CONSEIL

A V R U P A

DE L’EUROPE

K O N SE Y Đ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

GÜNAYDIN TURĐZM VE ĐNŞAAT TĐCARET ANONĐM ŞĐRKETĐ –

TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no:71831/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

2 Haziran 2009

Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (71831/01) no’lu davanın nedeni Günaydın

Turizm ve Đnşaat Ticaret Anonim Şirketi’nin (başvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

11 Nisan 2000 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin

Sözleşme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmış

oldukları başvurudur.

Başvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından S. Çohaz tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

A. Davanın oluşumu

1. Zarifi ailesi

Đstanbulda yaşayan Rum kökenli Yani Zarifi, XIX. yüzyılda Osmanlı Đmparatorluğu’nun en

zengin iş adamlarından biriydi. 1821 yılında, Mora ayaklanmasını finanse etmekle suçlanan

Yani Zarifi, Odesa’ya iltica etmiş ve Đstanbul’daki tüm mal varlığına el konulmuştur.

Kendisi, 1829 yılında ailesiyle birlikte Yunanistan’a yerleşmiştir.

1832 yılında, Yani Zarifi’nin büyük oğlu Yorgo Zarifi, Đstanbul’a geri dönmüş ve Helen

Zafiropulou ile evlenmiştir. Sultanın mali danışmanı olduktan sonra bir banka kurmuş ve mali

sıkıntı yaşayan imparatorluğu finanse ederek zengin olmuştur. Bu şekilde zenginleşen ve

hayır işleriyle tanınan aile, büyük bölümü Adalar’da olmak üzere çok sayıda taşınmaz mülkün

sahibi olmuştur.

1884 yılında Yorgo Zarifi vefat etmiş ve Đstanbul Şişli Ortodoks mezarlığına defnedilmiştir.

Oğlu Leonida Zarifi işlerin başına geçmiştir.

Đstanbul’da yaşamaya devam eden Leonida ve eşi Eleni Efrosini’nin birçok çocukları

olmuştur: Yorgo L. Georgios Zarifi (« Yorgo L. »), Leon Leonidas Teodoros, Eleni

Evyenidis, Stefanos L. ve Konstantin Kosta.

Yorgo L., yine Đstanbul’da Lili Argiro Zarifi (« Lili ») ile evlenmiş ve çiftin Tiresiya ve Eleni

Bonanu isimli iki çocuğu olmuştur.

1910’lu yıllarda bu çiftin Atina’ya yerleştikleri sanılmaktadır (Hükümet’e göre bu ailenin

hiçbir ferdi 1904 ulusal nüfus sayımında bile Türkiye nüfus kayıtlarında tespit edilmemiştir).

Yorgo L., arkasında eşi Lili ve iki kızını bırakarak, 6 Temmuz 1943 tarihinde Atina’da vefat

etmiştir.

Tercümesi 28 Kasım 1948 tarihinde bir Lozan noterliği tarafından tasdik edilen bir

vekâletnameden anlaşıldığına göre, Eleni Evyenidis, Đstanbul’da aileye ait tüm

gayrımenkullerin yönetimi için erkek kardeşi Konstantin Kosta’yı görevlendirmiştir. Yine

2 Mart 1954 tarihinde, Atina’da ikinci bir noter tarafından tasdik edilen diğer bir tercümeye

2

göre, Lili, Tiresiya ve Eleni Bonanu’nun Yorgo L.’nin mirasçıları olduğu, Leon Leonidas

Teodoros ve Stefanos L.’nin ise Eleni Efrosini Zarifi’nin mirasçıları olduğu ve Konstantin

Kosta’nın ise onların vekili olduğu belgelenmektedir.

2. Đhtilaflı mülk ve alıcıları

Mevcut davaya konu olan ve « Zarifi Köşkü » adıyla bilinen mülk, Tarabya (Sarıyer-Istanbul)

denilen semtte Boğaz’ın kenarında 14782,38 m² ağaçlıklı bir arazi üzerine kurulu bir saray ve

ek binalardan oluşmaktadır.

Kadastronun 2 Şubat 1950 tarihinde arazileri tek elde birleştirme ve Zarifi Köşkü’nün

sınırlarını belirleme işleminden sonra bu mülkün Lili, Tiresiya, Eleni Bonanu, Leon Leonidas

Teodoros, Stefanos L. ve Eleni Evyenidis’e ait olduğu görülmektedir. Lozan’da ikâmet eden

Eleni haricinde diğer mirasçılar Atina’da yaşamaktaydı.

Her halükârda, 27 Ağustos 1951 tarihinde gerçekleştirilen kadastro revizyonundan sonra

Zarifi Köşkü, bu altı mülk sahibi adına önce kadastro planına ve sonra bir kez daha tapu

siciline 54 parsel numarasıyla kaydedilmiştir. (ada 430, plan 72, pafta 490).

18 Mart 1954 tarihinde, ailenin vekili Konstantin Kosta, yetkisini Kulidi Laskari isimli bir

şahısa devretmiştir.

25 Mart 1954 tarihinde bu şahıs, Zarifi Köşkü’nü Sarıyer tapu sicil müdürü önünde yapılan

resmi satış işlemiyle bir Türk vatandaşı olan A. Albayrak’a satmıştır.

26 Kasım 1964 tarihinde, A. Albayrak vefat etmiş ve Zarifi Köşkü dul eşi ile dört çocuğu

adına kaydedilmiştir.

1 Ağustos 1969 tarihinde yukarıda adı geçen mirasçılar yine tapu sicil müdürü önünde

gerçekleştirilen bir resmi satış işlemiyle aynı mülkü, başvuran şirkete devretmişlerdir.

Başvuran, 25 yıldan fazla bir süredir idari makamlar ve yargı tarafından herhangi bir

müdahale olmaksızın Zarifi Köşkü’nün tapusunu elinde bulundurmuştur. Başvuran, 90’lı

yılların başında imar ruhsatı alarak arazi üzerinde iki ek bina inşaatına başlamıştır.

Zarifi Köşkü, Türk sahiplerinin elinde bulunduğu dönemde farklı ticari gerekçelerle bir çok

kez koruma ve/veya rehinli ipotek altına alınmıştır.

B. Yorgo L’nin serveti ve mirasıyla ilgili yargılamalar .

1. 1971/60 nolu dava

Devlet Hazinesi’nin Adalar Đlk Derece Mahkemesi’nde açtığı dava sonucunda mahkeme 24

Eylül 1971 tarihinde H.Ö.’yü Yorgo L. adına kayıtlı olduğu belirlenen bazı mülkleri on yıl

süreyle yönetmek üzere kayyum atamış ve bu sürenin sona ermesinden sonra taşınmazların

Devlet Hazinesi’ne kaydedilebileceğine karar vermiştir (Medeni Kanun’un 530. maddesi).

2. 1978/725 nolu dava

1978 yılında, Leonida ve Eleni Efrosini soyundan gelenler, mirasçı sıfatlarını ileri sürerek,

Đstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuş ve söz konusu mülklerin kontrolünü ele

3

almak üzere H.Ö.’nün görevine son verilmesini talep etmişlerdir. Bu itiraz anlaşıldığı

kadarıyla 1984 yılında reddedilmiştir

3. 1984/81 nolu dava

Devlet Hazinesi, 27 Ocak 1984 tarihinde Yorgo L.’nin ölüm ilanı kararına dayanarak

merhumun Adalar’da tapu siciline 4, 5, 6 parsel (ada 79) numaralarıyla kayıtlı mülklerinin

Medeni Kanun’un 530. maddesi uyarınca kendi üzerine geçirilmesi talebiyle Đstanbul Asliye

Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıştır. Devlet Hazinesi bu talebinin gerekçesinde söz konusu

mülklerin kayyum idaresindeki on yıllık sürenin sona erdiğini savunmuştur.

