COUNCIL  
AVRUPA  
OF EUROPE  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
DÖRDÜNCÜ DAĐRE  
HASAN CEYLAN – TÜRKĐYE  
(Baꢀvuru no. 58398/00)  
KARAR  
STRAZBURG  
23 Mayıs 2006  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır.  
Ancak, ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
HASAN CEYLAN – TÜRKĐYE KARARI  
USUL  
Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi  
uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Hasan Ceylan (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀı  
tarafından, 30 Mart 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan baꢀvurudan  
(no. 58398/00) kaynaklanmaktadır.  
OLAYLAR  
DAVA OLAYLARI  
Baꢀvuran 1964 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.  
9 Ekim 1994 tarihinde, baꢀvuran, TKP-ML/TĐKKO1 isimli yasadıꢀı bir örgüte üye  
olduğu ꢀüphesiyle Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polisleri tarafından  
yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır.  
21 Ekim 1994 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Hakimi  
huzuruna çıkarılmıꢀ; hakim baꢀvuranın tutuklu yargılanmasına hükmetmiꢀtir.  
18 Kasım 1994 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,  
diğer on ꢀüpheliyle birlikte baꢀvuranı yasadıꢀı bir örgüte üye olmakla suçlayan bir iddianame  
sunmuꢀtur. Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranın Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. maddesi ve 3713  
sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca yargılanmasını ve cezalandırılmasını talep etmiꢀtir.  
7 Aralık 1994 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde baꢀvuran hakkında  
cezai iꢀlemler baꢀlatılmıꢀtır.  
1 ꢁubat ve 24 Mart 1995 tarihlerinde yapılan duruꢀmaların sonunda birinci derece  
mahkemesi, baꢀvurana isnat edilen suçun niteliği, delillerin durumu, tutuklu yargılanma  
kararının tarihi ve baꢀvuranın mahkeme huzuruna çıkarılmamıꢀ olmasını gözönünde  
bulundurarak baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının devamını öngörmüꢀtür.  
15 Mayıs 1995 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde ifade  
vermiꢀ ve hakkındaki suçlamaları reddetmiꢀtir. Yasadıꢀı bir örgüte üye olmadığını ileri  
sürmüꢀtür. Duruꢀma sonunda, mahkeme, baꢀvurana isnat edilen suçun niteliği, kanıtların  
durumu ve tutuklu yargılama kararının verildiği tarihi göz önünde bulundurarak baꢀvuranın  
tutuklu yargılanmasının devamına karar vermiꢀtir.  
30 Haziran 1995 tarihinde baꢀvuranın temsilcisi Đstanbul Devlet Güvenlik  
Mahkemesi’nden baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasını talep etmiꢀtir. Temsilci, K.T. isimli bir  
üçüncü ꢀahsın yasadıꢀı dokümanların bulunduğu bir çantayı baꢀvuranın evinde bıraktığını ve  
bu belgeler nedeniyle ꢀahsın yakalanarak yargılandığını ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda avukat,  
baꢀvuranın Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. maddesi uyarınca suçlanmasının yanlıꢀ olduğunu  
ve baꢀvuranın ancak Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca yasadıꢀı bir örgüte  
yardım ve yataklık yapmakla suçlanabileceğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın avukatı son olarak  
baꢀvuranın eylemlerinin Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesine göre suç teꢀkil etmediğini ve  
1 Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist, Türkiye Đꢀçi Köylü Kurtuluꢀ Ordusu  
1
HASAN CEYLAN – TÜRKĐYE KARARI  
gözaltında tutulduğu sürenin uzun olması nedeniyle baꢀvuranın serbest bırakılması gerektiğini  
savunmuꢀtur. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, talebi reddetmiꢀtir.  
