COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no. 28439/03)

KARAR

STRAZBURG

23 Mart 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 28439/03 no’lu davanın nedeni Hakan Duman adlı

T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 12 Mayıs

2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin

(“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Bursa Barosu avukatlarından N. Bener tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1983 doğumludur ve Bursa’da yaꢀamaktadır. Daha önce 21 Mart 2001

tarihinde hırsızlık suçundan mahkûm oluꢀ ve aldığı hapis cezası para cezasına çevrilmiꢀtir.

11 Ocak 2002 günü saat 0.40 sıralarında baꢀvuran çeꢀitli hırsızlık suçlarını iꢀlediği

ꢀüphesiyle, baꢀka bir ꢀahısla birlikte yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Aynı gün saat 14.40

sıralarında doktor muayenesinden geçen baꢀvuranın sol omzu ve sağ dizinin altında sıyrıklar

tespit edilmiꢀtir.

Baꢀvuran, hırsızlık suçunu iꢀlediğini itiraf etmiꢀ, yapılan tatbikatı müteakip kendisi ve

polis memurları tarafından imzalanan tutanakta iꢀlediği hırsızlık suçlarına iliꢀkin ayrıntıları

ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran aynı zamanda yakalanan ꢀahıslara sessiz kalma ve avukattan

yararlanma gibi haklarını anlatan bir matbu formu imzalamıꢀtır.

Baꢀvuran, sorgusu yapıldıktan sonra 14 Ocak 2002 tarihinde gözaltından çıkarılmıꢀ,

aynı tarihte düzenlenen adli tıp raporuna göre baꢀvuranın vücudunda darp veya cebir izi tespit

edilmemiꢀ, baꢀvuranın da bu konuda herhangi bir ꢀikâyeti olmamıꢀtır.

Aynı tarihte Bursa Sulh Ceza Mahkemesi’ne çıkarılan baꢀvurana yasal hakları

hatırlatılmıꢀ, polise verdiği ifade okunmuꢀ, baꢀvuran bunları kabul etmiꢀtir. Yine dava

dosyasındaki belgeler okunmuꢀ, baꢀvuran bunların doğruluğuna itiraz etmemiꢀtir. Baꢀvuran

sözkonusu mahkeme tarafından tutuklanarak cezaevine konulmuꢀtur.

21 ꢁubat 2002 tarihinde Bursa savcısı, Bursa Asliye Ceza Mahkemesi’ne sunduğu

iddianamede baꢀvuranı beꢀ ayrı hırsızlık olayıyla suçlamıꢀtır. 28 ꢁubat 2002 tarihli

duruꢀmada baꢀvuran, önceki ifadelerini geri almıꢀ, mahkemeye çıkarılmadan önceki altı günü

aꢀkın süren gözaltında iꢀkenceye uğradığını ve suçları itiraf etmeye zorlandığını, ifade

tutanağını imzalamadığını iddia etmiꢀtir. Mahkemenin dinlediği diğer sanıklar ve ꢀikâyetçiler,

baꢀvuranın tatbikat sırasında suçlamaları kabul ettiğini ifade etmiꢀtir.

9 Mayıs 2002 tarihli duruꢀmada Bursa Asliye Ceza Mahkemesi baꢀvuranı üzerine atılı

suçlardan mahkûm etmiꢀ ve 9 yıl 2 ay 5 gün hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Baꢀvuran ilk derece

mahkemesi kararını 27 Mayıs 2002 tarihinde temyize götürmüꢀ, suçunu kanıtlayan delil

bulunmadığını, polisteki ifadesinin ꢀikâyetçilerin beyanlarıyla kaleme alındığını, CMUK’un

135. maddesinde öngörülen haklarının kendisine hatırlatılmadığı ve gözaltında ve Sulh Ceza

Mahkemesi’nde verdiği ifadelerin kendi özgür iradesiyle verilmediğini, gözaltında gördüğü

1

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

iꢀkence, baskı ve zorlama nedeniyle bitkin bir halde olduğundan sözkonusu mahkeme önünde

ifade vermeye uygun durumda olmadığını iddia etmiꢀtir.

