CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

GÜRKAN (YAVAꢀ) -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no:34294/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

23 ꢀubat 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (34294/04) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Pakize Gürkan’ın (Yavaꢀ) (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 19 Temmuz 2004

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından N. Yaz tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1960 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

2 Mayıs 1991 tarihinde, baꢀvuran, bir yapı kooperatifi hakkında Bakırköy Asliye Hukuk

Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır. Baꢀvuran, kooperatifin yapısal yükümlülüklerini yerine

getirmesinin yani daireyi vermesinin sağlanmasını talep etmiꢀtir.

8 Kasım 1995 tarihinde, mahkeme, sözkonusu dairenin üçüncü kiꢀilere satılmıꢀ olması

nedeniyle borçlunun yükümlülüklerini yerine getirmeye zorlanmasının esasen imkansız

olduğunu tespit etmiꢀtir. Bu nedenle, baꢀvuran, yasal gecikme faizi ile birlikte zararlarına

tekabül edecek ꢀekilde tazminat talebinde bulunmuꢀtur.

11 Kasım 1996 tarihinde, mahkeme, baꢀvuranın talebini kısmen haklı bulmuꢀ ve kooperatifi

yasal gecikme faizi ile birlikte 400.000.000 TL ödemeye mahkum etmiꢀtir. Yargılamanın ilk

safhasında yirmi dokuz duruꢀma gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

31 Mart 1997 tarihinde, Yargıtay, sözkonusu kararı bozmuꢀtur.

20 ꢁubat 2001 tarihinde mahkeme, baꢀvurana, yasal gecikme faizi ile birlikte ilk kararında

ödenmesine hükmettiği tazminat miktarından biraz daha az miktarda tazminat ödenmesine

hükmetmiꢀtir. Yargılamanın ikinci safhasında mahkeme, yirmi üç duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir.

2 Temmuz 2001 tarihinde kooperatif tarafından yapılan temyiz baꢀvurusunu inceleyen

Yargıtay, tazminatın hesaplama biçiminde hata yapılmasından dolayı ilk derece

mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

12 Ekim 2002 tarihli raporda, bilirkiꢀiler baꢀvuranın maruz kaldığı zararı 80.089.350 TL

olarak belirlemiꢀlerdir. Baꢀvuran tarafından sözkonusu rapora itiraz edilmesinin ardından,

mahkeme yeni bir bilirkiꢀi incelemesi yapılmasına hükmetmiꢀtir. Đkinci bilirkiꢀi raporu 24

Eylül 2003 tarihinde sunulmuꢀtur.

8 Ekim 2003 tarihli duruꢀmada, baꢀvuran, son bilirkiꢀi raporuna da itiraz etmiꢀtir. Ayrıca

baꢀvuran, enflasyon oranı ile yasal faiz arasındaki fark dikkate alındığında, alacağının değer

kaybetmesi nedeniyle ek bir zarara daha uğradığını iddia etmiꢀ ve Borçlar Kanunu’nun 105.

maddesi uyarınca ilgili yargılama masraflarını ödemeksizin zararının tazmin edilmesini talep

etmiꢀtir.

12 Ocak 2004 tarihli on dördüncü duruꢀma sırasında, baꢀvuranın avukatı yargılama

masraflarının ödenmesi hususunda karar vermesi için müvekkili ile anlaꢀamadığını belirtmiꢀ

ve süre talep etmiꢀtir.

Sözkonusu duruꢀmanın bitiminde, mahkeme, gecikme faizi ile birlikte baꢀvurana 80.089.350

TL ödenmesine hükmetmiꢀtir. Ek zarara iliꢀkin talep ile ilgili olarak, mahkeme, baꢀvuranın

yargılama masraflarını ödemediğini belirtmiꢀ ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca

ayrı bir dava açma imkanına sahip olduğuna kanaat getirmiꢀtir.

Yargılama boyunca, baꢀvuranın avukatı altı kere mazeret bildirmiꢀtir.

2 Nisan 2004 tarihinde, temyiz baꢀvurusunda bulunulmadığından karar kesinleꢀmiꢀtir.

HUKUK

Baꢀvuran, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6. maddesinin öngördüğü ꢀekli ile “makul süre”

ilkesine riayet etmediğini ileri sürmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, baꢀvuranın davasını ihtimamla

takip etmemesi nedeniyle yargılamanın uzamasına baꢀvuranın katkı sağladığını

savunmaktadır. Baꢀvuranın avukatı birçok defa mazeret bildirmiꢀ ve çok sayıda süre

uzatılması talebinde bulunmuꢀtur. Ayrıca Hükümet, 8 Kasım 1995 tarihinde, baꢀvuranın

talebinin konusunu değiꢀtirdiğini ve mahkemenin davanın incelemesini yeniden yapması

gerektiğini sözlerine eklemiꢀtir.

