COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

HALĐL KAYA/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 22922/03)

KARAR

STRAZBURG

22 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 22922/03 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Halil Kaya’nın (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 4 ꢁubat 2003

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Adana Barosu avukatlarından K. Derin tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran, 1983 doğumludur ve Adana’da yaꢀamaktadır.

31 Aralık 2000 tarihinde 00.15’te, sözkonusu tarihte on yedi yaꢀında olan baꢀvuran,

lehinde sokaklarda sloganlar atmak ve araba lastiği yakmak suretiyle yasadıꢀı bir örgüte

yardım ve yataklık etmekten Adana’da gözaltına alınmıꢀtır. Aynı gün, avukat gıyabında,

sırasıyla polis ve Cumhuriyet Savcısı tarafından sorgulanmıꢀtır. Dava dosyasındaki

bilgilerden, baꢀvuranın gözaltına alındığı ikinci gün serbest bırakıldığı anlaꢀılmaktadır.

10 Ocak 2001’de Adana DGM Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı ve diğer üç kiꢀiyi, Ceza

Kanunu’nun 169. maddesi ve Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi (3713 no’lu Kanun)

bağlamında suç teꢀkil eden, yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etmekle suçladığı bir

iddianame yayımlamıꢀtır.

10 Ocak ve 13 Ağustos 2001 tarihleri arasında mahkeme, baꢀvuranın bir avukat

tarafından temsil edilmediği otuz dört duruꢀma düzenlemiꢀtir. 3 Eylül 2001 tarihli duruꢀma

için baꢀvurana, avukat tayin edilmiꢀtir.

3 Aralık 2001’de DGM, kararını vermiꢀtir. Baꢀvuranı suçlu bularak iki yıl altı aylık

hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme, baꢀvuranı mahkum ederken avukat gıyabında polise

ve Cumhuriyet Savcısı’na verdiği ifadeleri göz önüne almıꢀtır. 8 Temmuz 2002’de Yargıtay,

esasa iliꢀkin bir duruꢀma düzenlemeksizin baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir. 8 Temmuz 2002

tarihli karar, 21 Ağustos 2002’de Adana DGM sekretaryasına tevdi edilmiꢀtir. Müteakiben, 11

Eylül 2002’de baꢀvuran, cezasını çekmek üzere cezaevine gönderilmiꢀtir.

Bu süre zarfında 30 Temmuz 2003’te Ceza Kanunu’nun 169. maddesinde değiꢀiklik

yapan 4963 no’lu Kanun yürürlüğe girmiꢀtir. Yeni kanunun, baꢀvuran için daha avantajlı

maddeleri bulunduğunu gerekçe gösteren yasal temsilci, yargılamanın yeniden yapılmasını

talep etmiꢀtir. 15 Eylül 2003’te Adana Ceza Mahkemesi davayı yeniden açmaya karar vermiꢀ

ve baꢀvuranın serbest bırakılmasını öngörmüꢀtür. Buna bağlı olarak, konu Adana Ceza

Mahkemesi tarafından yeniden incelenmiꢀ ve Ceza Kanunu’nun 169. maddesinin yeni ifade

biçimini göz önüne alan mahkeme, 7 Ekim 2004’te baꢀvuranın 169. madde bağlamında değil

312. madde bağlamında mahkum edilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır. Sonuç olarak,

baꢀvuran üç ay on gün hapis cezasına çarptırılmıꢀ ve cezası, para cezasına çevrilmiꢀtir.

Ayrıca, 647 no’lu Kanun uyarınca cezasının infazı ertelenmiꢀtir. Baꢀvuran, 7 Ekim 2004’te

temyize baꢀvurmuꢀtur.

19 Aralık 2005’te Yargıtay Baꢀsavcısı, dava dosyasının yeniden incelenmek üzere

Adana Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiꢀtir. Savcı kararında 12 Ekim 2004’te

yürürlüğe girerek Ceza Kanunu’nu bir kez daha değiꢀtiren yeni yasaya atıfta bulunmuꢀtur.

Savcı ayrıca 31 Mart 2005’te 5326 no’lu Kanun’da kabahatlere iliꢀkin getirilen yeni bir

değiꢀikliğe dikkat çekmiꢀtir.