26 Eylül 2002 tarihinde Yargıtay, CMUK’un 318. maddesine dayalı olarak baꢀvuranın

duruꢀma yapılması talebini reddederek ilk derece mahkemesi kararını onamıꢀtır. Yargıtay

Baꢀsavcısı’nın görüꢀleri baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀ, baꢀvuranın karar düzeltme talebi 19

ꢁubat 2003 tarihinde Yargıtay tarafından reddedilmiꢀtir.

17 Aralık 2004 tarihinde Bursa Asliye Ceza Mahkemesi, yeni TCK’nın ilgili hükümleri

uyarınca baꢀvuranın salıverilmesine karar vermiꢀtir. 29 Haziran 2005 tarihli ek bir kararla ilk

derece mahkemesi baꢀvuranın cezasını yeni TCK hükümlerine uygun olarak düzeltmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, baꢀvuru formunda, gözaltında iꢀkenceye uğradığını ima etmiꢀtir. AĐHM,

baꢀvuranın beyanının 3. maddeye dayalı olarak incelenmesi gerektiği kanaatindedir.

Hükümet, iç hukukta mevcut idari yargı yolunun kullanılmamıꢀ olması nedeniyle

baꢀvuranın AĐHS'nin 35/1 maddesinin gerektirdiği iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralını

yerine getirmediğini savunmuꢀtur. Ayrıca baꢀvurunun bu kısmının AĐHS'nin 35/1 maddesinde

öngörülen altı aylık süreye uyulmamıꢀ olması nedeniyle reddini talep etmiꢀtir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikâyet her halükârda aꢀağıdaki sebeplerden kabuledilemez

olduğundan baꢀvuranın AĐHS'nin 35/1 maddesi uyarınca iç hukuk yollarını tüketip

tüketmediği ya da altı ay kuralına uyup uymadığının tespitinin gereksiz olduğu kanaatindedir.

AĐHM, kötü muamele iddialarının uygun kanıtlarla desteklenmesi gerektiğini hatırlatır

(bkz. özellikle Tanrıkulu vd. – Türkiye, no. 45907/99). AĐHM, bu kanıtları değerlendirmede

“makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt standardını uygulamaktadır. Ancak böyle bir kanıt yeterince

güçlü, açık ve anlamlı çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin varlığı ile ortaya

konabilir (bkz. diğer içtihatların yanı sıra Labita – Đtalya [BD], no. 26772/95; Süleyman

Erkan – Türkiye, no. 26803/02).

AĐHM, somut davada baꢀvuranın yaklaꢀık üç gün gözaltında kaldığını gözlemler.

Ayrıca yakalanmasını müteakip düzenlenen tıbbi raporun baꢀvuranın sol omzunda 2 x 2

cm’lik bir sıyrık ve sağ dizinde bir sıyrığı tespit ettiğini kaydeder. Ancak AĐHM, baꢀvuru

sırasında ve sunduğu müteakip görüꢀlerde baꢀvuranın sözkonusu rapordaki cüzi bulguları

teyit eden ya da destekleyen herhangi bir ayrıntı sunmamıꢀtır.

Benzer ꢀekilde AĐHM, ceza kovuꢀturması boyunca bir avukat tarafından temsil edilen

baꢀvuranın genel olarak iꢀkence ve kötü muameleye tâbi tutulduğunu iddia ettiğini, sadece 28