29 Nisan 1986 tarihli kararında mahkeme, Yorgo L’nin hayatta olup olmadığını belirlemek

üzere yapılan tüm ilan ve adli çağrıların sonuçsuz kaldığını ve dolayısıyla öldüğüne karar

verildiğini kaydederek, Devlet Hazinesini haklı bulmuştur.

4. 1987/114 nolu dava

1987 yılında günü belirtilmeyen bir tarihte, Đstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi, Devlet

Hazinesi’nin talebine ilişkin olarak Yorgo L.’nin ölüm ilanını teyid eden yeni bir karar almış

ve merhumun 29 Nisan 1986 tarihli kararla devredilen mülkleri dışındaki bazı mülklerinin

yine Devlet Hazinesi’ne devredilmesine izin vermiştir.

5. 1987/372 nolu dava

Devlet Hazinesi, 3 Temmuz 1987 tarihinde Đstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurarak,

bu defa Yorgo L.’nin dışında, Leonidas’ın diğer mirasçılarının yani eşi Eleni Efrosini ve

çocukları Leon Leonidas, Eleni Evyenidis, Stefanos L., ve aynı şekilde Konstantin Kosta’nın

da yargı kararıyla ölü ilan edilmelerini talep etmiştir. Ayrıca Devlet Hazinesi, Adalar’da

bulunan 14 parsel numarasıyla (ada 182) kayıtlı 6 755 m² yüzölçümlü arazinin yine kayyum

yönetiminde on yıllık sürenin sona erdiği gerekçesiyle Hazine’ye devredilmesini istemiştir.

Mahkeme, 12 Nisan 1989 tarihinde aldığı kararla bu talepleri haklı bulmuştur¹.

6. 1987/131 ve 1987/170 nolu birleştirilmiş davalar

25 Kasım 1975 tarihinde, Yorgo L.’nin dul eşi Lili vefat etmiştir. 7 Eylül 1987 tarihinde, kızı

Eleni Bonanu, kendi ve kız kardeşi Tiresiya adına hareketle Adalar Sulh Mahkemesi’nde

mirasçı sıfatlarının tescil edilmesi talebiyle dava açmıştır.

Bu amaçla, Eleni Bonanu özellikle Yunan mahkemeleri tarafından bu yönde verilen bir

belgeyi delil olarak sunmuş ve E.E.’yi tanık olarak göstermiştir. Tanık E.E., Eleni ve

Tiresiya’nın gerçekten Yorgo L.’nin soyundan olduğunu teyid etmiştir.

Eleni Bonanu, 9 Kasım 1987 tarihinde bu defa büyük annesi Eleni Efrosini’nin soyundan

gelen tüm çocuk ve torunlara mirasçı sıfatının verilmesi için ikinci bir dava açmıştır.

Devlet Hazinesi, daha önce de 1984 yılında buna benzer bir talebin reddedildiğini hatırlatarak,

Yorgo L.’nin vefatının mahkeme tarafından ilan edildiğini ve dolayısıyla bu yönde herhangi

bir belgenin verilmesinin mümkün olmadığını bildirmiştir.

1.Dosyada benzer başka bir karar belirtilmiştir. 84/81 no’lu davada 29 Nisan 1986 tarihinde alınan bir karar

sözkonusudur. Ayrıca 23 Kasım 1993 tarihinde 1983/1451 sayılı dosyadan Đstanbul Asliye Hukuk

Mahkemesi’nin Yorgo L.’nin mirasçılarına veraset ilamı vermeyi reddettiği sonucu çııkmaktadır.

4

Đki talep birleştirildikten sonra, Adalar Sulh Mahkemesi, 1 Ekim 1989 tarihinde Eleni

Bonanu’nun taleplerini reddeden kararını açıklamıştır

7. 1991/1444-1440-1439-1445-1441 nolu davalar

16 Eylül 1991 tarihinde, yukarıda açıklanan olgulara rağmen, Zarifi ailesi soyundan gelen ve

Eleni Bonanu’nun da aralarında bulunduğu beş kişi, mirasçı olma sıfatlarını kabul ettirmeyi

başarmışlardır. Đstanbul Sulh Mahkemesi bu amaçla beş mirasçılık belgesi vermiştir.

8. 1996/1390 nolu dava

Oysa, 12 Nisan 1989 ve 1 Ekim 1989 tarihli kararlara atıfta bulunan Devlet Hazinesi, 26

Mayıs 1993 tarihinde söz konusu mirasçılık belgelerinin iptali için dava açmıştır. Devlet

Hazinesi’ne göre, başlangıçtaki mülk sahiplerinin mahkeme kararıyla öldü ilan edilmesinden

sonra ihtilaflı mülklerin yegâne mirasçısı kendisi olmaktadır. Başvuran şirket bu yargılamada

ikincil bir müdahil olarak yer almaktadır.

Đstanbul Sulh Mahkemesi, 13 Aralık 1995 tarihinde ihtilaflı hale gelen bu mirasçıklık

belgelerini iptal etmiştir. Mahkeme karar gerekçesinde, Türkiye’deki mülk edinme hakkının,

karşılıklılık ilkesi çerçevesinde Yunanistan’ın Türk vatandaşlarına tanıdığı haklara bağlı

olduğunu ve bu nedenle mirasçı olduklarını iddia eden kişilerin hukuki durumlarının

belirlenmesi gerektiğini kaydetmiştir. Yunanistan’daki durumu inceledikten sonra mahkeme,

Türklerin bu ülkede bu tür mülk edinme hakkının yasalarla son derece kısıtlandığını ve

pratikte böyle bir olaya hiç rastlanmadığını tespit etmiş ve buradan yola çıkarak Yunan

uyrukluların da Türkiye’de miras yoluyla mülk edinme hakkının bulunmadığına

hükmetmiştir.

Yargıtay, 2 Temmuz 1996 tarihinde usul hatası yapıldığı gerekçesiyle bu kararı bozmuştur.

Yargıtay’ın kararına uyan mahkeme, 1 Aralık 1998 tarihinde ilgili şahısların mirasçı olma

sıfatlarını iptal etmiştir.

C. Başvuranla ilgili karar

Devlet Hazinesi, 16 Şubat 1995 tarihinde başvurana ait Zarifi Köşkü’nün tapusunun iptal

edilmesi talebiyle Sarıyer Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bir kez daha dava açmıştır.

Devlet Hazinesi, Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nün istişari bir görüşüyle

desteklenen savunmasında, Yorgo L.’nin Balkan savaşından önce Türkiye’yi kesin olarak

terkettiğini ve o tarihten itibaren ailesinin hiçbir ferdinin nüfus sayımlarında tespit

edilemediğini ileri sürmüştür. Devlet Hazinesi’ne göre, Yorgo L. ve soyundan gelenlerin

savaş sırasında kaybolduğu veya kaçtığı kabul edilmeli ve dolayısıyla Birinci Dünya

Savaşı’ndan sonra ve Türkiye’nin Kurtuluş Savaşı sırasında bu amaçla resmi olarak

yayımlanan yasa uyarınca mülklerine el konulmalıdır.

Devlet Hazinesi, ilgili şahısların bu yasa anlamında gerçekten firari ya da kayıp olup

olmadıklarının yetkililer tarafından layıkıyla teyit edilemediğini ve bu nedenle idari

makamların Yorgo L.’nin mülklerinden yararlanmak için Medeni Kanun’un 530. maddesinde

öngörülen prosedürü uygulamak zorunda kaldıklarını savunmaktadır. Ancak, bu prosedür

uygulanırken bazı parseller gözden kaçmış ve sistemdeki bu boşluğu iyi bilen bir grup kötü

niyetli insan sahte evrak kullanarak Zarifi Köşkü’nü Yorgo L.’nin soyundan gelen bazı kişiler

5

adına kaydettirmeyi başarmışlardır. Devlet Hazinesi’ne göre, idari makamların bu konuyla

ilgili olarak görevlerini ve Devlete karşı olan sorumluluklarını layıkıyla yerine getiremedikleri

söylenebilir.

