CONSEIL  
AVRUPA  
DE L’EUROPE  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
GÜVENĐLĐR -TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:16486/04)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
13 Ekim 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (16486/04) no’lu davanın nedeni (T.C.  
vatandaꢀı) Mehmet Reꢀat Güvenilir’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 14  
Nisan 2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin  
Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ  
olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından M.A. Kırdök ve M. Kırdök tarafından temsil  
edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Mevcut baꢀvurunun konusu olan ceza yargılamasının benzerlerini AĐHM daha önce Türkiye  
aleyhine Dağdelen ve diğerleri (no 1767/03, 14246/04 ve 16584/04, 25 Kasım 2008), Türkiye  
aleyhine Erdal Aslan (no 25060/02 ve 1705/03, 2 Aralık 2008), ve Türkiye aleyhine Đbrahim  
Öztürk (no 16500/04, 17 ꢁubat 2009) davalarında incelemiꢀtir.  
Baꢀvuran, 1956 yılında doğmuꢀtur.  
Baꢀvuran, polisin yasadıꢀı silahlı örgüt TKEP-L1’ye atfedilen bombalı saldırı giriꢀimi  
kapsamında 30 Nisan 1996 tarihinde yürüttüğü operasyon sırasında yakalanmıꢀtır. Gözaltında  
tutuldukları sırada, bu operasyon kapsamında yakalanan ꢀüphelilerin çoğu suçlarını itiraf  
etmiꢀler ve hem kendilerini ve hem de diğer ꢀüphelileri suçlayan ifadeler vermiꢀlerdir. Bu  
gözaltı süresinde birçok arama yapan polis, özellikle ateꢀli silah, mühimmat, patlayıcı, sahte  
kimlikler, resmi mühürler ve yasadıꢀı örgüte ait belgeler olmak üzere çok sayıda maddi delil  
ele geçirmiꢀtir. Polis ayrıca, fotoğraflardan kimlik belirleme, olayları canlandırma ve tanık  
teꢀhis seansları düzenlemiꢀtir.  
Polis, 1 Mayıs 1996 tarihinde baꢀvuranın oturduğu evde arama yapmıꢀ ve örgüte ait çok  
sayıda belge, sahte kimlik ve resmi mühür ele geçirmiꢀtir.  
12 Mayıs 1996 tarihinde baꢀvuran, polis önünde otuz sayfalık bir ifade vermiꢀtir. Baꢀvuran,  
dosyada sadece ilk ve son sayfalarının yer aldığı bu ifade tutanağını imzalamayı reddetmiꢀtir.  
Baꢀvuran, 13 Mayıs 1996 tarihinde tıbbi muayeneden geçirilmek üzere Adli Tıp Kurumu  
Đstanbul ꢁube Müdürlüğü’ne sevk edilmiꢀtir. Bu muayene sonrası düzenlenen raporda,  
baꢀvuranın ayak bilekleri ile topuklarının iç kısmındaki ağrıdan ꢀikâyetçi olduğu, ancak  
dıꢀarıdan bakıldığında vücudun bu bölgesinde herhangi bir patoloji tespit edilmediği  
belirtilmiꢀtir. Rapora göre baꢀvuran, kollarından asıldığı için sol tarafta daha belirgin olmak  
üzere kol ve omuzlarında his ve güç kaybı oluꢀtuğunu ifade etmiꢀtir. Raporun bu konuyla  
ilgili bölümünde, sağ omuz, önkol ve bilek eklemlerinde iꢀlevlerin normal olduğu, buna  
karꢀın sol kolun ancak 90o kalkabildiği ve baꢀvuranın sol önkoluyla supinasyon ve pronasyon  
1. Türkiye Komünist Emek Partisi/Leninist, yasadıꢀı silahlı örgüt.  
2
hareketlerini yapmakta zorlandığı belirtilmiꢀtir. Doktor, kesin tıbbi raporun düzenlenmesi için  
baꢀvuranın bir nöroloji servisine sevk edilmesi gerektiğini kaydetmiꢀtir.  
