CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

HASAN İLHAN/TÜRKİYE

(Başvuru no:22494/93)

KARAR

STRAZBURG

9 Kasım 2004

Sözkonusu harar AİHS'nin 44/2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır.

Sekretarya revizyonuna tabi tutulması mümkündür.

Hasan llhan-Türkiye davasında,

Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi (İkinci Daire),

Sn. J.-P. COSTA, President,

Sn. A.B. BAKA,

Sn. L. LOUCAIDES,

Sn. C. BİRSAN,

Sn. M. UGREKHELIDZE,

Sn. A. MULARONI, yargıçlar,

Sn. F. GÖLCÜKLÜ, ad hoc yargıç,

ve Bölüm Sekreteri Yardımcısı Sn. T.L. EARLY'nin katılımı ile Avrupa

İnsan Haklan Mahkemesi Heyeti olarak toplanmış,

19 Ekim 2004 tarihindeki gizli görüşme sonucunda,

yukarıda anılan tarihte benimsenmiş olan aşağıdaki karara varmıştır:

USULİ İŞLEMLER

1. Davanın nedeni, Türk vatandaşı Hasan İlhan'ın ("başvuran"), 23

Temmuz 1993 tarihinde, İnsan Haklan ve Temel Özgürlükleri Korumaya

Dair Sözleşme'nin ("Sözleşme") eski 25. maddesi uyarınca, Türkiye

aleyhine

Avrupa

İnsan

Hakları Komisyonu'na ("Komisyon") yaptığı

başvurudur (başvuru no. 22494/93). 15 Ağustos 1995 tarihinde başvuranın

yasal temsilcileri Avrupa İnsan Haklan Komisyonu'na, başvuranın Haziran

1994 tarihinde vefat ettiğini bildirmişler ve başvuruya oğlu Abdülmecit İlhan'ın

devam etmesini talep etmişlerdir. 20 Ocak 1996 tarihinde Komisyon,

Abdülmecit İlhan'ın babası yerine başvuruya devam etme talebini kabul

etmiştir. Fiili nedenlerden dolayı, Abdülmecit İlhan "başvuran" olarak kabul

edildiği halde Hasan İlhan'a "başvuran" denecektir.

2. Adli yardım verilen başvuranı, görevlerini İngiltere'de ifa etmekte olan

avukat Kevin Böyle ve Françoise Hampson temsil etmiştir. Türk Hükümeti

("Hükümet"), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) organlan huzurundaki

davalar için bir vekil tayin etmemiştir.

3. Başvuran, özellikle, güneydoğu Türkiye'de bulunan Yardere Köyü ve

Mardin İli yakınlarındaki Kaynak Mezrası'nda güvenlik güçleri tarafından

______________________________________________________________________________________________________________________________

yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması

koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

evinin ve içindekilerin, üzüm bağının ve meyva bahçesinin tahrip edildiğini ileri

sürmüştür. AİHS'nin 3, 5, 6, 8, 13,14 ve 18. maddelerinin ve AİHS'e ek l No'lu

Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine dair şikayette bulunmuştur.

Komisyon'a sunduğu 12 Temmuz 1996 tarihli görüşlerinde, AİHS'nin 5.

maddesi uyarınca şikayetini geri almıştır.

4. 30 Ağustos 1994 tarihinde Komisyon, Hükümet'in başvurunun

geçerliliğine dair ilk itirazını reddetmiştir, müteakiben 17 Ekim 1994 tarihinde

Komisyon tarafından başvurunun kabul edilebilir olduğu ilan edilmiş ve

Komisyon henüz davanın incelenmesini tamamlamamış olduğu için, AİHS'e

ek 11 No'lu Protokol'ün 5§3. maddesi ikinci fıkra gereği l Kasım 1999 tarihinde

Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi'ne (AİHM) havale edilmiştir.

5. Başvuruyla ilgili olarak AİHM'nin İkinci Dairesi görevlendirilmiştir

(AİHM İç Tüzüğü'nün 52§1. maddesi). Bu Daire içinde davayı inceleyen Heyet

(AİHS'nin 27§1. maddesi) İç Tüzüğün 26§1. maddesinde öngörüldüğü üzere

oluşturulmuştur. Türkiye'yi temsil etmek üzere seçilen Yargıç Rıza Türmen,

davadan çekilmiştir (İç Tüzük-madde 28). Bu nedenle, Hükümet, Feyyaz

Gölcüklü'yü ad hoc Yargıç olarak atamıştır (AİHS'nin 27§2. maddesi ve İç

Tüzüğün 29§1. maddesi).

6. Başvuran ve Hükümet esaslar hakkında görüşlerini sunmuşlardır (İç

Tüzük 59§1. madde). Heyet, taraflara danıştıktan sonra esaslar hakkında

görüş sunmalarına gerek olmadığına (İç Tüzük madde 59§3 in fine),

tarafların birbirlerinin görüşlerine yazılı cevap vermelerine karar vermiştir.

7. 1 Kasım 2001 tarihinde AİHM, Dairelerinde değişiklik yapmıştır (İç

Tüzük madde 25§1). Dava, yeni oluşturulan İkinci Daire'ye havale edilmiştir

(İç Tüzük madde 52§1).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

8. Başvuran, 1921 doğumlu, Kürt kökenli bir Türk vatandaşıdır.

Sözkonusu davaya neden olan olayların geçtiği tarihte kendisi ve

ailesi Kaynak Mezrası'nda yaşamaktaydı.

A. Giriş

9. 21 Nisan 1999 ve 30 Haziran 1992 tarihli olaylarla ilgili dava olayları

taraflar arasında ihtilafa neden olmuştur.

10. Olaylar, başvuran tarafından sunulduğu şekliyle aşağıda belirtilen

Kısım B'de belirtilmiştir (paragraf 12-20). Hükümet'in olaylar hakkındaki

görüşleri

aşağıda belirtilen Kısım C'de özetlenmiştir (paragraf 21-33).

Başvuran ve Hükümet tarafından sunulan yazılı ifadeler sırasıyla Kısım D ve

E'de özetlenmiştir.

11. Komisyon, taraflar arasında ihtilafa yol açan olayları saptamak için

AİHS'nin eski 28§1. maddesi (a) uyarınca tarafların yardımı ile bir soruşturma

açmıştır. 17 Nisan 1996 ve 19 Nisan 1996 tarihleri arasında Ankara'da

tanıkların ifadelerini alacak üç vekil (G. Jörundsson, J. Liddy ve G. Ress) tayin

etmiştir. Komisyon, diğer on tanıkla birlikte başvuranın oğlunun da ifadesini

almıştır. Bu tanıklar tarafından verilen sözlü ifadelerin özeti aşağıda belirtilen

Kısım F'de bulunabilir.

Bir diğer tanık, başvuranı sorgulamış olan Mardin Cumhuriyet

Başsavcısı Kürşat Kayral da çağrılmış fakat Komisyon vekillerinin huzuruna

çıkmamıştır. Tanık dinleme duruşması sırasında Kayral tarafından yazılan ve

vekiller huzurunda ifade vermediğini belirten bir mektup okunmuştur. Kayral,

davayla ilgisinin, başvuranın ifadesini alması ile sınırlı olduğunu; bu nedenle

sunabileceği başka bir doküman olmadığını belirtmiştir.

B. Başvuranın Olaylar Hakkındaki Görüşleri

12. Kaynak, yaklaşık on ailenin yaşadığı küçük bir mezradır. Yirmi-yirmi

beş ailenin yaşadığı Ahmetli Köyü, Kaynak Mezrası'ndan bir kilometre

uzaklıktadır. İki köy de çok küçük olduğu için tek bir köy haline getirilmek

üzere birleştirilmişlerdir. Ahmetli merkez, Kaynak ona bağlı mezra olmuştur.

Bir tepe üzerinde kurulmuştur ve buradan, daha alçağa kurulmuş ve bir

buçuk kilometre mesafeye yayılmış Yardere ve Aytepe Köyleri

görülebilmektedir.

Köyün batısında bir Askeri Karakol'un bulunduğu

Konaklı Köyü yeralmaktadır. Konaklı Köyü bir buçuk kilometre uzaklıktadır ve

daha alçağa kurulmuştur. Köyün altı yedi kilometre güneyinde kurulmuş

Oğuzköy ile Konaklı Köyü'nden on yedi kilometre uzağa kurulmuş Akıncılar

Köyü'nde birer Askeri Karakol bulunmaktadır.

13. Başvuranın, Kaynak Mezrası'mn batısında yeralan üzüm bağları,

badem, kiraz, incir ve meşe ağaçları vardır. Ayrıca, köyün güneydoğusunda

bulunan Yardere Köyü ile kendi köyü arasındaki vadide erik, şeftali ve kayısı

ağaçlan vardır. Bu ağaçlar, kaynağını Aytepe Köyü'nden alan ve Suriye'ye

doğru akan bir ırmak tarafından sulanmaktadır. Başvuranın eskiden pamuk

ve tütün yetiştirdiği vadide toprağı vardır. Ayrıca, koyun ve keçi de

beslemektedir.

14. 21 Nisan 1992 tarihinde Mardin Jandarma Komutanlığı'na bağlı

askeri birimler, başvuranın köyünü aramışlardır. O tarihte köyde hiçbir askeri

operasyon icra edilmemiştir. Askerler, köylülerin etrafını sarmışlar, onları

tehdit etmişler ve eğer köyü terketmezlerse öldürüleceklerini söylemişlerdir.

Daha sonra, el bombası, yanıcı madde ve kazma kullanarak bazı ev ve

ahırları tahrip etmişlerdir. Hayvanları da telef etmişlerdir.

15. Evleri yıkılan köylüler köyü terketmişler ve yakındaki Yardere

Köyü'ne sığınmışlardır. Yardere Köyü'ne gitmek üzere yol alırken yaşlı bir

kadın ve iki yaşındaki erkek ikiz kardeşler hayatlarını kaybetmiştir.

16. Askerler birkaç gün sonra dönmüş, kalan evleri de yakmış ve kalan

köylüleri köyü terketmeleri için zorlamışlardır.

17. Bir süre sonra, köylüler üzüm bağları ve meyva bahçelerine bakmak

için geri dönmüşlerdir. İçinde yaşamak üzere bu bağ ve bahçelere çadırlar

kurmuşladır.

18. 30 Haziran 1992 tarihinde güvenlik güçleri köye geri dönmüş ve

kalan evleri de tahrip etmiştir. Köylülerin köyü terk etmediklerini gördüklerinde

üzüm bağları ve meyva bahçelerinin ekili olduğu toprağı ateşe vermişledir.

Toprak, ürünler ve ağaçlar; benzin, gaz ve diğer yanıcı maddeler, bazen barut

kullanılarak yakılmıştır. Başvuranın sahip olduğu üzüm bağı ve meyva

bahçesinde beş bin asma, yüz yirmi şeftali ağacı, yedi yüz incir ağacı, beş yüz

badem ağacı, yedi yüz kayısı ağacı, dört yüz altmış erik ağacı ve on bin meşe

ağacı yakılmıştır. Başvuran, on hektarlık toprağa sahiptir.

19. Köyünü terk edip Yardere Köyü'nde boş bir eve sığındıktan sonra

başvuran, Başbakanlık, İçişleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı da dahil

olmak üzere bir grup yetkili makama dilekçe göndermiş ve gördüğü zararların

tazmin edilmesini talep etmiştir. 19 Ağustos 1992 tarihinde başvuran,

Başbakanlıktan tazminat talebinin yetkili makama bildirildiğini ve sonucun

yetkili makam tarafından kendisine iletileceğini belirten bir tebligat almıştır.

Başvurana ya da ailesine hiçbir tazminat ödenmemiştir.

20. 1993 Mart ayının ilk haftalarında başvuran Mardin'den köyüne gitmek

üzere yola çıkmıştır. Akıncılar Askeri Mevkisi'nde durdurulmuş ve üzeri

aranmıştır. Üzerinde Hükümet ve parti başkanlarından gelen cevaplar

bulunduğunda, Askeri Karakol’a götürülmüş, dövülmüş ve kötü muameleye

tabi tutulmuştur. Askerler üzerinde buldukları belgeleri yakmışlardır.

C. Hükümet'in Olayla İlgili Görüşleri

21. 21 Nisan 1992 tarihinde Mardin Jandarma Komutanlığı'na bağlı

askeri birlikler Ahmetli Köyü'nde köy sakinlerinin can ve mallarını PKK'dan

korumak için tedbir alma amaçlı bir operasyon icra etmiştir. Başvuranın

evinin, içindekilerin ve meyva bahçelerinin tahrip edildiği ve Akıncılar

Askeri Karakolu'nda kötü muameleye tabi tutulduğuna dair iddiaları

tamamen asılsızdır.

22. Kaynak Mezrası'nda yaşayan İlhan ailesi üyelerinden birinin köyde

silah sakladığı tespit edilmiştir. Bu silahlar adam öldürmede kullanılmıştır.

Silahların açığa çıkması aile ve terör örgütü arasında yapılmış olan işbirliğinin

bir göstergesidir. Ailenin köyü, silahlan güvenlik güçlerine teslim ettiği için PKK

tarafından tehdit edilme korkusu ile terketmiş olması mümkündür. Yardere gibi

daha büyük bir köyde yaşamak aile için çok daha güvenli bir hal almıştır.

