C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
GÜRSEL ÇELĐK - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 5243/03)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
5 Mayıs 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup, ꢀekli  
bazı düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
T.C. vatandaꢀı Gürsel Çelik (baꢀvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 23 Ağustos  
2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin  
(Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 5243/03 numaralı  
baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.  
Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu  
avukatlarından M.S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuran 1966 doğumludur. Bu baꢀvurunun yapıldığı dönemde hükümlü bulunmaktaydı.  
PKK mensubu olmakla suçlanan baꢀvuran 29 Eylül 1998 tarihinde yakalanarak gözaltına  
alınmıꢀtır.  
Baꢀvuran gözaltında bulunduğu sırada avukat yardımı talep etmemiꢀ, sözü edilen örgütün  
mensubu olduğunu itiraf ederek örgüt içinde üstlendiği görevin ayrıntılarını vermiꢀtir.  
Baꢀvuran 8 Ekim 1998 tarihinde cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmiꢀ, savcıya  
jandarmalara verdiği ifadeyi yinelemiꢀtir.  
Baꢀvuran 9 Ekim 1998 tarihinde Bismil Asliye Ceza Mahkemesi önüne çıkarılmıꢀ, burada  
hakkında yapılan suçlamaları kısmen kabul etmiꢀtir. Hakim baꢀvuranın tutuklanmasına karar  
vermiꢀtir.  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı 2 Kasım 1998 tarihli bir  
iddianame ile aralarında baꢀvuranın da yer aldığı yirmi yedi kiꢀiyi yasadıꢀı bir örgütün  
mensubu olmak suçu ile itham etmiꢀtir.  
Baꢀvuran iç hukuktaki mahkemeler nezdindeki bütün yargılama sürecinde avukat  
yardımından yararlanmıꢀtır.  
DGM 16 ꢁubat 1999 tarihinde baꢀvuranı dinlemiꢀtir. Baꢀvuran polise vermiꢀ olduğu ifadeyi  
inkâr ederek, gözaltında baskı altında gerçekleꢀtirildiğini öne sürdüğü soruꢀturma iꢀlemlerine  
itiraz etmiꢀtir.  
18 Haziran 1999 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa’nın 143. maddesinde  
değiꢀikliğe gitmiꢀ ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yapısında (savcılıklar da dahil) askeri  
hakimlerin varlığına son vermiꢀtir. Aynı doğrultuda 22 Haziran 1999 tarihli DGM’ler  
hakkındaki kanunda da değiꢀiklik gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Sonuç itibarıyla, baꢀvuranın davasına  
bakan askeri hakimin yerini sivil hakim almıꢀtır.  
22 Temmuz 1999 tarihli duruꢀmada, askeri hakimin yerine atanan sivil hakim ilk kez DGM  
bünyesinde yer almıꢀtır. DGM, yeni sivil hakimin dava dosyasını ve tutanaklarını halihazırda  
okuduğunu ifade etmiꢀtir.  
2
Cumhuriyet savcısı 11 Nisan 2000 tarihli duruꢀmada davanın esası hakkındaki görüꢀlerini  
sunmuꢀtur. Hakimler sanıklara ve avukatlarına savunmalarını hazırlamaları için gerekli süreyi  
tanımıꢀtır.  
17 Ağustos 2000 ve 17 Nisan 2001 tarihleri arasındaki duruꢀmalarda sanık avukatları  
savunma için ek süre talep etmiꢀtir.  
5 Haziran 2001 tarihinde yapılan on dokuzuncu duruꢀmada sanıkların savunmaları  
yapılmıꢀtır.  
DGM, 5 Haziran 2001 tarihinde eski TCK’nın 168. maddesinin 2. fıkrasına dayanarak  
baꢀvuranı yasadıꢀı bir örgütün mensubu olmaktan suçlu bulmuꢀ ve on iki yıl altı ay hapis  
cezasına çarptırmıꢀtır. Hakimler karar gerekçesinde baꢀvuranın jandarmalar önünde ve Bismil  
Asliye Ceza Mahkemesi hakimi karꢀısında verdiği ifadeleri dayanak olarak göstermiꢀtir.  
Baꢀvuran duruꢀma talebiyle temyize gitmiꢀtir.  
Yargıtay duruꢀma yaparak 12 Mart 2002 tarihinde kararı onamıꢀtır. Karar 13 Mart 2002  
tarihinde tefhim edilmiꢀtir.  
HUKUK  
AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunan baꢀvuran kendisini yargılayıp mahkum eden Devlet  
Güvenlik Mahkemesi’ndeki duruꢀmanın bir bölümüne askeri hakimin katılması nedeniyle  
davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkemede görülmediğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran  
gözaltında iken avukat yardımından yararlanamaması nedeniyle savunma haklarının ihlal  
edildiğini iddia etmekte ve AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasını öne sürmektedir.  