Yine 13 Mayıs 1996 tarihinde, baꢀvuran Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet  
Savcısı (« Devlet Güvenlik Mahkemesi » – « savcı ») tarafından dinlenmiꢀtir. Savcı önünde  
verdiği ifadede baꢀvuran, yasadıꢀı örgütün üyesi olduğunu kabul etmiꢀ, ancak kendisine isnad  
edilen suçlamaları reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, polis tarafından alınan ifadesinin içeriğini kabul  
etmemekte ve ifade tutanağını imzalamadığını belirtmektedir. Baꢀvuran, polis araması  
sırasında evinde bulunan belgeler hakkında ifade vermeyi reddetmektedir. Olay yerlerinin  
belirtildiği tutanak hakkında sorgulanan baꢀvuran, bu tutanağı yakalama tutanağı sanarak  
imzaladığını ve bu konuda polislerin oyununa geldiğini ifade etmiꢀtir.  
14 Mayıs 1996 tarihinde DGM nöbetçi hakimi (« nöbetçi hakim ») önüne çıkarılan baꢀvuran,  
tutuklanarak cezaevine konulmuꢀtur. Baꢀvuran, hakim önünde de savcıya verdiği ifadeyi  
tekrarlamıꢀtır.  
12 Ağustos 1996 tarihinde savcı, baꢀvuranın da aralarında bulunduğu on dört kiꢀiyi silahlı  
eylem yaparak anayasal rejimi yıkmaya çalıꢀmak, yasadıꢀı silahlı örgüte üye olmak, yardım  
ve yataklık etmek, patlayıcı madde üretmek ve kullanmakla suçlamıꢀtır. Sanıkların otuz yedi  
olaya karıꢀtıkları iddia edilmektedir.  
Đlk iki duruꢀmada Devlet Güvenlik Mahkemesi, içlerinde baꢀvuranın da bulunduğu on üç  
sanığı dinlemiꢀtir. Baꢀvuran, mahkeme önünde örgüte üye olduğunu kabul ederken, kendisine  
isnad edilen suçları reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, gözaltı sırasında alınan ifadesine ve bu süre  
içerisinde yapılan soruꢀturma iꢀlemlerine itiraz etmiꢀtir. Đꢀkence gördüğünü iddia eden  
baꢀvuran, geçici raporda tavsiye edildiği gibi kesin raporun düzenlenmediğini belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuranın suçortakları da iꢀkence altında elde edildiği gerekçesiyle polis önünde verdikleri  
ifadelere ve gözaltı sırasında yapılan soruꢀturma iꢀlemlerine itiraz etmiꢀlerdir. 22 Kasım 1996  
tarihinde görülen duruꢀma sonunda DGM, beꢀ tanıkla birlikte gözaltı sırasında düzenlenen  
tutanakları imzalayan polis memurlarının dinlenmesine karar vermiꢀtir. Mahkeme diğer  
taraftan dava dosyasını tamamlamak üzere bazı yargı iꢀlemlerinin yapılmasını ve davaların  
birleꢀtirilmesini istemiꢀ, üç sanığın tahliye edilmesine hükmetmiꢀtir.  
DGM, 4 ꢁubat 1997 ile 8 Temmuz 1997 tarihleri arasında dört duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve bu  
duruꢀmalarda üç tanıkla birlikte gözaltı sırasında tutulan soruꢀturma tutanaklarını imzalayan  
altı polis memurunu dinlemiꢀtir. Polislerden dördü baꢀvuranın suçortaklarına kötü muamele  
uyguladıkları suçlamasıyla Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne sevk edilmiꢀtir. Bu duruꢀmalar  
sırasında Devlet Güvenlik Mahkemesi, dava dosyasını tamamlamak üzere bazı yargı iꢀlemleri  
gerçekleꢀtirmiꢀ, bir kaçak sanık hakkında yürütülen davanın bu davayla birleꢀtirilmesine ve  
üç sanığın tahliyesine hükmetmiꢀtir. 8 Temmuz 1997 tarihli duruꢀmada savcı, davanın esasına  
iliꢀkin taleplerini sunmuꢀtur.  