23. Tapu belgelerini muhafazadan sorumlu tapu dairesine göre,

başvuran, yakıldığını iddia ettiği sayıda ağacı içine alması mümkün olmayan

7,932 metre karelik toprağa sahiptir.

D. Başvuran Tarafından Sunulan Yazılı Kanıt

1. Başvuranın 7 Haziran 1992 Tarihli Dilekçesi

24. Bu dilekçe başvuran tarafından imzalanmıştır ve nüshaları, gördüğü

zarar için tazminat talep etmek üzere yetkili makamlara gönderilmiştir. Bir

nüshası da İnsan Hakları Derneği'nin Diyarbakır Şubesi'ne gönderilmiştir.

Bu

dilekçe

yukarıdaki

Kısım

B'de özetlendiği şekli ile başvuranın

iddialarını içermektedir.

2. Anavatan Partisi Genel Başkanı Mesut Yılmaz Tarafından Başvurana

Gönderilen 16 Haziran 1992 Tarihli Mektup

25. Bu mektupta Mesut Yılmaz konuyu takip edeceğine söz vermiştir.

3. Milli Savunma Bakanlığı Tarafından Başvurana Gönderilen 30

Temmuz 1992 Tarihli Mektup

26. Bu mektupta başvurana, dilekçesinin bir nüshasının, jandarma

güçlerinin fiillerinden sorumlu İçişleri Bakanlığı'na gönderildiği bildirilmiştir.

4. Başbakanlık Tarafından Başvurana Gönderilen 19 Ağustos 1992

Tarihli Mektup

27. Bu mektupta başvuran tarafından sunulan dilekçenin, yetkili makama

sevkedildiği belirtilmiştir.

5. Diğer Esaslar

28. Başvuran ayrıca;

(a) Türkiye'deki İnsan Hakları Derneği tarafından hazırlanan ve

güneydoğu Türkiye'de tahrip edilen köy ve yerleşimlerin bir listesini içeren bir

rapor;

(b) Uluslararası Af Örgütü tarafından hazırlanan "Türkiye : Yargısız İnfaz,

EUR 44/45/90" adlı bir rapor;

(c) 29 Mayıs 1993 tarihinde görevini Türkiye'de ifa etmekte olan avukat

Tahir Elçi tarafından hazırlanan " İç Hukuk Yollarının Türkiye'de Kapalı

Olmasının Nedenleri" adlı bir rapor sunmuştur.

E. Hükümet Tarafından Sunulan Yazılı Kanıt

1. Jandarma Tarafından Hazırlanan 14 Eylül 1992 tarihli Rapor

29. Sözkonusu rapor, Konaklı Askeri Karakolu komutanı Halim Çalışkan

tarafından hazırlanmış bir sayfalık bir rapordur. Rapor, Jandarma Astsubayları

Nejdet Kayan, Ahmet Kurt ve Ferhat Koca tarafından da imzalanmıştır.

Raporda, başvuran tarafından bölge valisine sunulan iddiaların temelden

yoksun olduğu belirtilmiştir. Rapora göre, Komutan Çalışkan, Kaynak

Mezrası'nı ziyaret etmiş, evlere zarar verilmediğini, halkın köyü muhtemelen

teröristlerin baskıları sonucu kendi istekleri ile terketmiş olduğunu görmüştür.

Ayrıca, ağaçlar zarar görmemiştir ve başvuran tarafından iddia edilenin aksine

bahçesinde çok az ağaç ve asma bulunmaktadır. Komutan Çalışkan, kaçtığı

için başvuranı sorgulayamamıştı. Çalışkan raporunda iddiaların, yasadışı

örgütlere propagandalarını yaymada yardım etmek amacını taşıdığı sonucuna

varmıştır.

2. Mardin Cumhuriyet Başsavcısı Kürşat Kayral Tarafından Başvurandan

Alınan 24 Kasım 1993 Tarihli İfade

30. Bu ifade, başvurunun Hükümet'e iletilmesine müteakip Adalet

Bakanlığı'na bağlı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Müdürlüğü'nün talebi

uyarınca İlhan'dan alınmıştır. Cumhuriyet Savcısı'na verdiği ifadesinde, İlhan

zararları karşılığında tazminat almak için yetkili makamlara 7 Haziran 1992

tarihli bir dilekçe sunduğunu doğrulamış, fakat Avrupa İnsan Hakları

Komisyonu'na başvuruda bulunmadığını belirtmiştir. Ayrıca, 7 Haziran 1992

tarihli dilekçesinde ileri sürdüğü iddiaları tekrarlamıştır.

3. Mardin Cumhuriyet Başsavcılığı'ndan Alınan 28 Aralık 1993 Tarihli

Yetkisizlik Kararı

31. Bu karara göre, sözkonusu olayların faillerinin güvenlik güçleri

mensubu olması nedeni ile Mardin Cumhuriyet Savcılğı'nm iddiaları

soruşturma yetkisi yoktur. Dosya, iddiaları soruşturma yetkisi verilmesi için

Mardin İl İdari Heyeti'ne gönderilmiştir.

4. Mardin Cumhuriyet Başsavcısı Tarafından Adalet Bakanlığı 'na Bağlı

Uluslar arası Hukuk ve Dışilişkiler Müdürlüğü 'ne Gönderilen 29 Aralık 1993

Tarihli Mektup

32. Bu mektupta Cumhuriyet Başsavcısı, Müdürlüğe 24 Aralık 1993

tarihinde başvurandan aldığı ifadeyi bildirmiştir. Cumhuriyet Savcısı, ayrıca

iddialar hakkında açılan soruşturmanın (ex officio) halen devam ettiğini ve

Cumhuriyet Savcılığı tarafından yetkisizlik karan alındığını yazmıştır.

5. Jandarma Tarafından Hazırlanan 14 Kasım 1994 Tarihli Rapor

33. Tek sayfalık bu rapor, Mardin İl Jandarma Komutanlığı'nda çalışan

ve başvuranın iddialarını soruşturmakla görevli olan Jandarma Astsubayı

Celal

dokümanlara

gerçekleşmediğini ve evlerin yakılmadığım belirtmiştir.

Göl

tarafından hazırlanmıştır. Göl raporunda, Komutanlık'taki

göre başvuranın köyünde iddia edilen olayların

6. Mardin Valisi Tarafından Ankara'daki Jandarma Genel Komutanlığı'na

Gönderilen 19 Kasım 1994 Tarihli Mektup

34. Vali, mektubunda 21 Nisan 1992 tarihinde Mardin Jandarma

Komutanlığı askerleri tarafından Yardere Köyü'nde hiçbir operasyon icra

edilmediğini ve başvuran tarafından ileri sürülen iddiaların, Türkiye'yi Avrupa

İnsan Haklan Komisyonu huzurunda zor duruma düşürmek isteyenler

tarafından ortaya atıldığını belirtmiştir.

7. Üç Köylüden Alınan 31 Aralık 1994 Tarihli İfadeler

35. Bu ifadeler, Jandarma Astsubayları Şeref Çakmak ve Celal Göl

tarafından Yardere Köyü Muhtarı Cemil Dinler'den ve sözkonusu olaylann

geçtiği tarihte Yardere Köyü'nde yaşayan Abdülkadir Demir ve Gazi Cıvak'tan

alınmıştır. Neredeyse aynı olan ifadelere göre başvuranın iddiaları asılsızdır

ve güvenlik güçlerini küçük düşürme amacı ile verilmiştir. Ayrıca Yardere

Köyü'nü PKK hareketleri nedeni ile terkettiklerini belirtmişlerdir.

8. Adalet Bakanlığı 'na Bağlı Uluslararası Hukuk ve Dışilişkiler

Müdürlüğü'nden Mardin Cumhuriyet Başsavcılığı 'na Gönderilen 25 Nisan

1996 Tarihli Mektup

36. Mektupta Müdürlük, Cumhuriyet Başsavcısı'na Ankara'daki

Komisyon tarafından yapılan tanık dinleme duruşması sırasında bir takım

dokümanların

talep

edildiğini

bildirmiştir.

Müdürlük,

Cumhuriyet

Başsavcısı'ndan 21 Nisan 1992 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı'na Kaynak

Mezrası'ndaki evlerin tahrip edilmesine ilişkin başvuru yapılıp yapılmadığını

belirlemesini talep etmiştir. Müdürlük ayrıca 21 Nisan 1992 tarihinde Kaynak

Mezrası'nda yakalanan beş teröristle ilgili ne tür bir uygulama başlatıldığının

bildirilmesini istemiştir.

9. Mardin Cumhuriyet Başsavcılığı Tarafından Uluslararası Hukuk ve

Dışilişkiler Müdürlüğü 'ne Gönderilen 22 Mayıs 1996 Tarihli Mektup

37. Cumhuriyet Başsavcısı, Müdürlüğe 28 Aralık 1993 tarihli yetkisizlik

kararını bildirmiştir. Cumhuriyet Savcısı ayrıca Müdürlüğe, Mardin İl Jandarma

Komutanlığı'ndan aldığı bilgiye göre Kaynak Mezrası'nda hiçbir olay

olmadığını ve hiçbir teröristin yakalanmadığını bildirmiştir.

10. Mardin İl Jandarma Komutanlığı'ndan Ankara'daki Jandarma Genel

Komutanlığı'na Gönderilen 16 Haziran 1996 Tarihli Mektup

38. Bu mektupta 10 Haziran 1992 tarihinde Kaynak Mezrası'nda icra

edilen operasyonlara ilişkin hiçbir bilgi ya da doküman olmadığı bildirilmiştir.

Ayrıca 21 Nisan 1992 tarihinde

Kaynak Mezrası

ya da

civarında

herhangi bir operasyon icra edilmediği belirtilmiştir.

11. Diğer Esaslar

39. Hükümet, 2 Nisan 1992 tarihinde gece bir sularında PKK üyeleri

tarafından Konaklı Askeri Karakolu'na silahlı saldırı düzenlediğini gösteren

askeri raporların nüshalarını sunmuştur.

40. Hükümet ayrıca 14 Şubat 1992 tarihinde askere alınması gereken

gençlere çağrı kağıtlarını götürmek üzere Yardere Köyü'ne gelen

jandarmalarla, üzerlerine ateş açılan on-on beş kişi arasında silahlı çatışma

çıktığını gösteren belgelerin nüshalarını sunmuştur. Bu belgelere göre altı

kişi öldürülmüş ve beş kişi yaralanmıştır.

41. Son olarak Hükümet 16 Haziran 1993 ve 5 Ekim 1994 tarihleri

arasında PKK üyeleri tarafından tahrip edilen köylerin isimlerini belirten bir

raporu;

1992 ve 1993 senelerindeki PKK hareketleri sırasında kaçmak

durumunda kalan köylülere ödenen tazminat miktarlarını gösteren belgeleri,

Ankara Üniversitesi tarafından hazırlanan ve başvuran tarafından yakıldığı

iddia edilen ağaçların sayısının yaklaşık 350 milyon metre karelik bir alan

gerektirdiğini belirten bir raporu, tapu belgelerini muhafazadan sorumlu tapu

kadastro tarafından hazırlanan ve başvuranın Kaynak Mezrası'nda taştan

yapılmış 7,255 metre karelik toprağa ek olarak 684 metre karelik bir bahçe

üzerine kurulmuş evi olduğunu gösteren bir belge sunmuştur.

F. Sözlü Kanıtlar

42. Komisyon vekilleri tarafından dinlenen on bir tanığın ifadesi

aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

1. Abdülmecit İlhan, Başvuranın Oğlu

43. Sözkonusu olayların geçtiği tarihte başvuranın oğlu Kaynak

Mezrası'nda yaşamaktaydı.

1992

Şubat ayında Yardere Köyü'nde

gerçekleşen olayları müteakiben (yukarıdaki paragraf 40'a bakınız) askerler

İlhan'ın köyüne gelmiş ve köylülerden köyün korunmasında görev almalarını

ya da köyü terketmelerini istemiştir.

44. 21 Nisan 1992 tarihinden önce İlhan, Konaklı Askeri Karakolu'nda bir

olay meydana geldiğini duymuştur.

45. 21

Nisan

1992 tarihinde tanık ve köyün diğer gençleri

köyü terketmişler ve diğer

askerlerin köye yaklaştıklarını gördüklerinde

taraftaki tepelere saklanmışlardır. Köyden kaçma nedenleri daha önce

yaşanmış olaylarda köye gelen askerlerin gençleri dövmeleridir.

46. İlhan, saklandıkları yerden köyü ve askerleri görebilmiştir. Askerler

köylülere köyün dışında toplanmalarını söylemiş ve evleri aramaya başlamıştır.

Arama sırasında buzdolabı, mutfak dolabı gibi ev eşyalarını ve yiyecek

stoklarını yakmışlardır. El bombası, balta, kürek kullanarak evleri tahrip

etmişlerdir. Daha sonra tanığa, askerlerin akşamüzeri köyden ayrılmadan

önce, köylüleri köyü boşaltmaları için üç günleri olduğuna dair uyardıkları

söylenmiştir.

