COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

HACI ZEKĐ UZUN – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 11564/02)

KARAR

STRAZBURG

27 Mart 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 11564/02 baꢀvuru numaralı davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Hacı Zeki Uzun’un (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 21 Mart

2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca

yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından A. Bingöl ve G. Kartal tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Bir jinekolog olan baꢀvuran 1956 doğumludur ve Đzmir’de ikamet etmektedir.

Yasadıꢀı silahlı bir örgüt olan PKK’ya (Kürdistan Đꢀçi Partisi) yönelik bir soruꢀturma

zarfında, söz konusu örgüte üyelikten sanık birkaç tutuklu ve itirafçı bir mahkum, baꢀvuranın

örgüte yardım sağladığını söylemiꢀtir.

19 Ekim 1999 tarihinde, saat 18:30 civarında, baꢀvuran, muayenehanesinde

yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuran, personeli ve hastaları önünde aꢀağılayıcı bir

ꢀekilde yakalandığını ve polis arabasında kendisine küfür edildiğini ve dövüldüğünü iddia

etmiꢀtir.

20 Ekim 1999 tarihinde, baꢀvuranın evi ve muayenehanesi aranmıꢀtır. Baꢀvuran, polis

memurlarının, arama sırasında, kendisine küfretmeye, tehdit etmeye ve aꢀağılamaya devam

ettiklerini ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, baꢀvuranın gözaltında tutulma süresinin ilk olarak 21 Ekim 1999 tarihinde

savcı tarafından iki gün daha uzatıldığını, daha sonra 23 Ekim 1999 tarihinde Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nde görevli bir hakim tarafından üç gün daha uzatıldığını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran, gözaltındayken kötü muamele gördüğünü iddia etmiꢀtir. Bilhassa, kendisine

elektrik ꢀoku verildiği, nefessiz bırakıldığı, dövüldüğü ve tehdit edildiği konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀtur. Ayrıca, gözaltında tutulma süresinin ilk üç gününde kendisine yemek ve ilaç

verilmediğini ve uyumasının engellendiğini iddia etmiꢀtir.

25 Ekim 1999 tarihinde, baꢀvuranın tanıklığı ilk olarak Cumhuriyet Savcısı ve daha

sonra Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde görevli bir hakim tarafından dinlenmiꢀtir. Đzmir

Devlet Güvenlik Mahkemesi hakimi baꢀvuranın tahliyesine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranın ꢀikayeti üzerine, Đzmir Cumhuriyet Savcısı, olaylara yönelik bir

soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. 26 Kasım 1999 tarihinde, Đzmir Cumhuriyet Savcısı, Đzmir Emniyet

Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde görevli polis memurları hakkında takipsizlik kararı

vermiꢀtir. Đddia makamı, kararında, baꢀvuran tarafından tanık olarak sunulan kiꢀilerden

hiçbirinin baꢀvuranın olaylara iliꢀkin ifadesini doğrulayamadığını, baꢀvuranın iddia edilen

failleri teꢀhis edemediğini ve olaylardan on beꢀ gün sonra 11 Kasım 1999’da aldığı sağlık

raporu hariç 19 Ekim 1999, 23 Ekim 1999 ve 25 Ekim 1999 tarihli sağlık raporlarından

1

hiçbirinde kötü muameleye dair fiziksel bir bulgunun yer almadığını kaydetmiꢀtir. Baꢀvuran

bu karara itiraz etmemiꢀtir.

Baꢀvuran hakkında yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık yapmak suçundan Đzmir

Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde baꢀlatılan cezai kovuꢀturma 23 Mayıs 2000 tarihinde

baꢀvuranın beraatıyla son bulmuꢀtur.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, gözaltında tutulma süresinin AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı olduğu

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Söz konusu madde ꢀöyledir.

“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda

bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli

önüne çıkarılır.”

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, AĐHM’den, baꢀvuruyu, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca iç hukuk

yollarının tüketilmesi ꢀartına uymadığı gerekçesiyle reddetmesini talep etmiꢀtir. Bu bağlamda,

baꢀvuranın gözaltında tutulma süresi hakkında Ceza Kanunu’nun 128/4 maddesi, 2845 sayılı

Kanun’un 13/2 maddesi ve Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 297-304 maddeleri

uyarınca itirazda bulunabileceğini ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, 466 sayılı Kanun uyarınca kanun

dıꢀı yakalanmıꢀ ve tutuklanmıꢀ olma karꢀılığı tazminat talebinde bulunabileceğini iddia

etmiꢀtir.

Baꢀvuran, Hükümet’in bu baꢀlık altındaki iddiaları ile spesifik olarak ilgilenmemiꢀtir.

