CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

HAMĐYET KAPLAN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 36749 / 97)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Eylül 2005

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (36749 / 97) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülkenin

sekiz vatandaꢀı Hamiyet Kaplan, Beꢀir Bayram, Suphiye Altun, Fatma Kaya, Halil Altun,

Naciye Kavak, Sabri Altun ve Azize Altun’un (baꢀvuranlar) 20 Mayıs 1997 tarihinde Avrupa

Đnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin eski 25.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi

(AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından M. Iriz tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Baꢀvuranlar Hamiyet Kaplan, Beꢀir Bayram, Suphiye Altun, Fatma Kaya, Halil Altun, Naciye

Kavak, Sabri Altun ve Azize Altun sırasıyla 1973, 1961, 1965, 1973, 1950, 1959 ve son iki

baꢀvuran 1955 doğumludur. Baꢀvuranlar 8 Ağustos 1996 tarihinde ölen Ömer Bayram, Dilara

Bayram, Berivan Bayram ve Rıdvan Altun’un yakınlarıdır (Hamiyet Kaplan Ömer Bayram’ın

eꢀi, Beꢀir Bayram ve Suphiye Altun Ömer Bayram’ın erkek ve kız kardeꢀidir. Fatma Kaya

Rıdvan Altun’un eꢀi, Halil Altun ve Sabri Altun erkek kardeꢀleri, Naciye Kavak ve Azize

Altun kız kardeꢀleridir. Hamiyet Kaplan Dilan Bayram ve Berivan Bayram’ın annesiydi).

Baꢀvuranlar Adana’da ikamet etmektedir.

1. Baꢀvuranlara göre olaylar

Adana Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı Terörle Mücadele ekipleri 8 Ağustos 1996 tarihinde saat

2:00 sularında Rıdvan Altun’un Gülbahçe’de (Adana) bulunan evine bir operasyon

düzenlemiꢀ, R.Altun’u yakalayarak gözaltına almıꢀlardır.

Saat 4.30 civarında polisler, Rıdvan Altun’u Ömer Bayram’ın ve birinci baꢀvuran Hamiyet

Kaplan’ın Küçükdikili’de bulunan evinin (Seyhan, Adana Kaymakamlığı) elleri kelepçeli ve

baꢀına bir çuval geçirilmiꢀ vaziyette götürmüꢀler ve bir duvar dibine oturtmuꢀlardır.

Polislerin talebi üzerine birinci baꢀvuran ve eꢀi Ömer Bayram kapıyı açmıꢀlardır. Aynı anda,

polis memurları ve evin terasında bulunan misafir Abdurrahman Sarı arasında silahlı çatıꢀma

baꢀlamıꢀtır. Operasyonu yöneten polis görevlisi Nuri Kocabıyık Abdurrahman Sarı’nın

silahından çıkan kurꢀunlarla ağır yaralanmıꢀ, hastaneye kaldırılırken yolda yaꢀamını

yitirmiꢀtir. Polisler de ateꢀ açmıꢀlar ve Abdurrahman sarı karꢀılıklı ateꢀ sırasında ölmüꢀtür.

Bu olayın ardından kelepçeli, baꢀına çuval geçirilmiꢀ ve kelepçeli olarak duvar dibinde

bekleyen Rıdvan Altun’a polislerden biri yaklaꢀarak baꢀına ateꢀ etmiꢀtir. Rıdvan Altun’un

cesedi daha sonra polisler tarafından Ömer Bayram’ın evine bırakılmıꢀtır.

Polisler operasyonlarına devam ederek eve ateꢀ açmıꢀlar ve dört adet el bombası atmıꢀlardır.

Bu çatıꢀmada Ömer Bayram ve iki çocuğu hayatını kaybetmiꢀ, birinci baꢀvuran ağır

yaralanmıꢀtır.

Adana Cumhuriyet Savcısı 20 Ağustos 1996 tarihinde birinci baꢀvuranı dinlemiꢀtir, Birinci

baꢀvuran, polise verdiği ifadesini değiꢀtirmiꢀtir. Baꢀvuran operasyona katılan polisler

hakkında ꢀikayetçi olmuꢀtur. Polisler, savcının kısa süre yokluğundan yararlanarak baꢀvuranın

ifadesini yırtmıꢀlar, daha sonra baskı yaparak Cumhuriyet savcısının değiꢀtirilmesini

sağlamıꢀlardır.

2

2. Hükümet tarafından aktarılan olaylar

Adana Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ekipleri 8 Ağustos 1996 tarihinde saat 2

sularında Rıdvan Altun’un Gülbahçe’de (Adana) bulunan evine bir operasyon düzenlemiꢀ,

R.Altun’u yakalayarak gözaltına almıꢀlardır.

8 Ağustos 1996 tarihli, R.Altun’un beyanlarını içeren polis raporu Adana Cumhuriyet

Savcılığı’na gönderilmiꢀ, raporda aralarında birinci baꢀvuran ve eꢀinin de yer aldığı bazı

kiꢀilerin PKK mensubu oldukları ve operasyonun bu kiꢀilerin evine düzenlendiği

kaydedilmiꢀtir.

Polisler ve bu evde bulunan kiꢀiler arasında çıkan silahlı çatıꢀmada Ömer Bayram, Rıdvan

Altun, Abdurrahman Sarı ve ilk baꢀvuranın çocukları ölmüꢀ, baꢀvuran ağır yaralanmıꢀtır.