47. Askerlerin ilk ziyaretlerini takip eden dördüncü gün, tanık askerlerin

köye yaklaştıklarını gördüğünde yine koşarak dağlara saklanmaya gitmiştir.

Köylüler alabildiklerini aldıktan sonra, askerler evleri ateşe vermiş ve

hayvanları telef etmiştir. Askerlerin köyü terketmeleri ardından köylüler kendi

köylerinden ayrılarak komşu köye gitmiştir. Tanık ve ailesi Yardere Köyü'nde

terkedilmiş bir eve sığınmıştır.

48. Askerler köye birçok kez gelmiş ve 30 Haziran 1992 tarihinde meyva

bahçelerini, gidiş ve dönüş yolu üzerindeki evleri yakmışlar ve meşe ormanını

ateşe vermişlerdir.

49. Devlet, üzerlerinde baskı kurmaya son verdiği takdirde tanık köyüne

dönmeyi istemektedir.

2. Hikmet ilhan

50. Başvuranın damadı ve yeğeni olan Hikmet İlhan, sözkonusu olayların

geçtiği tarihte Kaynak Mezrası'nda yaşamaktaydı. Askerler, köye geldikleri

sırada köylülere Askeri Karakol'a bir saldırı olduğunu söylemişler ve köyü

terketmelerini istemişlerdir.

51. 21 Nisan 1992 tarihinde askerler köye gelmişler, köylüleri bir araya

toplamışlar ve neden köyü hala terketmediklerini sormuşlardır. Daha sonra el

bombası ve kazma kullanarak evleri

ayrılmadan önce köylülere üç

tahrip

gün içinde

etmişlerdir.

Köyden

köyü boşaltmalarım

söylemişlerdir. Üçüncü gün askerler köye geri dönmüş ve tanığın evinin çatısı

ve ahır dahil olmak üzere birkaç evi daha yakmışlardır.

52. Tanık ve ailesi köyü terketmişler ve Yardere'ye gitmişlerdir. Yolda iki

yaşındaki ikiz oğulları hayatlarını kaybetmiştir. Birkaç gün sonra tanık köyünü

ziyaret etmek üzere dönmüş ve başvuranın evinin de yakılmış olduğunu

görmüştür. Bu olaylardan sonra askerler köye gelmeye devam etmişler ve her

gelişlerinde evlerin kalan kısımlarını da tahrip etmişlerdir. Tanık olayların

üzerinden yaklaşık bir sene geçmesi ardından askerlerin meyva bahçelerini ve

köyün etrafındaki diğer ağaçları da yaktıklarını duymuştur.

3. Halit Çirik

53. Sözkonusu olaylann geçtiği tarihte Halit Çirik Yardere Köyü'nde

yaşamaktadır. Kaynak Mezrası civarından gelmekte olan silah ve bomba

seslerini duymuştur. Dört ya da beş gün sonra Kaynak Mezrası sakinleri

Yardere'ye

gelmişler

ve

askerler

tarafından kovalandıklarını

söylemişlerdir. Bu köylüler daha sonra Yardere Köyü'ndeki evlerde kalmaya

başlamışlardır. Daha sonraki bir tarihte meyva bahçeleri ve diğer ağaçlar

ateşe verilmiştir.

4. Yüzbaşı Mehmet Göçmen

54. Yüzbaşı Göçmen, sözkonusu olaylann geçtiği tarihte Mardin İl

Jandarma Komutanlığı'nda komutan subayıdır.Görevini ifa etmekte olduğu

Komutanlık, Mardin İdari Bölgesi içinde başvuranın köyünün de dahil olduğu

bir grup köyden sorumludur.

55. Köylülerden hiçbir zaman köyün korunmasında görev almalarını

istememiştir.

56. 1992 senesi Nisan ayında bir akşam PKK üyeleri Konaklı Askeri

Karakolu'na baskın yapmıştır. Ertesi gün dört ya da beş terörist yakalanmıştır.

İki tanesi Kaynak Mezrası'ndandır ve soyadları İlhan'dır. Bu iki şahıs, 21 Nisan

1992 tarihinde Yüzbaşı Göçmen'e Kaynak Mezrası'nda gizlendikleri yeri

gösterdiklerini belirtmişlerdir. Gizlendikleri yerde

belirli

sayıda

silah

bulunmuş ve gelecekte teröristler tarafından kullanılmasını engellemek için

yıkılmıştır. Arama sırasında askerler tarafından hiçbir ev tahrip edilmemiştir.

Yakalananlar ve bulunan silahlara ilişkin rapor ve dokümanlar hazırlanmış ve

Bölge Cumhuriyet Savcısı'na sunulmuştur.

57. Başvuran tarafından sunulan iddialar hakkında yetkili makamlar

tarafından sorgulanıp sorgulanmadığını hatırlayamamaktadır. Hatırlayamama

nedeninin, iddiaların temelden yoksun ve gayri ciddi olması nedeniyle dikkatini

vermemesi olduğu kanaatindedir.

58. Kaynak Mezrası sakinleri her yaz hayvanları için daha çok suyun

bulunduğu Yardere Köyü'ne gitmek üzere köylerinden ayrılmaktadır. Yaz sonu

geldiği zaman köylerine geri dönmektedir. Köylülerin 1992 senesi yaz ayında

köylerini, gizlenme yeri ve silahların açığa çıkması üzerine PKK örgütünün

kendilerini cezalandıracağı korkusu ile terketmiş olmaları mümkündür.

5. Çavuş Akın Yılmaz

59. Çavuş Yılmaz bir jandarma astsubayıdır ve sözkonusu olaylann

geçtiği tarihte Konaklı Askeri Karakolu'nun komutan subayıdır.

60. Daha önceleri yakalanmış olan İlhan soyadlı terörist Kaynak

Mezrası'nda gizlendikleri bir yer olduğunu belirtmiştir. Tanık, bir grup

jandarma subayı ve askeri 21 Nisan 1992 tarihinde köyü, yakalanan teröristle

birlikte ziyaret etmiş ve teröristlerin gizlendikleri yerde belirli sayıda silah

bulmuştur. Gizlenilen yer askerler tarafından yıkılmıştır. Askerler köydeki

evleri tahrip etmiştir. Günün olaylarını ayrıntılı biçimde anlatan bir rapor

hazırlanmış ve gizlenilen yerin konumunu belirten bir kroki çizilmiştir. Bu

dokümanlar usul işlemlerine uygun şekilde Bölge Cumhuriyet Savcısı'na

gönderilecektir.

61. Köylüler 1992 senesinin Temmuz ya da Ağustos ayında PKK

korkusuyla köylerini terketmiş ve Askeri Karakol bulunan köylerde yaşamaya

gitmiştir.

62. Yılmaz, başvuranın iddialarına dair yetkili makamlarca sorgulanıp

sorgulanmadığını hatırlayamamaktadır.

6. Çavuş Duran Kuşçu

63. Çavuş Kuşçu sözkonusu olayın geçtiği tarihte Akıncı Askeri

Karakolu'nda görevini ifa etmekte olan bir jandarma astsubayıdır. Konaklı

Askeri Karakolu'na yapılan saldırıyı duymuştur, fakat detayları

hatırlayamamaktadır. Aynı şekilde, saldırıyı müteakiben bir operasyon

düzenlendiğini duymuştur, fakat detayları bilememektedir. Kaynak Mezrası'na

hiç gitmemiştir ve köyü sadece uzaktan görmüştür. Kaynakta'ki evlerin tahrip

edildiğine ilişkin iddiaları duymamıştır. Başvuran, Kuşçu'nun görevini ifa

etmekte olduğu Askeri Karakol'da tutuklanmamıştır.

7. Levent Değirmenci

64. Levent Değirmenci 1992 senesi Haziran ayının sonuna kadar

Konaklı Askeri Karakolu'nda görevini ifa etmiş olan bir jandarma uzman

çavuşudur. Bir üst rütbesinde bulunan kişi Akın Yılmaz'dır. 2 Nisan 1992

tarihinde Konaklı Askeri Karakolu'na bir saldırı düzenlenmiştir ve bu olaydan

üç gün sonra yakalanan bir terörist Mardin İl Jandarma Komutanlığı'nda

alıkonmuştur. 21 Nisan 1992 tarihinde Kaynak Mezrası'nda bir operasyon

düzenlenmiş ve yakalanan terörist askerlere içinde belirli sayıda silahın

bulunduğu gizlenme yerlerini göstermiştir. Teröristlerin gizlendikleri bu yer,

müteakiben askerler tarafından kazma kullanılarak yıkılmıştır. Bu operasyon;

yaklaşık

kırk

jandarma

subayı,

Mardin'de

bulunan

jandarma

komutanlıklarından, Konaklı ve Akıncılar Askeri Karakollarından gelen

askerlerin katılımı ile icra edilmiştir. Çavuş Duran Kuşçu ve jandarma

astsubayı Ahmet Kurt da bu operasyonda görev almıştır. Operasyonu genel

olarak Yüzbaşı Mehmet Göçmen komuta etmiştir. Mevki hakkında bir rapor

hazırlanmış ve operasyonda görev alan komutanlar tarafından imzalanmıştır.

Bu operasyon sırasında evler tahrip edilmemiştir.

65. Tanık, başvuran tarafından ileri sürülen iddialar hakkında yetkili

makamlarca sorgulanmamıştır.

8. Çavuş Halim Çalışkan

66. Çavuş Çalışkan, 1992 senesi Temmuz ayında Konaklı Askeri

Karakolu'nda, komutan subay olarak görevini ifa etmekte olan Akın Yılmaz

ardından görev alan bir jandarma astsubayıdır. Olağanüstü Hal Bölge Valisi

tarafından başvuranın ileri sürdüğü iddiaları soruşturmakla görevlendirilmiştir.

Başvuranı sorgulamak için Kaynak Mezrası'na gitmiş, fakat köyde kimsenin

yaşamadığını görmüştür. Evlere ve üzüm bağlarına hiçbir zarar verilmemiştir.

1995 senesine kadar görevde kaldığı süre boyunca köyde kimse

yaşamamıştır. İddialar hakkında Yardere'de yaşayan bir grup köylüyü

sorgulamıştır,

fakat isimlerini hatırlamamaktadır. Çalışkan, ayrıca

Karakol'daki resmi evrakları kontrol ettiğini veya iddia edildiği gibi 21 Nisan

1992 tarihinde Kaynak Mezrası'nda bir operasyon icra edildiğini doğrulamak

için Karakol'da kendinden önce görevini ifa eden kişiyi sorguladığını

hatırlamamaktadır. Mardin'deki jandarma komutanlarının dosyalarında, bu tür

raporların bulunacağını düşündüğü için kendi raporuna bu bilgileri eklemeyi

gerekli görmemiştir.

67. Tanık, meslektaşları ve Yardere'de yaşayan köylülerden Kaynak

Mezrasının askerler tarafından ziyaret edildiğini ve teröristlerin gizlenmek için

kullandığı yerin ortaya çıkarıldığını duymuştur. Bu bilginin, hazırladığı raporda

Olağanüstü Hal Bölge Valisi'ne iletmesini gerektirecek kadar önemli olup

olmadığından emin olamamıştır.

9. Başçavuş Celal Göl

68. Çavuş Göl, Mardin İl Jandarma Komutanlığı'nda görevini ifa etmekte

olduğu sırada 14 Kasım 1994 tarihli raporu (yukarıdaki paragraf 33'e bakınız)

hazırlayan bir jandarma astsubayıdır. Bu rapor, Göl'ü başvuranın ileri sürdüğü

iddiaları soruşturmakla görevlendiren Olağanüstü Hal Bölge Valisi'nin talebi

üzerine hazırlanmıştır. Çavuş Göl, soruşturma sırasında köyü ziyaret etmiş,

bir grup dokümanı incelemiş ve birçok köylüyü sorgulamıştır. Köyü ziyaret

ettiğinde yakılmış ya da tahrip edilmiş bir ev olmadığını görmüştür, yalnızca

bazı evlerin çatılan doğal etkenlerden dolayı zarar görmüştür.

69. Tanık, Mardin İl Jandarma Komutanlığı'nda, 21 Nisan 1992 tarihinde

icra edilen operasyona ilişkin hiçbir kayıt olmadığını; operasyon icra

edilmiş olsaydı kayıtların bulunabileceğini belirtmiştir.

10. Davut Başer

70. Tanık, sözkonusu olayların geçtiği tarihte Yardere Köyü'nde

yaşamaktadır, fakat Kaynak'taki evlerin tahrip edildiğine dair iddiaları

duymamıştır. 1992 senesinden beri Kaynak Mezrası'na gitmemiştir.

Başvuranın ailesi Yardere Köyü'ne 1992 senesinde gelmiştir. Başvuranın

ailesine ait olan ağaçlar ve üzüm bağlan hala köydedir ve yakılmamıştır. Tanık

ve diğer köylüler, PKK ve Türk Silahlı Kuvvetleri arasındaki çatışmaların

şiddetlenmesi üzerine, 1994 senesinde köylerini terk etmişler ve bir Askeri

Karakol'un bulunduğu Oğuzköy'e gitmişlerdir. Hükümet kendisine izin verdiği

takdirde köyüne dönmeyi istemektedir.