Bu koşullar altında, 25 Mart 1954 tarihinde mirasçı olma sıfatını kaybetmiş kişiler tarafından

gerçekleştirilen bir satışın, herhangi bir alıcı üçüncü şahsın iyi niyetle hareket ettiğini iddia

edemeyeceği bir şekilde, yalnızca hükümsüz ve geçersiz ilan edilmesi gerekmektedir. Bu

itibarla, Zarifi Köşü‘nün Yorgo L.’nin diğer mülklerinde olduğu gibi Medeni Kanun’un 530.

maddesi uyarınca Devlet Hazinesine devredilmesi gerekmektedir.

Başvuran, Zarifi Köşkü’nü tapu kayıtlarına güvenerek A. Albayrak’ın mirasçılarından satın

aldığını ve o dönemde köşk ile Yorgo L. arasında görünürde bir bağın mevcut olmadığını,

yasal olarak ve adli makamlarca hiçbir endişeye mahal verilmeksizin A. Albayrak’ın on yedi

yıl ve kendisinin de yirmi altı yıl süreyle bu mülkü elinde bulundurduğunu ileri sürmektedir.

Başvurana göre, Devlet Hazinesi’nin kadastro itirazları için öngörülen on yıllık zamanaşımı

süresi dışında kalan bu talebinin reddedilmesi gerekmektedir.

Sonuçta, şirketin Zarifi Köşkü’nü kesintisiz bir şekilde yirmi altı yıl elinde bulundurması,

kazandırıcı zamanaşımı yoluyla edinme kapsamında mülk sahibi ilan edilmesi için yeterli bir

unsurdur.

Sarıyer Asliye Hukuk Mahkemesi, 15 Nisan 1997 tarihinde Zarifi Köşkü’nün tapuya Hazine

adına kaydedilmesine karar vermiştir.

Bu kararın nihai dayanağı dışındaki gerekçesi, Adalar Sulh Mahkemesi’nin 1 Ekim 1989

tarihli kararındaki gerekçeyle aynıdır .

Başvuran, 14 Kasım 1997 tarihinde kararı temyize götürmüştür. Kendi savunmasını yineleyen

başvuran, mahkemenin ayrıca durum tespiti yapmaksızın hüküm verdiğinden şikâyetçi

olmuştur.

Yargıtay, 3 Aralık 1998 tarihli kararında, itiraz edilen kararı onamıştır.

1 Mart 1999

tarihinde Yargıtay, başvuranın karar düzeltme talebini reddetmiştir. Kesin karar, 21 Ekim

1999 tarihinde başvurana tebliğ edilmiştir.

Başvuran, 12 Şubat 2002 tarihinde mezkur yeri terk etmek zorunda kalmış ve daha sonra

Zarifi Köşkü’nü yasadışı işgâl ettiği gerekçesiyle tazminat ödemeye mahkûm edilmiştir. 15

Mayıs 2007 tarihinde, ödenmesi istenen tazminat tutarı 1 106 656,61 YTL’dir (yaklaşık

600 000 EUR).

Bugün itibariyle Zarifi Köşkü 49 yıl süreyle Đstanbul Ticaret Odası’na kiralanmıştır.

D. Başvuran tarafından açılan tazminat davaları

28 Temmuz 2003 tarihinde başvuran, Devlet Hazinesi’ne karşı (10 milyar eski Türk Lirası

tutarında – TRL) kısmi tazminat davası açmış ve Zarifi Köşkü’nün tazminat ödenmeden

devredilmesi sonucunda maruz kalınan zararın karşılanmasını ve aynı zamanda bu mülk

üzerinde inşa edilen ek binaların sağladığı artı değerin de tazmin edilmesini talep etmiştir..

6

Sarıyer Asliye Hukuk Mahkemesi, 25 Ekim 2005 tarihli kararında, Devlet Hazinesi’nin

mülkün kendine devrinden önce gerçek kişiler adına yapılan tapu kayıtlarının doğurduğu

sonuçlardan sorumlu tutulamayacağını kaydederek başvuranın talebini reddetmiştir.

Mahkemeye göre, Devlet Hazinesi adına kayıt yapan Tapu Dairesi Müdürünün de hiçbir

hatası ve sorumluluğu bulunmamaktadır; kabahatli şahıslar, mülkü yasal olmayan yollarla

başvurana satan kişilerdir ve dolayısıyla mevcut davada uğranılan zararı asıl bu kişilerin

tazmin etmesi gerekmektedir.

27 Mart 2005 tarihinde Yargıtay, kararın Devlet Hazinesi’nin gerçekten iddia edildiği gibi ek

binalar nedeniyle bir değer artışından yararlanıp yararlanmadığı konusuyla ilgili -belirsiz

kalan- bölümünü bozmuş, Zarifi Köşkü’nün tazmin edilmesine hükmeden bölümünü

onamıştır.

13 Temmuz 2006 tarihinde, iki tarafın da kararın düzeltilmesi yönündeki itirazı

reddedilmiştir.

Sarıyer Asliye Hukuk Mahkemesi, 23 Ocak 2007 tarihinde ikinci kararını vermiştir.

2

Mahkeme, bilirkişi raporunda belirlenen 835 173,81YTL tutarındaki değer artışını dikkate

alarak, Devlet Hazinesini, başvurana 10 000 YTL ödemeye mahkûm etmiştir.

Yargıtay, 8 Mayıs 2007 tarihinde bu kararı onamıştır.

Bu arada başvuran, 6 Mart 2007 tarihinde bu kez gecikme faizleriyle birlikte bilirkişi

raporunda belirlenen tutarın geri kalan kısmı ile 167 034, 76 YTL tutarındaki kazanç kaybının

ödenmesi talebiyle bir dava daha açmıştır. Başvuran bu talebine dayanak olarak, Zarifi

Köşkü’nün daha önceki tapu kayıtlarına işlenirken yapılan hatalardan dolayı maruz kalınan

zararda tapu sicil muhafızının yani Devlet Hazinesinin sorumluluğu olduğunu ileri

sürmektedir. Ancak, bu konuda hiçbir tazminat talebi olmamıştır.

13 Kasım 2007 tarihinde verdiği kararda mahkeme, başvurana 15 Şubat 2007 tarihinden

itibaren hesaplanacak gecikme faizleriyle birlikte 825 173,81YTL ödenmesine hükmederken,

diğer talepleri reddetmiştir.

Devlet Hazinesi’nin itirazı üzerine dava Yargıtay önüne gitmiş ve Yargıtay belirtilmeyen bir

tarihte büyük bir olasılıkla zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle bu kararı bozmuştur.

1. 1 Ocak 2005 tarihinde TL’sının yerini alan YTL yürürlüğe girmiştir. 1YTL 1 milyona tekablü etmektedir.

Sözkonusu miktar ilgili dönemde yaklaşık 456 000 Euro’ya tekabül etmekteydi.

7

HUKUK

I. ĐHTĐLAF KONUSU

Başvuran şirket, herhangi bir kamu yararı gerekçesi olmaksızın ve tazminat ödenmeksizin

haksız yere mülkünün elinden alındığını ve dolayısıyla 1 Nolu Ek Protokol’ün 1. maddesinin

ihlâl edildiğini iddia etmektedir.

Başvuran, ayrıca AĐHS’nin 6/1, 13 ve 14. maddelerine atıfta bulunarak, davasının makul bir

sürede görülmediğini ve özellikle Sarıyer Asliye Hukuk Mahkemesi’nin Kadastro Kanunu ile

Medeni Kanunu hiçe sayarak sadece başlangıçtaki mülk sahiplerinin Yunan uyruklu olması

nedeniyle tapusunu elinden aldığını ve dolayısıyla yargılamanın adil olmadığını ileri

sürmektedir. Başvuran son olarak, AĐHS’nin 8. maddesine atıfta bulunmakta ve şirketin

merkez şubesini terk etmek zorunda kaldığını ve ortaklarının bu yüzden taşındığını iddia

etmektedir.