Adana Cumhuriyet Savcısı 20 Ağustos 1996 tarihinde birinci baꢀvuranı dinlemiꢀtir. Birinci

baꢀvuran, polise verdiği ifadesini değiꢀtirmiꢀ, polislerin kendilerine ateꢀ ettiğini ileri

sürmüꢀtür. Baꢀvuran sorumlu polisler hakkında ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Soruꢀturma baꢀından sonuna dek aynı Cumhuriyet Savcısı tarafından sürdürülmüꢀtür.

Resmi olarak baꢀlatılan soruꢀturma çerçevesinde, Adana Cumhuriyet Savcısı tarafından

operasyona katılan otuz polisin ifadeleri ayrıntılı olarak alınmıꢀtır.

14 Ekim 1996 tarihli iddianamesi ile Adana Ağır Ceza mahkemesi’nde, beꢀ kiꢀinin ölümüne,

bir kiꢀinin yaralanmasına yol açıldığı ithamı ile yirmi üç polis memuru hakkında TCK’nın

49., 50., 456., ve 463. maddelerine dayalı olarak dava açmıꢀtır.

Aynı gün, Adana Cumhuriyet Savcısı operasyona katılan yedi polisin yalnızca ulaꢀımdan

sorumlu oldukları gerekçesiyle haklarında men-i muhakeme kararı vermiꢀtir.

Ağır ceza mahkemesi 27 Ocak 1997 tarihli bir kararla TCK’nın 49. maddesinin

uygulanmasına istinaden polis memurlarının serbest bırakılmalarına karar vermiꢀ, birinci

baꢀvuranın iddialarını dayanaktan yoksun bulmuꢀtur.

Birinci baꢀvuran, 28 Ocak 1997 tarihinde temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur. Ağır ceza

mahkemesi 29 Ocak 1997 tarihinde ilgilinin sözkonusu yargı sürecine «müdahil» taraf

olmadığı gerekçesiyle bu talebi reddetmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, güvenlik güçlerinin Rıdvan Altun, Ömer Bayram’ın ve iki çocuğunun ölümüne,

Hediye Bayram’ın ağır yaralanmasına neden olduklarını öne sürerek, AĐHS’nin 2. maddesinin

ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

3

A. Tarafların iddiaları

1. Baꢀvuranlar

Baꢀvuranlar ilk olarak, güvenlik güçlerinin bir polis memurunun ölümünün intikamını almak

için yakınlarını infaz ettiklerini ve birinci baꢀvuranı ağır yaraladıklarını iddia etmektedirler.

Đkinci olarak, aile yakınlarının meꢀru olmayan yakalanmalarında güvenlik güçleri tarafından

gereksiz ꢀiddete baꢀvurulmasıyla yaꢀam haklarından kasıtlı olarak yoksun bırakıldıklarını,

güvenlik güçlerinin öldürücü, maksimum düzeydeki kuvvet uygulamasını azaltma

teꢀebbüsünde bulunmadıklarını öne sürmektedirler.

2. Hükümet

Hükümet, Rıdvan Altun, Ömer Bayram ve iki çocuğunun ve ilk baꢀvuranın PKK terör örgütü

üyelerinin atmıꢀ oldukları bombanın patlaması sonucu öldüklerini, bu operasyon sırasında

teröristlerce açılan ateꢀe güvenlik güçlerinin karꢀılık verdiklerini belirtmektedir. Hükümet,

olay yerinde bulunan ve teröristlere ait otuz dört kovanın yapılan müdahalenin meꢀruluğunu

ortaya koyduğunu savunmaktadır. Hükümet bu bağlamda, PKK üyelerinin açmıꢀ oldukları

ateꢀte güvenlik güçlerinin meꢀru müdafaa hakkının sözkonusu olduğu sonucuna varmakta ve

AĐHS’nin 2. maddesinde yer alan yükümlülüğe karꢀı çıkmaktadır.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

1. Yetkililerin baꢀvuranların yaꢀam hakkının yasa ile korunmasında pozitif yükümlülüklerini

yerine getirmediği iddiası hakkında

a. Genel prensipler

Yaꢀam hakkını güvence altına alan AĐHS’nin 2. maddesinin, ölüme yol açan olaylarda

meꢀruluğu sorgulanmakta olup Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin öncelikli hükümleri

arasında yer almaktadır ve hiçbir ilgaya tabii tutulmamaktadır (Bkz. Velikova-Bulgaristan

kararı, no: 41488/98, § 68, AĐHM 2000-VI). Bu madde, aynı zamanda, 3. maddeyle birlikte

Avrupa Konseyi’ni ꢀekillendiren demokratik toplumların temel değerlerinden biridir. Ölüme

neden olan olaylarda sözkonusu maddenin meꢀruluğunun titizlikle değerlendirilmesi

gerekmektedir (Bkz. Salman-Türkiye kararı, no: 21986/93, § 97, AĐHM 2000-VII). AĐHS’nin

konusu ve amacı, insan haklarının korunmasına aracılık etmek, bununla birlikte 2. maddenin

somut ve etkili kıldığı yükümlülüklerin yorumlanmasını ve uygulanmasını sağlamaktır (Bkz.

McCann ve diğerleri-Đngiltere kararı, 27 Eylül 1995, seri: A no: 324, s. 45-46, §§ 146-147).