Adana Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın davasını bir kez daha son hukuki değiꢀiklikleri

göz önüne alarak incelemiꢀtir. Son olarak, 8 Mayıs 2006’ta mahkeme, baꢀvuranı 5326 no’lu

Kanun’un 215. maddesi uyarınca suçlu bularak yirmi beꢀ günlük hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Mahkeme ayrıca sözkonusu cezayı, para cezasına çevirmiꢀ ve 5395 no’lu Çocuk Koruma

Kanunu uyarınca davanın hükme bağlanmasını ertelemeye karar vermiꢀtir. Sözkonusu karar,

20 Haziran 2007’de Adana Ağır Ceza Mahkemesi tarafından onanmıꢀtır.

HUKUK

AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendini dayanak olarak gösteren baꢀvuran,

sözkonusu tarihte reꢀit olmadığı halde, polis tarafından göz altına alındığı sırada avukat

yardımı alamadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, ulusal yargılama sürecinde, polis tarafından gözaltına alındığı sırada avukat

yardımı alamadığını gerekçe olarak göstermemesi nedeniyle öncelikle baꢀvuranın AĐHS’nin

35/1 maddesinin gerektirdiği gibi iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Ayrıca, yargılanması sırasında 3 Eylül 2001 tarihinden sonra bir avukat tarafından temsil

edilmeye baꢀlanması nedeniyle baꢀvurunun, altı aylık süre sınırı aꢀıldıktan sonra yapıldığını

belirtmiꢀtir. AĐHM’nin Okul/Türkiye kararındaki (no. 45358/99, 4 Eylül 2003) içtihadını

dayanak olarak gösteren Hükümet, altı aylık sürenin, Yargıtay’ın kararını verdiği 8 Temmuz

2002’den itibaren baꢀlaması gerektiği kanaatindedir.

AĐHM, 3842 no’lu Kanun’un 31. maddesi uyarınca baꢀvuranın avukata eriꢀim hakkına

getirilen kısıtlamanın sistematik olduğunu ve devlet güvenlik mahkemelerinin yetki alanına

giren bir suçla bağlantılı olarak gözaltına alınan herkese uygulandığını kaydeder. Sonuç

olarak, sözkonusu kısıtlama mutat olarak uygulanmıꢀ ve baꢀvuran, polis tarafından gözaltında

tutulduğu süre içerisinde avukat yardımı hakkından yararlanmayı talep edememiꢀtir.

Dolayısıyla, AĐHM Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmesine iliꢀkin ilk itirazını reddeder.

AĐHM, Hükümet’in altı aylık süre kuralına uyulmamasına iliꢀkin iddiası hususunda, bir

yargılamanın adil olup olmadığı değerlendirilirken, yargılamanın bütünüyle göz önüne

alınması gerektiğini hatırlatır (bkz. John Murray/Đngiltere, 8 ꢁubat 1996, 63. paragraf, Hüküm

ve Karar Raporları 1996-I). Ayrıca, Hükümet’in atıfta bulunduğu Okul kararında AĐHM,

Yargıtay’ın duruꢀma düzenlemesi halinde, kararını sözkonusu duruꢀmayı müteakiben bir

hafta içerisinde vermesi gerektiği kaydedilen CMK’nın 324. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Ancak, mevcut davada Yargıtay, davanın esasına iliꢀkin bir duruꢀma düzenlememiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın kendisine nihai iç hukuk kararının ex officio (resen) tebliğ edilmesi

hakkına sahip olmadığı ve mevcut davada olduğu gibi ulusal yargılama sürecinde, bir avukat

tarafından temsil edildiği durumlarda, nihai iç hukuk kararının birinci derece mahkemesi

sekretaryasına tevdi edildiği tarihin, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca baꢀlangıç tarihi –

baꢀvuranın ya da yasal temsilcisinin, nihai kararın içeriğini öğrenebildiği en son tarih –

olarak olarak kabul edilmesi gerektiğini yineler (bkz. Đpek/Türkiye (karar), no. 39706/98, 7

Kasım 2000). Mevcut davada 8 Temmuz 2002 tarihli karar Adana DGM sekretaryasına 21

Ağustos 2002’de tevdi edilmiꢀtir. Baꢀvuranın, AĐHM’ye 4 ꢁubat 2002’de baꢀvuruda

bulunması nedeniyle AĐHM, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği gibi baꢀvurusunu altı

aylık süre içerisinde sunmuꢀ olduğu kanaatindedir. Sonuç olarak Hükümet’in itirazı

onaylanamaz.