11 Eylül 1997 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi, savunma avukatlarının 23 Ekim 1997  
tarihli duruꢀmada iki tanığın dinlenmesi yönündeki taleplerini kabul etmiꢀtir. 9 Aralık 1997  
tarihli duruꢀmada mahkeme, savunmanın bazı belgelerin düzenlenmesi için ek süre talebini  
haklı bulmuꢀ ve verilen süreyi uzatmıꢀtır. DGM, 12 ꢁubat 1998 tarihinde polisin grafolojik ve  
fotoğrafik bilirkiꢀi raporunu ve diğer soruꢀturma belgelerini teslim almıꢀ ve bir sanığın  
savunmasını dinlemiꢀtir. Bu duruꢀmalardan sonra mahkeme, sanıklar ile avukatlarına  
savunmalarını hazırlamaları için ek süre vermiꢀtir.  
3
Devlet Güvenlik Mahkemesi, 28 Nisan 1998 tarihli duruꢀmada altı sanık ve avukatlarının  
savunmalarını dinlemiꢀtir. Bu duruꢀma sonrasında mahkeme, sekiz davacıyı dinleme kararı  
alarak, iddianamede yeralan ve sanıklara isnad edilen suçlarla ilgili diğer belgelerin temin  
edilmesini istemiꢀtir.  
30 Haziran 1998 ile 28 Ocak 1999 tarihleri arasında görülen dört duruꢀmada mahkeme,  
davacıları dinlemiꢀ, istediği belgeleri teslim aldığını kaydetmiꢀ, baꢀka belgelerin teminini  
istemiꢀ ve polis memurları hakkında yürütülen yargılamanın gidiꢀatı üzerine bilgi almıꢀtır.  
Cumhuriyet Savcısı, 8 Nisan 1999 tarihli duruꢀmada davayla ilgili taleplerini sunmuꢀtur.  
10 Haziran 1999 ile 12 Kasım 1999 tarihleri arasında görülen beꢀ duruꢀmada, sanıklar  
savunmalarını sunmuꢀlardır.  
DGM önünde görülen yargılamada baꢀvuran, on duruꢀmada hakim önüne çıkmayı  
reddetmiꢀtir.  
12 Kasım 1999 tarihinde DGM, eski Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesinin 1. fıkrası  
uyarınca baꢀvuranı anayasal düzeni bozmaya teꢀebbüs suçundan önce ölüm cezasına mahkûm  
etmiꢀ ve daha sonra bu cezayı müebbet hapis cezasına çevirmiꢀtir. Mahkeme, özellikle  
sanıkların polise verdikleri ifadelerde suçlarını itiraf etmelerini ve birbirlerinin aleyhine ifade  
vermelerini bu kararın gerekçeleri arasında göstermiꢀtir. Mahkeme, zorla alındığı iddia edilen  
ifadelerin diğer maddi kanıtları desteklediğini, sorgulamaya katılan polis memurlarının  
mahkeme önünde ifade verdiğini ve kötü muamele iddialarını reddettiklerini kaydetmiꢀtir.  
Bütün bunlara ilaveten mağdurlar da sanıkların aleyhine tanıklık etmiꢀlerdir.  
Yargıtay, 26 Mart 2001 tarihinde piꢀmanlık yasasının bir suçortağı için uygulanıp  
uygulanamayacağı konusunun incelenmediğini ve gerekçenin yetersiz olduğunu açıklayarak  
Devlet Güvenlik Mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.  
Davaya yeniden bakması istenen Devlet Güvenlik Mahkemesi, ilk duruꢀmasını 24 Temmuz  
2001 tarihinde gerçekleꢀtirmiꢀtir. Mahkeme, ikinci duruꢀmada baꢀvuranın da aralarında  
bulunduğu sekiz sanığın savunmalarını dinlemeye devam etmiꢀtir. 20 Kasım 2001 tarihli  
duruꢀmada mahkeme, iki suçortağının Yargıtay kararıyla ilgili ifadelerinin hâlâ alınamadığını  
kaydederek, onlarla ilgili davanın dosyadan çıkarılmasına karar vermiꢀtir. Bu duruꢀma  
sonrasında mahkeme, ayrıca piꢀmanlık yasasının bir suçortağına uygulanıp uygulanamayacağı  
konusunu Emniyet Genel Müdürlüğü’ne danıꢀma kararı almıꢀtır.  
