COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

HANBAYAT – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 18378/02)

KARAR

STRAZBURG

17 Temmuz 2007

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle

iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, bir Türk vatandaꢀı olan, Aydın Hanbayat

(“baꢀvuran”) tarafından, 22 Ocak 2002 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

yapılan baꢀvurudan (no. 18378/02) kaynaklanmaktadır.

1 Mart 2006 tarihli bir yazı ile baꢀvuranın 18 Haziran 2005 tarihli vefatı bildirilmiꢀ ve

baꢀvuranın annesi Fatma Hanbayat baꢀvuruyu takip etme isteğini beyan etmiꢀtir.

Baꢀvuranın annesi, Đstanbul Barosu’na bağlı avukatlar Bay ve Bayan Kırdök

tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1962 doğumludur.

9 Ekim 1994 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

ꢁubesi’ne bağlı polis memurları tarafından, TKP/ML-TIKKO (Türkiye Komünist Partisi /

Marksist Leninist, Türkiye Đꢀçi Köylü Kurtuluꢀ Ordusu) isimli yasa dıꢀı örgüte karꢀı yürütülen

polis operasyonu sırasında yakalanmıꢀtır.

21 Ekim 1994 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde tek bir

hakimin huzuruna çıkarılmıꢀ ve hakim baꢀvuranın tutuklu yargılanmasını emretmiꢀtir.

15 Kasım 1994 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuran ve on diğer kiꢀi hakkında bir iddianame sunmuꢀtur. Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı,

Ceza Kanunu’nun 168 § 1. maddesi uyarınca, yasa dıꢀı bir örgüte üyelikle suçlamıꢀtır.

1 ꢁubat 1995 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, davanın (no. 1994/183)

esaslarına iliꢀkin ilk duruꢀmayı düzenlemiꢀtir.

13 Ekim 1997 tarihide, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuran hakkında, onu Ceza Kanunu’nun 146. maddesine aykırı olarak anayasal düzeni

bozma giriꢀiminde bulunmakla suçlayan ek bir iddianame sunmuꢀtur.

1 ꢁubat 1995 ve 27 Ağustos 1999 tarihleri arasında, Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi, davada yirmi sekiz duruꢀma düzenlemiꢀtir. Bu duruꢀmalar boyunca, baꢀvuran ve

temsilcisi, baꢀvuranın tutuksuz yargılanması talebinde bulunmuꢀlardır. Baꢀvuranın tutuklu

yargılama süresinin aꢀırı olduğunu ve onun sağlık sorunları olduğunu ileri sürmüꢀlerdir.

Mahkeme, suçun niteliğini, delilerin durumunu ve tutuklu yargılama kararının tarihini göz

önünde tutup baꢀvuranın tutuklu yargılamasının devam etmesi gerektiğine karar vererek her

seferinde bu talepleri reddetmiꢀtir.

27 Ağustos 1999 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuran

hakkındaki iꢀlemleri 1994/183 sayılı davadan ayırmaya ve onun hakkında 1997 yılında açılan

bir dava (1997/359 sayılı) ile birleꢀtirmeye karar vermiꢀtir.

1

8 Ağustos 2001 tarihinde, 21. duruꢀmanın sonunda, Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi, dava dosyasının içeriğini, delillerin durumunu ve tutuklu yargılama kararının

tarihini göz önünde tutarak baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına karar vermiꢀtir.

1997 ve 2004 yılları arasında, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, Almanya’da

baꢀvuran tarafından iꢀlendiği iddia edilen cinayete iliꢀkin soruꢀturma dosyasının Alman

makamlar tarafından kendisine sunulmamıꢀ olması nedeniyle 1997/359 sayılı davanın

duruꢀmalarını ertelemiꢀtir.

30 Haziran 2004 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan, 16 Haziran 2004 tarihli 5190

sayılı Kanun ile Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırılmıꢀtır. Bu Kanun sonrasında, dava,

Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne geçmiꢀtir.