Hükümet baꢀvuranın ulusal mahkemeler önündeki yargılamalarda askeri hakimin varlığı  
nedeniyle Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında hiçbir surette  
ꢀikayetçi olmadığını ifade ederek iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır.  
Hükümet gözaltında avukat yardımı ile ilgili olarak, baꢀvuranın son gözaltı tarihinin 9 Ekim  
1998 olması dolayısıyla bu ꢀikayetin altı ay kuralına uygun yapılmadığını belirtmektedir.  
Baꢀvuranın avukat yardımı talebinde bulunmadığını ifade eden Hükümet Ahmet Yavuz-  
Türkiye (no: 38827/02, 21 Kasım 2006) kararına atıfta bulunmaktadır.  
AĐHM bu baꢀvurudakine benzer itirazların daha önce de reddedildiğini hatırlatır (Bkz. Özer  
vd.-Türkiye kararı, no: 48059/99, 22 Nisan 2004 ve Salduz-Türkiye kararı no: 36391/02, 27  
Kasım 2008). AĐHM mevcut bu baꢀvuruda daha farklı bir sonuca varılmasını gerektirecek  
herhangi bir özel durumun bulunmadığına itibar etmekte ve AĐHS’nin 35. maddesinin  
kabuledilemezliğine dair hiçbir gerekçenin bulunmadığını kaydetmektedir. Bu durumda  
yapılan ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.  
AĐHM esas ile ilgili olarak, askeri hakimin varlığına son verilmesinin ardından baꢀvuranın  
savunma haklarına iliꢀkin o ana kadar alınan tedbirlerin ne gözden geçirildiğini ne  
yenilendiğini not etmektedir (Bkz. Öcalan-Türkiye kararı, no: 46221/99 ve Incal-Türkiye  
kararı, 9 Haziran 1998). Bu ꢀartlar altında, mahkeme heyetinde yapılan değiꢀikliğin,  
baꢀvuranın kendisini yargılayan mahkemenin objektif bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkındaki  
3
ꢀüphelerini dağıtmaya yetmediğine itibar etmektedir (Bkz. ꢁimꢀek-Türkiye kararı, no:  
68881/01, 20 Mayıs 2008). Bu durumda AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
AĐHM, AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasına dayalı olarak baꢀvuranın gözaltı esnasında  
avukat yardımından yoksun kaldığı ꢀikayeti hususunda Salduz kararına atıfta bulunmakta ve  
aynı gerekçelere dayanarak AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte sözkonusu bu hükmün de ihlal  
edildiği sonucuna varmaktadır (Bkz. Gülbahar ve Tut-Türkiye kararı no: 24468/03, 24 ꢁubat  
2009).  
Baꢀvuran AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunarak hakkında yürütülen cezai yargılama  
sürecinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran ayrıca tutukluluk süresinin  
uzunluğunun AĐHS’nin 6/2 maddesinin ihlaline yol açtığını öne sürmektedir. Baꢀvuran son  
olarak AĐHS’nin 13. maddesine atıfta bulunmaktadır.  
AĐHM bu ꢀikayetlere iliꢀkin, AĐHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin herhangi  
birinin ihlalinin sözkonusu olmadığına kanaat getirir. Dayanaktan yoksun bulunan bu  
ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmesi  
gerekir.  
Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması kalmaktadır. Baꢀvuran 70.000 Euro manevi  
tazminat ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için 5.040 Euro talep  
etmektedir. Baꢀvuran kanıtlayıcı belge niteliğinde avukatlık ücreti makbuzunu ve Diyarbakır  
barosunun avukatlık ücret tarifesini sunmaktadır.  
AĐHM baꢀvurana hakkaniyete uygun 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.  
AĐHM ilke olarak en uygun telafi yönteminin baꢀvuranın, talep etmesi halinde, bağımsız ve  
tarafsız bir mahkemede en kısa zamanda yeniden yargılanması olacağı kanısındadır (Bkz.  
Gençel-Türkiye kararı no: 53431/99, 23 Ekim 2003 ve sözü edilen Öcalan kararı prg. 210).  
AĐHM yargılama masraf ve giderleri hakkında baꢀvurana yapmıꢀ olduğu tüm harcamalar için  
1.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkındaki  
ꢀikayetlerin ve gözaltında avukat yardımından yararlanılmadığı yönündeki baꢀvurunun  
kabuledilebilir olduğuna;  
2. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;  
3. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmaması  
nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
4. Baꢀvuranın gözaltında avukat yardımından yararlanmaması nedeniyle AĐHS’nin 6/1  
maddesiyle bağlantılı olarak AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasının ihlal edildiğine;  
5. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru  
4
üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana manevi tazminat  
olarak 1.000 (bin) Euro ve yargılama masraf ve giderleri için 1.000 (bin) Euro ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 5 Mayıs 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
5