Hükümet, bu iddiaları reddetmektedir.

II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐŞKĐN

A. Tarafların argümanları

1. Hükümet

Hükümet, Hırvatistan aleyhine Blečić davası ([GC], n^o59532/00, CEDH 2006-III) ve Türkiye

aleyhine Mitap ve Müftüoğlu davasına (25 Mart 1996, Karar ve hükümlerin derlemesi

1996-II) atıfta bulunarak, önce AĐHM’nin iki açıdan ratione temporis yetkisiz olduğunu ileri

sürmektedir. Birincisi, Zarifi Köşkü’nün mülkiyetinin devredildiği dönemin yasaları 1915-

1923 yıllarına kadar uzanmaktadır ve ikincisi bu mülk 1 Ağustos 1969 tarihinde satın

alınmıştır; oysa Türkiye bireysel itiraz hakkını ancak 28 Ocak 1987 tarihinde kabul etmiştir.

Hükümet ayrıca, iç hukuktaki itiraz yollarının tamamen tüketilmediğini, zira Devlet Hazinesi

aleyhine açılan tazminat davasının bu dava dilekçesinin AĐHM’ne sunulduğu tarihte henüz

sonuçlanmamış olduğunu kaydetmektedir. Hükümete göre, madem ki başvuran bu

yargılamanın etkisiz olduğundan emindi, o halde « şikâyet edilen olay » tarihinden itibaren

altı aylık süre içerisinde AĐHM’ye başvurusunu iletmesi gerekirdi.

Hükümetin başvuranı eleştirdiği diğer bir konu ise, herşeyi bildiği halde kendisine Zarifi

Köşkü’nü satan A. Albayrak’ın mirasçılarına tazminat davası açmamış olmasıdır.

Hükümet, 1 Haziran 2007 ve 14 Ağustos 2008 tarihli yazılarında tekrar tekrar iç hukuk

yollarının tüketilmediğini savunmakta ve başvuranın 6 Mart 2007 tarihinde Devlet Hazinesi

aleyhine yeni bir tazminat davası açtığını ve bu davanın da henüz sonuçlanmadığını

hatırlatmaktadır.

2. Başvuran

Başvuran, mevcut davadaki temel ihtilafın Zarifi Köşkü’nün satın alındığı tarihteki haliyle de

facto kamulaştırılmasına ilişkin olmasına rağmen, ihtilafın bu kısmıyla ilgili yargılamanın 13

Temmuz 2006 tarihinde Yargıtay kararıyla kesinleşmiş olmasından kaynaklandığını ileri

sürmektedir.

8

Zarifi Köşkü’nü satanların hukuki sorumluluklarıyla ilgili olarak başvuran, tapu kayıtlarına

güvenerek hareket eden A. Albayrak’ın varislerinin suçlanamayacağını, zaten 40 yıl sonra

tüm hukuki davaların zamanaşımına uğradığını savunmakta ve bu yönde yapılan bir itirazın

hiçbir zaman başarılı olamayacağını ileri sürmektedir.

Üstelik, AĐHM’nin ratione temporis yetkisi açısından bir sorun olmadığı gibi, ihtilaflı

yargılama 16 Şubat 1995 tarihinde başladığı ve kesin kararın tebliğ edilmesiyle 21 Ekim 1999

tarihinde sona erdiği için altı aylık süre konusunda da bir sorun bulunmamaktadır.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, daha önce de buna benzer ratione temporis yetkisizlik iddialarını reddettiğini

hatırlatmakta (bakınız, Türkiye aleyhine Fener Rum Patrikliği davası (karar), n^o14340/05, 12

Haziran 2007 ; Türkiye aleyhine Turgut ve diğerleri davası, n^o1411/03, prg. 75, 8 Temmuz

2008) ve mevcut davada bu görüşünü değiştirmesini gerektirecek bir neden görmemektedir.

Üstelik mevcut dava dilekçesi, ne Hükümetin atıfta bulunduğu yasaların uygulanmasına, ne

A. Albayrak’ın mirasçıları ile yapılan satış sözleşmesinin yasadışı olmasına

dayandırılmaktadır.

AĐHM, bu noktalara tekrar geri dönecektir.

Altı aylık süreye uyulmadığı iddiasına ilişkin olarak, mevcut dava dilekçesinin 11 Nisan 2000

tarihinde, yani Yargıtay’ın son kararının tebliğ edildiği 21 Ekim 1999 tarihinden itibaren altı

aylık süre sona ermeden önce sunulduğunun tespit edilmesi yeterli olacaktır.

Devlet Hazinesi aleyhine açılan ilk dava dosyasından (yukarıdaki ilgili paragraf in supra)

anlaşıldığına göre, Zarifi Köşkü’nün devredilmesi sonucu maruz kalınan zararın tazmini için

açılan dava, başvuranın karar düzeltme talebinin reddedilmesiyle 13 Temmuz 2006 tarihinde,

yani AĐHM’nin mevcut dava dilekçesinin kabuledilebilirliği üzerine hüküm vermesinden

önce, kesin olarak karara bağlanmıştır (Türkiye aleyhine Kamil Uzun davası, n^o37410/97,

prg. 48, 10 Mayıs 2007). Dolayısıyla, bu dilekçe erken verilmemiş olup, altı aylık süre

kuralına da aykırı değildir.

6 Mart 2007 tarihinde açılan ikinci davayla ilgili olarak AĐHM, iç hukuktaki davanın

başvuran tarafından, başvuruya ilişkin görüşlerinin AĐHM’ye verilmesinden sonra açıldığını,

dolayısıyla Hükümetin altı ay kuralını ileri sürmekte haksız olmadığını kabul etmektedir

(bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı davası, n^o34478/97, prg.

33, CEDH 2007-... (alıntılar)). Bununla birlikte, yukarıda bahsi geçen 13 Temmuz 2006

tarihli karardan itibaren bu yargılama Zarifi Köşkü’ne ait arazi üzerinde sonradan

gerçekleştirilen inşaatlarla sınırlandırılmıştır. Bu yargılamanın sonucu, söz konusu mülkün

karşılıksız olarak Devlet Hazinesine devredilmesinin 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesine

uygun olup olmadığının incelenmesi bakımından değil, AĐHS’nin 41. maddesi anlamında

önem taşımaktadır.

Son olarak, A. Albayrak’ın mirasçılarına karşı açılabilecek bir tazminat davası konusunda ise

AĐHM, Hükümetin benzer bir durum karşısında bir kimsenin ihtilaflı olaydan onlarca yıl

sonra dava açarak haklı bulunduğunu kanıtlayan herhangi bir adli karar göstermediğini

kaydetmektedir. Teorik olarak var olduğu kabul edilse bile, başvuranın, makul ölçüde başarı

şansı sunduğu kabul edilebilecek ölçüde etkin ve erişilebilir olduğu yeterince kanıtlanamamış

bu yola başvurmak zorunda olmadığı kanatindedir (Türkiye aleyhine Akdivar ve diğerleri

9

davası, 16 Eylül 1996, prg. 66, Derleme 1996-IV ; mutatis mutandis, Fener Rum Patrikliği,

ilgili bölüm).

Sonuç olarak AĐHM, Hükümetin bütün itirazlarını reddetmekte ve başvuruyu

kabuledilebilir ilan etmektedir. AĐHM, başvurunun AĐHS’nin 35. maddesi anlamında başka

bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir.

III. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

A. Tarafların argümanları

1. Hükümet

Almanya aleyhine Liechtenstein Prensi Hans-Adam II davası ([GC], n^o42527/98, CEDH

2001-VIII), Slovakya aleyhine Jantner davası (n^o39050/97, 4 Mart 2003) ve Almanya

aleyhine Jahn ve diğerleri davası ([GC], n^o46720/99, 72203/01 ve 72552/01, CEDH

2005-VI) kararlarına atıfta bulunan Hükümet, başvuran adına tapu kaydının yasalara aykırı

olarak yapılması nedeniyle Zarifi Köşkü sahipliğinin başından beri geçersiz olduğu, bu

nedenle de başvuranın hiçbir zaman «mülk»e sahip olmadığını ileri sürmektedir. Hükümet,

tapu sicilindeki yanlış kayıtların hiçbir gayrimenkul için mülkiyet hakkı doğurmayacağını,

ulusal mahkemelerin başvuranın tapusunu iptal ederek sadece bu yanlışı düzelttiğini ve bunu

ilgili mevzuata uygun olarak gerçekleştirdiklerini ileri sürmektedir.

Bu konuyla ilgili olarak Hükümet, Yorgo L.’nin soyundan gelen kişilerin Balkan savaşından

önce ülkeyi terkettiklerini ve 1904 yılından itibaren Türkiye nüfus sayımlarında tespit

edilmediklerini hatırlatmaktadır. Dolayısıyla bu kişilerin hukuki durumları, 1915 ve 1923

yılları arasında çıkarılan ve kaçak veya kayıp kişiler tarafından 6 Ağustos 1924 tarihinden

önce terk edilmiş mülklerin yönetimini düzenleyen yasalara tabidir. Bu tür mülklere karşı

alınan tedbirler «ülkenin kalkınmasına katkı sağlamak» amacını taşımakta ve bu son tarihe

kadar müsadereden kurtulan mülklere de uygulanmaktadır.

Hükümet, Zarifi ailesinin durumunun güvenlik soruşturmalarıyla tespit edildiğini ve mirasının

belirlenmesi için yapılan hukuki işlemlerde teyid edildiğini hatırlatmaktadır. Gerçekten, bu

ailenin fertleri 29 Nisan 1986 ve 12 Nisan 1989 tarihli kararlarla « kayıp » ilan edilmiş ve

mülkleri 743 sayılı Medeni Kanun’un 377. ve 530. maddelerinde öngörülen prosedüre göre

Devlet Hazinesi adına kaydedilmiştir.

Hükümet, özellikle 1 Ekim 1989 tarihinde Zarifi Köşkü’nün mülk ortağı olarak kayıtlı Eleni

Bonanu aleyhine verilen karara atıfta bulunmaktadır. Hükümete göre, mirasçı olduklarını

iddia edenlerin « Yorgo L.’nin varisi olmadıklarını » açık bir şekilde ortaya koyan bu kesin

karar, mevcut davanın temel sorusuna cevap vermektedir. Bu nedenle, Zarifi ailesinin terk

ettiği diğer birçok mülk gibi, Zarifi Köşkü’nün mülkiyeti de Devlet Hazinesine ipso iure

devredilmiş olarak kabul edilmelidir.

Hükümete göre, her halükârda, Zarifi Köşkü’nün ilk satış senedi, her halukarda, mirasçıların

belgeleri ile bu işlemde kullanılan diğer evraklar gibi hilelidir : bu itibarla, Yorgo L.’nin

soyundan gelen kişiler Zarifi Köşkü’nün kendilerine iade edilmesini isteyemez ve hiçbir satın

alıcı tapu kayıtlarına güvenerek hareket ettiğini yasal olarak iddia edemez. Diğer bir deyimle,

10

Yorgo L.’nin soyundan gelen kişiler ile A. Albayrak arasında yapılan satış sözleşmesi

geçersiz olduğundan, başvuran ile imzalanan sözleşme de aynı şekilde geçersizdir.

Son olarak Hükümet, « Devlet Hazinesine devredilen mülkler » için böyle bir imkân

tanınmadığı için, başvuranın hiçbir zaman kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülk sahibi olmuş

sayılamayacağını ileri sürmektedir.

2. Başvuran

Başvuran, bu argümanlara yanıt olarak, ulusal mahkemelerin Zarifi Köşkü’nün iyi niyetle

hareket edilerek kazanıldığını ve 26 yıl boyunca sahip olunduğunu dikkate almaksızın Devlet

Hazinesi adına kaydedilmesine karar vererek, AĐHM’nin yerleşik içtihadında yeralan

orantılılık ilkesine uymadığını ileri sürmektedir.

Başvuran, Hükümetin mahkeme kararlarına ve AĐHS’ye aykırı olan bir mevzuata dayanarak

yaptığı müdahaleyi meşru göstermeye çalıştığını savunmaktadır. Başvurana göre, Yorgo

L.’nin diğer bazı mülklerine daha önce el konulması kendi tapusunun iptalini haklı

gösteremez, zira satış işlemi yapılırken – diğerlerinde olduğunun aksine – Zarifi Köşkü bir

Türk vatandaşının adına kayıtlıydı.

Başvuran, söz konusu tapu kaydında bir yasaya aykırılık olduğu varsayılsa bile, eski Medeni

Kanunun 638. maddesi anlamında on yıl süreyle iyi niyetle mülkü elinde bulundurduktan

sonra kimsenin kendisine böyle bir itirazda bulunamayacağını ileri sürmektedir.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, mevcut davadanın önemli unsurlarını ve hukuki değerlendirmesini aşağıdaki

kararlarda elde edilen bilgileri dikkate alarak inceleyecektir : Apostolidi ve diğerleri (n^o

45628/99, 27 Mart 2007) ; Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı, ilgili bölüm ; Nacaryan ve Deryan

(n^o19558/02 ve 27904/02, 8 Ocak 2008) ; Türkiye aleyhine Fener Rum Patrikliği davası

(n^o14340/05, 8 Temmuz 2008) ; Türkiye aleyhine Yedikule Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi

Vakfı davası (n^o2) (n^o36165/02, 16 Aralık 2008).

1. Müdahalenin varlığı hakkında

AĐHM, 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi anlamında bir müdahalenin var olup olmadığının

kanıtlanması için yerleşik içtihadına dönecektir (bakınız, diğerleri arasından, Jahn ve

diğerleri, ildili bölüm, prg. 78 ; Turgut ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 86, 87 ; Türkiye

aleyhine N.A. ve diğerleri davası, n^o37451/97, prg. 36-37, CEDH 2005-X ; Türkiye aleyhine

Doğrusöz ve Aslan davası, n^o1262/02, prg. 26-28, 30 Mayıs 2006 ; Nacaryan ve Deryan,

ilgili bölüm, prg. 44 ; Fener Rum Patrikliği , ilgili bölüm, prg. 60 ; Fener Rum Erkek Lisesi

Vakfı, ilgili bölüm, prg. 45- 46 ; Apostolidi ve diğerleri, , ilgili bölüm, prg. 66).

Bu bağlamda AĐHM, başvuran şirketin Zarifi Köşkü’nü kendi kaynaklarından ödediği bir

bedel karşılığında ve tapu sicili müdürünün önünde yapılan resmi bir satış senedi ile A.

Albayrak’ın mirasçılarından 1 Ağustos 1969 tarihinde satın aldığını gözlemlemektedir. Bu

tarihte tapu siciline kendi adına kayıt yaptıran başvuran, Türk Medeni Kanunu anlamında bu

mülkün sahibi olmuş ve en az 1 Mart 1999 tarihine kadar bu mülkü rahatça kullanmıştır. Hiç

kimse, başvuranın bu dönem süresince Zarifi Köşkü’ne ait harç ve vergilerini ödemediğini

iddia etmemektedir. (mutatis mutandis, Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı, ilgili bölüm, prg. 47)

Başvuran, bu dönem zarfında söz konusu mülkü ipotek işlemleri için kullanmış ve arazi

11

üzerine imar ruhsatı olan ek binalar inşa etmiştir (mutatis mutandis, N.A. ve diğerleri, ilgili

bölüm, prg. 39 – yukarıdaki ilgili paragraflar).