AĐHS’nin 2 §1. maddesinin ilk cümlesi Devlet’i yalnızca istemli ve illegal ölüme sebebiyet

vermekten kaçınmayı değil aynı zamanda, iç hukuki düzende kendi yargısına tabi kiꢀilerin

yaꢀam haklarının korunması için gerekli önlemleri almayı da zorunlu kılmaktadır (Bkz. Kılıç-

Türkiye kararı, no: 22492/93, § 62, AĐHM 2000-III). Bu doğrultuda Devletin yükümlülüğü

esas olarak yaꢀama hakkını güvence altına almak için bireye karꢀı iꢀlenecek suçları caydırıcı

hukuki ve idari bir çerçeve içine yerleꢀtirmek, bu mekanizmanın iꢀleyiꢀi bakımından

yaptırımlar uygulamak ve ihlalleri ortadan kaldırmaktır.

AĐHS’nin 2. maddesinde bizzat belirtildiği gibi, güvenlik güçlerinin öldürücü güce

baꢀvurmaları belli hallerde meꢀru sayılabilir. Bununla birlikte 2. madde, sınırsız bir yetki

tanımamaktadır. Devlet görevlilerinin fiillerinin sınırlarının kurallarla çizilmemiꢀ olması ve

4

bu konuda keyfiliğe izin verilmesi, insan haklarına saygı ilkesi ile bağdaꢀmamaktadır. Bu

husus, gücü keyfi ve kötüye kullanmaya karꢀı, yerinde ve etkili bir sistem içinde, polis

operasyonlarının iç hukukla yetkilendirilmesinden baꢀka, bu hakkın yeterince

sınırlandırılması gerektiğinin göstergesidir (Bkz. Makaratzis-Yunanistan kararı, no: 50385/99,

§ 58, AĐHM 2004-XI).

Tüm bunlar ve 2. maddenin bütün demokratik toplumlarda önemli bir rol oynadığı

kaydedildiğinde, AĐHM sadece Devletin görevlilerinin etkili olarak kuvvet kullanmalarını

değil, aynı zamanda bütün bu olayları çevreleyen koꢀulların tamamını, özellikle

hazırlanıꢀlarını ve denetimini dikkate alarak, bu hükmün ihlal edildiği yönündeki iddiaları

özel bir itinayla incelemek durumundadır (Bkz. sözü edilen McCann ve diğerleri kararı, s. 46,

§ 150). Bu son nokta ile ilgili olarak AĐHM, polis memurlarının bir operasyon kapsamında

görevlerini ifa ederken belirsizlik içinde olmamaları gerektiğini hatırlatmaktadır: hukuki ve

idari çerçeve, güç kullanımına ve ateꢀli silahlara baꢀvurulması hakkındaki yasaların

uygulanmasında sorumluların sınırlarını belirlemek, uluslararası kuralları göz önünde

bulundurmak durumundadır (Bkz. sözü edilen Makaratzis kararı, § 59).

b. Uygulama

i. Polis operasyonu hakkında

AĐHM mahkemeye sunulan unsurlarda, güvenlik güçlerinin 28 Kasım 1998 tarihinde PKK

mensuplarına yönelik düzenledikleri operasyon sırasında çıkan çatıꢀmada Rıdvan Altun,

Ömer Bayram ve iki çocuğunun öldürüldüğünü ve son baꢀvuranın ağır yaralandığını

hatırlatmaktadır. Bu operasyon sırasında, ilk baꢀvuranın evinden ateꢀ edilmesi ile üst düzey

bir polis memurunun ölmesi, diğerinin ise yaralanması evin içinde bulunanlar ile polisler

arasında silahlı bir çatıꢀmanın meydana geldiğini ortaya koymaktadır. Mahkemeye sunulan

unsurlar ve elle tutulabilir delillerin yokluğu ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranların yakınlarının

Devlet görevlilerinin yargısız infazının kurbanı oldukları sonucuna varmanın güvenilir

kanıtlardan ziyade bir varsayımdan ve spekülasyondan öteye gidemeyeceğine itibar

etmektedir. Bu ꢀartlar altında AĐHM, sözkonusu operasyona dahil olan polislerin eylemleri

nedeniyle savunmacı Devletin sorumluluğunda her türlü makul ꢀüphenin ötesinde ilkesinin

yerine getirilmediği tespitinde bulunmaktadır.

ii. Polis operasyonunun düzenlenmesine dair

AĐHM bu çerçevede, sözü edilen operasyonun düzenlenmesi emrini veren polis amirlerinin

öldürücü veya olmayan yöntemler arasında bir ayrım yapmadıklarını not etmektedir. Polis

amirlerinin açık talimatlar vermemeleri

, polis memurlarının etrafı sarılı evde bulunanların hayatlarını riske atmaksızın aranan

tehlikeli kimselerin yakalanmasında izleyecekleri yöntemi uygulamalarını yetersiz kılmıꢀtır.

Bununla birlikte, sözü edilen operasyon sırasında polisler göz yaꢀartıcı gaz bombası veya

etkisiz hale getirici maddeler kullanmamıꢀ, yalnızca ateꢀli silahlara baꢀvurmuꢀtur.

Bu operasyonda, etrafı kuꢀatılmıꢀ iki ꢀüphelinin teslim olmaya yanaꢀmadıkları farz

edildiğinde, bir kadının ve iki çocuğun bulunduğu aynı eve kontrolsüz ve ꢀiddetli bir baskın

yapılması sadece ꢀüphelilerin hayatlarını tehlikeye atar. Đki çocuğun ve bir kadının ki, silahlı

olmadığına itiraz edilmemekte, ölümü bunun bir kanıtıdır.