30 Haziran 1995 ile 7 ꢁubat 1997 tarihleri arasında birinci derece mahkemesi 12  
duruꢀma daha gerçekleꢀtirmiꢀtir. Bu duruꢀmalar süresince baꢀvuran ve temsilcisi yazılı ve  
sözlü ifade vererek tutuksuz yargılanma talebinde bulunmuꢀlardır. 30 Haziran 1995 tarihli  
ifadelerini yinelemiꢀlerdir. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi her defasında talepleri  
reddetmiꢀ ve kendisine isnat edilen suçun niteliği, delillerin durumu ve tutuklu yargılama  
kararının alındığı tarihi gözönünde bulundurarak baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının  
devamına hükmetmiꢀtir.  
7 ꢁubat 1997 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’nın talebi üzerine Đstanbul Devlet Güvenlik  
Mahkemesi, baꢀvuran ve diğer dört sanığın kararda Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. maddesi  
yerine 168 § 1. maddesinin uygulanması ihtimaline iliꢀkin ek savunma vermelerini istemiꢀtir.  
Duruꢀma sonunda mahkeme baꢀvuranın tutuksuz yargılanma talebini bir kez daha  
reddetmiꢀtir.  
28 Mart 1997 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda ek  
savunmasını vermiꢀtir. Aynı tarihte mahkeme baꢀvuranın tutuksuz yargılanma talebini bir kez  
daha reddetmiꢀtir.  
24 Aralık 1999 tarihine kadar Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde onaltı duruꢀma  
daha yapılmıꢀtır. Her duruꢀmanın sonunda mahkeme, kendisine isnat edilen suçun niteliği,  
delillerin durumu, dava dosyasının içeriği ve tutuklu yargılama süresini dikkate alarak  
baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.  
24 Aralık 1999 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, Türk Ceza Kanunu’nun  
169. maddesi ve 3713 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca baꢀvuranı yasadıꢀı bir örgüte  
yardım ve yataklık etmek suçundan mahkum etmiꢀ ve onu 5 yıl hapis cezasına çarptırmıꢀ ve  
tutuklu bulunduğu süreyi dikkate alarak tahliyesine karar vermiꢀtir.  
Mahkeme, baꢀvuranı TKP-ML/TĐKKO üyesi olmaktan mahkum etmek için yeterli delil  
bulunmadığı sonucuna varmıꢀtır.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, tutuklu yargılanma süresinin AĐHS’nin ilgili kısmı aꢀağıda kaydedilen 5 § 3.  
maddesinde öngörülen “makul süre” kriterini aꢀmıꢀ olduğu hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur:  
“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan  
herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne çıkarılır;  
kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı  
vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”  
A. Kabuledilebilirlik  
AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin olay ve hukuk boyutunda ciddi hususları ortaya çıkardığı  
ve kararın esaslara iliꢀkin bir inceleme gerektirdiği kanaatindedir. Mahkeme, baꢀvurunun  
2
HASAN CEYLAN – TÜRKĐYE KARARI  
AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında dayanaktan yoksun olmadığı sonucuna varmıꢀtır.  
Baꢀvurunun kabuledilemez olduğuna dair baꢀka dayanak bulunmamaktadır.  
B. Esaslar  
Hükümet, baꢀvuranın tutuklanmasının, kendisinin suç iꢀlediği ꢀüphesine dair makul  
gerekçelerin varlığına dayandığını ve tutukluluk durumunun uzman yetkililer tarafından  
düzenli olarak, özel dikkatle, bahsedilen zaman diliminde yürürlükte olan kanunun getirdiği  
gerekliliklere uygun olacak ꢀekilde gözden geçirildiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın sorumlu  
tutulduğu suçun ciddi nitelikte olduğu ve tutukluluk halinin devamının suça engel olmak ve  
toplumsal düzeni korumak için ꢀart olduğunu ileri sürmüꢀtür. Son olarak Hükümet, Devlet  
Güvenlik Mahkemesi’nin baꢀvuranın tutuklu yargılandığı süreyi göz önüne alarak verilen  
cezada indirime gittiğini ve baꢀvuranın tutuklu kaldığı sürenin bütününün, baꢀvuranla birlikte  
suçlanan kiꢀi sayısı ve iꢀlemlerin karmaꢀıklığı itibariyle makul olduğunu belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuran bu görüꢀlere itiraz etmiꢀtir. Özellikle dava dosyasına kendisi hakkında yeni  
delil girmemesi gerçeğine karꢀın, tutukluluk halinin uzatılması kararlarının basmakalıp  
gerekçelere dayandığını ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesi  
altındaki hususların infazı durumunda hapiste yalnızca 3 yıl 9 ay kalacağını, ancak 5 yıldır  
tutuklu bulunduğunu iddia etmiꢀtir.  
