CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

GÜNDOĞAN -TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 31877/96)

NİHAİ KARARININ ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

10 Ekim 2002

OLAYLAR

1960 doğumlu olan başvuran, Erzurum Cezaevinde yatmaktadır.

Başvuran, yasadışı örgüt TKP / ML-TIKKO (Türkiye Komünist Partisi/Marksist

Leninist) mensubu olduğu gerekçesiyle 17 Ekim 1995'te polis tarafından gözaltına alınmıştır.

Erzincan Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısının 19 Ekim 1995 tarihli talebi

üzerine başvuranın gözaltı süresi 26 Ekim 1995'e dek uzatılmıştır.

26 Ekim 1995'te başvuran DGM hakimi karşısına çıkarılmış, hakkında tutuklama kararı

verilmiştir.

Cumhuriyet Savcısının 26 Aralık 1995 tarihli iddianamesi ile başvuran hakkında ceza

davası açılmıştır.

HUKUK AÇISINDAN

1. AİHS'NİN 5. MADDESİNİN 5 §§ 3, 4 VE 5. FIKRALARININ İH-

LAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran AİHS'nin 5. maddesinin 3, 4 ve 5. fıkralarının ihlal edildiğini iddia

etmektedir.

A. AİHS'nin 5 § 3 maddesi

Başvuran gözaltında tutulduğu 17-26 Ekim 1995 tarihleri arasındaki sürenin uzun-

luğunu dile getirmektedir.

Hükümet gözaltı süresine ilişkin olarak, Türk hukukuna göre Devlet Güvenlik Mahkemesinin

görev alanına giren suçların terör suçlarını da kapsadığını ifade etmektedir. Hükümet, terörle

ilgili suçların belirlenmesi ve soruşturulması sırasında karşılaşılan olumsuzlukların, bu suçlara

adli suç kriterlerini uygulamada engel teşkil ettiğini ileri sürmektedir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

AİHM, AİHS'ııin 5. maddesinin Sözleşmenin kurduğu sistem içindeki önemini hatırlat-

maktadır. Buna göre 5. madde bireyin özgürlüğüne Devletin yapabileceği keyfi müdahalelere

karşı koruma getirir. Yürütmenin müdahalelerinin yargısal denetimi, 5. maddenin 3.

fıkrasındaki keyfiliği en aza indirmeye ve hukuk devletini gerçekleştirmeye yönelik garantinin

asli bir özelliğidir ki bu "Sözleşmenin dibacesinde açıkça anılan demokratik bir toplumun

temel ilkelerinden biri "dir. (Bkz. Sakık ve diğerleri-Türkiye kararı 26 Aralık 1997, 1997-VII,

s.2623-2624, § 44).

AİHM, geçmişte birçok defa yetkililerin terörle ilgili olarak yürütülen soruşturmalarda

özel birtakım problemlerle karşılaştığını kabul etmektedir. (Bkz. diğerleri arasında Brogan ve

diğerleri-İngiltere 29 Kasım 1998, seri:A no: 145

s.33,§61, Murray-İngiltere 28 Ekim 1994, seri:A no:300, s.27, § 58 ve 20869/92, § 64 AİHM

Dikme-Türkiye kararları AİHM 2000-VII). Fakat Mahkeme AİHS'nin 5. maddesinin, iç hukuka ve

yerel mahkemelere terör eylemlerinden suçlanan kişilerin yakalanması ve gözaltına alınması

konusunda denetim mekanizmasını keyfi olarak yürütme serbestisini vermediğini ifade etmek-

tedir. (Bkz.mutadis mutandis, anılan Murray kararı s.27, § 58).

Bu koşullarda başvuranın gözaltı süresi 17 Ekim 1995 tarihinde başlamış, DGM karşısına

çıktığı 26 Ekim 1995'te sona ermiş, yani dokuz gün sürmüştür. AİHM bu durumda anılan

Brogan kararına da atıfla bulunarak (s.33, § 62) terör olaylarına karşı önlem alma amacıyla da

olsa, AİHS'nin 5 § 3. maddesi çerçevesinde belirlenen dört gün altı saatlik gözaltı süresinin

dışına çıkıldığını hatırlatmaktadır.

Sonuç olarak Mahkeme içtihadında yer alan yasal gözaltı süresine riayet

edilmemiş ve AİHS'nin 5 § 3 maddesi ihlal edilmiştir.