11. Cemil Dinler

71. Tanık, sözkonusu olayların geçtiği tarihte Yardere Köyü'nde

yaşamaktadır. 1994 senesinde köy muhtarı olmuştur.

72. Başvuranın ailesi Yardere Köyü'ne 1992 senesinde gelmiştir.

Askerlerin evleri yaktığı doğru değildir. Bir gün köyü ziyaret etmiş ve "eve

bakmıştır. Evin bir sahibi yoktur ve korunmamaktadır. Tahrip edilmiştir".

73. Tanık ve ailesi, diğer köylülerle birlikte 1994 senesinde Yardere

Köyü'nü terketmiştir. Köyüne dönmek istemektedir, fakat yetkili makamların

izni gerekmektedir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI

74. İlgili İç Hukuk'un tam tanımına Yöyler/Türkiye'den bakınız (no.

26973/95, §§ 37-49, 24 Temmuz 2003).

HUKUK

I. AİHM'NİN KANITLARI DEĞERLENDİRMESİ VE OLAYLARI TESPİTİ

A. Tarafların İddiaları

1. Başvuran

75. Başvuran; 21 Nisan 1992 ve 30 Haziran 1992 tarihlerinde Kaynak

Mezrası'nda gerçekleşen olaylara ilişkin sunduğu bilgilerin, Komisyon

huzurundaki yazılı ve sözlü ifadeler ışığında değerlendirilmesi gerektiğini

belirtmiştir. AİHM'den, AİHS'nin 3, 6, 8, 13 ve 14. maddeleri ile AİHS'ye ek l

No'lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğinin tespit edilmesini talep etmiştir.

2.Hükümet

76. Hükümet, askerler başvuranın köyünde bir soruşturma açtığı halde,

başvuran tarafından iddia edildiği gibi evlerin ya da ağaçların yakılmadığını

ileri sürmüştür. Hükümet, köylülerin köylerini PKK'dan korktukları için

terkettiklerini belirtmiştir.

B. AİHM'nin Olayları Değerlendirmesi

1. AİHM'nin Tarafların İddialarını ve Kanıtları Değerlendirmesi

77. Askerlerin 21 Nisan 1992 tarihinde başvuranın köyüne gelmeleri ve

1992 senesi yaz ayında bir soruşturma açmaları taraflar arasında ihtilafa yol

açmamıştır. Köylülerin Kaynak Mezrası'nı terketmeleri ve geri dönmemeleri de

ihtilafa yol açmamıştır. Çözülmesi gereken; başvuranın evinin, meyva ve

meşe

ağaçlarının ve

üzüm bağlarının askerler tarafından yakılıp

yakılmadığıdır.

78. Gerçekleşen olaylar hakkında çelişkili ve ihtilaflı ifadelerin bulunduğu,

sözkonusu davaya benzer bir davada, AİHM özellikle tam bir iç hukuk

soruşturması açılmamasından hoşnut değildir. Bu bağlamda, AİHM 28 Aralık

1993 tarihinde alınan yetkisizlik kararı (yukarıdaki paragraf 31 'e bakınız)

ardından açılan hukuk soruşturmasına ilişkin bir bilgi ya da doküman

sunulmadığını belirtmiştir. Bu koşullarda AİHM, bulgularını, Komisyon

vekillerine sözlü verilen ifadelere ve AİHS organları huzurundaki davalar

sırasında dosyalanan sınırlı sayıdaki belgeye dayandırmak durumunda

kalmıştır.

79. Kürşat Kayral'ın Komisyon vekillerine ifade vermemesine ilişkin

(yukarıdaki paragraf 11'e bakınız), AİHM başvuranın, Devlet makamlarım,

haklarını ihlal etmekle suçladığı durumlarda, belirli davalarda yalnızca sorumlu

Hükümet'in iddiaları teyit veya tekzip eden bilgilere ulaşabilmesinin bu tür

davalara özgü olduğunu gözlemlemiştir. AİHM, Hükümet'in tatmin edici bir

açıklama yapmadan elegeçirdiği bu tür bir bilgiyi sunmasının, yalnızca

başvuranın

iddialarının

dayandığı

temellere

dair

bir

sonuca

varılmasını sağlamayacağını; aynı zamanda, AİHS'nin 38§1. maddesi (a)

uyarınca sorumlu Devlet'in ulaşması gereken uyum düzeyini yansıtmada

olumsuz sonuçlar doğuracağını hatırlatır (bkz Timurtaş-Türkiye Davası,

no:23531/94/66 ve 70, AİHM 2000-VI).

80. Bununla

birlikte,

AİHM

sözkonusu

davada

Kayral'ın

bulunmamasından hoşnutsuzluk duysa da, Hükümet'in tanığın katılımını

sağlayamamasının, AİHS'nin 38§1. maddesi (a) uyarınca Mahkemede

bulunma yükümlülüğünün ihlal edilmesi anlamına gelecek kadar ciddi

olmadığını belirtmiştir.

81. Sözlü kanıta ilişkin AİHM, detaylı biçimde incelendiğinde başvuranın

oğlu tarafından verilen ifadenin tatmin edici ve başvuranın Mardin Cumhuriyet

Başsavcısı ile birlikte yetkili makamlara sunduğu iddialarla tutarlı olduğu

kanısına varmıştır. Başvuranın oğlu; askerlerin köye gelmesi, köylüleri

biraraya toplaması ve daha sonra evleri tahrip etmesi hakkında detaylı bir

ifade vermiştir. Olaylar hakkında verdiği ifade, diğer tanık Hikmet İlhan'ın

söyledikleri ile büyük ölçüde örtüşmektedir; fakat İlhan askerlerin köye üçüncü

günde döndüklerini belirttiği halde başvuranın oğlu dört gün sonra

döndüklerim belirtmiştir. Başvuranın oğlu meyva bahçeleri ve üzüm bağlarının

30 Haziran 1992 tarihinde yakıldığını iddia ettiği halde, Hikmet İlhan bu olayın

diğer olaylardan bir yıl sonra 1999 senesinde gerçekleştiğini belirtmiştir.

82. AİHM, başvuranın oğlu ve diğer tanıkların kültürel geçmişlerinin,

tarihler ve diğer ayrıntıların (Özellikle sayısal ayrıntılar) kesinlikten yoksun

olmasını kaçınılmaz hale getirdiğinin farkındadır. Bu durumun, ifadelerin

inamlabilirliği ile çatıştığı kanısında değildir (bkz. Selçuk ve Asker/Türkiye

Davası, 24 Nisan 1998 kararı, Raporlar 1998-11, § 26).

83. AİHM, ayrıca sözkonusu olayların geçtiği tarihte Yardere

yakınlarındaki bir köyde yaşamakta olan Halit Çirik'in, başvuranın ifadesini

teyit ederek, köyden gelen silah seslerini duyması üzerinden birkaç gün

geçtikten sonra köylülerin Yardere Köyü'ne geldiğini belirttiğini gözlemlemiştir.

Çirik, meyva bahçelerinin daha sonraki bir tarihte yakıldığını da doğrulamıştır.

84. Jandarma subaylarının ifadelerine ilişkin, AİHM ilk olarak bu

tanıkların, güvenlik güçlerinin evleri yaktıklarına dair iddiaları sabit olarak

reddetmeye hazır olduklarını belirtmiştir. Bu tutum, aynı zamanda, iddiaları

yurtiçinde soruşturan jandarma tanıklarında da görülmektedir.

Yüzbaşı

Mehmet Göçmen'in ifadesi, bu hususta, vekillere başvuranın iddialarını,

bu iddialar hakkında sorgulanıp sorgulanmadığım hatırlayacak kadar ciddi

bulmadığını söylediği için, örnek teşkil etmektedir (yukarıdaki paragraf 57'e

bakınız).

85. Çavuş Kuşçu, 21 Nisan 1992 tarihinde Kaynak Mezrası'nda icra

edilen operasyondan haber olmadığını ve bu köye hiç gitmediğini

belirtirken; Uzmançavuş Değirmenci'nin vekillere 21 Nisan 1992 tarihinde

köyde icra ettiği operasyonda Çavuş Kuşçu'nün da görev aldığını söylemesi

dikkate değerdir (yukarıdaki paragraf 63 ve 64'e bakınız).

86. AİHM, ayrıca, sözkonusu olayların geçtiği tarihte başvuranın

köyü civarında görev yapmakta olan, Çavuş Kuşçu dışındaki tüm jandarma

tanıklarının, vekiller önünde, 21 Nisan 1992 tarihinde bir soruşturma açmak

için köye gitmiş olduklarını doğruladıklarını belirtmiştir (yukarıdaki paragraf 56,

60 ve 64'e bakınız). Aynı zamanda, soruşturmaya ilişkin raporların

hazırlandığını belirtmiştir (yukarıdaki paragraf 56, 60 ve 64'e bakınız).

Hükümet bu tür bir soruşturmanın açıldığını doğruladığı halde (yukarıdaki

paragraf 21'e bakınız), jandarma tanıkları tarafından bahsedilen dokümanların

nüshaları, Komisyon'a ya da AİHM'e sunulmamıştır. Daha önemlisi, Mardin İl

Jandarma Komutanlığı ve Mardin Cumhuriyet Başsavcısı sözkonusu tarihte

Kaynak Mezrası'nda böyle bir olayın gerçekleştiğini reddetmiştir (yukarıdaki

paragraf 37 ve 38'e bakınız).

87. Bu nedenle AİHM, Devlet organlarının dava olaylarına ilişkin çelişkili

bilgiler verdiği bir durumla karşı karşıya gelmiştir. Bu durum için hiçbir tatmin

edici açıklamada bulunulmamıştır. Bu kadar güçlü bir çelişkinin, Hükümet

tarafından belirtilen olayların inanılabilirliğini direkt olarak etkilediği ve

başvuranın görüşlerinin meşru olduğu sonucuna varılmasını haklı çıkardığı

kanaatindedir (yukarıda belirtilen Timurtaş kararına, § 66 bakınız).

88. Yardere Köyü sakinleri Davut Başer ve Cemil Dinler'in vekilleri

huzurunda verilen ifadelere ilişkin, AİHM her iki tanığın da, başvuranın

ailesinin Yardere Köyü'ne 1992 senesinde geldiğini doğruladığını belirtmiştir

(yukarıdaki paragraf 70 ve 72'e bakınız). Buna rağmen, Kaynak Mezrası'ndaki

evlerin tahrip edildiğini duymadıklarını ileri sürmüşlerdir ve Dinler bu iddiaların

"yalan" olduğunu ileri sürmüştür. Kaynak Mezrası'm ziyaret etmiş olduğunu ve

başvuranın evi olması muhtemel olan bir evin tahrip edildiğini gördüğünü

belirtmiştir (yukarıdaki paragraf 72'e bakınız).

89. AİHM ifadelerin, başvuranın iddialarını çürütecek derecede ikna edici

olmadığı kanaatindedir. Bu bağlamda ilk olarak, Başer ve Dinler'in 21 Nisan

1992 tarihinde Kaynak Mezrası'nda bulunmadıklarını iddia ettiklerini ve

sözkonusu tarihte köyde ne tür olayların gerçekleştiği hakkında direk

bilgilerinin olmadığım belirtmiştir. AİHM Dinler'in, Kaynak Mezrası'nı ziyareti

sırasında, bakmakta olduğu evin bir sahibi olmadığını düşündüğü halde bu

evin başvurana ait olduğunun farkına varmasını hayret verici bulmuştur

(yukarıdaki paragraf 72'e bakınız).

90. AİHM, müteakiben, yetkili makamlar tarafından kendilerim,

başvuranın iddialarının temelden yoksun olduğu sonucunu doğuran bulgulara

ulaştıracak bir soruşturma açılıp açılmadığım inceleyecektir.

91. Başvuranın, yetkili makamlara 7 Temmuz 1992 tarihli ifadesini

(yukarıdaki paragraf 24'e bakınız) sunması ve iddialarım iletmesi ihtilafa yol

açmamıştır. Hükümet tarafından sunulan tek sayfalık iki rapordan

anlaşıldığına göre, jandarma subayları tarafından iddialara ilişkin iki

soruşturma açılmıştır (yukarıdaki paragraf 29 ve 33'e bakınız).

92. İlk rapor (yukarıdaki paragraf 29'a bakınız) 14 Eylül 1992 tarihinde

dört jandarma tarafından Kaynak Mezrası'na yapılan bir ziyarete müteakiben

hazırlanmıştır. Raporu hazırlayan Çavuş Çalışkan, evlere ve ağaçlara zarar

verilmediği ve bu nedenle başvuranın iddialarının temelden yoksun olduğu

sonucuna varmıştır. Ancak, köy civarındaki diğer yerleşim birimlerinde oturan

kişiler sorgulanmamıştır. Askerlerin zarar görmemiş olduklarını belirttikleri

evlerin fotoğrafları çekilmemiştir. Daha önemlisi, bu raporu imzalayan dört

askerden biri olan, Ahmet Kurt operasyonda görev aldığı halde, raporda 21

Nisan 1992 tarihinde köyde askeri operasyon icra edildiğine değinilmemiştir.

