C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

GÜNDOĞDU - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 49240/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

3 Mayıs 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (49240/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Halil Gündoğan’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 5 Mayıs 1999

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi

(AĐHM) önünde Đzmir barosu avukatlarından Nedim Değirmenci tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 27 Ekim 1997 tarihinde –reꢀit olmadığı halde- Đzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle

Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından 10 Ocak 1997 tarihinden bu yana yasadıꢀı örgüt MLKP

çerçevesinde düzenlenen operasyon kapsamında yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

Terörle mücadele ꢀubesi 31 Ekim 1997 tarihinde Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

Cumhuriyet Savcısı’na baꢀvuranın MLKP bünyesinde sürdürdüğü eylemlere iliꢀkin itirafları

içeren soruꢀturma sonucunu ve bunlara değin delil unsurlarını iletmiꢀtir.

Baꢀvuran aynı gün DGM yetkili hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀ, tutuklu yargılanmak üzere

Bergama Cezaevine konulmuꢀtur.

Cumhuriyet Savcısı 3 Kasım 1997 tarihili iddianame ile baꢀvuranı yasadıꢀı bir örgütün

mensubu olmakla itham etmiꢀ ve TCK’nın 168. maddesinin uygulanmasını istemiꢀtir.

Đki sivil ve bir askeri hakimden oluꢀan DGM heyeti 2 Nisan 1998 tarihli bir kararla baꢀvuranı

hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ ve adı geçeni sekiz ay dört ay hapis cezasına

çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuranın avukatı temyize gitmiꢀtir.

Yargıtay 8 ꢁubat 1999 tarihinde temyizine gidilen kararı onamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran bünyesinde askeri bir hakimin yer alması nedeniyle Devlet Güvenlik Mahkemesinin

«bağımsız ve tarafsız» bir mahkeme niteliğini taꢀımadığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran

özellikle sorgulanması sırasında avukat bulundurma olanağından yararlanamadığından adil

yargılanma hakkından yoksun kaldığından ꢀikayetçi olmaktadır. Ayrıca hakimlerin hakkında

verdikleri mahkumiyet kararını yeterince gerekçelendirememelerinin hakkaniyete uygun bir

yargı hakkının ihlaline yol açtığını öne sürmektedir. Bununla birlikte, yargının suçluluğuna

dayanak oluꢀturmak için yakalanmasından önce düzenlenen gizli fiꢀleme yöntemini dikkate

almasının 6. maddenin ikinci paragrafında yer alan masumiyet karinesinin ihlaline neden

olduğunu ileri süren baꢀvuran bu doğrultuda AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet AĐHS’nin 35. maddesinde öngörülen altı ay kuralına riayet edilmediğinden

AĐHM’den DGM’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkındaki ꢀikayeti reddetmesi talebinde

bulunmakta, bu ꢀikayete iliꢀkin nihai kararın yine aynı mahkeme tarafından alındığını

savunmaktadır. Hükümet bu bağlamda olayların meydana geldiği dönemde iç hukukta

Yargıtay’ın Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yapısı hakkındaki ꢀikayete görüꢀ bildirme

yetkisinin olmadığını ifade etmektedir. Baꢀvuranın iç hukuk yollarının etkisiz olduğuna

kanaat getirdiği 2 Nisan 1998 tarihinden itibaren yani DGM kararından itibaren altı ay içinde

baꢀvurması gerekirdi. Oysa baꢀvuru 5 Mayıs 1999 tarihinde yapılmıꢀtır.

AĐHM, daha önce Özdemir-Türkiye kararında buna benzer bir ꢀikayetin dile getirildiğini ve

bunun reddedildiğini hatırlatmaktadır (no: 59659/00, 6 ꢁubat 2003). Bu sonuçtan ayrı

tutulacak hiçbir gerekçe yer almamakta, dolayısıyla Hükümetin itirazı reddedilmektedir.

AĐHM, yerleꢀik içtihadından doğan kıstaslar (Bkz. Incal-Türkiye kararı 9 Haziran 1998 ve

Çıraklar-Türkiye kararı 28 Ekim 1998) ve sunulan delillerin bütünü ıꢀığında baꢀvuranın

ꢀikayetinin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir. Ayrıca kabuledilemezliğe iliꢀkin

hiçbir gerekçe yer almamaktadır.

B. Esas hakkında

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı üzerine

AĐHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir (Bkz. Özel kararı ve

Özdemir-Türkiye kararı no: 59659/00 6 ꢁubat 2003).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer

aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karꢀısında baꢀvuranın «ulusal güvenliğe» dayalı suçlardan

yargılanması konusunda endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde bulunmaktadır.

Baꢀvuran, hakkında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını yabancı

gerekçelere dayandırdığı yönünde bir ꢀüphe duyabilir. Bu nedenle baꢀvuranın bu yargı

makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması gerekir.

(Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998).

AĐHM baꢀvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 6 § 1. madde

uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

2. Yargı sürecinin adilliği ve masumiyet karinesi

Hükümet bir ihlalin varlığına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, benzer davalarda da dile getirildiği üzere tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun bir

mahkemenin her halükârda adil ve hakkaniyete uygun bir yargılama sürecini garanti altına

alamayacağını hatırlatmaktadır.

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğinin tespiti

ıꢀığında Mahkeme mevcut ꢀikayeti incelemeye gerek duymamaktadır (Bkz. diğerleri arasında

sözü edilen Çıraklar kararı, s. 3074, §§ 44-45).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuran 25.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, 6 § 1. maddenin ihlalinin tespitinin öne sürülen manevi zarar için adil bir tazmini

oluꢀturduğuna itibar etmektedir. Sözleꢀme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık

koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında,

ilgilinin talebi doğrultusunda yeni bir sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılması ilke olarak

tespit edilen ihlalin giderilmesi bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturur (Bkz. Öcalan kararı).

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu harcamalar için 8.300 Euro talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarı aꢀırı olarak nitelendirmektedir.

AĐHM, Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 630 Euro’luk miktarın

düꢀülerek baꢀvurana bu doğrultuda 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olduğu

ꢀikayetiyle ilgili olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6. maddesi hakkındaki diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

4. Baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zarar için mevcut kararın baꢀlı baꢀına bir adil tazmini

oluꢀturduğuna;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana yargı giderleri için Avrupa Konseyi

tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 630 (altı yüz otuz) Euro’luk miktarın 1.000 (bin)

Euro’dan düꢀülerek kalan kısmın ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 3 Mayıs 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.