23 ꢁubat 2005 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı Ceza Kanunu’nun

146. maddesi uyarınca olan suçtan beraat ettirmiꢀ; ancak, onu, Ceza Kanunu’nun 168 § 2.

maddesi uyarınca yasadıꢀı bir örgüte üyelik suçundan mahkum etmiꢀtir. Baꢀvuranı on iki yıl

altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Belirli olmayan bir tarihte, baꢀvuran temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur. Yargıtay’da

dava sürmekte iken 18 Haziran 2005 tarihinde baꢀvuran vefat etmiꢀtir.

19 Ekim 2005 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, davayı durdurma kararı

almıꢀtır.

HUKUK

I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI

Hükümet, baꢀvuranın annesinin iddia edilen ihlallerden etkilenmediği ve dolayısıyla

AĐHS’nin 34. maddesi anlamı dahilinde mağdur olduğunu iddia edemeyeceği gerekçesiyle

davanın kayıttan düꢀmesi gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranın 18 Haziran 2005 tarihinde vefat ettiğini kaydetmiꢀtir. 1 Mart 2006

tarihinde, baꢀvuranın annesi baꢀvuruyu sürdürme isteğini ifade etmiꢀtir. AĐHM, kovuꢀturma

zarfında baꢀvuranın vefat ettiği davalarda, baꢀvuranın AĐHM’de davayı takip etme isteklerini

ifade eden varislerinin veya yakın aile üyelerinin ifadelerini dikkate aldığını yinelemiꢀtir

(bkz., diğer pek çok kararın yanı sıra, Dalban – Romanya [BD], no. 28114/95; Latif Fuat

Öztürk – Türkiye, no. 54673/00, 2 ꢁubat 2006; Mutlu – Türkiye, no. 8006/02, 10 Ekim 2006).

AĐHM, yukarıda belirtilenler karꢀısında, baꢀvuranın annesinin söz konusu davayı

baꢀvuranın yerine sürdürebileceği kararını vermiꢀtir. Sonuç olarak, Hükümet’in davanın

kayıttan düꢀmesi gerektiği yönündeki itirazı reddedilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

2

Baꢀvuran, tutuklu yargılama süresinin AĐHS’nin 5 § 3. maddesinde belirtilen “makul

süre” ꢀartını aꢀtığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Söz konusu maddenin ilgili kısmı ꢀöyledir:

“

Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullar uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan

herkes … makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı

vardır.”

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmemesi

gerekçesiyle AĐHM’den baꢀvuruyu reddetmesini talep etmiꢀtir. Bu bağlamda, Kanun Dıꢀı

Yakalanan Veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında 466 sayılı Kanun

uyarınca baꢀvuranın tazminat talebinde bulunabileceğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, Hükümet’in benzer itirazlarını geçmiꢀte incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu

anımsamıꢀtır (bkz. Yağcı ve Sargın – Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar; Ahmet Mete –

Türkiye, no. 77649/01, 25 Nisan 2006). AĐHM, bu davada farklı bir sonuca varmasını

gerektirecek özel bir durum görmemiꢀtir. Sonuç olarak, Hükümet’in ön itirazını reddetmiꢀtir.

AĐHM, bu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde, dayanaktan yoksun

olmadığına karar vermiꢀtir. Ayrıca, baꢀka açılardan da kabuledilmez olmadığını kaydetmiꢀtir.

Dolayısıyla, kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

AĐHM, söz konusu davada, göz önünde bulundurulacak sürecin 9 Ekim 1994 tarihinde

baꢀvuranın yakalanmasıyla baꢀladığını ve baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına karar verilen

tarih olan 8 Ağustos 2001 tarihinde sona erdiğini kaydetmiꢀtir. Dolayısıyla, bu süreç yaklaꢀık

olarak altı yıl on ay sürmüꢀtür. Bu süre zarfında, yerel mahkemeler, “suçun niteliğini,

delillerin durumunu ve tutukluluk süresini göz önünde tutarak” ꢀeklinde basmakalıp ifadeler

kullanarak baꢀvuranın tutuklu yargılama süresini uzatmıꢀtır.