B. AİHS'nin 5 § 4 maddesi

Başvuran, gözaltı kararının hukukiliğinin denetlenmesi talebiyle başvuru

yapmanın mümkün olmadığından şikayetçi olmaktadır.

Hükümet, başvuranın gözaltında kaldığı sürenin olayın meydana geldiği

dönemdeki yasalara uygun olduğunu ifade etmektedir.

AİHM, yakalanma veya tutuklanma haliyle özgürlükleri kısıtlanan herkesin, özgürlük

kısıtlanmasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar verilmesi ve yasaya

aykırı görülmesi halinde serbest bırakılması için bir mahkemeye başvurma hakkına sahip

olduğunu belirterek Sözleşmenin 5 § 4 maddesini hatırlatmaktadır. (Bkz. 21 Şubat 1990 tarihli

Van der Leer-Hollanda seri:A no:170, s. 14 § 35, ve Musial-Polonya kararları no:24557/94, §

43, AİHM 1999-II).

AİHM, başvuranın ancak dokuz günlük gözaltı süresinin ardından hakim karşısına

çıkarıldığını ve yetkili hakim tarafından tutuklama kararı verildiğine dikkat çekmektedir. Bu

uygulama, sonucu itibariyle AİHS'nin 5 § 3 maddesinde öngörülen «makul süre» kavramıyla

bağdaşmamaktadır. (Bkz. sözü edilen Sakık ve diğerleri kararı, § 51, ve mutadis mutandis Van

Droogenbroeck-Belçika kararı 24 Haziran 1982, seri: A no:50, s. 29, § 53).

Sonuç olarak AİHS'nin 5 § 4 maddesi ihlal edilmiştir.

C. AİHS'nin 5 § 5 maddesi

Başvuran, ulusal yargı makamları önünde Türk hukuku çerçevesinde 5. maddenin ihlalinin

tazmini için yapılan talebin reddedilerek 5 § 5. maddenin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

AİHM, başvuranın iç hukuka uygun olarak yakalanıp gözaltına alındığını, fakat Sözleş-

menin 5. maddesinin 3 ve 4. paragraflarının ihlal edildiğini hatırlatmaktadır. Sözkonusu dava

sonuçlansa bile, Mahkeme başvuranın ulusal yargı makamları önünde mevcut ihlalin tazminine

yönelik bir talepte bulunamayacağını belirtmektedir. Hükümet bu konuda herhangi bir itirazda

bulunmamıştır. (Bkz. anılan Sakık ve diğerleri kararı § 60).

Sonuçla AİHS'nin 5 § 5 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI ÜZERİNE

A. Zarar, masraf ve harcamalar

Başvuran, uğramış olduğu zararın ve masraf ve harcamaların giderilmesi

talebinde bulunmaktadır.

Hükümet görüş bildirmemiştir.

Mahkeme, eşitlik ilkesi göz önünde bulundurularak AİHS'nin 41. maddesi uyarınca

başvurana manevi tazminat olarak kararın kesinleştiği tarihte TL.'ye çevrilmek üzere 2750

Euro (EUR) ödenmesini kararlaştırmıştır.

Masraf ve harcamalara ilişkin olarak Avrupa Konseyinin adli yardım miktarı olan 630

Euro düşülerek başvurana 1.500 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

B. Temmerrüt faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankasının yasal olarak belirlediği ve nihai kararın alındığı tari-

hten itibaren uygulanan yıllık temmerrüt faiz oranının % 3 olduğunu belirtmektedir.

BU SEBELERDEN DOLAYI MAHKEME OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS'nin 5 § 3 maddesinin ihlal edildiğine ;

2. AİHS'nin 5 § 4 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS'nin 5 § 5 maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, bu miktara yansıtılabilecek KDV, pul, harç ve masraflar düşülmeden, ödeme

tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin başvurana;

manevi tazminat olarak 2.750,- (ikibinyediyüzelli) Euro ve Avrupa Konseyi tarafından verilen

630,-(altıyüzotuz) Euro'luk adli yardım miktarı düşülmek ve doğrudan veya dolaylı her türlü

vergiden muaf olmak üzere, masraf ve harcamalar için 1.500,- (binbeşyüz) Euro ödemesine ;

b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin bitiminden ödeme tarihine kadar geçecek süre

için Avrupa Merkez Bankasının belirlemiş olduğu yıllık % 3'lük faizin ödenmesine;

5. Adil tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine ;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddelerine uygun olarak 10 Ekim 2002 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.