19 ꢁubat 2002 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranların gözaltına alınmasından  
sorumlu polislere karꢀı yürütülen ceza yargılamasının sonucu hakkında bilgi edinme kararı  
almıꢀtır. Mahkeme, suçlarla ilgili belgelerin temin edilmesini isteyerek, savunma avukatının  
iki davanın görülmekte olan davayla birleꢀtirilme talebini reddetmiꢀ ve iki suçortağının  
tahliyesine karar vermiꢀtir.  
7 Mayıs 2002 tarihli duruꢀmada mahkeme, ağır ceza mahkemesinde görülen ceza davasının  
halen devam ettiğini kaydetmiꢀtir. Savunma avukatlarından birinin görülmekte olan davanın  
diğer iki davayla birleꢀtirilme talebi üzerine mahkeme, bu davalarla ilgili dosyaların temin  
edilmesini istemiꢀtir. Mahkeme, bir kez daha suçlarla ilgili belgelerin sunulmasını istemiꢀtir.  
Son olarak mahkeme, iki suçortağının Yargıtay kararıyla ilgili ifadelerinin Ceza Muhakemesi  
Kanunu hükümleriyle çeliꢀmeli olarak tek hakim tarafından temin edildiğini kaydetmiꢀ ve  
Trabzon Ağır Ceza Mahkemesinin bu iki suçortağını dinlemesini talep etmiꢀtir.  
4
16 Temmuz 2002 tarihinde mahkeme, iki dava dosyasını teslim aldığını bildirmiꢀtir.  
Mahkeme dosyaları inceledikten sonra, gerekli belgelerin kopyalarını dosyaya ekleyerek, bu  
davaların görülmekte olan davayla birleꢀtirilmesine gerek olmadığına hükmetmiꢀtir.  
26 Eylül 2002 tarihinde mahkeme, ilgili suçortakları bulunamadığı için istinabe yoluna  
baꢀvurulamadığını kaydetmiꢀtir. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün suçortağının piꢀmanlık  
yasasından yararlanamayacağını açıklayan cevabını kaydeden mahkeme, ayrıca polis  
memurları hakkında ağır ceza mahkemesinde görülen ceza davasının zamanaꢀımı dolayısıyla  
düꢀtüğünü bildirmiꢀtir.  
17 Aralık 2002 tarihinde mahkeme, istenilen belgelerin teslim alındığını kaydetmiꢀtir. Bu  
duruꢀmada Cumhuriyet Savcısı taleplerini sunmuꢀtur. Bir savunma avukatı, 4 ve 5 Nolu  
Devlet Güvenlik Mahkemelerinde görülen iki davanın bu dosyayla birleꢀtirilme talebini  
tekrarlamıꢀtır. Bu iki davayla mevcut dava arasında bir bağlantı olup olmadığını inceleyen  
Devlet Güvenlik Mahkemesi birleꢀtirilmelerine gerek olmadığına hükmetmiꢀtir. Bu konuyla  
ilgili olarak mahkeme, AĐHM’nin içtihadına atıfta bulunarak, davanın makul bir süre içinde  
görülme hakkını gerekçe göstermiꢀtir.  
13 Mart 2003 tarihli duruꢀmada mahkeme, sanıklar ile avukatlarının savunmalarını  
dinlemiꢀtir.  
Devlet Güvenlik Mahkemesi, 6 Mayıs 2003 tarihli duruꢀmada bulunamayan iki suçortağı ile  
ilgili davayı diğerlerinden ayırmıꢀtır. Bu duruꢀma sonrasında mahkeme, baꢀvuranı, hakkında  
verilen ilk cezaya mahkûm etmiꢀtir. Sanıkların duruꢀmalarda yaptıkları savunmaları inceleyen  
DGM, baꢀvuranın susma hakkını kullandığını ve polis önünde ifade vermek istemediğini,  
Cumhuriyet Savcısı ve Nöbetçi Hakim önünde kendisine isnad edilen suçları reddettiğini  
kaydetmiꢀtir.  