Ayrıca, Çavuş Çalışkan komisyon vekillerine verdiği ifadesinde, soruşturması

sırasında Nisan ayında icra edilen askeri operasyonda görev alan personeli

sorgulamayı gerekli görmediğini belirtmiştir. Aynı şekilde, operasyonda görev

alan ve komisyon vekillerine ifade veren jandarma subaylarının mevcut

olduğunu iddia ettikleri tutanakları kontrol etmeyi de gerekli görmemiştir.

93. 14 Kasım 1994 tarihli ikinci rapor (yukarıdaki paragraf 33'e bakınız),

Mardin İl Jandarma Komutanlığı'ndaki dokümanlara değinmektedir. Raporda,

bu dokümanların ne hakkında olduğu belirtilmemiştir ve AİHM, yukarıda

bahsedilen 14 Eylül 1992 tarihli rapor dışında soruşturmaya ilişkin herhangi bir

dokümandan haberdar edilmemiştir. Ayrıca, soruşturma sırasında, raporu

hazırlayan Çavuş Celal Göl tarafından sorgulanan herhangi bir kişiden

bahsedilmemiştir. AİHM, bunun Çavuş Göl'ün vekillere verdiği ve köyü ziyaret

ederek köylüleri sorguladığım belirttiği ifadesi ile çeliştiği kanısına varmıştır.

94. AİHM, bu iki raporun, başvuranın güvenlik güçlerinin görevlerini

kötüye kullandıklarına dair iddialarının ciddi şekilde soruşturulmadığını ortaya

koyduğunu gözönünde bulundurmuştur. Ayrıca, bu soruşturmalar jandarma

subayları tarafından açılmıştır. AİHM, ilk olarak, sözkonusu soruşturma,

haklarında iddialar ortaya atılan güvenlik güçlerine mensup jandarma

subayları tarafından açıldığı için bağımsızlık koşulunu karşılayamayacağı

kararını vermiştir (yukarıda sözü edilen Yöyler Davası'na, § 74 bakınız).

95. Bu koşullarda, AİHM

edilemeyeceğini belirtmiştir.

bu raporların

kanıt

olarak

kabul

96. AİHM, ayrıca, adli bir makam tarafından başvuranın iddialarına dair

atılan ilk adımın, başvurunun sorumlu Hükümet'e havale edilmesinden

(yukarıdaki paragraf 30'a bakınız) iki ay sonra 24 Aralık 1993 tarihinde

başvuranın Mardin Cumhuriyet Başsavcısı tarafından sorgulanması olduğunu

gözlemlemiştir. Ancak, Cumhuriyet Savcısı'nın 28 Aralık 1993 tarihinde

soruşturma yetkisi olmadığına karar vererek dosyayı idari makamlara havale

etmesi nedeni ile bu adli soruşturma oldukça kısa süreli olmuştur. Cumhuriyet

Savcısı, 29 Aralık 1993 tarihinde Adalet Bakanlığı'na soruşturmanın devam

etmekte olduğunu bildirdiği halde (yukarıdaki paragraf 32'e bakınız), AİHM'e

soruşturmanın devam ettiğine dair hiçbir doküman sunulmamıştır.

97. Hükümet tarafından sunulan dokümanların ve tanıkların sözlü

ifadelerinin incelenmesi ışığında, AİHM Hükümet'in, başvuranın olaylar

hakkındaki

iddialarını çürütemediği kanısına varmıştır. Adli ya da idari

makamların, başvuranın 7 Temmuz 1992 tarihli ifadesinde yer alan ve 24

Aralık 1993 tarihinde Cumhuriyet Başsavcısı huzurunda tekrarlanan ciddi

nitelikteki iddialarını soruşturmak için önemli bir adım atmadığı kararını

vermiştir.

2. AİHM'nin Olaylar Hakkındaki Hüküm ve Kararı

98. AİHM, Konaklı Askeri Karakolu'na yapılan silahlı saldırıya

müteakiben (yukarıdaki paragraf 39'a bakınız), askerlerin 21 Nisan 1992

tarihinde başvuranın köyüne gittiğini ve başvuranın evini, içindekileri, meyva

bahçesini ve meşe ağaçlarını yaktığını tespit etmiştir.

99. Bu bulgulara dayanarak, AİHM, AİHS'nin maddeleri uyarınca

başvuranın şikayetlerini inceleme kararı vermiştir.

II. HÜKÜMET'İN İLK İTİRAZLARI

100. Hükümet, başvuran 24 Aralık 1993 tarihinde Mardin Cumhuriyet

Başsavcısı'na Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na başvurmadığım bildirdiği

için başvurusunun geçerli olmadığını belirtmiştir.

101. AİHM, ilk itirazın Komisyon tarafından değerlendirildiğini ve 30

Ağustos 1994 tarihinde reddedildiğini belirtmiştir (yukarıdaki paragraf 4'e

bakınız). AİHM, başvurunun tekrar incelenmesini gerekli görmemiştir.

102. Hükümet, başvuran yerel makamlar huzurunda AİHS maddelerinin

ihlaline dair şikayette bulunmadığı için, AİHS'nin 35§1. maddesi uyarınca iç

hukuk yollarını tüketmiş olarak kabul edilemeyeceğini belirtmiştir. Hükümet,

Türk Hukuk Sistemi'ndeki idari ve hukuki yolların ve ceza hukuku usullerinin

erişilebilirliğine dikkat çekmiştir. Bu sistemin uygulanması, başvuranın bu

yollara başvurmasını sağlamak için girişimde bulunmayan İnsan Hakları

Derneği tarafından engellenmiştir.

Devlet makamlarının şahsi mülkü tahrip ettiği durumlarda Devlet'in

tazminat ödemekle yükümlü olacağını tespit eden idari mahkemeler tarafından

karara bağlanan birçok dava bulunmaktadır. Geçmişte AİHM'de bu tür

davalara bakılmıştır (16 Eylül 1996 tarihli karar, Akdıvar ve Diğerleri/Türkiye

Davası'na ve Hüküm ve Karar Raporları'na 1996-IV, sayfa 1207, § 57 bakınız)

ve sözkonusu davalar sırasında benzer kararlar verilmiştir.

103. AİHM, Komisyon'un sözkonusu davanın kabul edilebilirliğine dair

kararından önce, Hükümet'in başvurunun, iç hukuk yollan tüketilmediği için

reddedilmesini talep etmediğini belirtmiştir (17 Ekim 1994 tarihli kabul

edilebilirlik kararına bakınız). Bu nedenle, AİHM huzurunda başvurunun kabul

edilebilirliğine itiraz etme hakkından men edilmiştir (bkz 23 Mart 1995 tarihli

(ilk itirazlar) the Loizidou/Türkiye Davası, A Serisi no. 310, sayfa 19, §44).

III. AİHS'NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

104. Başvuran, evinin tahrip edildiği ve ailesinin köyden ayrılmak

zorunda bırakıldığı koşullara değinerek, AİHS'nin, aşağıda belirtilen 3.

maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir:

"Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kinci ceza veya işlemlere

tabi tutulamaz."

105. Hükümet, bu şikayetin temelden yoksun olduğunu belirtmiştir.

106. AİHM, AİHS'nin 3. maddesinin demokratik bir toplum için gerekli

temel değerlerden birine değindiğini hatırlatmıştır. Kötü muamelenin, 3.

madde kapsamında yer alabilmesi için belirli bir seviyenin üzerinde şiddet

içermesi gerekir. Bu seviyenin tespiti görecelidir: muamelenin süresi, fiziksel

ve/veya ruhsal etkileri ve bazı durumlarda, mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık

durumu gibi dava koşullarına bağlıdır (yukarıda sözü edilen Selçuk ve Asker

Davası, sayfa 909, §§ 75-76'ya bakınız).

107. AİHM, başvuranın evinin yakılmasının, onu ve ailesini sığınak ve

destekten yoksun bıraktığını ve onları, kendileri ve arkadaşlarının

yaşadığı yeri terketme mecburiyetinde bıraktığını belirtmiştir.

108. AİHM, başvuranın ailesinin çektiği sıkıntının yamsıra

evinin ve

içindekilerin tahrip edilmesinin, 3. madde uyarınca, güvenlik güçlerinin

hareketlerinin insanlık dışı muamele olarak nitelendirilebilmesine yetecek

seviyede sıkıntı çekmesine yol açtığı kanaatindedir.

109. AİHM, AİHS'nin 3. maddesinin ihlal edildiği kanısına varmıştır.

IV. AİHS'NİN 8.MADDESİNİN VE

1.MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

1

NO'LU PROTOKOL'ÜN

110. Başvuran, evinin ve içindekilerin kasıtlı olarak tahrip edildiğinden

şikayetçi olmuştur. Başvuranın şikayeti, AİHS'nin aşağıda belirtilen 8.

maddesine:

"1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı

gösterilmesi hakkına sahiptir.

2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak

ulusal güvenlik, kamu emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin

korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya

başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda,

zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu

olabilir."

ve l No'lu ProtokoFün aşağıda belirtilen 1. maddesine dayanmaktadır:

"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı

gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı

sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel

ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak

kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para

cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama

konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez."

111. Hükümet, başvuranın şikayetlerinin dayandığı somut temelleri

reddetmiş ve iddialarının temelden yoksun olduğunu ileri sürmüştür.

112. AİHM, güvenlik güçlerinin başvuranın evini ve içindekileri kasıtlı

olarak tahrip ettiğini ve ailesini köyü terketmeye zorladığını tespit etmiştir. Bu

hareket, 3. maddenin ihlaline yol açmakla birlikte başvuranın özel hayatı ve

aile hayatına, evi ve eşyalarına saygı duyulması hakkına affolunamaz ve

hakkaniyete uygun olmayan şekilde müdahale edildiğinin göstergesidir (bkz

Menteş ve Diğerleri/Türkiye Davası, 28 Kasım 1997 tarihli karar, Raporlar

1997-VIII, sayfa 2711, § 73, ve Dulaş/Türkiye Davası, no. 25801/94, § 60,30

Ocak 2001).

113. AİHM, sonuç olarak, AİHS'nin 8. maddesi ve l No'lu Protokol'ün 1.

maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

V. AİHS'NİN 6. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

114. Başvuran, güvenlik güçleri tarafından evinin ve içindekilerin tahrip

edilmesine itiraz etmesini ve yurttaşlık haklarını savunmak için mahkemeye

başvurmasını sağlayacak iç hukuk yollarından mahrum bırakıldığına dair

şikayette bulunmuştur. Başvuranın şikayeti, AİHS'nin aşağıda belirtilen 6.

maddesine:

"Herkes, ... medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar ... konusunda karar

verecek olan, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

davasının ... hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına

sahiptir."

ve 13. maddesine dayanmaktadır:

"Bu Sözleşme'de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi

görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, ulusal

bir makama etkili bir başvuru yapabilme hakkına sahiptir."

A. AİHS'nin 6/1. Maddesi

115. Başvuran, yurttaşlık haklarım savunmak için mahkemeye başvurma

hakkından, yetkili makamların iddialarına dair etkin bir soruşturma açmaması

nedeniyle mahrum bırakıldığını belirtmiştir. Bu tür bir soruşturma olmaksızın,

hukuki davalarda tazminat alma şansının olmadığı kanaatindedir.

116. Hükümet, başvuran iç hukukta erişilebilir yollara başvurmadığı

için bu maddenin ihlal edilmemiş olduğunu ileri sürmüştür.

117. AİHM, başvuranın hukuk mahkemeleri huzurunda dava açmadığım

belirtmiştir. Bu nedenle, başvuranın işlemleri başlatmış olması durumunda bile

yerel mahkemelerin başvuranın iddialarını karara bağlayıp bağlamayacağını

belirlemek mümkün değildir. AÎHM, başvuranın şikayetinin, evinin ve

içindekilerin güvenlik güçlerince kasıtlı olarak tahrip edilmesine dair etkin bir

soruşturma açılmaması ve bu tür bir soruşturma açılmış olsaydı tazminat

almasını sağlayacak hukuki yollara başvurmasının mümkün olacağı ile ilgili

olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle, AİHM şikayeti, AİHS maddelerinin ihlal

edilmesi durumunda Devlet'e etkin bir hukuk yolu sağlama yükümlülüğü

getiren 13. madde uyarınca inceleyecektir (yukarıda söz edilen Selçuk ve

Asker Davası'na, sayfa 912, § 92 bakınız).

AİHM, bu nedenle, AİHS'nin 6§1. maddesinin ihlal edilip edilmediğini

tespit etmeyi gerekli görmemektedir.

B. AİHS'nin 13. Maddesi

118. Başvuran, güneydoğu Türkiye'de AİHS maddelerinin ihlal

edilmesine ilişkin şikayetlerine dair etkin hukuk yollarının olmadığını

belirtmiştir.

119. Hükümet,

başvuranın

mevcut

etkin

hukuk

yollarından

yararlanmadığını ileri sürmüştür.