AĐHM, bu baꢀvuruda ortaya konan konularla benzer konular ortaya koyan davalarda

sıklıkla AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., örneğin, Atıcı – Türkiye, no.

19735/02, 10 mayıs 2007; yukarıda anılan, Solmaz; Dereci – Türkiye, no. 77845/01, 24 Mayıs

2005; Taciroğlu – Türkiye, no. 25324/02, 2 ꢁubat 2006).

Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in kendisini bu davada

farklı bir sonuca varmaya ikna edebilecek bir delil veya savunma ortaya koymadığını

değerlendirmiꢀtir. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak, bu davada baꢀvuranın

tutukluluk süresinin aꢀırı olduğu ve AĐHS’nin 5 § 3. maddesine aykırı olduğu kararını

vermiꢀtir.

Dolayısıyla, söz konusu hüküm ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

3

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde belirtilen makul süre ꢀartının ihlal edildiği

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Söz konusu maddenin ilgili kısmı ꢀöyledir:

“Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, … bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, dikkate alınacak sürecin baꢀvuranın gözaltına alındığı tarih olan 9 Ekim

1994’te baꢀladığını ve 19 Ekim 2005 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararıyla

sona erdiğini kaydetmiꢀtir. Dolayısıyla, bu süre, iki yargı aꢀamasında on bir yıldan fazla

sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHM, bu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde, dayanaktan yoksun

olmadığına karar vermiꢀtir. Ayrıca, baꢀka açılardan da kabuledilmez olmadığını kaydetmiꢀtir.

Dolayısıyla, kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

AĐHM, dava süresinin makuliyetinin, dava olayları ıꢀığında ve davanın karmaꢀıklığı,

baꢀvuranın ve ilgili makamların davranıꢀları ꢀeklindeki kriterlerle ilgili olarak

değerlendirilmesi gerektiğini yinelemiꢀtir (bkz., diğer pek çok kararın yanı sıra, Pélissier ve

Sassi – Fransa [BD], no. 25444/94).

AĐHM, bu baꢀvuruda ortaya konan konularla benzer konular ortaya koyan davalarda

sıklıkla AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., yukarıda anılan, Pélissier ve

Sassi).

Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in kendisini bu davada

farklı bir sonuca varmaya ikna edebilecek bir delil veya savunma ortaya koymadığını

değerlendirmiꢀtir. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak, bu davada iꢀlemlerin

süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı kararını vermiꢀtir.

Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, 15.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.

4

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, hakkaniyet temelinde karar vererek, baꢀvuranın varisi Fatma Hanbayat’a bu

baꢀlık altında 12.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, ayrıca, avukat masraflarına karꢀılık 5.500 Yeni Türk Lirası (YTL) –

yaklaꢀık 3.000 Euro – ve mahkeme masraflarına karꢀılık 300 YTL – yaklaꢀık 168 Euro – talep

etmiꢀtir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Mevcut bilgilere dayanarak kendi hesaplamasını yapan AĐHM, baꢀvuranın varisi

Fatma Hanbayat’a, AĐHM’de yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık 1.500 Euro ödenmesine

karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvuranın varisi Fatma Hanbayat’a, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin

44 § 2. maddesine göre kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme

günündeki kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek ve tabi olabilecek her türlü vergi

ve harçtan muaf olmak üzere ödemesine:

(i) 12.000 Euro (on iki bin Euro) manevi tazminat;

(ii) 1.500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) mahkeme masrafları;

b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

5

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 17 Temmuz 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLÉ

F. TULKENS

Zabıt Katibi

Baꢀkan

6