C O U N C I L O F

E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

GÜMÜꢀOĞLU VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 40/02, 41/02 ve 42/02)

KARAR

STRAZBURG

18 Mart 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 40/02, 41/02 ve 42/02 no’lu davanın

nedeni, T.C. vatandaꢀları Tevfik Gümüꢀoğlu, Hasan Süslü ve Münip Uslu’nun (baꢀvuranlar),

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 7 Kasım 2001 tarihinde, Temel Đnsan Hakları ve

Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları üç adet baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Hatay Barosu

avukatlarından Z. Iꢀık tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1955, 1935 ve 1950 doğumludur ve Hatay’da ikamet

etmektedir.

Baꢀvuranlar, değiꢀik tarihlerde, Hatay sahili yakınlarında arsa (sırasıyla 1233, 1230 ve

1162 numaralı) satın almıꢀlardır. Baꢀvuranların her biri arsaları üzerinde ev yaptırmıꢀtır.¹

1995 yılında, Maliye Bakanlığı Samandağ Đlk Derece Mahkemesi’ne dava açmıꢀ ve

kıyı ꢀeridinde yer aldıkları gerekçesiyle baꢀvuranların arsalarına ait tapuların iptalini talep

etmiꢀtir.

16 Aralık 1999 (no. 40/02 ve 41/02) ve 9 Aralık 1999 (42/02) tarihlerinde, Samandağ

Đlk Derece Mahkemesi, bilirkiꢀi raporlarına dayanarak Maliye Bakanlığı’nın talebini

onaylamıꢀ ve baꢀvuranlara ait arsa tapularının iptaline karar vermiꢀtir. Mahkeme, vermiꢀ

olduğu kararlarda, iç hukuk uyarınca, kıyı ꢀeridinin özel mülkiyete tabi tutulamayacağını ve

bu nedenle, baꢀvuranların iyi niyetle hareket ettikleri veya bu alan üzerine bina inꢀa ettikleri

iddiasına dayanamayacakları sonucuna varmıꢀtır.

Baꢀvuranlar, değiꢀik tarihlerde karara itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuranlar, dilekçelerinde

mülkiyet hakkının –bir insan hakları normu- anayasada ve iç hukukta güvence altına

alındığını, yerel mahkemelerin düzgün bir inceleme yapmadan ve tazminat ödenmeksizin

kendilerini mülkiyet hakkından mahrum bıraktıklarını ifade etmiꢀlerdir. 3 Ekim 2000

tarihinde, baꢀvuranların yapmıꢀ olduğu itirazlar Yargıtay tarafından reddedilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, değiꢀik tarihlerde, Yargıtay’dan kararın düzeltilmesini talep etmiꢀtir.

Yargıtay, 2 Mayıs 2001 (no. 40/42 ve 42/02) ve 19 Nisan 2001 (no. 41/02) tarihlerinde

baꢀvuranların taleplerini reddetmiꢀtir. Bu kararlar, 6 Haziran 2001 (no. 40/02 ve 42/02) ve 23

Mayıs 2001 (41/02) tarihlerinde baꢀvuranlara bildirilmiꢀtir.

¹Baꢀvuranlar fotoğraf sunmuꢀlardır.

2

HUKUK

AĐHM, üç baꢀvurunun benzerliğini göz önüne alarak, baꢀvuruları birleꢀtirmeye karar

vermiꢀtir.

I. 1 NO.LU PROTOKOL’UN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, makamların tazminat ödemeksizin kendilerini mülkiyet hakkından

mahrum bıraktıkları konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu durumun 1 No.lu Protokol’ün 1.

maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüꢀlerdir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet, baꢀvuranların iç hukukta yer alan idari ve medeni hukuk yollarından

gerektiği ꢀekilde yararlanmamıꢀ olmaları nedeniyle, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği

ꢀekilde iç hukuk yollarını tüketmediklerini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranların

yerel mahkemeler huzurunda ꢀikayetlerinin esasına değinmediklerini iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, ilk olarak, baꢀvuranların yerel mahkemeler huzurunda ꢀikayetlerinin esasını

dile getirdiklerini kaydetmektedir. AĐHM, ikinci olarak, önceki davalarda Hükümet’in iç

hukuk yollarının tüketilmemesi konusundaki itirazlarını inceleyip reddettiğini hatırlatmaktadır

(bkz. Doğrusöz ve Aslan, yukarıda kaydedilen, Asfuroğlu ve Diğerleri / Türkiye, no.

36166/02). AĐHM, bu davalarda, yukarıda bahsedilen baꢀvurulara iliꢀkin saptamalarından

ayrılmasını gerektirecek hiçbir özel koꢀul görmemektedir. Bu nedenle, AĐHM, Hükümet’in bu

baꢀlık altında yapmıꢀ olduğu itirazları reddeder.

AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde baꢀvuruların dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurular kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa iliꢁkin

Hükümet, özellikle, Anayasa’ya göre sahillerin Devlet’e ait olduğunu ve kesinlikle

özel mülkiyet olarak edinilemeyeceklerini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, Devlet’e ait sahil

bölgesinde bulunan bir arazinin özel mülkiyete tabi tutulamayacağını baꢀvuranların biliyor

olması gerektiğini iddia etmiꢀtir. Bu nedenle, tapunun baꢀvuranların adına kaydedilmesi,

Anayasa’ya ve söz konusu zamanda yürürlükte olan yasalara aykırı bir durum oluꢀturmuꢀ ve

bu yasadıꢀı iꢀlem Samandağ Đlk Derece Mahkemesi tarafından düzeltilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, iddialarında ısrar etmiꢀtir.