120. AİHM, AİHS'nin 13. maddesinin, ulusal düzeyde, AİHS hak ve

hürriyetlerinin esaslarını teyit edecek hukuk yollarının erişilebilirliğim, yerel

hukukta ne şekilde koruma altına alındığına bakmaksızın garanti ettiğini

hatırlatır. Bu nedenle Akit Devletler'e AİHS yükümlülüklerine uyma usullerine

göre bir takım yetkiler verildiği halde, 13. madde AİHS uyarınca "savunulabilir

bir şikayet'in esaslarına değinecek hukuk yollarının sağlanması ve gereğinin

yapılmasını zorunlu kılar. 13. madde bağlamındaki yükümlülüklerin kapsamı,

AİHS uyarınca başvuranın şikayetlerinin niteliğine bağlı değişiklik gösterir.

Bununla beraber, 13. madde bağlamındaki hukuki yollar; pratikte ve kanuna

uygun olarak, özellikle de uygulanmasının, sorumlu Devlet makamlarının

fiilleri ve ihmalleri nedeniyle hakkaniyete uygun olmayan şekilde

engellenmemesi için "etkin" olmalıdır (yukarıda söz edilen Dulaş Davası'na, §

65 bakınız).

121. Kişinin evinin ve içindekilerin Devlet makamları tarafından kasti

olarak tahrip edildiğine dair şikayette bulunulması durumunda, 13.

madde;

makul

bir tazminat ödenmesinin yanı sıra, tahripten sorumlu

makamların tespiti ve cezalandırılmasını ve şikayetçinin soruşturma

prosedürüne erişebilmesini sağlayacak kapsamlı ve etkin bir soruşturmayı

gerekli kılar (yukarıda söz edilen Menteş ve Diğerleri Davası'na, sayfa 2715-

16, §89 bakınız).

122. AİHM, başvuranın evinin ve içindekilerin, AİHS'nin 3. ve 8.

maddeleri ve 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesini ihlal edecek şekilde tahrip

edildiğini tespit etmiş olduğunu belirtmiştir. Bu bakımdan başvuranın

şikayetlerinin 13. madde uyarınca "savunulabilir" olduğu kanısına varılmıştır

(27 Nisan 1988 tarihli Böyle ve Rice/İngiltere Davası, A Serisi no. 131, sayfa

23, § 52, ve yukarıda söz edilen Dulaş Davası'na, § 67 bakınız).

123. AİHM, güvenlik güçlerinin katılımıyla gerçekleştirildiği iddia edilen

kanuna aykırı fiillere dair ceza hukuku uygulamasının, 1990ların ilk yarısında

güneydoğu Türkiye'de bir takım özel koşullan açığa çıkardığı ve bu bölgede

yürürlükte olan soruşturma sisteminde bulunan eksikliklerin, o dönemde ceza

hukuku'nün sağladığı korumanın etkinliğini azalttığı kanısına varmıştır. Bu

uygulama; AİHS uyarınca garanti altına alınan temel hak ve özgürlükler

hususunda hukukun üstünlüğü ilkesi ile uyuşmayan fiillerine dair güvenlik

güçleri mensuplarının sorumluluktan yoksun olmasına izin vermiş ve teşvik

etmiştir (bkz Bilgin/Türkiye Davası, no. 23819/94, §119, 16 Kasım 2000).

124. Davanın özel şartları hususunda, AİHM 7 Temmuz 1992 tarihinde

iddialarını yetkili makamlar huzurunda sunan başvuranın, 24 Aralık 1993

tarihinde ilk olarak Mardin Cumhuriyet Başsavcısı tarafından sorgulandığını

belirtmiştir. İddiaların ciddiyeti hususunda, AİHM Cumhuriyet Savcısı'nın olaya

ışık tutacak kanıtları toplamak ve kayda geçirmekle yükümlü

olduğu

kanaatindedir. Olayı geçtiği yerde incelemek, tanık olan köylüleri

sorgulayarak olayların nasıl gerçekleştiğini tespit etmek ve olaya karıştığı

iddia edilen güvenlik güçleri mensuplarını sorgulamak için girişimde

bulunulmamıştır. Sonuç olarak AİHM, bu unsurların, soruşturmanın

sözkonusu kısmının güvenilirliği ve kesinliği hususunda önemli eksiklikleri

ortaya çıkardığı kanısına varmıştır.

125. Ayrıca, AİHM, 28 Aralık 1993 tarihinde Mardin Cumhuriyet

Başsavcısı'nın, güvenlik güçleri aleyhinde ileri sürülen iddiaları soruşturmaya

yetkisi olmadığına kararvermiş ve dosyayı Mardin İl İdari Heyeti'ne havale

etmiştir. Hükümet, Mardin İl İdari Heyeti tarafından soruşturmanın takibine

ilişkin varılan sonuçlar hakkında bilgi vermemiştir.

126. Yukarıda belirtilenler ışığında, AİHM yetkili makamların, başvuranın

iddialarına ilişkin kapsamlı ve etkin bir soruşturma açmadığı ve başvuranın,

tazminat talebini de kapsayan mevcut hukuk yollarına erişmesinin engellendiği

kanısına varmıştır.

127. Bu nedenle, AİHS'nin 13. maddesinin ihlal edildiğine karar verilmiştir.

VI. AİHS'NİN 3, 6, 8 VE 13. MADDELERİ VE l NO'LU PROTOKOL'ÜN

1. MADDESİ İLE AİHS'NİN 14. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

128. Başvuran; Kürt kökenli olması nedeniyle, AİHS'nin 3, 6, 8 ve 13.

maddeleri ve 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi ile AİHS'nin 14. maddesini ihlal

edecek şekilde ayrımcılığa maruz kaldığını iddia etmiştir. 14. madde aşağıda

belirtilmiştir:

"Bu Sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil,

din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa

mensupluk, servet, doğum veya herhangi başka bir durum bakımından hiçbir

ayırımcılık yapılmadan sağlanır."

129. Başvuran, evinin ve içindekilerin tahrip edilmesinin, ulusal azınlık

mensubu olması nedeniyle ayrımcılık yaratan resmi politikaların sonucu

olduğunu iddia etmiştir.

130. AİHM,

başvuranın iddialarını

sunulan kanıtlar ışığında

değerlendirmiştir. İddiaların temelden yoksun olduğu kanaatindedir. Bu

nedenle, AİHS'nin 14. maddesinin ihlal edilmediği kanısına varmıştır.

VII. AİHS'NİN 18. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

131. Başvuran, şikayette bulunduğu müdahale ve kısıtlamaların AİHS ile

uyuşmayan amaçlarla getirildiğini iddia etmiştir. AİHS'nin aşağıda belirtilen 18.

maddesinin ihlal edildiğine dair şikayette bulunmuştur:

"Bu Sözleşmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen

sınırlamalar ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir."

132. Yukarıda

belirtilenler

gözönüne

alındığında,

AİHM

bu

şikayeti ayrıca değerlendirmeyi gerekli görmemiştir.

VIII. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

133. AİHS'nin 41. maddesi aşağıda belirtilmiştir:

"Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollannın ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa,

Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın

tatminine hükmeder."

A. Maddi Zararlar

134. Başvuran;

evinin,

eşyalarının,

hayvanlarının,

ağaçlarının

tahrip edilmesi, oturacak yeni bir yer bulmak için yaptığı masraflar ve gelir

kaybı nedeniyle uğradığı maddi zarara karşılık toplam 309,544.35 Sterlin

(İngiliz Sterlini) talep etmiştir.

135. Hükümet, başvuru temelden yoksun olduğu ve iç hukuk yollan

tüketilmediği için başvurana tazminat ödenmemesi gerektiğini belirtmiştir. Her

durumda, iddialar aşırıdır ve gerekli detaylarla desteklenmemiştir.

136. Başvuranın evinin ve içindekilerin, güvenlik güçleri tarafından tahrip

edildiğinin tespit edilmesine müteakip, AİHM başvuranın uğradığı maddi

zarara karşılık tazminat verilmesinin gerekli olduğu kararım vermiştir. Ancak,

başvuran iddialarını, kaybettiği malların miktar ve değerine ilişkin herhangi bir

yazılı dokümanla desteklemediği için, AİHM miktarlara ilişkin belirlediği

değerin adil temellere dayanarak ödenmesini sağlayacaktır.

1. Ev ve Ek Binalar

137. Başvuran evi, ambarı ve ahırları için tazminat talep etmiştir.

Başvuran bu mallarına toplam 6,501 İngiliz Sterlini değer biçmiştir.

138. AİHM, bu meblağı makul bularak, başvurana tahrip edilen mallarına

karşılık 9,500 Euro tazminat verilmesine karar vermiştir.

2. Diğer Mallar

139. Başvuran gardrop, buzdolabı, televizyon ve video gibi ev eşyalarının

tahrip edilmesine karşılık 740.11 İngiliz Sterlini talep etmiştir.

140. AİHM,

bu meblağı makul bularak, başvurana tahrip edilen

eşyalarına karşılık 1,100 Euro tazminat verilmesine karar vermiştir.

3. Toprak ve Meyva Bahçeleri

141. Başvuran, askerler tarafından yakılan ağaçlarına karşılık toplam

230,293.81 İngiliz Sterlini talep etmiştir. Tahrip edildiği için tazminat talep

edilen alan; 371 hektar

meyva bahçesi, 0.23 hektar üzüm bağı; 5,000 asma; 700 kayısı ağacı,

120 şeftali ağacı; 500 badem ağacı; 460 erik ağacı ve 700 incir ağacım

kapsamaktadır.

142. Başvuranın ağaçlar hakkındaki talebine ilişkin tarafsız ve kesin

kanıtlar olmadığı halde AİHM adil temellere dayanarak, başvurana 6,000 Euro

tazminat verilmesine karar vermiştir.

4. Hayvanlar

143. Başvuran hayvanlarının telef edilmesi karşılığında toplam 2,970.13

İngiliz Sterlini talep etmiştir. Hayvanlar; iki inek; iki öküz; bir eşek ve bir katır;

on koyun; on beş kuzu; kırk keçi; üç oğlak; iki hindi ve yirmi tavuğu

kapsamaktadır.

144. AİHM, bu meblağı makul bularak, başvurana telef edilen

hayvanlarına karşılık 4,400 Euro tazminat verilmesine karar vermiştir.

5. Gelir Kaybı

145. Başvuran tarımcılıktan elde ettiği gelirin kaybına ilişkin 36,509.40

İngiliz Sterlini tazminat talep etmiştir.

146. AİHM, başvuranın evini ve köyünü terketmeye zorlandığı için gelir

kaybına uğradığı kanaatindedir. Başvuranın sahip olduğu topraktan elde ettiği

gelire ilişkin tarafsız ve kesin kanıtlar olmadığı halde AİHM hakkaniyete uygun

olarak, başvurana bu başlık altında 6,000 Euro tazminat verilmesine karar

vermiştir.

6. Diğer Barınma Olanakları

147. Başvuran 1993 yılından beri ödediği kira bedeline karşılık 32,529.58

İngiliz Sterlini talep etmiştir.

148. Başvuranın iddiasının bu kısmına dair kanıt olmadığı halde, AİHM

hakkaniyete uygun olarak, başvuranın ve ailesinin barınma masraflarına

karşılık 6,500 Euro tazminat verilmesine karar vermiştir.

7. Özet

149. Sonuç olarak, AİHM başvuranın mirasçısına, uğradığı maddi zarara

karşılık, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına çevrilecek

toplam 33,500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

B. Manevi Zararlar

150. Başvuran uğradığı manevi zarara karşılık 20,000 İngiliz Sterlini talep

etmiştir. Ayrıca, AİHS tarafından belirlenen haklarının devam eden ihlaline

karşılık 30,000 İngiliz Sterlini talep etmiştir.

151. Hükümet, başvuranın haklarının ihlal edilmediğini ileri sürerek,

manevi zararlara karşılık talep edilen tazminatın ödenmemesi gerektiğim

belirtmiştir.

152. AİHM, başvuranın evinin kasıtlı olarak tahrip edilmesi ve müteakiben

Kaynak Mezrası'na geri gönderilmesine dair AİHS'nin 3, 8 ve 13. maddeleri ve

1 No'lu Protokol’ün 1. maddesine ilişkin tespit ettiği ihlallerin ciddiyetini

gözönüne alarak, uğradığı manevi zarara karşılık başvurana tazminat

ödenmesi gerektiği kararını vermiştir.

153. Sonuç olarak, AİHM başvuranın mirasçısına, uğradığı manevi

zarara karşılık, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına

çevrilecek toplam 14,500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Masraflar ve Harcamalar

154. Sonuç olarak, başvuran masraflarının bir listesini sunarak,

masraf ve harcamalarına karşılık toplam 9,507.30 Euro talep etmiştir. Bu

talepler:

(a) İngiltere'de görevim ifa etmekte olan avukatların ücretleri için 7,535

İngiliz Sterlini;

(b) Türkiye'de görevini ifa etmekte olan avukatların ücretleri için 900

İngiliz Sterlini;

(c) İngiltere'de görevini ifa etmekte olan avukatların açtığı idari masraflar

için 77.30 İngiliz Sterlini;

(d) Türkiye'de görevini ifa etmekte olan avukatların açtığı idari masraflar

için 560 İngiliz Sterlini; ve

(e) Tercüme ve çeviri masrafları için 435 İngiliz Sterlini'ni kapsamaktadır.