ꢁubat 2002 tarihli duruꢀmada genel ifadelerle vücuduna elektrik verildiğini, üzerine su

sıkıldığını ve sopa ile dövüldüğünü öne sürdüğünü gözlemler. Yetkililere faillerin fiziki ya da

diğer belirleyici özelliklerini vermemiꢀtir. AĐHM ayrıca, baꢀvuranın gözaltı süresi sonunda

düzenlenen tıbbi raporda iddia edildiği gibi fiziksel kötü muamele gördüğü yönünde bilgi

bulunmadığını gözlemler. AĐHM, sözkonusu raporun ayrıntıdan yoksun olduğu ve kötü

muamele iddialarıyla ilgili davaların incelenmesinde düzenli olarak dikkate aldığı, hem

2

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

Avrupa Đꢀkence ve Đnsanlık Dıꢀı veya Aꢀağılayıcı Muamele veya Cezaları Önleme

Komitesi’nin (AĐÖK) tavsiye ettiği standartlar (bkz. diğer kararların yanı sıra Akkoç –

Türkiye, no. 22947/93 ve 22948/93) hem de Birleꢀmiꢀ Milletler Đnsan Hakları Yüksek

Komiserliği’ne sunulan Đꢀkence ve Diğer Zalimane, Đnsanlık dıꢀı veya Aꢀağılayıcı Muamele

veya Cezanın Etkili Bir ꢁekilde Soruꢀturulması ve Belgelenmesi Đçin El Kılavuzu’nda

(“Đstanbul Protokolü”) belirtilen ilkelerin büyük oranda gerisinde kaldığı kanısındadır (bkz.

Batı vd. – Türkiye, no. 33097/96 ve 57834/00). Ne var ki AĐHM, dava dosyasında sözkonusu

rapor bulgularını sorgulayacak ya da baꢀvuranın iddialarını destekleyecek delil bulunmadığını

kaydeder. Bu bağlamda AĐHM ayrıca baꢀvuranın gözaltındayken düzenlenen tıbbi raporlara

itiraz etmediğini ve dava dosyasında, baꢀvuranın gözaltındayken ya da gözaltı bitiminde

baꢀka bir doktora muayene olmak isteyip bu isteğinin reddedildiği yönünde bir bilgi

bulunmadığını kaydeder.

Sonuç olarak AĐHM, baꢀvuranın iꢀkence ve kötü muamele gördüğü iddiasıyla tutarlı

olarak fiziksel yaralanma ya da ruhsal travma geçirdiğine dair herhangi bir tıbbi kanıt

sunmadığı kanaatindedir (bkz. diğer içtihatların yanı sıra Yaꢀar – Türkiye, no. 55938/00;

Künkül – Türkiye, no. 57177/00; S.T. – Türkiye, no. 28310/95 ve bunların tersine Mehmet

Eren – Türkiye, no. 32347/02).

AĐHM ayrıca inandırıcı detaylardan yoksun, salt kötü muamele iddiasının pozitif

yükümlülüğü ortaya çıkaracak, savunulabilir bir iddia teꢀkil etmek için yeterli olmadığı

kanaatindedir. Bu nedenle baꢀvuran, kendisi ya da avukatı vasıtasıyla ilgili makamlara

soruꢀturma için güvenilir bir baꢀlangıç noktası sunmadığından, kötü muamele ꢀikâyetiyle

ilgili etraflı bir soruꢀturma yapılmasını meꢀru olarak talep edemez (bkz. örneğin Yıldırım –

Türkiye, no. 33396/02).

Yukarıdaki değerlendirmeler ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranın gözaltında kötü muameleye

uğradığına dair savunulabilir bir iddia ortaya koyamadığını tespit etmiꢀtir. Baꢀvuran,

yetkililerin AĐHS'nin 3. maddesinde belirtilen usul yükümlülüğü uyarınca soruꢀturmalarını

gerektirecek bir iddiada bulunmamıꢀtır (bkz. Assenov vd. – Bulgaristan, Karar Raporları

1998-VIII). Bu nedenlerle sözkonusu ꢀikâyet, AĐHS'nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları

çerçevesinde açıkça dayanaktan yoksun olduğundan kabuledilemez niteliktedir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS'nin 6/1 maddesine dayanarak Yargıtay Baꢀsavcısı’nın görüꢀlerinin

kendisine tebliğ edilmediğini öne sürmüꢀtür. AĐHS'nin 6/2 maddesine dayanarak

mahkûmiyetinin gözaltında kanun dıꢀı olarak elde edilen delillere dayandığını iddia etmiꢀtir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikâyetleri AĐHS'nin 6/1 maddesi bağlamında inceleyecektir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuru Yargıtay’ın karar tarihini ya da alternatif olarak olay tarihini takip

eden altı ay içerisinde yapılmadığından, baꢀvuranın ꢀikâyetlerinin altı ay kuralına uyulmadığı

gerekçesiyle reddini talep etmiꢀtir.

AĐHM, Yargıtay’ın 26 Eylül 2002 tarihli kararının ilk derece mahkemesine 16 Aralık

2002 tarihinde geri gönderildiğini ve mevcut baꢀvurunun sözkonusu tarihi müteakip altı ay

içerisinde, 12 Mayıs 2003 tarihinde yapıldığını gözlemler.

3

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

Baꢀvurunun bu kısmı, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

taꢀımadığından kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Kanun dıꢀı olarak elde edildiği iddia edilen ifadelerin Bursa Asliye Ceza

Mahkemesi tarafından kullanılması

a) Tarafların görüꢀleri

Hükümet baꢀvuranın sadece ifadelerine dayanarak mahkûm edilmediğini, ulusal

mahkemelerin aynı zamanda diğer sanıkların ifadelerini ve diğer delilleri dikkate alıp

değerlendirdiğini savunmuꢀtur.

Baꢀvuran gözaltındayken kötü muamele gördüğünü ve polisten hissettiği baskının ilk

derece mahkemesi önündeki duruꢀmalara kadar sürdüğünü ve bir avukat tuttuktan sonra da

devam ettiğini ifade etmiꢀtir. Bu bağlamda baꢀvuran, kendisini suçlu çıkarmasının mantıklı

olmayacağını belirtmiꢀtir. Ayrıca polisin kendisini, iç hukukta mevcut hakları hatırlatılmadan

önce sorguya tâbi tuttuğuna iꢀaret etmiꢀtir.

b) AĐHM'nin değerlendirmesi

AĐHM, ifade almanın öncelikle iç hukukta düzenlendiğini ve prensipte kendisine

sunulan delilleri değerlendirme görevinin ulusal mahkemelere ait olduğunu hatırlatır.

AĐHS’ye göre AĐHM’nin görevi, ifadelerin alınması dahil olmak üzere yargılamanın bir bütün

olarak adil olup olmadığını belirlemektir (bkz. diğer içtihatların yanında Edwards – Đngiltere,

A Serisi no. 247-B). Normalde tüm ifadeler, çekiꢀmeli usulü sağlamak amacıyla açık

duruꢀmada, sanıklar hazır olduğu halde alınmalıdır. Ancak polis soruꢀturması ve adli

soruꢀturma sırasında alınan ifadelerin delil olarak kullanılması, savunmanın haklarına saygı

gösterildiği takdirde tek baꢀına 6. maddenin 1. paragrafına aykırı değildir. Bu noktada AĐHM,

6. maddeye göre adil yargılama kavramıyla ilgili olarak verdiği kararlarında ortaya koyduğu

temel ilkeleri dikkate alır (bkz. özellikle Imbrioscia – Đsviçre, A Serisi no. 275; Öcalan –

Türkiye [BD], no. 46221/99; Salduz – Türkiye [BD], no. 36391/02 ve Jalloh – Almanya [BD],

no. 54810/00).