AĐHM, daha önce benzer davalar incelemiꢀ ve iyi niyetle edinilmiꢀ, ancak tazminat

ödenmeden Hazine’ye iade edilmiꢀ olan tapuların iptaliyle ilgili olarak, 1 No.lu Protokol’ün 1.

Maddesi’nin ihlal edildiğini saptamıꢀtır (bkz. Doğrusöz ve Aslan, yukarıda kaydedilen ve

Aslan ve Özsoy / Türkiye, no. 35973/02). AĐHM, bu davalarda, varmıꢀ olduğu sonuçtan

ayrılması için hiçbir gerekçe görmemektedir.

3

Buna göre, AĐHM, 1 No.lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine karar

vermiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel mahkeme kararlarının adaletsiz, tarafgir, yeterli

motivasyondan uzak ve hem iç hem uluslararası hukuk hükümlerine aykırı olduğu konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu durumun AĐHS’nin 6. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

Ancak, AĐHM elindeki verileri inceledikten sonra bu hükmün ihlal edildiğine dair

herhangi bir bulguya rastlamamıꢀtır. AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun

olduğu ve AĐHS’nin 35/3 ve 4. maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, AĐHS, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın

adil tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

1. Maddi tazminat

Baꢀvuranlar, mülklerini kaybetmeleri sonucu görmüꢀ oldukları maddi zarar için farklı

miktarlar talep etmiꢀlerdir. Tevfik Gümüꢀoğlu 50,619 ABD Doları (yaklaꢀık 37,390 Euro)

talep etmiꢀtir. Hasan Süslü 49,852 ABD Doları (yaklaꢀık 36,815 Euro), Münip Uslu ise

58,111 ABD Doları (yaklaꢀık 42,915 Euro) talep etmiꢀtir. Baꢀvuranların talepleri, kendileri

tarafından hazırlattırılarak Samandağ Đlk Derece Mahkemesi’ne sunulan bilirkiꢀi raporlarına

dayanmaktadır. Raporlar, 2 Ekim 2001 (no. 40/02 ve 42/02) ve 20 Haziran 2002 (no. 41/02)

tarihlerinde yapılan yerinde incelemenin ardından hazırlanmıꢀtır. Baꢀvuranlar, yukarıda

bahsedilen miktarların yıllar boyu görmüꢀ oldukları maddi zarara tekabül eden gerçek

miktardan çok daha düꢀük olduğunu belirtmiꢀtir.

Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlalin temelinde mülke el konmasının yasaya aykırılığından

ziyade tazminat ödenmemiꢀ olması yatıyorsa, tazminatın mülkün tam değerini yansıtmasına

gerek olmadığını hatırlatmaktadır (bkz. I.R.S. ve Diğerleri / Türkiye (adil tatmin), no.

26338/95). Bu çerçevede, AĐHM, baꢀvuranların meꢀru tazminat beklentilerini

karꢀılayabilecek bir miktar belirlemeyi uygun görmektedir (bkz. Scordino / Đtalya (no. 1)

[GC], no. 36813/97; Stornaiuolo / Đtalya, no. 52980/99; ve Doğrusöz ve Aslan, yukarıda

kaydedilen).

AĐHM, yukarıdaki unsurlara ve hakkaniyete uygun temellere dayanarak, maddi

tazminat olarak birinci baꢀvuran Tevfik Gümüꢀoğlu’na 29,000 Euro, ikinci baꢀvuran Hasan

Süslü’ye 28,000 Euro, üçüncü baꢀvuran Münip Uslu’ya ise 33,000 Euro ödenmesine karar

verir.

4

2. Manevi Tazminat

Baꢀvuranların her biri, manevi tazminat olarak 15,000 ABD Doları (yaklaꢀık 11,080

Euro) talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, bu dava koꢀullarında, tespit edilen ihlalin yeterli adil tatmin oluꢀturduğunu

belirtmektedir (bkz. Doğrusöz ve Aslan, yukarıda kaydedilen ve Adil Özdemir / Türkiye, no.

35351/02).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel mahkemeler ile AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama

masraf ve giderleri için farklı miktarlar talep etmiꢀlerdir. Tevfik Gümüꢀoğlu toplam 788,234

Yeni Türk Lirası [YTL] (yaklaꢀık 437 Euro), Hasan Süslü toplam 795,754 YTL (yaklaꢀık 441

Euro), Münip Uslu ise toplam 737,254 YTL (yaklaꢀık 409 Euro) talep etmiꢀtir. Baꢀvuranlar,

taleplerini desteklemek üzere makbuz gibi belgeler sunmuꢀlardır.

Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, elindeki verilere ve hakkaniyete uygun temellere dayanarak, masrafların

tamamı için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 1,200 Euro ödenmesine karar verir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvuruların

kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Tespit edilen ihlalin baꢀvuranların gördüğü manevi zarar için kendi baꢀına yeterli adil

tatmin oluꢀturduğuna;

5. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve her

türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından,

(i)

maddi tazminat olarak Tevfik Gümüꢀoğlu’na 29,000 Euro (yirmi dokuz bin Euro),

Hasan Süslü’ye 28,000 Euro (yirmi sekiz bin Euro) ve Münip Uslu’ya 33,000 Euro

(otuz üç bin Euro),

5

(ii)

yargılama masraf ve giderleri için ortaklaꢀa 1,200 Euro (bin iki yüz Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Baꢀvuranların adil tatmin talebinin geri kalan kısmının reddine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri

gereğince 18 Mart 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6