Başvuran, ayrıca masraflarının bir listesini sunarak, Kürt İnsan Hakları

Projesi'nin

(KİHP) neden olduğu masraf ve harcamalar için toplam 2,228.15 Euro

talep etmiştir. Bu talepler:

(a) KİHP'nin açtığı idari masraflar için 455 İngiliz Sterlini;

(b) KİHP tarafından yürütülen çeviri masrafları için 1,350 İngiliz Sterlini;

(c) Tanık dinleme duruşmaları sırasında tanıkların açtığı masraflar için

423.15 İngiliz Sterlini'ni kapsamaktadır.

155. Hükümet, AİHM'nin Türk avukatlara ödenen ücretleri yerel vergilere

göre belirlerken, yabancı avukatlara ödenmesi için yüksek ücret ve değerler

belirlemesinin uygun olmadığını ileri sürmüştür. Ayrıca, AİHM'den KİHP'e

masraf ve harcamalar için hiçbir ödeme yapmamasını talep etmiştir.

156. AİHM sözkonusu davanın, Ankara'da bulunan tanıklardan ifade

alınarak ayrıntılı bir soruşturma açılmasını gerektiren karmaşık maddi ve

hukuki meseleleri kapsadığını belirtmiştir. Ancak, masraf ve harcama

listesinde belirtildiği gibi, KİHP tarafından yürütülen işlemler, görevini İngiltere

ve Türkiye'de ifa etmekte olan avukatların yürüttüğü işlemlerin tekrarından

öteye geçmemiş gibi göründüğü için AİHM, KİHP'nin idari masrafları ve

ücretleri için talep edilen miktarın gerekli ve makul olmadığı kanaatindedir.

Ayrıca, KİHP tarafından, tanık dinleme duruşmaları katılan tanıklar için

yapıldığı iddia edilen harcamalara ilişkin, AİHM bu masrafların Avrupa

Konseyi tarafından karşılandığını belirtmiştir.

157. AİHM, hakkaniyete uygun olarak ve başvuran tarafından ileri sürülen

iddiaları ayrıntıları ile gözönünde tutarak, başvurana, adil tazmin talebinde

belirtildiği gibi, İngiliz Sterlini'ne çevrilecek ve başvuranın

temsilcilerinin

İngiltere'deki banka hesaplarına yatırılacak, tahakkuk edecek katma değer

vergisi hariç ve Avrupa Konseyi'nden adli yardım olarak kabul edilen 2,652

Euro çıkarılarak toplam 15,000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiştir.

D. Gecikme Faizi

158. AİHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası'nın uyguladığı faiz

oranına üç puan eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına göre ödenmesini

uygun bulmuştur.

YUKARIDAKİ NEDENLERDEN DOLAYI AİHM;

1. Oybirliği ile Hükümet'in ilk itirazlarının reddine;

2. Oybirliği ile AİHS'nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Oybirliği ile AİHS'nin 8. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Oybirliği ile AİHS'ye ek 1 No'lu Protokol'ün l. maddesinin ihlal

edildiğine;

5. Oybirliği ile AİHS'nin 6§1. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin

belirlenmesinin gerekli olduğuna;

6. Oybirliği ile AİHS'nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

7. İkiye beş oyla AİHS'ye ek l No'lu Protokol'ün 1. maddesi ve AİHS'nin

3, 6, 8, ve 13. maddeleriyle birlikte 14. maddesinin ihlal edilmediğine;

8. Oybirliği ile şikayeti AİHS'nin 18. maddesi uyarınca değerlendirmek

gerekmediğine;

9. Oybirliği ile

(a) sorumlu Devlet'in, başvuranın mirasçısına, AİHS'nin 44§2. maddesi

uyarınca kararın kesinlik kazandığı tarihten itibaren üç ay içerisinde,

ödenebilecek her tür vergiden muaf aşağıda belirtilen miktarları ödemesine:

(i) maddi zararlar için, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden

Türk Lirasına çevrilecek ve başvuranın mameleki lehine, başvuranın

oğlunun Türkiye'deki banka hesabına yatırılacak 33,500 Euro (otuz üç

bin beş yüz Euro);

(ii) manevi zararlar için, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden

Türk Lirası'na çevrilecek ve başvuranın mameleki lehine, başvuranın

oğlunun Türkiye'deki banka hesabına yatırılacak 14,500 Euro (on dört

bin beş yüz Euro);

(iii) masraf ve harcamalar için, tahakkuk edecek katma değer

vergisi hariç ve adli yardım olarak verilen 2,652 Euro çıkarılarak, ödeme

tarihinde geçerli olan kur üzerinden İngiliz Sterlini'ne çevrilecek ve

başvuranın avukatının İngiltere'deki Sterlin hesabına yatırılacak 15,000

Euro (on beş bin Euro);

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar,

Avrupa Merkez Bankası'nın gecikme süresince uyguladığı faiz oranına üç

puan eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına göre yukarıda belirtilen

miktarlarda ödenecek basit faiz;

10. Oybirliği ile başvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış olup AİHM İç Tüzüğü'nün 77.

maddesinin 2. paragrafı gereğince 9 Kasım 2004 tarihinde yazılı olarak tebliğ

edilmiştir.

T.L. EARLY

J.-P. COSTA

Bölüm Sekreteri Yardımcısı

Başkan

AİHS'nin 45. maddesinin 2. paragrafı ve AİHM İç Tüzüğü'nün 74.

maddesinin 2. paragrafı gereği, L. Loucaides ve A. Mularoni'nin aşağıda

belirtilen görüşleri, bu karara eklenmiştir.

YARGIÇ LOUCAIDES'İN KISMİ MUHALEFET ŞERHİ

Bu davada çoğunluğun kabul ettiği AİHS'nin 14. maddesinin ihlal

edilmediği tespitine katılmam mümkün değildir. Gerçekleri inceledikten sonra,

kararda yazıldığı gibi başvuranın mülkünün tamamen tahrip edilmesi ve

ailesinin köyden edilmesi için, başvuranın Kürt kökenli olması gerçeğinden

başka bir gerekçenin izahatını bulamadım. Başvuran tarafından şikayette

bulunulan olaylara ve AİHS'nin 3, 8 ve 13. maddeleri ile 1 No'lu Protokol'ün 1.

maddesinin ihlaline yol açan askeri operasyonunun niteliği ve içeriği, Kürt

kökenli bir örgüt olan PKK aktivitelerine ilişkin sorumlu Hükümet'in izlediği

politika ile gerçekten ilişkilidir. Hükümet, 2 Nisan 1992 tarihinde gece 1.00'da

PKK üyeleri tarafından Konaklı Askeri Karakolu'na silahlı saldırı

düzenlendiğini belirten askeri raporların nüshalarını sunmuştur. AİHM, Konaklı

Askeri Karakolu'na yapılan silahlı saldırıyı müteakiben jandarmaların 21 Nisan

1992 tarihinde başvuranın köyüne gittiklerin, ailesinin evini ve içindekileri,

daha sonra da meyva bahçelerini ve meşe ağaçlarını yaktıklarını tespit

etmiştir.

Hükümet, başvuranın mallarının tahrip edildiği köy Kaynak'ta, burada

yaşayan aile üyelerinden birine ait, içerisinde silahların bulunduğu bir

gizlenme yeri olduğunu ileri sürmüştür. Hükümet, bu silahların adam

öldürmede kullanıldığı ve gizlenme yerinin ortaya çıkarılmasının terörist örgüt

(PKK) ve aile arasındaki iş birliğinin bir göstergesi olduğu kanaatindedir.

Ancak, Hükümet'in, ailenin köyde kalmasını zorlaştıran durumun muhtemelen

silahları güvenlik güçlerine teslim ettikleri için PKK'nın yapacağı baskılardan

korkmaları olduğuna dair iddiası AİHM tarafından kabul edilmemiştir ve bu

iddia hiçbir durumda, AİHM bulguları ile tespit edildiği gibi başvuranın

mallarının güvenlik güçlerince tahrip edilme nedenini açıklayamaz. Bu şartlar

altında, söz konusu tahribin sebebinin, başvuranın Kürt kökenli olması ve

evinin tahrip edilmesinin; köyde düzenlenen, sorumlu Hükümet'in mesul

tutulduğu AİHS şartlarının ihlaliyle sonuçlanan askeri operasyonun genel

amacının bir parçası olduğu sonucuna varmak makul olacaktır. Bu hususta,

davanın, güvenlik güçleri mensupları tarafından sözkonusu davadakilerle

dikkate değer biçimde benzerlik taşıyan (Kürtlere ait evlerin yakılması ya da

1

tahrip edilmesi) ; amaçları, nedenleri, yöntemleri ve sonuçlarıyla aynı

operasyon usulleri (modus operandi) kullanılarak icra edilen operasyonlar

sonucu AİHM'nin Kürt kökenli vatandaşların haklarının ihlal edildiğini ortaya

çıkardığı Türkiye aleyhindeki ilk dava olmamasını konuyla son derece alakalı

bulduğumu belirtmeliyim (c.f. Nachova ve Diğerleri/Bulgaristan, no: 43577/98

ve 43579/98, § 173, AİHM 2004-...).

¹1 Akdıvar/Tükiye (no. 21893/93, 16 Eylül 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1996-IV), Menteş/Türktye (no.

23186/94, 28 Kasım 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-VIII), Selçuk ve Asker/Türkiye (no. 23184/94 ve 23185/94, 24

Kasım 1998 tarihli karar, Raporlar 1998-II), Bilgin/Türkiye (no. 23819/94, 16 Kasım 2000), Dulaş/Türkiye (no.

25801/94, 30 Ocak 2001), Orhan/Türkiye (no. 25656/94, 18 Haziran 2002), Yöyler/Türkiye (no. 26973/95, 24

Temmuz 2003), Ayder ve Diğerleri/Türkiye (no. 23656/94, 8 Ocak 2004), Özkan ve Diğerleri/Türkiye (no. 21689/93, 6

Nisan 2004), Ahun/Türkiye (no. 24561/94, 1 Haziran 2004).

Ayrıca, başvuranın güvenlik güçlerinin görevlerini kötüye kullandıklarına

dair iddialarına ilişkin ciddi ve anlamlı bir soruşturma yapılmadığım ve

Hükümet'in başvuranın olaylar hakkındaki görüşlerinin aksini ispat

edemediğini gözönünde tuttum. Adli ve idari makamlar, başvuranın 7 Temmuz

1992 tarihli dilekçesinde ileri sürdüğü çok ciddi iddiaları soruşturmak için

önemli bir adım atmamıştır.

Nachova ve Diğerleri/Bulgaristan kararında görüldüğü gibi (op.cit. § 169)

"...AİHM; yetkili makamların, şiddet olaylarım içeren soruşturmalarda,

Devlet makamları tarafından verilen yetkilere dayanarak soruşturma yollarım

izlemedikleri ve ayrımcılıkla ilgili muhtemel kanıtları gözardı ettikleri

durumlarda, AİHS'nin 14. maddesi uyarınca şikayetleri incelerken, olumsuz

sonuçlara varabileceğini ya da daha önce kanıtlarla ilgili zorluklar içeren

durumlarda yapıldığı gibi kanıtlama yükümlülüğünü sorumlu Devlet'e

yükleyebileceğini gözönünde bulundurur ( bkz Salman/Türkiye [BD], no.

21986/93, § 97, AİHM 2000-VII, Selmouni/Fransa [BD], no. 25803/94, § 87,

AİHM 1999-V ve Conka/Belçika, no. 51564/99, § 61, AİHM 2002-1)."

Aynı kararda ayrıca aşağıda belirtilenlere değinilmiştir:

"Muhakkak, ırksal motivasyonu kanıtlamak pratik olarak son derece zor

olacaktır. Sorumlu Devlet'in şiddet olaylarını içeren olası ırkçı hareketleri

araştırma yükümlülüğü en büyük çabayı gösterme yükümlülüğüdür ve mutlak

değildir (bkz, mutatis, mutandis, Shanaghan/İngiltere, no. 37715/97, § 90,

AİHM 2001-III, soruşturmaya dair genel yükümlülüğe ilişkin aynı ilkeyi belirler).