5

Đki ꢀüphelinin çatıꢀmada çıkan mermilerle ölmesi, birinci baꢀvuranın yaralanması ve hepsinin

iki çocuğun da olduğu mutfakta olmaları, ꢀüphelilere ait el bombasının yanlıꢀlıkla

patlamasıyla bu kiꢀilerin yaꢀamlarını yitirdikleri savını pek de inandırıcı kılmamaktadır.

Bu davaya müdahil olan ne ulusal yargı mercilerinin kararları ne Hükümetin tatbik edilen güç

kullanımının kurallarına getirdiği açıklamalar kurallara riayet edilmesini kontrol altına alma

amaçlı olduğunu açıklamaya yetmektedir. AĐHM bu bağlamda, yerleꢀik sistemin sorumlulara

barıꢀ zamanında güç kullanımına yönelik tavsiye yasalarının veya aleni kıstasların

uygulanması hakkını vermediğini hatırlatmaktadır. Polislerin gerekli eğitimden ve

donanımdan yararlanmadığı hallerde, mekandan gelen ateꢀe karꢀılık vermeye çabalaması ve

ev halkına karꢀı sakınmaksızın inisiyatif alması kaçınılmaz olacaktır. Kuralların net bir

biçimde olmayıꢀı, bütün polislerin neden merkezi yönetime baꢀvurmadan kendiliklerinden bu

operasyona katılıp, silahlı güç kullandıkları hususuna açıklık getirebilir.

Mahkemeye sunulan deliller ıꢀığında AĐHM, AĐHS’nin 2 § 1. maddesinin ilk bölümünde

uygun yasal ve idari çerçeve kapsamında yetkililere yüklenen pozitif yükümlülükle ilgili

olarak, mevcut durumdaki gibi olayların özel koꢀullarında, öldürücü potansiyel güce

baꢀvurulan polis operasyonunda istisnai olarak oluꢀabilecek gerçek risk faktörlerini doğrudan

gidermek için Türk yetkililerin vatandaꢀların hayatlarını koruma düzeyinde gerekli önlemleri

almak bakımından makul olarak bekledikleri söylenememektedir (Bkz. sözü edilen

Makaratzis kararı, § 71).

Bu doğrultuda AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği tespit edilmiꢀtir.

2. Yürütülen soruꢀturmanın yetersizliği hakkında

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesiyle birlikte 1. maddenin, Devlete genel olarak yüklenen yaꢀam

hakkının korunması yükümlüğünü getiren «[kendi] yetki alanında bulunan herkese [AĐHS’de]

tanımlı hak ve özgürlükleri tanır (…)» hükmünü hatırlatmakta ve insan hayatının sona

ermesine yol açan kuvvet kullanımına karꢀı etkili resmi bir soruꢀturma yürütülmesi

zorunluluğunu getirmektedir (Bkz. mutatis mutandis, sözü edilen McCann ve diğerleri kararı,

s. 49, § 161, ve Kaya-Türkiye kararı, 19 ꢁubat 1998, 1998-I, s. 329, § 105). Failleri, ister

Devlet’in görevlileri ister üçüncü ꢀahıslar olsun güce baꢀvurmanın ölümle sonuçlandığı her

halde benzer soruꢀturmanın yapılması gerekir (Bkz. sözü edilen Tahsin Acar-Türkiye kararı, §

220). Đncelemeler özellikle derinlemesine, tarafsız ve dikkatlice yapılmalıdır ( Bkz. sözü

edilen McCann ve diğerleri, s.49, §§ 161-163, ve Çakıcı, § 86, sözü edilen kararlar.

AĐHM, dava olaylarına bağlı soruꢀturmanın incelenmesi minimum etkililik ölçütüne yanıt

verecek düzeyde ve derecede olmasına itibar etmektedir. Đncelemeler, olayların bütününe ve

soruꢀturma için gerçekte uygulanan çalıꢀma saatlerine dayalı olarak değerlendirilir. (Bkz.

Tanrıkulu-Türkiye kararı, no: 23763/94, §§ 101-110, AĐHM 1999-IV, sözü edilen Kaya

kararı, s. 325-326, §§ 89-91, Güleç-Türkiye kararı, 27 Temmuz 1998, 1998-IV, s. 1732-1733,

§§ 79-81, sözü edilen Velikova kararı, § 80, ve Buldan-Türkiye kararı, no: 28298/95, § 83, 20

Nisan 2004).

Soruꢀturma etkili olmakla birlikte sorumluların kimliklerinin saptanmasına ve

cezalandırılmasına da götürmelidir (Bkz. Oğur-Türkiye kararı, no: 21594/93, § 88, AĐHM

1999-III). Bu sorumluluğun bir neticesi değil, aracıdır. Yetkililer olaya iliꢀkin elde edilen

makul ölçüdeki tüm delilleri dikkate almak durumundadır (Bkz. sözü edilen Tanrıkulu, § 109,

ve Salman kararı). Soruꢀturmaya özgü her türlü eksiklik, sorumlu kiꢀilerin bulunmasına zarar

6

verebilir ve sonucu etkisiz kılabilir (Bkz. Aktaꢀ-Türkiye kararı, no: 24351/94, § 300, AĐHM

2003-V).