Bununla birlikte son kararını vermeden önce AĐHM, kendi adına olan tapu kaydının geçersiz

olması dolayısıyla başvuranın hiçbir zaman yasal mülk sahibi olmadığı yönündeki Hükümet

iddialarını birçok bakımdan yanıtlamak gerektiği kanaatindedir.

Hükümetin iddia ettiğinin aksine, dava dosyasında, ne Zarifi Köşkü’nün 29 Ekim 1923

tarihinde Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşundan önce yürürlükte olan yasalar uyarınca kaçak

veya kayıp olarak tanımlanması gereken Yorgo L ailesi tarafından terkedilmiş bir mülk

olduğunu, ne bu kişilerin Türk hukukunun öngördüğü gibi uygun bir araştırma sonucu

« kayıp » ilan edildiğini ispatlayacak herhangi bir inandırıcı belge bulunmamaktadır. Zarifi

Köşkü ile ilgili tapu sicili kayıtları bu konuda hiçbir bilgi içermediği gibi bu konuyla ilgili

yegâne tanıklığın inandırıcı kabul edilmemiştir (1 Ekim 1989 tarihli Adalar Mahkemesi

kararı).

Zaten, Đdare’nin de kabul ettiği gibi, büyük olasılıkla münhasıran Yorgo L. adına kayıtlı olan

mülkler, tespit edildikçe teker teker ve yukarıda belirtilen özel yasalar değil, 17 Şubat 1926

tarih ve 743 sayılı eski Medeni Kanun uygulanarak el konulmuştur.

Dolayısıyla Zarifi Köşkü’nün de, tapuda bireyler adına olan tüm kayıtlar geçersiz sayılarak

ve/veya kazandırıcı zamanaşımı yoluyla edinme kurallarından yararlanma hakkı engellenerek

ipso iure Devlete devredilen mülklerle aynı kategoriye girdiği sonucu çıkarılabilir.

Davanın unsurlarına geri dönerek AĐHM, en azından 27 Ağustos 1951 tarihli kadastro

revizyonundan itibaren Zarifi Köşkü’nün 29 Nisan 1986 tarihli mahkeme kararıyla artık ölü

ilan edilen Yorgo L.’ye ait olmadığını, köşkün açıkça mirasçıları Lili, Tiresiya ve Eleni

Bonanu, erkek kardeşleri Leon Leonidas ve Stefanos L.ve kız kardeşi Eleni Evyenidis’in

üzerine mülk ortaklığı şeklinde kayıtlı olduğunu gözlemlemektedir.

Hükümetin, yalnızca Yorgo L.’yi değil aynı zamanda yakınları Eleni Efrosini, Leon Leonidas,

Stefanos L., Eleni Evyenidis ve Konstantin Kosta’yı da kapsayan 12 Nisan 1989 tarihli başka

bir ölüm ilanı kararı sunduğu doğrudur.

Ancak, 1989 yılında öldükleri ilan edilen bu kişilerin, bir kısmının da olsa, 1978 yılında

Đstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi önünde temsil edilmeleri çok dikkat çekicidir. Her

halükârda – münhasıran Adalar’daki bazı mülklerle ilgili olan (parsel n^o4, 5, 6 ada 79 ve

parsel 14 ada 182) bu kararlar, Yorgo L.’nin yasal mirasçıları yani Lili (bu arada vefat etti –

yukarıdaki ilgili paragraf), Tiresiya ve Eleni Bonanu hakkında sessiz kalmaktadır. Daha

sonraki tarihlerde, yani 7 Eylül 1987 ile 1 Aralık 1998 arasında görülen mahkemelerde temsil

edilmelerine rağmen bu kişilerin medeni kanun gereğince ölü ilan edilebilmesi hayret

vericidir.

Hükümet, bu üç yargı kararı arasından özellikle 1 Ekim 1989 tarihinde alınan karara dikkat

çekmektedir. Bu karara göre Zarifi Köşkü’nün mülk ortaklarının, Türk hukukuna göre Yorgo

L.’nin ve dolayısıyla söz konusu mülkün mirasçısı olma sıfatları bulunmamaktadır.

Bu konuyla ilgili olarak AĐHM, herşeyden önce, söz konusu kararla reddedilen talebin

amacının Leonida ve Eleni Efrosini’nin yani Yorgo L.’nin soyundan gelenlerin adına Türk

hukukuna uygun olarak veraset ilamı almak olduğunu kaydetmektedir. Onlara böyle bir belge

12

verilmemesi, ilgili şahısların de cujus murislerinin mirası üzerinde maddi hakları olmadığı

anlamına gelmez. Nitekim, 8 Kasım 1948 ve 2 Mart 1954 tarihlerinde Yunanistan ve

Đsviçre’de düzenlenen iki noter belgesi, bu kişilerin miras haklarının kendi yaşadıkları

ülkelerde kabul edildiğini ve bu nedenle ailenin Türkiye’deki mülklerini yönetmek üzere

Konstantin Kosta’ya vekalet verdiklerini göstermektedir.

Zarifi Köşkü’nün 25 Mart 1954 tarihinde A. Albayrak’a Konstantin Kosta aracılığı ile satıldığı

da göz önüne alındığında, bu belgeler Hükümetin «terkedilmiş mülkler» tezini çürütür nitelik

kazanmaktadır.

Ayrıca, 1951 yılından itibaren Zarifi Köşkü’nün mülkiyeti kendi adlarına kayıtlı olduğuna

göre, ilgili şahısların ölen bir kimsenin mirasçısı sıfatıyla Zarifi Köşkü’nün kendi adlarına

kaydedilmesini isteme (bakınız, örneğin, Apostolidi ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 67) ve/veya

böyle bir sıfatın Türk hukukunda meşru kabul edilmesini bekleme (bakınız, örneğin,

Nacaryan ve Deryan, ilgili bölüm, prg. 45, 46) hakkına sahip olup olmadıkları üzerinde daha

fazla durmanın bir yararı olmayacaktır.

AĐHM, Türk makamlarının Zarifi Köşkü’nün ilk sahiplerini kaçaklar hakkında düzenlemeler

içeren yasalara tabi tutmalarını haklı gösterecek bazı gerekçeler olduğu farz edilse bile, Türk

Yagıtayı’nın bu uygulamanın ancak ilgili şahıslara ve onların mirasçılarına uygulanabileceği,

buna karşın üçüncü alıcılara ve dolayısıyla başvurana uygulanamayacağı yönünde hüküm

verdiğini hatırlatarak bu tartışmaya son vermektedir.

Bununla birlikte, özellikle bu nokta üzerinde Hükümet tekrar devreye girmekte ve bu ilk tapu

kaydı ile A. Albayrak’a birinci elden yapılan satışın, sahte mirasçılık belgelerine ve

vekaletnamelere dayandığını, dolayısıyla bu işlemlerin mutlaka hileli olduğunu, ayrıca

başvuranın da tapu kayıtlarına güvenerek hareket ettiğini yasal olarak iddia edemeyeceğini

savunmaktadır.

AĐHM, Hükümetin itiraz ettiği bu belgeleri veren ülkerin yetkili makamları nezdinde bu

belgelerin gerçekliğinin araştırılmadığını, yapıldığı ileri sürülen sahtekarlığın failleri aleyhine

kovuşturma başlatılmadığını, Hükümetin şimdi karşı çıktığı, tapu kayıt ve ipotek işlemlerini

yerine getirmiş olan noter veya memurlar hakkında idari bir soruşturma başlatılmamış

olmadığını gözönünde bulundurarak Hükümetin bu tezini kabul edemeyeceğini

kaydetmektedir.