Yetkili makamlar; bu şartlar altında ırkçı eğilimli şiddetin göstergesi olabilecek

şüpheli olayları gözardı etmeden kanıtları toplamak ve saklamak, gerçeği

açığa çıkaracak tüm pratik yollan araştırmak ve gerekçeli, tarafsız ve objektif

kararlar almak için makul olanı yapmalıdır... (paragraf 159)"

Talep edilmiş kanıt standardına ilişkin aşağıda belirtilenlere değinilmiştir:

"AİHM birçok davada, uyguladığı kanıt standardının 'makul şüphenin ötesinde kanıt'

standardı olduğu kararını vermiştir, fakat bu ilkenin ceza duruşmalarında olduğu gibi

yüksek dereceli olasılık gerektirdiği şeklinde yorumlanmaması gerektiğini açıklığa

kavuşturmuştur. Kanıtın; yeterli derecede güçlü, açık ve makul varsayımların ya da

aksi ispat olunmamış benzer maddi karinelerin bir arada bulunmasından

kaynaklanabileceği kanısına varmıştır. İhlal edilen asli hakkın niteliğini ve ilgili

kanıtlara ilişkin zorluklan gözönüne alarak değişkenliğe müsaade etmek AİHM'nin

uygulaması olmuştur. Kanıtlara ilişkin değişmez kurallar belirleme tekliflerini

reddetmiş ve kanıtların serbest tahakkuku ilkesine bağlı kalmıştır. AİHM ayrıca

görevinin, ceza kanunu uyarınca suçlar üzerine değil, uluslararası hukuk uyarınca

Devlet sorumluluğu üzerine karar vermek olduğunu kabul etmiştir. Kanıt ve ispat

konularına yaklaşımında, Sözleşmeci Devlet'in asli bir hakkı ihlal ettiğine dair karar

vermenin ciddi bir mesele olduğunu gözardı etmeden, AİHS'nin 19. maddesi

uyarınca "Yüksek Sözleşmeci Taraflarca üstlenilen taahhütlerin ifasını garanti etme"

görevine bağlı kalacaktır ( bkz, diğerleri arasında, devamda belirtilen kararlar:

İrlanda/İngiltere, 18 Ocak 1978 tarihli karar, A Serisi no. 25, sayfa 64-65, § 161;

Ribitsch/Avusturya, 4 Aralık 1995 tarihli karar, A Serisi no. 336, sayfa 24, § 32;

Tanlı/Türkiye, no. 26129/95, §§ 109-11, AİHM 2001-III; Aktaş/Türkiye, no. 24351/94,

§ 272, AİHM 2003-V (özetler)), (paragraf 166)".

Bu fırsatı, sözkonusu davada olduğu gibi insan haklannın ihlali

hususunda yürütülen adli takibatlar için gereken kanıt ilkeleriyle ilgili

yaklaşımımı yinelemek için kullanıyorum². "Makul şüphenin ötesinde" kanıt

standardının kaynağım, Amerikan Hukuk Sistemi'nde (Common Law) ceza

²"Standards of Proof in Proceedings under the European Convention on Human Rights" (Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi uyarınca Davalarda Kullanılan Kanıt Standartları) hususunda görüşlerimin tam bir izahı için

bkz.Loucaides, Essays on the Developing Law of Human Rights (Gelişmekte Olan İnsan Hakları Kanunu Üzerine

Denemeler, 1995, Martinus Nijhoff Yayınevi, Dordrecht/Boston/London, sayfa 57 et seq.

yargılamasına ilişkin genel hükümlerden aldığım gözönünde bulundurmanın

önemli olduğuna inanıyorum. Burada amaç, suçlunun özgürlüğünün,

değişmez kanıt standartları uygulanarak korunması için her iki tarafı da

dinledikten sonra verilen karara göre cezayı uygulamaktır. Tarafların

durumlarıyla birlikte amaç ve usulleri gözönüne alındığında, "suçlu" daima

Devlet olduğu için, insan haklarının ihlaline karar vermede uygulanan usuller,

cezai takibatlardan farklılık gösterir. Amerika İnsan Hakları Mahkemesi

aşağıda belirtilenlere değinmiştir:

"İnsan haklarının uluslararası himayesi, cezai adalet ila karıştırılmamalıdır.

Devletler; davalının, ceza davasında AİHM huzuruna çıkması gibi Mahkeme

huzuruna çıkmaz. Uluslararası İnsan Hakları Hukukunun amacı, ihlalden suçlu

bulunan şahısları cezalandırmak olduğu kadar, mağdurları korumak ve sorumlu

Devletlerin fiillerinden kaynaklanan zararların tazmin edilmesini sağlamaktır.”³

Yargılama usullerinin farklı amaçlar içerdiği durumlarda, bir Devlet'in

aleyhinde insan haklarının ihlal edildiği iddialarını içeren işlemler bağlamında,

"makul şüphe" kuralı uygulanırken, bu kuralı, cezai adaletin ve kuralın

kaynağını aldığı usullerin kavram ve sebeplerinden ayırma konusuna özen

gösterilmelidir. Amerikan Hukuk Sistemi'nde (Conımon Law), "makul şüphenin

ötesinde" kanıt standardı; ispat yükümlülüğünün iddia makamı üzerinde

olması ve suçlunun masumiyetini kanıtlaması gerekmediği ilkesi ile birbirine

bağlıdır: suçlu sessiz kalabilir ve bu sessizlik hakkındaki suçlamaları kabul

ettiği şeklinde yorumlanamaz. Aksine, insan haklarının ihlal edildiğine karar

verme aşamasında, bilhassa AİHS uyarınca olaylar, yetkili adli organların

talebi (proprio motu) sonucu elde edilen ya da taraflarca sunulan kanıtlara

dayanarak tespit edilebilir. Bu organların; tanıkları huzurlarına çıkmaya

zorlama ya da aleyhinde ilgili iddiaların ileri sürüldüğü Devlet'i kanıt bulmaya

zorlama yetkileri yoktur. Bu organların görevleri; doğruyu tayin etmede faydalı

olacağına inandıkları kanıtları kabul ederek, yargılamaya ve kanıtlara ilişkin

kurallardan bağımsız olarak iddiaları soruşturmak ve olayları tespit etmektir.

Sonuç olarak, bir ceza davasında suçlanan şahıs aleyhinde ileri sürülen

"makul şüphe"nin ötesinde iddiaların ispatı ile insan haklan davalarında

"makul şüphe"nin ötesinde olayların tespiti arasında önemli bir fark vardır.

Yöntemler, kanıtın türü ve "makul şüphenin ötesinde" ilkesinin uygulanması

farklılık gösterir. Daha kesin bir biçimde, bu ilke, yalnızca sorumlu Devlet'e

karşı başvuranın sunduğu kanıtlarla değil, aynı zamanda "tarafların

tutumları"nı da kapsayan bir bütün olarak dava olaylarıyla da ilişkilidir.

Özellikle İngiltere'de, medeni hukukta, mahkemelerin anlamını açıklamak

ya da tanımlamak için birçok girişimde bulunması sonucu "makul şüphe"

deyiminin karmaşaya yol açması ilginçtir. Ayrıca, bu açıklama şekline

alternatif olarak; jüri suçtan "tatmin" olmalı, ya da "emin olabilmek için tatmin

olmalı" ve hatta "makul şekilde tatmin olmalı" gibi ifadeler kullanılmıştır. Önde

gelen bir ceza hukukçusu, bu deyimin fiilen tanımlanamaz olduğunu ileri

sürmüştür⁴. Hatta, "makul şüphe" deyimim kullanmaya son verilmesi tavsiye

edilmiştir⁵.

Yukarıda belirtilenler ışığında, AÎHS'nin 3, 6, 8 ve 13. maddeleri ve 1

No'lu Protoko’ün 1. maddesiyle birlikte AİHS'nin 14. maddesinin ihlal edildiğini

tespit etmiş bulunuyorum.

³Velasquez Rodriguez Davası, 29 Temmuz 1988 tarihli karar, paragraf 134 et seq., Human Rights Law Journal

(İnsan Haklan Kanunu Bülteni, Sayı 9, No. 2, sayfa 233. Bu kararda ifade edilen durum, Ribitsch/Avusturya

Davası'nda Komisyon tarafından kabul edilmiştir (başvuru no. 18896/91).

⁴Glanville Williams. Textbook of Criminal Law (Ceza Kanunu Ders Kitabı), 2. baskı, sayfa 43.

⁵Halsbury's Laws of England (Halsbury'nin İngiltere Kanunları), 4. baskı, Cilt 11, paragraf 208.

YARGIÇ MULARONI'NİN KISMİ MUHALEFET ŞERHİ

Meslektaşlarımla bir oy dışında tüm hususlar üzerinde hemfikrim. Ancak,

AİHS'nin 14. maddesinin ihlal edilmediği yönünde verdikleri karar hususunda

mutabık değilim.

Başvuran, Kürt kökenli olması nedeniyle 14. maddenin ihlal edilmesi

yönünde ayrımcılığa maruz kaldığını iddia etmiştir. Ailesinin evi ve eşyalarının,

ulusal azınlık mensubu olması nedeniyle ayrımcılık yaratan bir resmi politika

sonucu tahrip edildiğini ileri sürmüştür. Çoğunluk; sunulan kanıtlar ışığında,

iddianın temelden yoksun olduğu ve 14. maddenin ihlal edilmediği yönünde

karar vermiştir.

AİHM, yıllardır, Türkiye aleyhinde başvuranların AİHS'nin 2., 3., 8., 14.

ve l No'lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine dair şikayette bulunduğu

ve ulusal azınlık mensubu oldukları için ayrımcılığa maruz kaldıklarını iddia

ettiği birçok benzer davaya bakmıştır.

Bu tür başvurularda bulunanların tümü, istisnasız, Kürt kökenli Türk

vatandaşlarıdır. Bu başvuruların çoğunda, AİHM 1 No'lu Protokol'ün 1.

maddesinin ve AİHS'nin 2., 3. ve 8. maddelerinin ihlal edildiği sonucuna

varmıştır. Ancak, başvuranlar tarafından sunulan kanıtlar, 14. maddenin ihlal

edildiğine dair iddialarını destekleyemediği için AİHM hiçbir zaman 14.

maddenin ihlal edildiği yönünde karar vermemiştir.

Kısaca, Yargıç Bonello'nun Anguelova/Bulgaristan Davası'ndaki kısmi

muhalefet şerhinde belirttiği görüşler hususunda kendisiyle hemfikir olduğumu

belirtmeliyim (no. 38361/97, AİHM 2002-IV).

AİHM tarafından sıkça belirtildiği gibi, AİHS teorik ya da fiktif hakları değil,

pratik ve etkin hakları garanti etmeyi tasarlar (bkz., tüm diğer yetkili makamlar

arasında, Artico/İtalya, 13 Mayıs 1980 tarihli karar, A Serisi, no. 37, § 33).

AİHM, 14. maddeye dayanarak ileri sürülen ırksal ya da ulusal kökene

dayalı ayrımcılığa dair şikayetler bağlamında, "makul şüphenin ötesinde" kanıt

standardı talebinde ısrar ettiği sürece, kanıtlardan çok korunmanın öncelikli

olması gereken bölgelerde bu durumun, 14. madde bağlamında garanti altına

alınan insan haklarının korunmasına son vereceği kanısındayım. Irksal ya da

ulusal kökene dayalı ayrımcılığı önlemenin yanıltıcı ve tesirsiz olmasını

sağlayan, mağdurların bu derece yüksek bir kanıt standardına tabi

olmalarından daha etkili bir araç olamaz. Aslında, bu derece yüksek bir

standart uygulaması, başvuranların 14. maddenin ihlal edildiğini kanıtlamasını

imkansız hale getirmektedir. Bu yüksek standardın diğer başlıca İnsan Haklan

Mahkemelerince talep edilmediğini eklemeliyim.

Sözkonusu davada - daha önce belirttiğim gibi, birçok benzer davadan

yalnızca biri -başvuranların ve Devlet'in iddiaları arasında yeni ve daha adil bir

denge kurmanın en etkin yolunun ispat yükümlülüğünün yer değiştirmesi

olduğu kanaatindeyim. AİHM, diğer davalarda bu tür bir yaklaşımı

benimsemiştir. Örneğin, gözaltındayken meydana gelen ölüm ya da

yaralanmalar, mağdurun başına gelenler hususunda tatmin edici bir açıklama

yapma yükümlülüğünün Devlet'e yüklenmesiyle sonuçlanan Devlet

sorumluluğu karinesini doğurur (bkz, diğer makamlar arasında,

Selmouni/Fransa, [BD], AİHM-V).

AİHM, ayrıca, AİHS tarafından garanti altına alman belli hakların en üst

düzeyde korunumunu sağlamaya dair yüce amacındaki "yaratıcılığı" gösteren,

2. ve 3. maddelerin "usul ihlali" (bkz., örneğin, Tahsin Acar/Türkiye, [BD], no.

26307/95, AŞHM-... (esaslar), ve Assenov ve Diğerleri/Bulgaristan, 28 Ekim

1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları, 1998-VIII) ve 2. ve 8. maddelere

ilişkin "pozitif yükümlülükler" (bkz., diğer birçok makam arasında,

L.C.B./İngiltere, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları, 1998-

HI, ve Guerra ve Diğerleri/İtalya, 10 Şubat 1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar

Raporları, 1998-I), kavramlarını takdim etmiş ve geliştirmiştir. 14. maddeye

dayanarak ileri sürülen ırksal ve ulusal kökene dayalı ayrımcılığa dair

sözkonusu şikayetleri çözüme ulaştırmak için daha tatmin edici bir yol bulma

çabalarına itiraz edilmediğini görmekteyim.

Çoğunluk tarafından benimsenen yaklaşımı takip edemeyeceğim için

kararımı, AİHS'nin 3, 8, ve 13. maddeleri ve l No'lu Protokol'ün 1. maddesi ile

birlikte AİHS'nin 14. maddesinin ihlal edildiği yönünde vermiş bulunuyorum.