Bu kapsam üstü kapalı olarak, açık olmayı, özenli ve makul davranmayı gerektirir. Özel bir

durumda yürütülen soruꢀturmanın ilerlemesini engelleyen güçlüklerin ve engellerin

bulunduğunu kabul etmek gerekir. Bunun yanı sıra, ölümcül kuvvete baꢀvurmaya dair

yürütülen soruꢀma sözkonusu olduğunda, yetkililer tarafından bir an önce yapılacak açıklama

eꢀitlik ilkesine saygı içinde kamuoyunun güveninin korunması ve her türlü yasadıꢀı eyleme

tolerans gösterilmemesi bakımından temel bir husus kabul edilir (Bkz. McKerr-Đngiltere, no:

28883/95, § 114, AĐHM 2001-III, ve Tahsin Acar-Türkiye kararları, no: 26307/95, AĐHM

2004-§§ 223-224).

Mevcut baꢀvuruda AĐHM, bahse konu silahlı çatıꢀmanın ardından olay yerine gelen polislerin

operasyonun meydana geliꢀiyle ilgili birçok olay yeri krokisiyle birlikte olay yeri tutanağı

hazırladığını, Adli tıp kurumu uzmanları tarafından ayrıntılı olarak otopsilerin yapıldığını not

etmektedir. Adana Cumhuriyet Savcısı tarafından sunulan iddianamenin ardından operasyona

katılan polisler Adana Ağır Ceza Mahkemesi önüne çıkarılmıꢀlardır. Baꢀvuranlardan bu yargı

sürecinde olası bir tahliye kararında temyiz baꢀvurusunda bulunulması açısından müdahil

taraf olmaları istenmiꢀ, baꢀvuranlar da bunu yapmıꢀlardır. AĐHM, cezai yargılama sürecinin

incelemesini polislerin itham edilmelerine dair Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararı ile

sınırlamaktadır.

Mahkemeye sunulan delil unsurları ıꢀığında AĐHM, iç hukuk mercilerinin evin içinde ve

dıꢀında bulunan mermi kovanlarının ayrıntılı balistik incelemesinin yapılması talimatını

vermediklerini, oysa baꢀvuranların yakınlarının ölümüne ve birinci baꢀvuranın yaralanmasına

yol açan bu mermilerin kaynağını belirleyebileceklerini hatırlatmaktadır. Üstelik, polislerin

operasyon sırasında kullandıkları tabancalar da ölen ꢀüphelilerin silahları da inceleme konusu

olmamıꢀtır.

Bunun dıꢀında, çizilen krokiler operasyonda yer alan ekip sorumlusunun belirttiği alanlarla

sınırlı kalmıꢀ, her polisin hareketi ve pozisyonu net bir ꢀekilde belirlenmemiꢀtir. Adli merciler

tarafından ifadelerine baꢀvurulan polislerin ifadeleri ayrıntılardan kaçınır, basmakalıp

ifadelere dayanmıꢀ, olaylardan sonra hiçbir fotoğraf çekilmemiꢀtir. Bütün bu eksiklikler adli

makamların olayları belirgin bir ꢀekilde yeniden canlandırmasına ve baꢀvuranların iddialarını

doğrulamasına engel teꢀkil etmiꢀtir.

Mahkemeye sunulan bu hususlar ıꢀığında, AĐHM, yetkililerin baꢀvuranların yakınlarının

ölümünün ardından ceza soruꢀturması baꢀlatmalarına karꢀın, bu kiꢀilerin ölümüne yol açan

olayları yeterince aydınlatamadıklarına itibar etmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca Devlet’in usulle ilgili sorumluluklarını yerine

getirmediği sonucuna varmıꢀtır.

II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 2. maddesine dayalı öne sürdükleri iddialarını yineleyerek ilk olarak,

yakınlarına ve meydana gelen silahlı çatıꢀma sırasında yaralanan birinci baꢀvuruna uygulanan

kötü muameleden ꢀikayetçi olmaktadırlar.

7

Baꢀvuranlar ikinci olarak, yakınlarının ölümünün kendileri için insanlık dıꢀı ve aꢀağılayıcı bir

muameleyi oluꢀturduğunu ileri sürmekte, bu bağlamda Savunmacı Devletin AĐHS’nin 3.

maddesinde öngörülen yükümlülükleri yerine getirmemesinin mağduru olduklarını iddia

etmektedirler.

Hükümet, 2. maddeye iliꢀkin görüꢀlerini yinelemekte ve AĐHS’nin 3. maddesinde yer alan

sorumluluğuna karꢀı çıkmaktadır.

Yapılan ꢀikayetin ilk kısmı ile ilgili olarak AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin iki yönlü ihlal

edildiği tespiti ıꢀığında, AĐHS’nin 3. maddesi baꢀlığı altında yapılan ꢀikayetin ayrıca

incelenmesini gerekli görmemektedir.

Đkinci kısma dair AĐHM, bir yakının baꢀvuranın çektiği boyutta acıyla ve insan haklarının ağır

ihlaliyle mağdur olan kiꢀinin yakınlarının içinde bulundukları duygusal çöküntüye bağlı

olarak mağdur olup olmadığının bilinmesi gereken bir husus olduğunu hatırlatmaktadır. Bu

faktörler arasında, yakınlık derecesi – aile-çocuk iliꢀkisinin özel ayrıcalığı –, iliꢀkinin özel

halleri, ailenin sözkonusu olaylara tanık oluꢀu, yetkililerin baꢀvuranların istekleri karꢀısındaki

yaklaꢀımı yer almaktadır. Böylesi bir ihlalin özünde yetkili mercilerin kendilerine aktarılan

durum karꢀısındaki yaklaꢀımları ve tepkileri yatmaktadır. Özellikle bu son unsur ıꢀığında, bir

akraba yetkililerin tutumunun doğrudan mağduru olduğunu öne sürebilmektedir (Çakıcı-

Türkiye kararı, no: 23657/94, AĐHM 1999-IV, § 98).