AĐHM ayrıca kendi aleyhine tanıklık etmeme ya da susma hakkının adil yargılamanın

temelinde yer alan, genel kabul görmüꢀ uluslararası standartlar olduğunu hatırlatır. Bu

hakların amacı sanığın yetkililerin uygunsuz zorlamalarından korunup dolayısıyla adli

hataların önlenmesi ve 6. maddenin amaçlarının sağlanmasıdır (bkz. John Murray – Đngiltere,

Raporlar 1996-I). Bu hak, ceza davalarında iddia makamının sanığa karꢀı savlarını, sanığın

isteği dıꢀında, zorla veya baskı ile elde edilen delillere baꢀvurmadan kanıtlamaya

çalıꢀmalarını gerektirir (bkz. Jalloh, yukarıda anılan; Kolu - Türkiye, no. 35811/97). Avukata

erken eriꢀim, AĐHM'nin bir yargılama usulünün kendi aleyhine tanıklık etmeme hakkının

esasını ortadan kaldırıp kaldırmadığını incelerken özellikle dikkate alacağı usule iliꢀkin

güvencelerin bir parçasıdır (bkz. Salduz, yukarıda anılan).

AĐHM son olarak, AĐHS’nin 6. maddesinin kiꢀinin adil yargılanmanın belli

güvencelerinden, kendi isteği ile, açıkça veya zımnen vazgeçmesini engellemediğini hatırlatır

(bkz. Kwiatkowska – Đtalya, no. 52868/99; Pishchalnikov – Rusya, no. 7025/04). Ancak, bir

haktan vazgeçmenin AĐHS bağlamında kabuledilebilir olması için, kiꢀinin bu haktan

vazgeçtiği tartıꢀmasız bir ꢀekilde tespit edilmeli ve bu haktan vazgeçmesine mütenasip asgari

güvenceler sağlanmalıdır (bkz. Poitrimol – Fransa, A Serisi no. 277-A). Ayrıca bu durum

4

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

kamu yararına aykırı olmamalıdır (bkz. Hakansson ve Sturesson – Đsveç, A Serisi no 171-A).

AĐHM ayrıca bir sanığın AĐHS'nin 6. maddesine dayalı önemli bir haktan tutumu vasıtasıyla,

zımnen vazgeçtiğinin söylenebilmesi için, haktan vazgeçmesinin sonuçlarını makul olarak

öngörebileceğinin ortaya konulması gerektiğine iꢀaret etmektedir (bkz. Jones – Đngiltere, no.

30900/02).

Somut davada baꢀvuran 11 Ocak 2002 tarihinde yakalanmıꢀ ve 14 Ocak 2002 tarihine

kadar gözetim altında tutulmuꢀtur. Yakalanmasını takiben baꢀvuranın birtakım hırsızlık

eylemlerinde bulunduğunu itiraf ettiği, bunun sonucunda olay yerinde tatbikat yaptırıldığını,

bu tatbikat sırasında da baꢀvuranın kendisini suçlayıcı, ayrıntılı birtakım beyanlarda

bulunduğu görülmektedir. 13 Ocak 2002 tarihinde ise baꢀvuran, tatbikat sırasında itiraf ettiği

beꢀ olayla ilgili olarak iki polis memuru tarafından sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuran, son olarak 14

Ocak 2002 tarihinde hakim önüne çıkarılmıꢀ, polise vermiꢀ olduğu ifadeleri burada, daha

fazla detay vermeden kabul etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu aꢀamaların hiçbirinde avukat yardımından

yararlanmamıꢀtır. Baꢀvuranın gözaltında kötü muameleye uğradığı ya da baꢀka bir ꢀekilde

ifade vermeye zorlandığı makul ꢀüphenin ötesinde kanıtlanamadığından AĐHM, baꢀvurunun

bu kısmının incelemesinin gözaltında, bir avukat hazır bulunmadan alınan ifadelerin ilk

derece mahkemesi tarafından kullanılması ile sınırlı kalması gerektiği kanaatindedir (bkz.

Öngün – Türkiye, no. 15737/02).