AĐHM bu noktada AĐHM’ye mevcut baꢀvuruda bulunulması ardından baꢀvuran

aleyhindeki cezai takibatın, ulusal mevzuatta yapılan birçok değiꢀikliği müteakiben yeniden

baꢀlatıldığını gözlemler. Ulusal mahkemeler, yargılama sonunda baꢀvuranı, 5326 no’lu

Kanun’un 215. maddesi uyarınca suçlu bulmuꢀ ancak hakkında hüküm verilmesini

ertelemiꢀtir. Sonuç olarak, baꢀvuran beꢀ yıl boyunca gözetim altında tutulmuꢀ ve

mahkumiyeti, sabıka kaydına geçmemiꢀtir. Ancak, sözkonusu karardan önce baꢀvuran, 11

Eylül 2002 ve 15 Eylül 2003 tarihleri arasında cezasını çekmiꢀtir. Sonuç olarak, baꢀvuran

halen AĐHS’nin 34. maddesi bağlamında mağdur olarak kabul edilebilir (bkz., mutatis

mutandis (üzerinde gerekli değiꢀiklikler yapıldıktan sonra), Birdal/Türkiye, no. 53047/99, 24.

paragraf, 2 Ekim 2007; a contrario, Koç ve Tambaꢀ (karar), no. 46947/99, 24 ꢁubat 2005).

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun kalan kısmının

dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle, kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, esasa iliꢀkin olarak Salduz/Türkiye kararında aynı ꢀikayeti incelemiꢀ ve

AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendinin, 6/1 madde ile birlikte ihlal edildiği

sonucuna varmıꢀ olduğunu gözlemler ([BD], no. 36391/02, paragraflar 56-62, 27 Kasım

2008). AĐHM sözkonusu kararda, avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik

olduğu ve devlet güvenlik mahkemelerinin yetki alanına giren bir suçla bağlantılı olan ve bu

süreçte polis tarafından gözaltında tutulan herkese – yaꢀlarından bağımsız olarak –

uygulandığı sonucuna varmıꢀtır. AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ ve yukarıda anılan Salduz

kararında vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmasına neden olacak özel koꢀullar tespit

etmemiꢀtir.

AĐHM, mevcut davanın spesifik unsurlarından birinin baꢀvuranın yaꢀı olduğunu

kaydeder. Polis tarafından gözaltında tutulan ve reꢀit olmayanlara yapılan avukat yardımı

hususunda ilgili uluslararası hukuk belgelerini göz önüne alan AĐHM (bkz. Salduz,

paragraflar 32-36), bu tür bir hizmetin esas önemini vurgular.

Yukarıda kaydedilenleri göz önüne alan AĐHM, mevcut davada AĐHS’nin 6.

maddesinin 3. paragrafının (c) bendinin, 6/1 madde ile birlikte ihlal edildiği sonucuna

varmıꢀtır.

Baꢀvuran, AĐHS’nin 41. maddesi bağlamındaki adil tatmine dayanarak 40,000 Euro

maddi tazminat ve 40,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Ayrıca, avukat ücreti için

5,000 Euro ve mahkeme masrafları için 300 Euro talep etmiꢀtir. Taleplerine gerekçe olarak,

bir tercümandan aldığı 200 Euro’luk faturayı sunmuꢀtur. Hükümet, sözkonusu taleplere itiraz

etmiꢀtir.

Tespit edilen ihlal ve talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını

tespit eden AĐHM, sözkonusu talebi reddeder. Baꢀvurana manevi tazminat olarak, hakkaniyet

temelinde, 1,500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM ayrıca en uygun tatmin ꢀeklinin, baꢀvuranın talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1

maddesi gerekleri uyarınca yeniden yargılanması olacağı kanaatindedir (bkz. Salduz, 72.

paragraf).

AĐHM içtihadına göre, baꢀvuran ancak gerçekten ve gerekli olduğu için yapıldıklarını

ve miktarın makul olduğunu kanıtlaması durumunda masraflarının tazmin edilmesine hak

kazanır. Mevcut davada sahip olduğu bilgileri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önünde

bulunduran AĐHM, baꢀvurana bu baꢀlık altında 200 Euro tazminat ödenmesine karar

vermiꢀtir.

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvuranın polis tarafından gözaltında tutulduğu süreçte avukat yardımı alamaması

hususunda AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendinin, 6/1 madde ile birlikte ihlal

edildiğine;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Sorumlu Hükümet’in ulusal para birimine

çevrilmek üzere Sorumlu Devlet tarafından baꢀvurana aꢀağıda kaydedilen meblağların

ödenmesine;

(i) Manevi tazminat olarak 1,500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) ve ödenebilecek her tür

vergi;

(ii) Yargılama masraf ve giderleri için toplam 200 Euro (dokuz yüz Euro) ve

baꢀvurana uygulanabilecek her tür vergi;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.