AĐHM, geçmiꢀte benzer davalarda Hükümet’in ön itirazını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ

olduğunu yinelemiꢀtir (bkz., özellikle, Ayaz ve Diğerleri – Türkiye, no. 11804/02, 22 Haziran

2006; Hacı Özen – Türkiye, no. 46286/99, 12 Nisan 2007; Keklik ve Diğerleri – Türkiye, no.

77388/01, 3 Ekim 2006; Ferhat Berk – Türkiye, no. 77366/01, 27 Temmuz 2006). AĐHM, söz

konusu davada, bu baꢀvurulardaki kararlarından sapmasını gerektirecek özel bir durum

görmemiꢀtir.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddetmiꢀtir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

B. Esas

1. Tarafların görüꢀleri

Hükümet, baꢀvuranın gözaltında tutulma süresinin olay sırasında yürürlükte olan yerel

mevzuat ile tamamen uyumlu olduğunu ileri sürmüꢀtür. Ancak, Türk hukuku uyarınca

2

belirlenen tutukluluk sürelerinde daha sonra AĐHM içtihadına uygun olarak değiꢀiklik

yapıldığını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran iddialarında ısrar etmiꢀtir.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, baꢀvuranın gözaltında tutulma süresinin altı günden biraz az sürdüğünü

gözlemlemiꢀtir. Brogan ve Diğerleri – Đngiltere davasında (29 Kasım 1988 tarihli karar),

yargı denetimi olmaksızın dört gün altı saat süren gözaltında tutulma süresinin, her ne kadar

amacı teröre karꢀı toplumu genel olarak korumak olmuꢀsa da, AĐHS’nin 5/3 maddesinin katı

süre kısıtlamalarının dıꢀına çıktığı kararını vermiꢀtir (bkz., diğerlerinin yanı sıra, yukarıda

anılan Keklik ve Diğerleri).

Brogan davasında ortaya konan ilkeler ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranın, suçlandığı

eylemler her ne kadar ciddi olsa da, yargı müdahalesi olmaksızın o kadar uzun süre gözaltında

tutulmasının gerekli olduğunu kabuledilebilir bulmamıꢀtır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ

Baꢀvuran, baꢀvuru formunda ve sonraki görüꢀlerinde, ayrıca, AĐHS’nin 3., 5., 6. ve 8.

maddeleri uyarınca ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bilhassa, yakalanması ve gözaltında tutulması

esnasında kötü muamele gördüğü, kendisini yargılayan Devlet Güvenlik Mahkemesi

heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

davasının makul bir süre içinde görülmediği, evinin kanun dıꢀı bir ꢀekilde arandığı ve telefon

hatlarının kanun dıꢀı bir ꢀekilde dinlendiği konularında ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca,

yakalanma ꢀekli nedeniyle yakalanmasının kanun dıꢀı olduğunu ve yakalanma nedenlerinin

kendisine hemen bildirilmediğini iddia etmiꢀtir. Son olarak, basın tarafından ön soruꢀturmanın

yayınlanması sonucunda masumiyet karinesine iliꢀkin hakkının ihlal edildiğini ve yerel

mahkemenin kendisinin sunduğu tanıkların ifadelerini dinlemediğini ileri sürmüꢀtür.

Hükümet bu ꢀikayetlerin kabuledilebilirliğine iliꢀkin birtakım itirazlarda bulunmuꢀtur.

Ancak, AĐHM, bu itirazları incelemeyi gerekli görmemiꢀtir. Zira, AĐHM, elindeki tüm

belgeler ıꢀığında, baꢀvuranın yukarıda genel hatlarıyla belirtilmiꢀ olan görüꢀlerinin, AĐHS

veya Protokollerinde ortaya konan hak ve özgürlüklere iliꢀkin bir ihlal oluꢀturmadığı

görüꢀündedir.

AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının, AĐHS’nin 35. maddesinin 1., 3. ve 4. paragrafları

uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabuledilemez olduğuna karar

vermiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Sözleꢀme’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören

tarafın adil tatminine hükmeder.”

3

A. Tazminat

Baꢀvuran, toplam 50.000 Euro maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.

Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Diğer taraftan, AĐHM, hakkaniyet temelinde

karar vererek, baꢀvurana, 1.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca, hem yerel mahkemelerde hem de AĐHM’de yapılan mahkeme

masraflarına karꢀılık 10.000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM Đç Tüzüğü’nün 60. maddesi uyarınca baꢀvuranın bu talebini doğrulayamadığı

gerekçesiyle AĐHM tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuranın gözaltında tutulma süresinin uzunluğuna iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir

olduğuna; baꢀvurunun kalanının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve

her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana

manevi tazminat olarak 1.000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

4

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları gereğince 27 Mart 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Françoise Elens-Passos

Katip Yardımcısı

Françoise Tulkens

Baꢀkan

5