AĐHM somut davada, olay tarihinde yürürlükte olan eski CMUK’un ilgili hükümleri

(135, 136 ve 138. maddeler) uyarınca baꢀvuranın gözaltına alındığı andan itibaren avukat

hakkına sahip olduğunu gözlemler. AĐHM ayrıca baꢀvuranın, 13 Ocak 2002 tarihinde iki polis

memuru tarafından sorgulandığında ve ardından 14 Ocak 2002 tarihinde Bursa Ceza

Mahkemesi hakimi önünde, susma hakkı ve avukat hakkı dahil olmak üzere yasal hakları

konusunda bilgilendirildiğini, ancak baꢀvuranın görünüꢀe göre bunlardan feragat ettiğini

kaydeder. Ancak baꢀvuran, o tarihe kadar, bir ifade tutanağı bulunmayıꢀı nedeniyle AĐHM'nin

bilmediği koꢀullar altında suçunu itiraf etmiꢀ ve bunun sonucunda ayrıntılı suçlayıcı ifadeler

beyan ettiği birtakım tatbikatlara katılmıꢀtır. Bu ifadeler daha sonra baꢀvuran hakkında hüküm

tesis edilirken kullanılmıꢀtır. Bu bağlamda AĐHM, dava dosyasında üzerinde tarih

bulunmayan, önceden basılmıꢀ ve imzalanmıꢀ bir belgenin bulunmasının, baꢀvuranın suçunu

itiraf etmesinden ve tatbikatlardan önce avukat hakkı ve susma hakkı konusunda gereği gibi

bilgilendirildiğini gösterdiği konusunda ikna olmamıꢀtır. Dolayısıyla bu ꢀartlar altında

baꢀvuranın AĐHS'nin 6. maddesine dayalı haklarından bilerek ve net bir ꢀekilde vazgeçtiği

söylenemez (bkz. mutatis mutandis, Seyithan Demir – Türkiye, no. 25381/02; Savaꢀ –

Türkiye, no. 9762/03). Baꢀvuranın daha sonra haklarından haberdar edilmesi ve bunlara

hemen baꢀvurmamaya karar vermesi bu bulguyu değiꢀtirmemektedir.

AĐHM ayrıca baꢀvuranın müteakip ceza yargılamasında avukata eriꢀiminin ve iddia

makamının görüꢀlerine itiraz etme imkânının bulunduğunu gözlemler. Yine de, Bursa Ceza

Mahkemesi baꢀvuranı mahkûm ederken baꢀvuranın yargılama öncesinde bir avukat hazır

bulunmadan verdiği ve sonradan geri aldığı ifadelerine ağırlık vermiꢀtir. Ne daha sonra

sağlanan avukat yardımı ne de müteakip yargılamanın çekiꢀmeli niteliği baꢀvuran

gözaltındayken ortaya çıkan kusurları giderebilmiꢀtir (bkz. Kolu, yukarıda anılan). Bu

bağlamda AĐHM, baꢀvurana verilen cezanın ciddiyeti ve mahkûm edilmesinde kendisinden

tatbikat sırasında alınan bilgilerin kullanılmasına karꢀın ulusal mahkemelerin baꢀvuranın

belgelendirilmemiꢀ itirafından önce avukat hakkı ve susma hakkından net bir ꢀekilde feragat

ettiğinin kabul edilip edilemeyeceği konusunda, görünüꢀe göre titiz bir inceleme yapılmamıꢀ

olmasına önem vermektedir.

5

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

Özetle, baꢀvuranın, aleyhindeki delillere ilk derece yargılaması ve temyiz aꢀamasında

itiraz etme imkânı bulunmasına karꢀın gözaltında avukat hakkından yararlanamaması, net ve

bilerek oluꢀturduğu bir feragatnamenin olmadığı bir ortamda, savunma haklarına, telafisi

mümkün olmayan bir ꢀekilde zarar vermiꢀtir.