Mahkeme, daha sonra yasadıꢀı örgüte ait belgeleri, silahları ve sanıkların üzerinde, evlerinde  
veya tarif ettikleri yerlerde ele geçirilen diğer eꢀyaları, bilirkiꢀi raporlarını ve diğer davalarda  
yargılanan kiꢀilerin ifadelerini dosyada bulunan kanıtlar arasında sıralamıꢀtır. Mahkeme  
ayrıca, gözaltı sırasında yapılan soruꢀturmaları ve bu soruꢀturmalarla ilgili tutanakları da kanıt  
olarak açıklamıꢀtır. Sanıkların gözaltı sırasında verdikleri ifadeler bu kanıt belgeleri arasında  
yer almamıꢀtır.  
Mahkeme, özellikle baꢀvuranla ilgili olarak aꢀağıdaki sonuçlara varmıꢀtır:  
“ Sözkonusu olaylar görüꢀülmüꢀ ve mahkeme tarafından bulunan silahlar, sanık tespiti  
hakkında yürütülen kovuꢀturmalar, kiꢀi teꢀhis tutanakları, yüzleꢀtirme tutanakları, bilirkiꢀi  
raporları ve diğer sanıkların beyanları ıꢀığında değerlendirilmiꢀtir.”  
1 Aralık 2003 tarihinde Yargıtay, bu ikinci kararı onamıꢀtır.  
Baꢀvuran hakkında yürütülen ceza davasına paralel olarak, bir ceza davası da baꢀvuran  
haricinde bazı suçortaklarının gözaltına alınmasından sorumlu polis memurları hakkında  
yürütülmüꢀtür. 9 Temmuz 2002 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi, zamanaꢀımına uğraması  
dolayısıyla ceza davasının düꢀürülmesine karar vermiꢀtir. 21 Ekim 2004 tarihinde Yargıtay,  
ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.  
5
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1, 2 VE 3c) PARAGRAFLARININ ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, gözaltı sırasında ifadesinin iꢀkence altında alındığını, kendisine avukat tahsis  
edilmediğini ve dolayısıyla savunmasının adil bir ꢀekilde dinlenmediğini iddia etmektedir.  
Ayrıca baꢀvuran, diğer suçortaklarının ifadelerinin de aynı zorlayıcı yöntemler uygulanarak  
alındığını ve kendisinin bu ifadelere bakılarak mahkûm edildiğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran,  
yasal olmayan yollardan elde edilen kanıtlar kullanılmak suretiyle masumiyet karinesinin  
çiğnendiğini ileri sürmektedir. Son olarak baꢀvuran, savunması için makul bir süre  
tanınmadığından ꢀikâyetçi olmakta ve AĐHS’nin 6. maddesinin 1, 2 ve 3c paragraflarına atıfta  
bulunmaktadır.  
AĐHS’nin 6.maddesinin 2 ve 3. paragraflarında belirtilen gereksinimlerle 1. paragrafta  
teminat altına alınan adil yargılanma hakkının özel yönleri arasında bir bağlantı olduğu için  
AĐHM, mevcut davada ortaya çıkan sorunları 1 ve 3 c) paragraflarındaki hükümleri birlikte  
değerlendirerek inceleyecektir (bakınız, diğerleri arasından, Hollanda aleyhine Van Mechelen  
ve diğerleri davası, 23 Nisan 1997, Karar ve hükümlerin derlemesi 1997-III, prg. 49).  
AĐHM, mevcut davada öne çıkan ceza yargılaması süresinin uzunluğu konusunun daha önce  
Dağdelen ve diğerleri (ilgili bölüm, prg. 103-110) ve Đbrahim Öztürk (ilgili bölüm,  
prg. 32-39) davalarında incelendiğini not etmektedir. Bu davalar ıꢀığında muhakeme yapan  
AĐHM, mevcut dava koꢀullarında yargılama süresinin AĐHS’nin 6. maddesinin 1.  
paragrafında öngörülen « makul süre » gereksinimini yerine getirdiği kanaatine varmaktadır.  
