CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

HALĐL GÜNDOĞAN (no 2)- TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 67483/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

16 Ocak 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (67483/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Halil Gündoğan’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 23 Ocak 2001

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi

(AĐHM) önünde Đstanbul barosu avukatlarından E. Çıtak tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1960 doğumlu baꢀvuran Erzurum’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 17 Ekim 1995 tarihinde Erzincan polisi tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

Baꢀvuran özellikle yasadıꢀı örgüt TKP/ML-TĐKKO üyesi olmakla suçlanmıꢀtır.

Baꢀvuran 26 Ekim 1995 tarihinde Erzincan Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet

Savcısı tarafından dinlenmiꢀ, adı geçen elde edilen delil unsurlarının inanılabilirliğine itiraz

etmiꢀ, buna karꢀın yasadıꢀı örgütle olan bağlantısını kabul etmiꢀtir.

Baꢀvuran aynı gün DGM yetkili hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀ, hakim hakkında tutuklu

yargılanma kararı vermiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 26 Aralık 1995 tarihli bir iddianame ile baꢀvuranı ve diğer üç kiꢀiyi

yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etme, Türkiye Cumhuriyeti anayasal düzenini silah

yoluyla yıkmaya teꢀebbüs suçları ile itham etmiꢀ, TCK’nın 146 § 1. maddesi uyarınca

baꢀvuranın mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

DGM 21 Mart 1996–2 ꢁubat 1999 tarihleri arasında çeꢀitli duruꢀmalar gerçekleꢀtirmiꢀtir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’nın 143. maddesinde bir

değiꢀikliğe giderek DGM’lerdeki askeri hakimin varlığına son vermiꢀtir. Aynı bağlamda

Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yapısına iliꢀkin 22 Haziran 1999 tarihli Kanun’da

gerçekleꢀtirilen değiꢀiklikler ile baꢀvuranın davasına bakan askeri hakim yerini sivil hakime

bırakmıꢀtır.

Üç sivil hakimden oluꢀan DGM heyeti 12 Kasım 1999 tarihli duruꢀmada baꢀvuranı silah

yoluyla Türkiye Cumhuriyeti Anayasal düzenini yıkma teꢀebbüsünde bulunma ithamından

suçlu bulmuꢀ ve adı geçeni TCK’nın 146 § 1. maddesi gereğince müebbet hapis cezasına

çarptırmıꢀtır.

Yargıtay 12 Kasım 1999 tarihli kararı 25 Eylül 2000’de onamıꢀ, bu karar baꢀvurana 4 Ekim

2000 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki yargı sürecinin bir bölümünde yer alan

askeri hakim nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanmadığını ileri

sürmekte ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın temyiz esası hakkındaki görüꢀüne

karꢀılık verme olanağının bulunmaması ölçüsünde davasının Yargıtay önünde hakkaniyete

uygun ꢀekilde ele alınmadığından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin

ihlal edildiğini öne sürmektedir.

A. Kabuledilebilirlik üzerine

AĐHM bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı

tespitini yapmaktadır. Ayrıca baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi yer almamaktadır.

Baꢀvuru kabuledilmelidir.

B. Esas hakkında

1. Bağımsızlık ve tarafsızlık

Hükümet AĐHM’den baꢀvuranın ꢀikayetlerini reddetmesi talebinde bulunmaktadır.

Baꢀvuran iddialarını yinelemiꢀtir.

AĐHM, Öcalan-Türkiye davasını hatırlatarak yargı sürecinin bir bölümüne dahi olsa askeri bir

heyet karꢀısına sivil bir kimsenin çıkarılmasının demokratik bir toplumda mahkemelere olan

güveni ciddi biçimde zedeleyeceğine itibar etmektedir. Ayrıca yargının her üç aꢀamasının-

soruꢀturma, dava ve hüküm- yasama ve yürütme erklerinden bağımsız olması gerektiğinin

altını çizen AĐHM, askeri hakimin bir veya birden fazla ceza davalarında hazır bulunduğunda

bu ꢀüpheler yeterince dağıtılmadığı sürece sanığın makul olarak sürecin bütününün meꢀruluğu

hakkında ꢀüphe duyabileceği kanısına varmaktadır.

Bu baꢀvuruda AĐHM, heyet içinde askeri bir hakimin de bulunduğu Devlet Güvenlik

Mahkemesi önünde baꢀvuran aleyhinde ceza davasının açıldığını hatırlatmaktadır. Bununla

birlikte, baꢀvuran hakkında hüküm kararı verilmeden kısa bir süre önce 22 Haziran 1999

tarihinde askeri hakim sivil bir hakim ile yer değiꢀtirmiꢀ, bu uzun süreçte mahkeme pek çok

iꢀlem ve duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir.

Sonuç olarak AĐHM Öcalan kararında da not ettiği üzere, mahkeme yapısı gecikmeli olarak

değiꢀmiꢀ ve bu değiꢀimin ardından yargı süreci yenilenmemiꢀ ise, yargı süreci sona ermeden

evvel askeri hakimin yer değiꢀtirmesi baꢀvuranın kendisini yargılayan mahkemenin

bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkındaki ꢀüphelerini uzaklaꢀtırmasına yeterli olmamaktadır.

Bu nedenle AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. Baꢀsavcının görüꢀünün tebliğ edilmemesi

Hükümet AĐHM’den baꢀvuranın ꢀikayetlerini reddetmesi talebinde bulunmaktadır.

Baꢀvuran iddialarını tekrarlamıꢀtır.

AĐHM, daha önce benzer kararlarda verdiği hükümleri hatırlatarak bağımsızlıktan ve

tarafsızlıktan yoksun bir mahkemenin her halükarda kendi yargısına tabi kiꢀilere adil bir

yargılama sunamayacağını hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim

1998).

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği tespiti

ıꢀığında, AĐHM bu ꢀikayeti ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir (Bkz. Canevi vd.-

Türkiye kararı 28 Ekim 1998).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuran 300.000 Euro manevi tazminat talep etmekte, maddi zarar hususunu AĐHM’nin

takdirine bırakmaktadır.

Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, mahkemenin bağımsızlık ve tarafsızlık hakkındaki yerleꢀik içtihadına uygun olarak

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlalinin tespitinin öne sürülen manevi zarar için adil bir tazmini

oluꢀturduğuna itibar etmektedir.

Sözleꢀme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir

mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin talebi doğrultusunda yeni bir

sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılması ilke olarak tespit edilen ihlalin giderilmesi

bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturur (Bkz. Öcalan kararı).

B. Masraf ve harcamalar

Đstanbul barosunun avukatlık ücreti tarifesine göndermede bulunan baꢀvuran rakam

belirtmeden AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu harcamaların giderilmesi talebinde bulunmaktadır.

Hükümet buna itirazda bulunmuꢀtur.

AĐHM hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana bu doğrultuda 1.000 Euro ödenmesini

kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması

nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesi hakkındaki diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

4. Baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zarar için mevcut kararın baꢀlı baꢀına bir adil tazmini

oluꢀturduğuna;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf