C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

GÜNER ÇORUM - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 59739/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

31 Ekim 2006

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (59739/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Gülay Güner Çorum’un (baꢀvuran) 19 Haziran 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara

Barosu avukatlarından B. Çiçekli tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1970 doğumlu baꢀvuran Ankara’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran iꢀ yaꢀamına Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde sivil memur statüsünde hemꢀire

olarak baꢀlamıꢀtır.

Milli Savunma Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu 4 Nisan 1999 tarihinde baꢀvuranın

kurumunun nizamını bozacak ideolojik ve siyasi faaliyetleri yürütmesi ve yasadıꢀı bir örgütün

sempatizanlığını yapması dolayısıyla görevinden azledilmesine karar vermiꢀtir.

5 Temmuz 1999 tarihinde Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne (Yüksek Mahkeme) müracaat

eden baꢀvuran bu kararın iptali ve iꢀten çıkarılmasına yönelik alınan tedbirlerin askıya

alınması isteminde bulunmuꢀtur. AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran askeri

personel olmadığını öne sürerek ve bu mahkemenin bağımsızlığına ve tarafsızlığına karꢀı

çıkarak mahkemeden öncelikli olarak sivil mahkeme lehine görevsiz kılınmasını talep

etmiꢀtir. Hakkında oluꢀturulan delillere itiraz eden baꢀvuran Hacı Bektaꢀ-ı Veli derneğinin

üyesi olmadığını (bunu belgelemiꢀtir) belirterek yasadıꢀı bir örgütün faaliyetlerine katıldığını

inkâr etmiꢀtir. Suçlamaların somut hiçbir delile dayanmadığını savunan baꢀvuran son olarak

AĐHS’nin 9, 10, 11 ve 14. maddeleri ile güvence altına alınan özgürlükleri ileri sürmüꢀtür.

Yüksek Mahkeme 22 Temmuz 1999 tarihinde, baꢀvuranın iꢀten çıkarılmasına yönelik

önlemlerin askıya alınması talebini reddetmiꢀtir.

Milli Savunma Bakanlığı 20 Ağustos 1999 tarihinde cevaben vermiꢀ olduğu görüꢀlerinde

ilgilinin azledilmesinin titizlikle incelenen bir soruꢀturmaya dayandığını, buna değin

belgelerin mahkemeye sunulduğunu ifade etmiꢀtir.

Yüksek Mahkeme 1 ꢁubat 2000 tarihinde baꢀvuranın bu mahkemenin yetkisizliğine iliꢀkin

talebini reddetmiꢀtir.

Yüksek Mahkeme 4 Nisan 2000’de baꢀvuranın görevden alınma kararının iptali istemini

reddetmiꢀtir. Mahkeme kararında «gizli» ibareli bir zarfta iletilen bilgi ve belgelerden ilgilinin

görevini icra ederken siyasi ve ideolojik faaliyetlere devam ettiğinin ve aꢀırı sol bir örgütün

mensubu olduğunun ortaya çıkarıldığına itibar etmiꢀtir. Bu doğrultuda görevden azletme

Kanun’a uygundur.

Hükümet 14 ꢁubat 2006 tarihinde AĐHM’ye baꢀvuran hakkında yürütülen soruꢀturma

dosyasını iletmiꢀtir. Dosya «komutanın görüꢀü», «olayların raporu» ve altı «ifade tutanağı»

gibi belgeleri içermektedir. «Olayların raporuna» göre baꢀvuran ile aynı birimde

çalıꢀmaktayken PKK’ya karꢀı Alanya’da yürütülen operasyon sırasında bir hemꢀirenin [ismi

silinmiꢀtir] yakalanmasının ardından soruꢀturma baꢀlatılması kararı alınmıꢀtır. Özellikle bu

2

soruꢀturma kapsamında dinlenilen altı hemꢀire [isimleri silinmiꢀtir] baꢀvuranın alevi, solcu ve

ateist olduğunu; genç hemꢀireler arasında bu ideolojinin propagandasını yaptığını, HADEP

için oy kullandığını; Cumhuriyet ve Evrensel gazetelerini okuduğunu; alevi olduğunu

söyleyerek ve Sivas olaylarına değinerek Hükümeti eleꢀtirdiğini; insan hakları bahanesiyle bu

ideolojinin faaliyetlerini sürdürdüğünü; güvenlik güçlerinin güneydoğu bölgesindeki

tutumunu eleꢀtirir kitaplar okuduğunu ve insan haklarının savunulması iddiasıyla PKK’nın

propagandasını yaptığını; dini inançlarının son derece zayıf olduğunu; çok eꢀliliği nedeniyle

Peygamberi cinsel saplantılı olarak gördüğünü; 1 Mayıs kutlamasına övgüler yağdırdığını ve

solcu bir grupla birlikte konsere gittiğini belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran hakkında yapılan suçlamaları inkâr etmiꢀtir. Kendisini alevi olarak gördüğünü ve

birkaç ay önce Hacı Bektaꢀ-ı Veli derneğine üye olduğunu kabul etmiꢀtir. Cumhuriyet ve

Evrensel gazetelerini meraktan okuduğunu ve Sivas olaylarını anma gösterisine üç kez

katıldığını ifade ederek, «ifade tutanağına göre» ꢀiddete karꢀı olduğundan ne PKK’nın

eylemlerini ne Hükümetin güneydoğu bölgesindeki yaklaꢀımını onayladığını sözlerine

eklemiꢀtir. Aynı ꢀekilde kiꢀisel dosyasında daha önce ceza aldığına dair hiçbir ibare yer

almamaktadır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, dosyada bulunan ve Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin kararının temelini

oluꢀturan belgelerin iletilmesindeki noksanlığın taraflar arsındaki dengeyi bozduğunu ileri

sürmektedir. Baꢀvurana göre, silahların eꢀitliği ilkesi ihlal edilmiꢀtir. Baꢀvuran, bu noktada

AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.

Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.

1. Đlgili ilkeler

Her hukuk ve ceza davasının, usule iliꢀkin yönleri de dahil vicahi bir nitelik taꢀıması ve de

taraflar arasında silahların eꢀitliğini garanti altına alması gerekir: bu, adil yargılanma hakkının

temel unsurlarından biridir.

Vicahilik ilkesi uyarınca yargılanma hakkı, taraflar için, karꢀı taraf tarafından oluꢀturulan

görüꢀlerden veya kanıt unsurlarından haberdar olma ve bunlar üzerinde tartıꢀabilme olanağını

içermektedir (Bkz, diğerleri arasında, hukuki usule iliꢀkin olarak: Vermeulen-Belçika, 20

ꢁubat 1996 tarihli karar, Lobo Machado-Portekiz, 20 ꢁubat 1996 tarihli karar, Nideröst-

Huber-Đsviçre, 18 ꢁubat 1997 tarihli karar, Kress-Fransa, 39594/98 no’lu karar, Yvon-Fransa,

44962/98 no’lu karar ve Prikyan ve Angelova-Bulgaristan, 44624/98 no’lu, 16 ꢁubat 2006

tarihli karar; cezai usüle iliꢀkin olarak: Brandstetter-Avusturya, 28 Ağustos 1991 tarihli, A

serisi 211 no’lu karar, Fitt-Đngiltere, 29777/96 no’lu karar, ve Jasper-Đngiltere, 27052/95

no’lu, 16 ꢁubat 2000 tarihli karar).

Bu prensip, tarafların sunduğu görüꢀler ve belgeler için geçerli olduğu gibi, Hükümet

komiseri gibi bağımsız bir memur (Kress, ve, APBP-Fransa, 38436/97 no’lu, 21 Mart 2002

tarihli karar), bir idare (Krčmář ve diğerleri-Çek Cumhuriyeti, 35376/97 no’lu 3 Mart 2000

tarihli karar) veya sözkonusu kararı veren mahkeme tarafından sunulan görüꢀler ve belgeler

için de geçerlidir (Nideröst-Huber).

3

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin hepsinden evvel tarafların çıkarlarını ve adaletin iyi iꢀleyiꢀinin

korunmasını amaçladığının altını çizmek gerekir (Bkz. mutatis mutandis, Acquaviva-Fransa,

21 Kasım 1995 tarihli karar), bir belgenin kendileri tarafından yorumlanması gerektiği

kanaatinde oldukları zaman, bunu ifade etme imkânı taraflara sağlanmalıdır. Özellikle,

yargıya tabi kiꢀilerin adaletin iꢀleyiꢀine güvenmesi buna bağlıdır: sözkonusu güvence,

diğerleri arasında, dosyadaki her belge hakkında görüꢀ bildirebilme güvencesine

dayanmaktadır (Bkz. Nideröst-Huber, ve F.R.-Đsviçre, 37392/97, 28 Haziran 2001 tarihli

karar).

Diğer yandan, hakim kendisi de, özellikle bir itirazı reddettiği veya re’sen ele alınan bir

gerekçeye dayanarak bir uyuꢀmazlığı çözdüğü zaman vicahilik ilkesine uymak zorundadır

(Skondrianos-Yunanistan, 63000/00, 74291/01 ve 74292/01 no’lu, 18 Aralık 2003 tarihli

kararlar, ve Clinique des Acacias ve diğerleri-Fransa, 65399/01, 65406/01, 65405/01 ve

65407/01 no’lu, 13 Ekim 2005 tarihli kararlar).

2. Bu ilkelerin uygulanması

Mevcut halde, bir disiplin soruꢀturmasının ardından, askeri bir hastanede sivil hemꢀire olarak

çalıꢀan baꢀvuran görevinden alınmıꢀtır. Đlgili tarafından yapılan iptal baꢀvurusu Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi tarafından reddedilmiꢀtir.

Bununla birlikte, 20 Ağustos 1999 tarihli cevaben vermiꢀ olduğu savunmalarında Milli

Savunma Bakanlığı 1602 sayılı Kanun’un 52. maddesine uygun olarak idari soruꢀturma

dosyasını Yüksek Mahkemeye ayrı bir zarfta iletmiꢀtir. Yüksek Mahkeme’nin kararından

baꢀvuranın talebinin Milli Savunma Bakanlığı tarafından «gizli» damgalı bir zarfın içine

konulmuꢀ bilgi ve belgelere ve idari soruꢀturma kapsamında elde edilen ifadelere dayanılarak

reddedildiği ortaya çıkmaktadır.

Baꢀvuran, aleyhinde yapılan son derece ciddi disiplin suçlarının altını çizerek, soruꢀturma

dosyasının ifꢀa edilmemesine boꢀ yere karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, bir ceza yargılama usulü kapsamında, ilgili kanıtların açığa vurulması hakkının

mutlak olmadığının dile getirildiğini hatırlatmaktadır. Bir ceza davasında, sanığın haklarıyla

dengelenmesi gereken, milli güvenlik nedeniyle veya misilleme riski altında olan ꢀahitleri

koruma veya soruꢀturma metotlarını gizli tutma gerekliliği gibi çekiꢀen menfaatler olabilir.

Bazı hallerde, baꢀka bir bireyin temel haklarını saklı tutmak veya önemli bir kamu yararını

korumak için bazı kanıtları savunmanın bilgisine sunmamak gerekebilir. Bununla birlikte,

AĐHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca, yalnızca, savunma haklarını sınırlayan mutlak gerekli

önlemler meꢀrudur (Van Mechelen ve diğerleri-Hollanda, 23 Nisan 1997 tarihli karar).

Üstelik, sanığa adil bir yargılanma garanti edilmek isteniliyorsa, haklarının sınırlanmasıyla

savunmaya çıkarılan her zorluk hukuki makamların önünde izlenen yargılama usulüyle

yeterince telafi edilmelidir (Doorson-Hollanda, 26 Mart 1996 tarihli karar, Van Mechelen ve

diğerleri, Fitt, ve Jasper). AĐHM’ye göre, bu tür ilkelerin, özellikle davada kazanılmak

istenilen ꢀey ıꢀığında baꢀvuran açısından -ağır disiplin suçlarına dayalı görevden alma-

hususuna uygulanması gerekir (Bkz. mutatis mutandis, Fitt).

Hükümetin, baꢀvuranın görevden alınmasına iliꢀkin idari yargılama usulü sırasında

soruꢀturma dosyasının açığa çıkarılmamasını haklı gösterecek hiçbir argümanı sunmadığını

not etmek gerekir. Zaten, bu dosya, milli güvenliğe veya misilleme riski altındaki tanıkları

korumaya veya soruꢀturma metotlarını gizli tutma gerekliliğine bağlı zorunluluklarla bu

4

yönde bir uygulamayı haklı çıkarabilecek hiçbir unsuru içermemektedir. Öte yandan, bu

uygulamada, vicahilik ilkesinin ve silahların eꢀitliği ilkesinin gereklerini yerine getirmek için

baꢀvuranın çıkarlarını korumaya uygun garantiler bulunuyor görünmemektedir. (Bkz. mutatis

mutandis, Fitt, ve Jasper). Gerçekten de, sözkonusu karar sadece “gizli” olarak nitelendirilmiꢀ

soruꢀturma dosyasına dayalı olarak alınmıꢀtır.

Milli Savunma Bakanlığı tarafından iletilen belge ve bilgilerin davanın sonucu hakkında

temel bir önemi olduğuna ꢀüphe yoktur. Fakat ilgilinin yargılama usulünde kazanmayı

umduğu ꢀey ve soruꢀturma dosyasındaki belge ve bilgilerin niteliği dikkate alındığında,

baꢀvuranın Yüksek Mahkeme’nin kararını vermesinden önce bunlara yanıt vermesinin

olanaksızlığı onun adil yargılanma hakkını hiçe saymıꢀtır (J.J.-Hollanda, 27 Mart 1998

kararı).