AĐHM, başvuranın mülkü edinirken iyi niyetli olduğunu şüpheye düşürecek herhangi bir

geçerli neden görmemekte ve davanın esasına geri dönmektedir.

Türk hukukundaki içtihada göre, birinci elden satın alan, yani A. Albayrak, vekil Kulidi

Laskari veya noter ve ilgili diğer görevlilerle suçortaklığı yaparak Zarifi Köşkü’nü hileli bir

şekilde elde etmiş olsa da, satın alma sırasında tapu sicilindeki bilgiler uyarınca, aynı şartlar

ikinci elden satın alan başvurana karşı, sahtecilik olduğunu bilse de bilmese de, üstüne vazife

olmadığı halde devir işlemi sırasında bu konuda daha önce gerçekleşen satışların koşullarını

ve yasallığını araştırmadı diye ileri sürülemez.

Oysa, mevcut davada Hükümet, tapu kayıtlarında böyle bir bilginin bulunduğunu

kanıtlayamamaktadır (bakınız, mutatis mutandis, Türkiye aleyhine Doğrusöz ve Aslan davası,

n^o1262/02, prg. 29, 30 Mayıs 2006).

13

1 Ağustos 1969 tarihli edinim sırasında başvuranın o dönemdeki Türk hukukuna göre bu

işlemlerin yasal olduğuna inanmaması ve mülkün kendi adına tapu siciline kaydedilmiş

olması dolayısıyla mülkiyetinin hukuken korunduğuna güvenmemesi için bir nedeni

bulunmamaktaydı (mutatis mutandis, Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı, ilgili bölüm, prg. 56).

Özet olarak, Zarifi Köşkü’nün mülkiyetinin edinilmesinden yaklaşık otuz yıl sonra, Yargıtay

tarafından tapunun kesin olarak iptali, başvuranın fiilen sahip olduğu maldan yoksun

bırakıldığını ve 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesinin ilk cümlesinde yer alan “yoksun

bırakılma” anlamında ilgilinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme

hakkına müdahale edildiğini göstermektedir (bakınız, örneğin, Yedikule Surp Pırgiç Ermeni

Hastanesi Vakfı, prg. 28 ; Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı, ilgili bölüm, prg. 48 ve 49 ; Turgut

ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 88 ; Doğrusöz ve Aslan, ilgili bölüm, ibidem ; mutatis

mutandis, Romanya aleyhine Brumărescu davası[GC], n^o28342/95, prg. 77, CEDH

1999-VII).

2. Yasallık ilkesine uyum hakkında

Başvuranın mülkiyet hakkına müdahalenin yasal dayanağı olup olmadığına karar verirken

(bakınız, özellikle, Jahn ve diğerleri, prg. 81, ilgili bölüm; Nacaryan ve Deryan, prg. 58, ilgili

bölüm ; Fener Rum Patrikliği, ilgili bölüm, prg. 70 ; Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı, ilgili

bölüm, prg. 50-52 ; Apostolidi ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 70), AĐHM, esas olarak iç

mevzuatı yorumlamakla birinci derecede yetkili olan Sarıyer Asliye Hukuk Mahkemesi’nin

karar gerekçesine (« mahkeme » – yukarıdaki ilgili paragraflar) bakacaktır (bakınız, örneğin,

Almanya aleyhine Wittek davası, n^o37290/97,prg. 49, CEDH 2002-XI ; Almanya aleyhine

Forrer-Niedenthal davası , n^o47316/99, prg. 39, 20 Şubat 2003).

Bununla birlikte, mevcut davada açıkça görülmektedir ki, söz konusu gerekçe Adalar Sulh

Mahkemesi’nin karar gerekçesinin tam bir kopyası görünümüde olup, hangi yasa ve/veya

içtihadın yorumuna ve uygulanmasına dayandığı anlaşılmayan analizlere dayanan ve muğlak

bir metindir.

Mevcut davada mahkeme, verdiği ilk kararda, Bakanlar Kurulu’nun ilgili kararlarına da

dayanarak, konuyu 2644 sayılı Tapu Kanunu ‘nun 35. maddesinde öngörülen karşılıklılık

koşulu açısından değerlendirmiştir. Bu düşünceden yola çıkan mahkeme, 3 Şubat 1988 tarih

ve 88/12592 sayılı kararnamede Yorgo L.’nin soyundan gelenlerin mirasçılık sıfatının

tanınmasına rağmen, bu kararname hükmünün geriye doğru işlemediği gerekçesiyle

uygulamanın imkânsız olduğuna karar vermiştir. Oysa, 23 Mart 1988 tarihinde Resmi

Gazete’de yayımlanan 88/12752 sayılı – mahkemenin görmezden gelemeyeceği – bir sonraki

kararname, özellikle geçmişte hukuki durumları askıya alınan Rum kökenli kimselerin

durumunu düzeltmeyi amaçlayan bir “geriye doğru işleme” hükmü içermektedir (yukarıdaki

ilgili paragraf in fine– Apostolidi ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 76) ; üstelik bu çözüm,

mahkeme henüz kesin kararını vermeden çok önce Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından

açıkça teyid edilmiştir.

AĐHM ayrıca, bu konuda mahkemeyle aynı fikirde olmadığını kaydetmektedir. Zaten buna

benzer durumlarda AĐHM, söz konusu karşılıklılık kuralının uygulanmasıyla yabancı uyruklu

kişilerin 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi anlamında miras haklarının tanınmasına engel

olunduğuna karar vermiştir (bakınız, örneğin, ibidem, prg. 71-78, ve Nacaryan ve Deryan,

ilgili bölüm, prg. 47-57).

14

AĐHM, sürekli ileri sürülen «terk edilmiş mülkler» argümanına da daha önce cevap verdiği

için geri dönmeyecektir.

Üstelik, diğer gerekçeler hep Zarifi ailesiyle ilgili olaylara dayalı olup, başvuranın durumuna

tamamen yabancı birçok genelleştirme içermektedir.

Đlk olarak, Yunan Konsolosluğunun ilgili şahısların nerede olduklarını ve yaşayıp

yaşamadıklarını bilemeyeceği ve E.E.’nin 1902 yılında yani kendi doğumundan önce

meydana gelen olaylardan haberdar olamayacağı gerekçesiyle adı geçen konsolosluk

tarafından verilen belge ile E.E. isimli tanığın ifadelerinin belirleyici olmadığı yönünde alınan

bir mahkeme kararı mevcuttur. Bu olaylardan mahkemenin de tam olarak bilgi sahibi olması

sözkonusu değildir ama mahkeme yine de bu konuda karar vermiştir.

Bir başka örnek de, zamanaşımıyla mülk edinme yoluyla üçüncü bir şahıs adına kaydedilmiş

bir taşınmazın mülkiyetini alan bir kişiye karşı bu üçüncü şahsın hiçbir hak ileri sürememesi

ile Devlet Hazinesi’nin durumu arasında Hükümet tarafından yapılan analojidir. Zarifi Köşkü

hiçbir zaman Devlet Hazinesinin veya başka bir idari makamın mülkiyetine geçmediği için

AĐHM bu örneği anlamakta güçlük çekmektedir.

Bunlardan başka, eski Medeni Kanun’un 530. maddesinin uygulanabilirliği üzerine kurulu bir

genelleme daha görülmektedir : mahkemeye göre, nasıl ki Yorgo L.’ye ait olduğu belirlenen

diğer mülklere yürürlükteki yasalar gereği el konulabildiyse, Zarifi Köşkü de aynı bağlamda

« Devlet Hazinesine devredilmiş mülk» olarak kabul edilebilir. AĐHM, bu analize de

katılmamaktadır çünkü Zarifi Köşkü ne Yorgo L. adına kayıtlıdır ne terkedilmiştir. Ayrıca

530. madde uyarınca, mahkemece bir karar verilmeden önce en azından 10 yıl süreyle

kayyum tayin edilmesi gerektiğini düşünmektedir.