AĐHM, ilgililerin aile yakınlarının ölümleriyle derin acılar çektiklerine hiç ꢀüphe

duymamaktadır. Bununla birlikte, baꢀvuranların yakınlarının özet olarak yargısız infaza

kurban gittiği iddialarını ispatlamadıklarını hatırlatmaktadır. Ayrıca, dava dosyasında yer alan

unsurlar 3. madde tarafından öngörülen ciddiyet derecesinin bu tür özel bir duruma ulaꢀtığına

imkân vermemektedir.

Bu durumda, AĐHS’nin 3. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yakınlarının ölümüyle sonuçlanan polis operasyonu üzerine etkili ve yerinde bir

soruꢀturmanın yokluğundan ꢀikayetçi olmakta, bu yönde AĐHS’nin 6 § 1. ve 13. maddelerinin

ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

AĐHM, bu ꢀikayetleri AĐHS’nin 13. maddesi baꢀlığı altında inceleyecektir.

Hükümet, hukuki mercilerin baꢀvuranların iddialarını incelediklerini ve bahse konu polis

operasyonunun iç hukuka ve AĐHS gerekliliklerine uygun olarak yürütüldüğü sonucuna

vardıklarını savunmaktadır. Birinci baꢀvuran, sorumlu polisler hakkında dava açmayarak

cezai yargılama sürecini baꢀlatmaması ile iç hukuk yollarını gerektiği gibi kullanmamıꢀtır ve

Ağır ceza mahkemesinin tarafsızlığına ve bağımsızlığına iliꢀkin iddiaları dayanaktan yoksun

bulunmaktadır.

AĐHM, Sözleꢀme’nin 13. maddesinin iç hukukta AĐHS’nin öngördüğü temel hak ve

özgürlüklere olanak tanıyan etkili bir baꢀvuru hakkının varlığını güvence altına aldığını ifade

etmektedir. Bu hüküm, iç hukukta sonucu itibariyle AĐHS’ye dayalı yapılan «savunulabilir»

nitelikteki bir baꢀvurunun incelenmesini ve Savunmacı Devletler bu hükmün kendilerine

8

getirdiği yükümlülüklere tanıdığı belirli bir takdir payından yararlansalar dahi, buna uygun

düzenleme yapılmasını öngörmektedir. AĐHS’nin 13. maddesinin getirdiği yükümlülük

baꢀvuranın Sözleꢀmeye dayandırdığı ꢀikayetin türüne göre iꢀlerlik kazanmaktadır. Bununla

birlikte, bu maddede öngörülen baꢀvuru hukukta olduğu kadar uygulama da «etkili» olmalı,

özellikle kullanımı Savunmacı Devletin yetkililerinin haksız fillerine ve baskı unsurlarına yol

açmamalıdır (Bkz. Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996, 1996-VI, s. 2286, § 95, Aydın-

Türkiye kararı, 25 Eylül 1997, 1997-VI, s.1895-1896, § 103, ve sözü edilen Kaya kararı, s.

329-330, § 106).

AĐHS’nin 13. maddesinde üstü kapalı olarak yer alan yaꢀam hakkının temel önemi ıꢀığında,

gerektiğinde tazminat ödenmesi, ꢀikayetçi tarafın etkili bir soruꢀturma sürecine eriꢀiminin

sağlanması, sorumluların kimliklerinin tespit edilmesine götürecek derinlemesine ve etkili

soruꢀturmaların yürütülmesi gerekmektedir (sözü edilen Kaya kararı, s. 330-331, § 107).

Mahkemeye sunulan unsurlar ıꢀığında, AĐHM, maktullerin özetle güvenlik güçlerinin yargısız

infazına uğradığının tespit edilmediğini fakat, eksik yürütülen bir polis operasyonu sırasında

öldürüldüklerinin ortaya çıktığının sonucuna varmıꢀtır. Bu geliꢀme 2. madde doğrultusunda

yapılan ve 13. maddeye dönük «savunma» amaçlı ꢀikayetten yoksun bırakmamaktadır (Bkz.

örneğin, Boyle ve Rice-Đngiltere kararı, 27 Nisan 1988, seri: A no: 131, s. 23, § 52; sözü

edilen Kaya kararı, s. 330-331, § 107, ve Yaꢀa-Türkiye kararı, 2 Eylül 1998, 1998-VI, s.

2442, § 113). O halde, yetkili mercilerin maktullerin ölü bulunduğu olaylarla ilgili etkili bir

soruꢀturma yürütme yükümlülüğü bulunmaktadır.

AĐHM’nin daha önce tespit ettiği üzere, baꢀvuranların yakınlarının ölümünü çevreleyen

olayları belirlemek açısından sürdürülen hukuki soruꢀturmadan tam bir sonuç elde

edilememiꢀtir.

Bu koꢀullar çerçevesinde, 2. madde uyarınca yürütülmesi zorunlu kılınan yükümlülükten uzak

olarak, AĐHS’nin 13. maddesine uygun olarak etkili bir soruꢀturma sürdürüldüğü tespit

edilememektedir.