Sonuç itibariyle, AĐHS’nin 6 § 1 maddesi bakımından adil yargılanma hakkının temel

unsurlarından biri olan vicahilik ilkesine ve taraflar arasındaki silahların eꢀitliği garantisine

riayet etme baꢀvuranın Milli Savunma Bakanlığı’nın sunmuꢀ olduğu bilgiler hakkında

yorumda bulunma olanağını gerektirmekteydi. Oysa 1602 sayılı Kanun’un 52. maddesi

uyarınca dosyanın açığa çıkmasını reddetmek için bu imkân baꢀvurana verilmemiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, görevden alınmasının kiꢀisel, siyasi inançlarına ve bazı yasal faaliyetlere dayandığı

gerekçesiyle, AĐHS’nin 10. maddesinin ihlalini oluꢀturduğundan yakınmaktadır.

Hükümet, askeri bir kurumu tercih etmekle baꢀvuranın en baꢀından böyle bir yapıyı

düzenleyen kurallara uymayı kabul ettiğini belirtmektedir. Hükümet, AĐHM’nin bu konudaki

yerleꢀik içtihadına dayalı olarak, ilgilinin özel bir güven ve doğruluk bağıyla Devlete bağlı

olduğunu savunmakta, kurum bünyesinde ve dıꢀında sözkonusu faaliyetleri sürdürerek

baꢀvuranın bu bağı koparmıꢀ olacağını vurgulamaktadır. Mevcut durumun özel koꢀullarına

değinen Hükümet, en üst düzey askeri hiyerarꢀik düzende yer alan kiꢀilerle yakın temas

halinde olan ve onların gizli sağlık dosyalarına ulaꢀabilen baꢀvuranın fiillerine iliꢀkin

yetkililerin dikkatli olmaları gerektiğini ifade etmektedir. Öte yandan, Grigoriades-

Yunanistan (25 Kasım 1997 tarihli karar) kararındaki baꢀvurandan farklı olarak, baꢀvurana

cezai müeyyide uygulanmamıꢀtır.

Baꢀvuran, inançları, yasal, kültürel ve sosyal bazı aktivitelere katıldığı için cezalandırıldığını

ileri sürmektedir. Baꢀvuran, PKK gibi yasadıꢀı örgütlerin eylemlerine katılma, yardım etme

ve bu örgüte sempati duyma ꢀeklindeki kendisine isnat edilen olayların Türk Ceza Kanunu’na

göre ağır bir suçu teꢀkil ettiğini, oysa hakkında hiçbir kovuꢀturma baꢀlatılmadığını

belirtmektedir. Baꢀvuran, meslek ahlakı kurallarına uygun olarak on yıla yakın bir süre

boyunca bu askeri hastanede çalıꢀtığının ve üstlerinin güvenini sarsmaya yönelik ve liyakate

aykırı hiçbir tutumunun olmadığının altını çizmektedir. Baꢀvurana göre, iç hukuktaki

yargılama usulü sırasında kendisine iletilmeyen ve Yüksek Mahkemenin karar verirken

dayanak aldığı idari soruꢀturma dosyası sadece dayanaktan yoksun suçlamalar içermektedir.

AĐHM, mevcut baꢀvuruyla ortaya konan temel hukuki sorunun, görevden alma kararının iptal

edilmesi talebinin AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca adil bir yargılanmanın sonunda reddedilip

5

reddedilmediğinin bilinmesine dayalı olduğu kanaatindedir. Yukarıda bu hükmün ihlal

edildiği sonucuna vardığı dikkate alındığında, AĐHM bu ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığı sonucuna varmaktadır (Bkz. mutatis mutandis, Sadak ve diğerleri-Türkiye,

29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96 no’lu kararlar).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran 14 Nisan 1999 tarihinden bu yana iꢀsiz, gelirden ve her türlü sosyal haktan ve

güvenceden yoksun olduğunu belirterek bu yönde 25.000 Euro maddi tazminata uğradığını

ileri sürmektedir. Baꢀvuran manevi tazminat olarak 30.000 Euro istemektedir.

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesince hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 6.500 Euro manevi

tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran yargı giderleri için 7.600 Euro talep etmektedir.

Hükümet buna karꢀı çıkmıꢀtır.

Sunulan unsurlar ıꢀığında AĐHM tüm yargı giderleri için ilgiliye 4.000 Euro ödenmesine karar

vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 10. maddesine dair ꢀikayetin incelenmesine gerek olmadığına;

3. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

baꢀvurana:

i.

ii.

iii.

manevi zarar için 6.500 (altı bin beꢀ yüz) Euro ödemesine;

masraf ve harcamalar için 4.000 (dört bin) Euro ödemesine;

yukarıda belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

6

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tazmine dair diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine

uygun olarak 31 Ekim 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

7