Dolayısıyla baꢀvuranın hazırlık soruꢀturması aꢀamasında, avukat yardımı olmadan

alınan ifadelerinin mahkûmiyetine dayanak olarak kullanılması nedeniyle AĐHS'nin 6/1

maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. Yargıtay Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀlerinin tebliğ edilmemesi nedeniyle

yargılamanın adil olmayıꢀı

AĐHM, daha önce aynı mağduriyeti incelediğini ve AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlal

edildiğini tespit ettiğini belirtir (bkz. özellikle Göç – Türkiye [BD], no. 36590/97; Abdullah

Aydın – Türkiye (no. 2), no. 63739/00; Ayçoban vd. – Türkiye, no. 42208/02, 43491/02 ve

43495/02).

AĐHM somut davayı incelemiꢀ ve yukarıda belirtilen davalardaki tespitlerinden

ayrılmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Buna göre Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀlerinin baꢀvurana tebliğ

edilmemesi nedeniyle AĐHS'nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, baꢀvuru formunda ayrıca AĐHS'nin 5/1, 5/2 ve 5/3 maddelerine dayanarak,

yakalanmasını gerektirecek makul ꢀüphe bulunmadığını, yakalanmasının nedenleri konusunda

derhal bilgilendirilmediğini, gözaltı süresinin makul süre ꢀartını ihlal ettiğini ve mahkemede

gözaltı süresinin uzatılması kararının gıyabında alındığını ileri sürmüꢀ, 6/1 ve 6/2 maddelerine

dayanarak ise Yargıtay’da ifade verme talebinin geri çevrildiğini, Yargıtay’ın yazılı

kararlarının kendisine tebliğ edilmemesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ve Bursa

Sulh Ceza Mahkemesi’nde verdiği ifadelerin kendisine imzalatılmadığını öne sürmüꢀtür.

AĐHM, sözkonusu ꢀikâyetleri incelemiꢀ ve elinde bulunan deliller ıꢀığında bunların

AĐHS ve Protokollerinde güvence altına alınan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin ihlalini

ortaya çıkardığını tespit etmemiꢀtir. Dolayısıyla bu ꢀikâyetlerin AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve

4. paragrafları uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmaları nedeniyle reddedilmeleri

gerekmektedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

6

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

Baꢀvuran yakalanma tarihinden itibaren geçerli yasal faiziyle birlikte 150,000 Euro

manevi tazminat talep etmiꢀ, Hükümet miktara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, hakkaniyete uygun bir değerlendirmeyle baꢀvurana 1,800 Euro manevi tazminat

ödenmesini uygun bulmaktadır.

AĐHM ayrıca sözkonusu ihlalin telafisi için en uygun yolun, talep ettiği takdirde

baꢀvuranın AĐHS’nin 6. maddesi gereklerine uygun olarak yeniden yargılanması olacağı

kanısındadır (bkz. Salduz, yukarıda anılan).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önündeki masraf ve harcamalara karꢀılık olarak

15,000 Euro ödenmesini talep etmiꢀ, taleplerini desteklemek üzere, posta ve tercüme

giderlerine iliꢀkin birtakım makbuzlar ibraz etmiꢀtir.

Hükümet miktara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak AĐHM,

ulusal mahkemeler önündeki masraf ve harcamaların geri ödenmesi talebini reddederek

AĐHM önündeki yargılama için 250 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Yargıtay Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀlerinin baꢀvurana tebliğ edilmemesine ve baꢀvuranın

hazırlık soruꢀturması sırasında alınan ifadelerine dayanılarak mahkûm edilmesi nedeniyle

yargılamanın adil olmadığı iddiasına iliꢀkin olarak AĐHS'nin 6/1 maddesine dayalı

ꢀikâyetlerin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) Savunmacı devletin baꢀvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına

çevrilmek üzere:

(i) 1,800 (bin sekiz yüz) Euro manevi tazminat;

(ii) 250 (iki yüz elli) Euro yargılama masraf ve giderleri;

(iii) bu miktarlara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

7

HAKAN DUMAN – TÜRKĐYE KARARI

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 23 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

8