AĐHM, dikkate alınacak dönemin 2 Mayıs 1991 tarihinde baꢀvuranın mahkemeye baꢀvurusu

ile baꢀladığını ve 2 Nisan 2004 tarihinde sona erdiğini kaydetmektedir. Dolayısıyla yargılama

süresi iki dereceli yargıda ve beꢀ mahkemede yaklaꢀık on üç yıl sürmüꢀtür.

AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı uyarınca sözkonusu ꢀikayetin açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını ve hiçbir kabuledilemezlik unsuru içermediğini tespit

etmektedir.

AĐHM, yargılama sürecinin makul yapısının dava koꢀullarını takiben ve mahkeme yerleꢀik

içtihatları, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin tutumları ve

ilgililer bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır

(Frydlender-Fransa, baꢀvuru no: 30979/96). AĐHM, mevcut davadakine benzer sorunları

ortaya koyan davaları müteaddit defalar incelemiꢀ ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal

edildiğini tespit etmiꢀtir (sözü edilen Frydlender). Takdirine sunulan unsurları

değerlendirmesinin ardından AĐHM, Hükümet’in mevcut davada baꢀka bir sonuca ulaꢀmak

için ikna edici hiçbir tespit ve argüman sunmadığına kanaat getirmektedir. AĐHM, özellikle,

baꢀvuranın tutumunun haksız yere yargılamanın uzamasına neden olduğu kanısında değildir.

Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, mevcut davada, ihtilaflı yargılama süresinin

uzun olduğu ve “makul süre” gerekliliğini karꢀılamadığı kanaatindedir.

Bu itibarla AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

Baꢀvuran, ihtilaflı yargılama süresinin uzun olmasının 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ile

güvence altına alınan mülkiyet hakkını ihlal ettiğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran, enflasyon

oranı karꢀısında gecikme faizi oranının yetersiz kalması nedeniyle tazminatının değer

kaybetmesinden ꢀikayetçidir.

Hükümet, temyiz baꢀvurusunda bulunmamasından dolayı baꢀvuranın iç hukuk yollarını

tüketmediğini savunmaktadır. Esas ile ilgili olarak, Hükümet, yargılamanın baꢀvuranın

talebiyle ilintili olduğuna dikkat çekmektedir.

Baꢀvurana göre, kooperatifin borçları gecikme faizi ile hesaplanmalıdır.

AĐHM, Asliye Hukuk Mahkemesi’nin tazminatın baꢀvurana, baꢀvuranın da talep ettiği gibi

gecikme faizi ile birlikte hesaplanmasına karar verdiğini kaydetmektedir. Ayrıca AĐHM,

baꢀvurana, gecikme faizi ile enflasyon oranı arasındaki fark nedeniyle ek zarara uğradığından

ꢀikayetçi olması için baꢀvurana hukuk yolu sunulduğunu gözlemlemektedir. Nitekim Borçlar

Kanunu’nun 105. maddesi ile öngörülen baꢀvuru yolu, gecikme faizi ile telafi edilen zararı

geçen zararın tazminini amaçlamaktadır (bkz, a contrario, Aka-Türkiye, 23 Eylül 1998).

Sözkonusu değerlendirmeler ıꢀığında, AĐHM, bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu

ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.

AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması ile ilgili olarak, baꢀvuran, maruz kaldığı maddi zararı

80.000 Euro, yargılama masraf ve giderlerini 10.000 Euro ve manevi zararı 20.000 Euro

olarak değerlendirmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlalle iddia edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı görememekte

ve sözkonusu talebi reddetmektedir.

Buna karꢀın AĐHM, baꢀvuranın belli bir manevi zarara maruz kaldığı kanaatindedir.

Hakkaniyete uygun olarak, AĐHM, baꢀvurana, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi

kolaylıklarına uygulanan orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenen gecikme faizi ile

birlikte 9.500 Euro manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir.

Yargılama masraf ve giderleri ile ilgili olarak, baꢀvuran, hiçbir belge sunmamaktadır. Sonuç

olarak, AĐHM, bu talebi reddetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun yargılama süresinin uzunluğu kapsamında yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir

geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana her türlü vergiden muaf tutularak 9.500 Euro (dokuz bin beꢀ yüz Euro)

manevi tazminat ödenmesine;