AĐHM sözkonusu bir davada sanığın tutuklu yargılanmasının, makul bir süreyi  
geçmemesini garanti etmenin öncelikle yerel adli makamların yükümlülüğü olduğunu yineler.  
Bu amaçla masumiyet karinesi ilkesine bağlı kalarak, kiꢀisel özgürlüğe saygı kuralına  
uymamayı haklı çıkaran gerçek bir kamu yararı gereğinin mevcudiyetini destekleyen veya  
çürüten delilleri incelemeli ve bunları, serbest bırakılma baꢀvurularına iliꢀkin kararlarında  
ortaya koymalıdırlar. Sözkonusu kararlarda belirtilen nedenler ve itirazlarında baꢀvuranlar  
tarafından ortaya konan saptanmıꢀ gerçekler temel alındığında AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3.  
maddesinin ihlal edilip edilmemiꢀ olduğu hususunda bir karara varmalıdır (bkz. Sevgin ve  
Đnce – Türkiye, no. 46262/99, 20 Eylül 2005, § 61).  
Yakalanan kiꢀinin bir suç iꢀlemiꢀ olduğuna iliꢀkin makul ꢀüphenin bulunması, sürekli  
gözaltında tutma iꢀleminin geçerliliği için ilk koꢀuldur ancak, belirli bir süre sonra yeterli  
olmamaktadır; AĐHM bu durumda adli makamlarca öne sürülen diğer gerekçelerin, kiꢀinin  
özgürlüğünden mahrum bırakılmasını haklı çıkarmaya devam edip etmediğini tespit etmelidir  
(bkz., diğer içtihatlar arasında Ilijkov –Bulgaristan, no. 33977/96, § 77, 26 Temmuz 2001, ve  
Labita – Đtalya [BD], no. 26772/95, §§ 152-153, ECHR 2000-IV).  
Sözkonusu davada, AĐHM göz önünde bulundurulması gereken sürenin, baꢀvuranın  
polis tarafından gözaltına alındığı 9 Ekim 1994 tarihinde baꢀlayıp birinci derece mahkemesi  
tarafından suçlu bulunduğu 24 Aralık 1999 tarihinde sona erdiğini belirtir. Buna göre  
tutukluluk hali takriben beꢀ yıl iki ay on beꢀ gün sürmüꢀtür. Bu süre zarfında birinci derece  
mahkemesi, her duruꢀma sonunda kendi gerek görmesi veya baꢀvuranın talebi üzerine  
baꢀvuranın devam etmekte olan tutukluluk durumunu değerlendirmiꢀtir. Ancak AĐHM, dava  
dosyasındaki delillerden, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin “suçun niteliği ve delillerin  
durumu göz önünde bulundurularak” gibi değiꢀmeyen, basmakalıp terimler kullanarak  
baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının devamına hükmettiğini belirtir.  
AĐHM, baꢀvurana isnat edilen suçun ciddiyeti ve ilgili cezanın ağırlığını dikkate alır.  
Ancak, adaletten kaçma tehlikesinin sadece verilecek cezanın ağırlığı temelinde  
3
HASAN CEYLAN – TÜRKĐYE KARARI  
değerlendirilemeyeceğini, böyle bir tehlikenin varlığını teyit eden veya bunun zayıf bir  
ihtimal olarak görünüp tutuklu yargılamayı haklı çıkaramayan ilgili baꢀka birtakım ek  
unsurlara bakılarak tahlil edilmesi gerektiğini hatırlatır (bkz. Muller – Fransa, 17 Mart 1997  
tarihli karar, Raporlar 1997 II, § 43, ve Letellier – Fransa, 26 Haziran 1991 tarihli karar, A  
Serisi no. 207, § 43). Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuranın tutuklu yargılama süresini uzatma  
kararlarında yerel mahkemenin yeterli sebebinin bulunmayıꢀını kaydetmektedir.  
