cezaya mahkum edildiği  
sonucuna ulaꢀıldığında, ilgilinin talebi üzerine yeni bir dava açılması ya da yargılamanın  
3
yenilenmesi, tespit edilen ihlalin telafi edilmesi için prensip olarak en uygun yolu teꢀkil  
edecektir (Öcalan-Türkiye, baꢀvuru no: 46221/99).  
Geri kalan kısım ile ilgili olarak, AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvurana, Avrupa  
Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀ  
eklenerek belirlenen gecikme faizi ile birlikte 9.000 Euro manevi tazminat ve 2.000 Euro  
yargılama masraf ve gideri ödenmesine hükmetmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun, AĐHS’nin 6/1 maddesi (Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız  
olmaması ve sözkonusu mahkeme önündeki yargılama süresi) kapsamında yapılan ꢀikayetlere  
iliꢀkin kısmının kabuledilebilir, geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;  
2. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmaması ve sözkonusu mahkeme  
önündeki yargılama süresi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet  
tarafından baꢀvurana her türlü vergiden muaf tutularak, 9.000 Euro (dokuz bin Euro) manevi  
tazminat ve 2.000 Euro (iki bin Euro) yargılama masraf ve gideri ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç  
puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
4