Bu itibarla, açıkça dayanaktan yoksun olan sözkonusu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3  
ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.  
AĐHM, yargılamanın adil olmasıyla ilgili ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı  
anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. AĐHM, diğer taraftan  
ꢀikâyetin baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla  
kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.  
Baꢀvuran, olayın meydana geldiği dönemde Devlet Güvenlik Mahkemelerinin bu tür suçlara  
karꢀı aldığı özel önlemler çerçevesinde günlerce kimseyle görüꢀtürülmeden polis  
karakollarında kapalı tutulduğunu ve bir avukat desteğinden yararlanamadığını iddia  
etmektedir. Baꢀvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından dikkate alınan sorgulamaların  
gözaltı sırasında yapıldığını ve bu sorgulamalara Cumhuriyet Savcısı, Nöbetçi Hakim ve  
Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde itiraz ettiklerini hatırlatmaktadır.  
Baꢀvuran ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemesi son kararını verirken, sanıkların birbirlerini  
suçladığı ifadeleri dikkate aldığını ileri sürmektedir.  
Hükümet, bu iddiayı reddetmektedir. Hükümet önce, baꢀvuranın ifadesini baskı altında  
verdiği yönündeki iddiasının doğru olmadığını savunmaktadır. Hükümet ayrıca, ulusal  
mahkemelerin baꢀvuranı sadece gözaltı sırasında verdiği ifadelere göre değil, aynı zamanda  
dosyada bulunan ve bu ifadeleri destekleyen diğer kanıt unsurlarını da dikkate alarak mahkûm  
ettiklerini ileri sürmektedir.  
6
Hükümet, baꢀvuranın ulusal mahkemeler önünde gerçekleꢀtirilen tüm yargılama boyunca bir  
avukat tarafından temsil edildiğini ve bu süreçte hakkında yapılan suçlamalara cevap verme  
fırsatı bulduğunu kaydetmektedir.  
AĐHM, konuyla ilgili genel ilkeler bakımından yerleꢀik içtihadına atıfta bulunmaktadır  
(Türkiye aleyhine Salduz kararı [GC], no 36391/02, prg. 50-55, 27 Kasım 2008). Bu konuda  
AĐHM, adil yargılanma hakkının yeterince “uygulanabilir ve etkili” olabilmesi için, 6.  
maddenin 1. paragrafı uyarınca, kural olarak, her davanın kendine has koꢀulları ıꢀığında bu  
hakkın kısıtlanması için zorunlu sebepler olmadıkça, ꢀüpheliye, polis tarafından ilk kez  
sorgulanmasından itibaren avukata eriꢀim hakkı sağlanmasının gerekli olduğu görüꢀündedir.  
Avukat eriꢀiminin sağlanmamasına istisnai olarak zorunlu sebeplerin gerekçe gösterilmesi  
durumunda bile, böylesi bir kısıtlama, gerekçesi ne olursa olsun, sanığın 6. madde tarafından  
teminat altına alınan haklarına zarar vermemelidir. Avukat eriꢀimi sağlanmayan sanığa polis  
soruꢀturması sırasında suçlayıcı ifadeler kullanılması durumunda, genel olarak, sanığın  
haklarına telafi edilemeyecek ꢀekilde zarar gelir (Salduz ilgili bölüm, prg.55).  
AĐHM, mevcut davada baꢀvuranın on dört gün süren gözaltı sırasında sorgulandığını  
gözlemlemektedir. Bu süre içerisinde avukat yardımı almaksızın birçok soruꢀturmaya katılan  
ilgili ꢀahıs imzalamayı reddettiği otuz sayfalık bir ifade vermiꢀ ve suçluluğunu ispatlamaya  
yönelik birçok soruꢀturmaya tabi tutulmuꢀtur.  
Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranın gözaltı sırasında verdiği ifadeleri dava dosyasından  
kesin olarak çıkarmasa da, baꢀvuranın suçluluğu tespit edilirken gözaltı sırasında verilen  
ifadelerin dikkate alınıp alınmadığı hakkında bir belirsizlik oluꢀmaktadır. Bununla birlikte  
AĐHM, bu soru üzerinde daha fazla durmayacaktır.  
AĐHM, baꢀvuranın gözaltı sırasında gerçekleꢀtirilen sorgulamaların Devlet Güvenlik  
Mahkemesi tarafından dava dosyasındaki unsurların tamamına bakılarak verilen kararın  
gerekçesinde kanıt belgesi olarak geçtiğini gözlemlemektedir. Halbuki, söz konusu  
tutanaklarda baꢀvuranın gözaltı sırasında suçunu itiraf ettiği belirtilmekte ve baꢀvuranın  
faaliyetleri hakkında yaptığı açıklamalar bulunmaktadır. Bu soruꢀturmalar, baꢀvuranı suçlu  
göstermeye ve aleyhte delil toplamaya yönelik olarak gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Oysa, sözkonusu  
davada, 3842 sayılı Kanun’un 31. maddesi uyarınca, baꢀvuran Devlet Güvenlik  
Mahkemelerinin yetki alanına giren suçlardan birini iꢀlemekle itham edildiği için gözaltı  
sırasında avukata eriꢀim hakkının kısıtlandığını kaydetmektedir. Bunun sonucunda, baꢀvuran,  
polis ve diğer yetkililerin sorgulamasında ifade verirken avukata eriꢀim hakkından  
yararlanamamıꢀtır. Dolayısıyla, baꢀvurana, avukata eriꢀim hakkının sağlanmamasına gerekçe  
olarak, yalnızca bu durumun ilgili yasal hükümlerce sistematik olarak öngörüldüğü  
belirtilmiꢀtir.  
AĐHM diğer taraftan, baꢀvuranın yargılama sırasında avukat desteğinden yararlandığını ve  
iddia makamının suçlamalarına itiraz etme imkanı bulduğunu gözlemlemektedir. Bununla  
birlikte dosya incelendiğinde, soruꢀturmanın büyük bir bölümünün gözaltı sırasında yapıldığı  
ve bu sırada baꢀvuranın avukat yardımı almadığı görülmektedir. Dolayısıyla, sözkonusu  
davada, baꢀvuranın polise verdiği ifadenin mahkumiyetine kullanılması nedeniyle, baꢀvuranın  
avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamalardan bizzat etkilendiği ꢀüphe götürmez bir  
gerçektir. Ne sonradan sağlanan avukat yardımı, ne daha sonraki yargılamanın çekiꢀmeli  
niteliği gözaltı sırasında yapılan hataları telafi edebilir. Ancak, baꢀvuranın gözaltında  
tutulduğu sırada avukata eriꢀememesinin, daha sonraki yargılama üzerinde etkisi bulunup  
bulunmadığı hususunda fikir üretmek AĐHM’nin görevi değildir.  
7
Sonuç olarak, baꢀvuran yargılama sürecinde aleyhinde kullanılan delillere itiraz etme fırsatı  
bulmuꢀ olsa da, polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada avukat desteği alamaması,  
savunma haklarını telafi edilemeyecek ꢀekilde olumsuz etkilemiꢀtir.  
AĐHM, baꢀvuranın suçortaklarının verdikleri ifadelerin Devlet Güvenlik Mahkemesinin aldığı  
kararda kanıt belgesi olarak kullanıldığını gözlemlemektedir. Bu konuyla ilgili olarak AĐHM,  
önce, baꢀvuranın beꢀ suçortağının gözaltı sırasında AĐHS’nin 3. maddesine aykırı muamele  
gördüklerini ve dolayısıyla bu madde hükümlerinin ihlal edildiğini kaydetmektedir  
(Erdal Aslan ilgili bölüm, prg. 69-73 ve Dağdelen ve diğerleri ilgili bölüm, prg. 78-91).  