Son olarak, başvuranın mülkiyetini iptal etmeden önce mahkemenin « geçerli bir satış »

olmadığını öne sürmesi, kayda değer bir başka noktadır. Söz konusu mülkü edinirken

başvuranın iyi niyetli hareket ettiği kanaatinde olan AĐHM, başvuranın, mevcut davada bizi

ilgilendiren konuda 3 Şubat 1943 tarihli içtihadı birleştirme kararının, mahkemece karar

verilirken dikkate alınmasını ve mahkemenin Devlet Hazinesini Zarifi Köşkü ile ilgili tapu

belgelerinin sahte olduğunu ve başvuranın bu durumu bilerek taşınmazı satın aldığını

kanıtlama yükümlülüğünden muaf tutma nedenini gerekçelendirmesini bekleme hakkı olduğu

görüşündedir.

Karar bütünüyle ele alındığında, itiraza konu kararın içeriğinde, tarihleri itibariyle başvuran

tarafından öngörülebilir olduğu ileri sürülemeyecek ve münhasıran Zarifi ailesini ilgilendiren

birkaç hüküm dışında, başvurana hangi yasanın ve/veya içtihadın uygulandığını anlamaya

imkan veren bir unsur bulunmamaktadır (Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı, ilgili bölüm, prg.

57 supra).

Zaten mahkeme, kararını yürürlükteki belirli bir yasaya ve «sarsılmaz bir gerçeğe»

dayandırmadığı gibi, başvurana zararını karşılamak üzere tazminat ödenmediğini de dikkate

almayarak, daha ziyade Devlet Hazinesinin çıkarını korumaya yönelik bir hüküm vermiştir.

Oysa burada, ancak istisnai koşullarda meşruiyet kazanabilecek bir sonuç söz konusudur ve

Hükümet bu istisnai durumun mevcudiyetini kanıtlayamamıştır (bakınız, Turgut ve diğerleri,

ilgili bölüm, prg. 91 ; N.A. ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 41 ; Fener Rum Patrikliği, ilgili

15

bölüm, prg. 84 ; Jahn ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 111 ; Yunanistan aleyhine Nastou davası

(n^o2), n^o16163/02, prg. 33, 15 Temmuz 2005).

Bu değerlendirmelerin ışığında AĐHM, Zarifi Köşkü’nün mülkiyetinin tazminat ödenmeksizin

Devlet Hazinesine devredilmesinin önceden öngörülebilir bir durum olmadığı (bakınız, bu

anlamda, Apostolidi ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 78 ; Nacaryan ve diğerleri, ilgili bölüm,

prg. 59, 60) ve dolayısıyla yasallık ilkesiyle bağdaşmadığı kanaatine varmaktadır.

Vardığı bu sonuç doğrultusunda AĐHM, tespit edilen müdahalenin hangi ölçülerde kamu

yararına ve özellikle « ülkenin kalkınmasına » hizmet ettiğini araştırmaya gerek

duymamaktadır.

Bu itibarla, mevcut davada, başvuranın 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi anlamında mal ve

mülküne saygı gösterilmesini isteme hakkı ihlâl edilmiştir.

IV. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Geriye başvuranın dava dilekçesinde atıfta bulunduğu AĐHS’nin 6/1 ve 8. maddeleri ile 13. ve

14. maddelerin ayrı ayrı veya birleşik olarak ele alınarak incelenmesi kalmıştır.

AĐHM, mevcut dava dilekçesinin temel hukuki konusu olan 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi

bakımından incelenmesini tamamlayarak karara bağladığını kaydetmektedir. Dava

dosyasındaki olguları ve tarafların argümanlarını bütünüyle değerlendiren AĐHM, diğer

şikâyetlerin incelenmesine gerek olmadığı kanaatine varmıştır (bakınız, diğerleri arasından,

Türkiye aleyhine Kamil Uzun davası, n^o37410/97, prg. 64, 10 Mayıs 2007).

V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tarafların argümanları

Başvuran, öncelikle Zarifi Köşkü’nün iadesi ile 16 Şubat 1995 tarihinden beri yıllık 500.000

Euro’ya tekabül eden kira gelirinden yoksun kalması nedeniyle gecikme faizi ile birlikte

kendisine 5.500.000 Euro ödenmesini talep etmektedir.

Köşkün iadesi gerçekleşmediği takdirde, başvuran, kira kaybı nedeniyle istediği 5.500.000

Euro’ya ilaveten Zarifi Köşkü’nün asgari güncel değerine tekabül eden 10.060.475 Euro’yu

talep etmektedir. Bu bağlamda başvuran, sözkonusu miktarın, 28 Temmuz 2003 tarihinde

Sarıyer Asliye Hukuk Mahkemesi’nde yürütülen yargılama sırasında bilirkişiler tarafından

Euro olarak hesaplanan değere tekabül ettiğini açıklamaktadır. Piyasa verilerine göre ise

Zarifi Köşkü’nün gerçek değeri 15.000.000 Euro civarındadır ve yıllık kira bedeli yaklaşık

630.000 Euro’dur.

Başvuran ayrıca şirketin kurucusu ve asli üyesi Đsmail Günaydın’ın maruz kaldığı manevi

zarar için 1.000.000 Euro talep etmektedir.

Ayrıca Đstanbul Barosu ücret tarifesine atıfta bulunarak başvuran, 97 saatlik avukatlık ücreti

için 25.526 Euro (avukatlık saat ücreti 500 Euro’dur) talep etmekte ve beş kalemde ayrıntlı

hesap dökümünü belge olarak sunmaktadır.

16

Diğer masraflar için başvuran 1.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, iç hukukta alınan kararları ve terk edilmiş mülklere ilişkin mevzuatı göz önüne

alarak başvuranın Zarifi Köşkü’nün iadesinin talep etme hakkı bulunmadığını belirtmektedir.

Maddi tazminata ilişkin olarak, Hükümet, dava süresince değişiklik gösterebileceğinden

başvuranın ileri sürdüğü bilirkişi sonuçlarının belirleyici bir ağırlığının bulunmadığını ve her

halukarda hakimleri bağlamadığını ifade etmektedir. Đddia edilen kira geliri kaybına ilişkin

olarak Hükümet, sözkonusu iddianın belgeden yoksun ve spekülatif olduğunu savunmaktadır.

Manevi tazminata ilişkin olarak ise Hükümet, sözkonusu miktarın aşırı olduğunu

belirtmektedir.

Yargılama masraf ve giderlerine ilişkin olarak ise Hükümet, fatura, makbuz ve diğer

belgelerin sunulmaması nedeniyle bu başlık altında ödeme yapılmasına gerek olmadığı

kanaatindedir.

B. AĐHM’nin takdiri

Mevcut dava koşullarında Savunmacı Devlet ile başvuran şirket arasında olası bir uzlaşma

ihtimalini göz önünde bulunduran AĐHM, 41. maddenin uygulanmasının bu aşamada saklı

tutulmasının uygun olacağına kanaat getirmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13 ve 14. maddeleri ile birlikte veya müstakilen AĐHS’nin 6/1 ve 8.

maddeleri kapsamında yapılan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

4. AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususunun

a. saklı tutulmasına;

b. Hükümet ve başvuranın, kararın tebliğ edilmesinden itibaren altı ay içinde bu

mesele hakkındaki görüşlerini yazıyla kendisine bildirmeye ve bilhassa

aralarında varacakları her türlü uzlaşmadan kendisini haberdar etmeye davet

edilmesine;

c. Sonraki sürecin saklı tutulmasına ve gerektiğinde daire başkanının izlenecek

süreci belirlemeye yetkili kılınmasına;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM Đç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 2 Haziran 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

17