Sonuç olarak genellikle “delillerin durumu” ifadesinin, suça iꢀaret eden ciddi  
göstergelerin varlığı ve devamıyla ilgili bir etken olabilmesine rağmen, bu ifade sözkonusu  
davada, baꢀvuranın ꢀikayetçi olduğu tutukluluk süresini yalnız baꢀına haklı çıkaramamaktadır  
(bkz. Letellier, yukarıda anılan; Tomasi – Fransa, 27 Ağustos 1992 tarihli karar, A Serisi no.  
241-A; Mansur – Türkiye, 8 Haziran 1995, A Serisi no. 319-B, § 55; ve Demirel, yukarıda  
anılan, § 59).  
Yukarıda kaydedilen değerlendirmeler baꢀvuranın beꢀ yıl iki ay süren yargılama öncesi  
tutukluluk halinin mahkemenin basmakalıp muhakeme ꢀekli ile birlikte değerlendirildiğinde  
AĐHM’nin makul süre kriterinin aꢀılmıꢀ olduğuna hükmedebilmesi için yeterlidir.  
Bu nedenle AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci  
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete  
uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, 7,650 Yeni Türk Lirası (YTL) (yaklaꢀık 4,800 Euro) gelir kaybına karꢀılık  
maddi ve 15,000 YTL (yaklaꢀık 9,411 Euro) manevi tazminat talep etmiꢀtir.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmiꢀtir.  
Baꢀvuranın öne sürdüğü maddi tazminat talebi ile ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın bu  
iddiasını destekler herhangi bir makbuz veya belge sunamadığını belirtir. Bu sebeple AĐHM  
talebi reddetmiꢀtir.  
Diğer taraftan, baꢀvuranın uzun süren tutukluluk döneminde sıkıntı ve endiꢀe gibi,  
yalnızca bir ihlal tespiti ile tam olarak tazmin edilemeyecek bir manevi zarara uğramıꢀ  
olduğunu kabul etmektedir. Eꢀitlik temelinde yaptığı değerlendirme sonucunda AĐHM,  
baꢀvurana 4,500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.  
B. Mahkeme masrafları  
Baꢀvuran ayrıca AĐHM’deki masraflar için toplam 5,800 YTL (yaklaꢀık 3,639 Euro)  
talep etmiꢀtir. Đddiasını desteklemek için, baꢀvuran, temsilcisi tarafından hazırlanan bir  
4
HASAN CEYLAN – TÜRKĐYE KARARI  
harcamalar listesi ve Đstanbul Barolar Birliği’nin 2005 yılı için öngördüğü asgari ücretler  
listesini sunmuꢀtur. Ancak herhangi bir makbuz veya fatura sunmamıꢀtır.  
Hükümet, baꢀvuranın iddiasına itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM’nin içtihadına göre, baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için  
yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.  
Sözkonusu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak AĐHM,  
Avrupa Konseyi’nden alınan 715 Euro adli yardım çıkarılmak üzere, 1,000 Euro ödenmesini  
uygun bulmaktadır.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar  
vermiꢀtir.  
YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. (a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği  
tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk  
Lirası’na çevrilerek:  
(i) 4,500 Euro (dörtbinbeꢀyüz Euro) manevi tazminat,  
(ii) mahkeme masrafları için 285 Euro (ikiyüzseksenbeꢀ Euro);  
(iii) bu miktarlar üzerine uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;  
(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan  
eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 23 Mayıs  
2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
Michael O’BOYLE  
Nicolas BRATZA  
Yazı Đꢀleri Müdürü  
Baꢀkan  
5