Daha sonra AĐHM, aralarında baꢀvuranın da bulunduğu ꢀüphelilerin gözaltına alınmalarından  
sorumlu polisler aleyhine açılan ceza davasının  
9 Temmuz 2002 tarihinde zamaaꢀımı  
dolayısıyla düꢀtüğünü tespit etmektedir. Böylece ulusal makamlar, ilgili ꢀahısların gerçekten  
zorlayıcı ꢀartlar altında suçlanıp suçlanmadıklarını öğrenme ve gözaltı koꢀullarını aydınlatma  
fırsatını bulamamıꢀlardır (bakınız, a contrario, Đtalya aleyhine Ferrantelli ve Santangelo  
kararı, 7 Ağustos 1996, prg. 49-50, Derleme 1996-III).  
Devlet Güvenlik Mahkemesi ise, karar alırken yalnızca gözaltı süresince gerçekleꢀen  
soruꢀturma iꢀlemlerinin tutanaklarını imzalamıꢀ olan polis memurlarını dinlemekle  
yetinmiꢀtir. Bu noktada AĐHM, polis memurlarından dördü hakkında baꢀvuranın  
suçortaklarına kötü muamele uygulamaktan dolayı Ağır Ceza Mahkemesi’nde dava açılmıꢀ  
olduğunu not etmektedir. Dolayısıyla esas hakimlerinin, davanın esasını incelemeden önce,  
kanıt araçlarının kabul edilebilirliği konusunda gerektiği ꢀekilde karara varmadığı  
görülmüꢀtür. Bu tür bir ön inceleme, ulusal yargı makamlarının, suçlayıcı kanıtların elde  
edilmesi için yasadıꢀı yöntemlerin kullanılmasına karꢀı yaptırım uygulamalarına imkan  
tanıyabilirdi (bakınız, diğerleri arasından, Türkiye aleyhine Söylemez kararı, no 46661/99,  
prg. 123, 21 Eylül 2006).  
Yukarıda edindiği bilgiler doğrultusunda AĐHM, mevcut davada AĐHS’nin 6. maddesinin 3c)  
paragrafının 6. maddenin 1. paragrafıyla bağlantılı olarak ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Manevi tazminat  
Baꢀvuran, maruz kaldığı manevi zarar karꢀılığı olarak 10.000 Euro (EUR) tazminat talep  
etmektedir.  
Hükümet bu taleplere karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, baꢀvurana manevi tazminat olarak 1.000 Euro ödenmesini hakkaniyete uygun  
bulmaktadır.  
AĐHM ayrıca, ihlalin telafisi için en uygun yolun, talep ettikleri takdirde baꢀvuranların  
AĐHS’nin 6. maddesi 1. paragrafının gereklerine uygun olarak yeniden yargılanması olacağı  
kanısındadır (Salduz ilgili bölüm, prg. 72).  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran ayrıca, iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 17. 280  
Türk Lirası (TL) talep etmektedir. Bu meblağın dağılımı ꢀu ꢀekildedir : 17 000 TL avukatlık  
8
ücreti, 150 TL tercüme gideri, 50 TL kağıt ve fotokopi gideri ve 80 TL posta masrafı.  
Baꢀvuran, kanıtlayıcı belge olarak, avukatlık ücretini belirten sözleꢀme, buna iliꢀkin bir  
dekont ve masraflarla ilgili diğer bir dekont sunmuꢀtur.  
Hükümet bu taleplere karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul  
miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar  
ıꢀığında tüm yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 2.000 Euro ödenmesine karar  
vermiꢀtir.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı  
orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun, Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargılamanın hakkaniyetten yoksun  
olduğu kapsamında yapılan ꢀikayete iliꢀkin kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının  
kabuledilemez olduğuna;  
2. Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargılamanın hakkaniyetten yoksun olması  
nedeniyle AĐHS’nin 6. maddesinin 1 ve 3 c) paragraflarının ihlal edildiğine;  
3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, her türlü vergiden  
muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 1.000 Euro (bin Euro) manevi  
tazminat ve 2.000 Euro (iki bin Euro) yargılama masraf ve gideri ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 13 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
9