Bu nedenle, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UGULANMASI

A. Maddi zarar

Đlk baꢀvuran Hamiyet Kaplan, inꢀaat iꢀçisi olarak çalıꢀan eꢀi Ömer Bayram’ın vefatı ile mali

destek kaybına uğradığını ileri sürerek 142.220 Amerikan Doları (ABD Doları), iki çocuğu

Dilan Bayram ve Berivan Bayram’ın hayatlarını kaybetmemiꢀ olsalardı kendisine maddi

destekte bulunabileceklerini ileri sürerek mali destek kaybı için 120.000 ABD Doları, evine

verilen maddi zarar ve eꢀyalar için 10.000 ABD Doları, tedavi giderleri ve kısmı iꢀ kapasitesi

kaybı için 142.220 ABD Doları ve ölen üç yakınının cenaze masrafları için 1.100 ABD Doları

talep etmektedir.

Baꢀvuran Fatma Kaya, eꢀi Rıdvan Kaya’nın ölümü ile mali destekten yoksun kaldığını ileri

sürerek 188.847 ABD Doları talep etmektedir.

Hükümet, mevcut baꢀvurudaki olaylarla öne sürülen maddi zarar arasında hiçbir illiyet

bağının mevcut olmadığını savunmaktadır. Hükümet, aꢀırı ve kurmaca tahminler olarak

9

nitelendirdiği baꢀvuranların isteklerinin AĐHM tarafından reddedilmesi talebinde

bulunmaktadır. Hükümet dava dosyasında müteveffa Ömer Bayram ve Rıdvan Altun’un

düzenli bir gelirlerinin olduğunu gösterir hiçbir kanıt unsurunun (ücret pusulası, vergi ödendi

makbuzu, mesleki bir örgüte ait belge vb.) yer almadığını eklemektedir.

Baꢀvuranların gelir kaybı talebiyle ilgili olarak, AĐHM’nin bu yöndeki yerleꢀik içtihadı,

baꢀvuranlar tarafından öne sürülen maddi zarar ile AĐHS’nin ihlali arasında bir illiyet bağının

kurulmasını öngörmekte, gerektiğinde, gelir kaybı baꢀlığı altında bir tazminata

hükmetmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Barbera Messegue ve Jabardo-Đspanya kararı 13

Haziran 1994 (madde 50), seri: A no: 285-C, s. 57-58, §§ 16-20; sözü edilen Çakıcı kararı, §

127). AĐHM, maktuller Ömer Bayram’ın ve Rıdvan Altun’un ateꢀli silahlar kullanmalarına

rağmen, AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca sorumluluğu Devlet’e yüklenebilecek kötü

düzenlenmiꢀ bir operasyonun ardından yaꢀamlarını yitirdikleri tespitinde bulunmaktadır. Bu

koꢀullar altında, ilgililerin dul eꢀlerinin gelir kaybı, yetimlerin kendilerine sağladığı maddi

destekten yoksun kalmaları ile 2. maddenin ihlali arasında doğrudan bir illiyet bağı mevcuttur.

AĐHM, maddi destek kayıplarına dair öne sürülen iddiaların ne hesaplandığını, ne

belgelendiğini not etmektedir. Bununla birlikte, operasyon esnasında hayatını kaybeden reꢀit

olmayan iki çocuğun sağlayacağı olası maddi katkı uzak bir ihtimal gibi görünmesine karꢀın,

ailedeki her ferdin, ꢀu ya da bu ꢀekilde, özü itibariyle vermek durumunda olduğu bir desteğin

bulunduğunu kabul etmek gerekir. AĐHM ayrıca, meydana gelen olayda, maktuller Ömer

Bayram’ın ve Rıdvan Altun’un güvenlik güçlerine direniꢀ göstermekten mahkumiyet ve hapis

cezası alma risklerinin bulunduğunu dikkate almaktadır.

Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda, AĐHM bu baꢀlık altında, Ömer Bayram’ın hak

sahiplerine birlikte 10.000 Euro, Rıdvan Altun’un hak sahiplerine birlikte 10.000 Euro

ödenmesi gerektiğine itibar etmektedir.

Birinci baꢀvuran Hamiyet Kaplan’ın polis operasyonuna bağlı olarak meskeninde meydana

geldiğini ileri sürdüğü maddi zarara gelince, AĐHM kanıtlayıcı en ufak kanıtlayıcı belgenin

eksikliğinin talep edilen miktarın aꢀırı görünmesine yol açtığını ifade etmektedir. AĐHM

ayrıca, olayların – güvenlik güçleri ile sözde PKK üyeleri arasında öngörülemeyen çok

ꢀiddetli bir çatıꢀma – gidiꢀatını hatırlatmaktadır. AĐHM, hakkaniyete uygun olarak Hamiyet

Kaplan’a bu yönde 500 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Cenaze masraflarının karꢀılanması hususunda kanıtlayıcı belgeler olmadığından, hakkaniyete

uygun olarak AĐHM, Hamiyet Kaplan’a 500 ve Fatma Kaya’ya 200 Euro ödenmesine karar

vermiꢀtir.

Hastane giderleri ve Hamiyet Kaplan’ın iꢀgücünü kısmi olarak kaybetmesiyle ilgili olarak,

AĐHM bu iddiaların hiçbir belgeyle desteklenmediğini not etmekte ve bu taleplerin tümünü

reddetmektedir.

B. Manevi zarar

Baꢀvuranlardan üçü, Hamiyet Kaplan, Beꢀir Bayram ve Suphiye Altun, Ömer Bayram ve iki

çocuğunun ölümüyle maruz kaldıkları manevi zarar için 300.000 Euro talep etmektedirler. Đlk

baꢀvuran Hamiyet Kaplan ayrıca yaraları nedeniyle manevi tazminat olarak 100.000 Euro

talep etmektedir.

Diğer beꢀ baꢀvuran, Fatma Kaya, Halil Altun, Naciye Kavak, Azize Altun ve Sabri Altun,

Rıdvan Altun’un ölümü nedeniyle 100.000 Euro manevi tazminat talep etmektedirler.

10

Hükümet, baꢀvuranların bu yöndeki taleplerinin dayanaktan yoksun olduğunu ve ülkenin

ekonomik koꢀullarını dikkate almadığını savunmaktadır. Hükümet, AĐHM’nin sözü edilen

McCann ve diğerleri, s…, § 219) kararında AĐHS’nin 2. maddesinin ihlali sonucuna

varmasına karꢀın baꢀvuranlara tazminat ödenmesine hükmetmediğini hatırlatmaktadır.

AĐHM, 2. maddenin özü bakımından öngördüğü yükümlülüğe aykırı olarak yetkili mercilerin

ꢀüphelilerin canlı yakalanması için düzenledikleri polis operasyonunu yeterince organize

edemediklerini hatırlatmakta ve yine 2. maddenin getirdiği yükümlülüğe, AĐHS’nin 13.

maddesine karꢀın, yetkililerin dört kiꢀinin ölümüne iliꢀkin etkili bir soruꢀturma

baꢀlatmadıklarını ve etkili baꢀvuru yolunu sağlamadıklarını hatırlatmaktadır.

Bu koꢀullar çerçevesinde, AĐHM, hakkaniyete uygun olarak:

-

Çocuklarının ölümüyle uğradığı manevi zarar için Hamiyet Kaplan’a 20.000 Euro;

Ömer Altun’un ölümüyle oluꢀan manevi zarar için, hak sahiplerine birlikte 10.000

Euro;

-

Rıdvan Altun’un ölümüyle oluꢀan manevi zarar için, hak sahiplerine birlikte 10.000

Euro;

Polis operasyonu esnasında yaralanan Hamiyet Kaplan’a manevi zarar için 10.000

Euro;

Đç hukukta etkili baꢀvuru yolu bulunmaması nedeniyle maruz kaldıkları manevi zarar

için, Beꢀir Bayram, Suphiye Altun, Fatma Kaya, Halil Altun, Naciye Kavak, Azize

Altun, Sabri Altun’un her birine 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları giderler için 5.680 Amerikan Doları talep

etmektedirler.

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadına göre, AĐHS’nin 41. maddesince gerçekliği,

gerekliliği kanıtlanmıꢀ, makul orandaki masraf ve harcamalara dair ödeme yapılmaktadır

(Bkz. Sunday Times-Đngiltere, 6 Kasım 1980 (madde 50), seri: A no: 38, s. 13, § 23). Bunun

yanı sıra, yargı gideri ihlal kararının tespiti ölçüsünde istirdat edilebilir (Bkz. Beyeler-Đtalya

kararı, (dostane çözüm) no: 33202/96, 28 Mayıs 2002, § 27).

Dava dosyasında yer alan deliller ıꢀığında, AĐHM, hakkaniyete uygun, Avrupa Konseyi

tarafından Adli yardım baꢀlığı altında verilen 626 Euro (4.100 Fransız Frangı) düꢀülmek

kaydıyla baꢀvuranlara 4.300 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

D. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

11

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuranların yakınlarının ölümüne yol açan polis operasyonunun düzenlenmesine ve

ulusal yetkililerin bu ölümlerle ilgili olaylara iliꢀkin yetersiz soruꢀturma yürütmeleri

nedeniyle AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edilmediğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve belirtilen miktarların her

türlü vergiden muaf tutulmak üzere suretiyle Savunmacı Hükümetin:

i. Hamiyet Kaplan’a,

- maddi ve manevi zarar için 31.000 (otuz bir bin) Euro;

- Ömer Bayram’ın mirasçılarına aktarılmak üzere maddi ve manevi zarar için 20.000

(yirmi bin) Euro;

ii. Fatma Kaya’ya,

- maddi tazminat olarak 200 (iki yüz) Euro;

- Rıdvan Altun’un mirasçılarına aktarılmak üzere maddi ve manevi zarar için 20.000

(yirmi bin) Euro;

iii. Baꢀvuranlar Beꢀir Bayram, Suphiye Altun, Fatma Kaya, Halil Altun, Naciye

Kavak, Azize Altun, ve Sabri Altun’un her birine manevi tazminat olarak 1.000 (bin)

Euro;

iv. Masraf ve harcamalar için Avrupa Konseyi tarafından verilen 626 (altı yüz yirmi

altı) Euro’luk adli yardım miktarı düꢀülmek üzere baꢀvuranlara toplam 4.300 (dört bin

üç yüz) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 13 Eylül 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45 § 2. ve Đçtüzüğün 74 § 2. maddeleri uyarınca Yargıç

Costa’nın kısmen ayrık oy görüꢀü yer almaktadır.

12