COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no. 5264/03)

KARAR

STRAZBURG

21 Ekim 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 5264/03 no’lu davanın nedeni Süleyman Gülbahar,

Nuri Akalın, Ömer Berber ve İdris Yiğit adlı dört Türk vatandaşının (“başvuranlar”) Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi’ne 28 Ağustos 2002 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuranlar, AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından Gülizar Tuncer, Yüksel Can

ve Celal Güngördü tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar sırasıyla 1973, 1977, 1975 ve 1975 doğumludur. Başvurunun yapıldığı tarih

itibariyle birinci başvuran Antakya’da, üçüncü başvuran Adana’da yaşamakta, ikinci ve

dördüncü başvuranlar Kandıra Cezaevi’nde bulunmaktaydı.

Başvuranlar çeşitli tarihlerde yakalandıktan sonra tutuklanıp birinci başvuran hariç

İstanbul Ümraniye Cezaevi’ne konmuş, birinci başvuran ise Gebze Cezaevi’ne konmuştur.

19 Aralık 2000 tarihinde Ümraniye ve Gebze cezaevlerinin de içinde olduğu bazı

cezaevlerinde bir operasyon yapılmış, operasyonlarda birçok tutuklu öldürülmüş, yüzlercesi

de yaralanmıştır. Operasyondan sonra tutukluların diğer cezaevlerine nakledilmesine karar

verilmiştir.

29 Mart 2004 tarihli bir iddianameye göre Üsküdar savcısı 19-22 Aralık 2000 tarihleri

arasında cezaevlerinde yürütülen operasyonlarda görev alan toplam 267 güvenlik gücü

mensubunun mahkumların bir bölümüne kötü muamele etmek ve öldürmekten

yargılanmalarını Üsküdar Ağır Ceza Mahkemesi’nden talep etmiştir. İkinci, üçüncü ve

dördüncü başvuranın isimleri kötü muameleye uğrayan 408 mağdur arasında yer almıştır.

A. Birinci başvuran Süleyman Gülbahar’ın aktardığı şekliyle olaylar

Birinci başvuran 27 Temmuz 2001 tarihinde Gebze Cezaevi’nden Kandıra Cezaevi’ne

nakledilmiş, orada bir hücreye alınmadan önce nakil aracında birkaç saat bekletilmiş, hücrede

askerler tarafından çırılçıplak soyulmuş ve iç araması uygulanmış, bu esnada askerler

tarafından yumruklanmıştır. Gardiyanlar tarafından pantalonu inik bir şekilde cezaevi kayıt

işlemlerini yaptırmaya zorlanmış, daha sonra hücresine konmuştur.

Başvuran doktora muayene olmak istemiş ancak doktor, açlık grevinde olduğu için

başvuranı muayene etmemiş, başvuranın “nasıl olsa kendi isteğiyle öleceğini, dolayısıyla

zahmete girmenin anlamsız olduğunu” söylemiştir. Aynı gün sözkonusu doktor düzenlediği

raporda başvuran açlık grevinin 230. gününde olduğu ve fiziksel muayenesinde herhangi bir

bulguya rastlanmadığını belirtmiştir.

Başvuran 15 Ağustos 2001 tarihinde avukatı vasıtasıyla savcılığa şikayette bulunmuş,

şikâyet dilekçesinde gördüğü kötü muameleyi anlatmış, sorumluların tespit edilip

1

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

yargılanmasını talep etmiştir. Aynı zamanda ayrıntılı bir muayene için Adli Tıp Kurumu’na

sevkini talep etmiştir.

Birinci başvuran 9 Ekim 2001 tarihinde tahliye edilmiştir.

26 Nisan 2002 tarihinde Kandıra savcısı başvuran ve diğer 42 tutuklunun ortaya attığı

kötü muamele iddiaları ile ilgili takipsizlik kararı vermiştir. Savcı, kararında benzer

şikâyetlerin incelenip mesnetsiz bulunduğu 16 Temmuz 2001 tarihli bir takipsizlik kararına

atıfta bulunmuştur.

Başvuran karara itiraz etmiş, takipsizlik kararının verildiği 16 Temmuz 2001 tarihinde

henüz Kandıra Cezaevi’ne nakledilmemiş olduğunu belirtmiştir. AİHS’nin 3. maddesine

dayanarak dilekçesinde savcının kötü muamele iddiaları hakkında etkili bir soruşturma

yürütmediğini ifade etmiştir.

Başvuranın takipsizlik kararına itirazı 11 Haziran 2002 tarihinde Sakarya Ağır Ceza

Mahkemesi’nde reddedilmiş, savcının kararının “yürürlükteki mevzuata uygun” olduğu

belirtilmiştir.

B. İkinci başvuran Nuri Akalın’ın aktardığı şekliyle olaylar

İkinci başvuran Ümraniye Cezaevi’nden Kandıra F-tipi Cezaevi’ne 22 Aralık 2000

tarihinde nakledilmiş, nakil sırasında araç içinde dövülmüş, konduğu tek kişilik hücrede

soyulmuş, yumruklanmış, tekmelenmiş, falakaya yatırılmış ve copla tecavüz edilmiştir. Bir

doktor tarafından yüzeysel bir muayene yapılmıştır.

Aynı gün hazırlanan doktor raporunda gövdenin sol kısmında ödemli ekimoz ve sırtında

kesikler bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca ayaklarda kesik ve sıyrıklar bulunduğu

belirtilmiştir.

Kandıra Cezaevi’ne getirilmesinden birkaç gün sonra başvuran savcıya yazılı şikâyette

bulunmuş ve iddialarını dile getirmiştir. Avukatı cezaevi savcısına ikinci bir şikâyette

bulunmuş, müvekkilinin Adli Tıp Kurumu’nda muayene edilmesini talep etmiş, savcı naklin

normal bir şekilde yapıldığını belirtmiştir.

Başvuran copla tecavüz olayı nedeniyle sağlık sorunları yaşamış, bir defasında Kocaeli

Devlet Hastanesi’ne kaldırılmıştır. 25 ve 28 Aralık 2000 tarihlerinde başvuran ve avukatı

tecavüzden mütevellit yaraların bir doktor raporu ile tespit edilmesi amacıyla başvuranın Adli

Tıp Kurumu’na muayeneye götürülmesini talep etmiş, talepler cezaevi savcısı tarafından

reddedilmiştir. Ancak başvuran nihayet 9 Ocak 2001 tarihinde cezaevi revirinde bir adli tabip

tarafından muayene edilmiş, hazırlanan raporda anüste yırtık ve penetrasyon olmadığı,

dokunun zarar görmemiş olduğu belirtilmiştir.

Savcılar başvuranın iddiaları hakkında yargılama yapılmamasına dair üç karar vermiştir.

Kararlarda başvuranın iddialarını destekleyen delil bulunmadığı belirtilmiştir. İkinci başvuran

sözkonusu takipsizlik kararlarına itiraz etmiş, itirazı 27 Şubat 2002 ve 11 Haziran 2002

tarihlerinde, kararların yürürlükteki mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.

2

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

C. Üçüncü başvuran Ömer Berber’in aktardığı şekliyle olaylar

Üçüncü başvuran 22 Aralık 2000 tarihinde Ümraniye Cezaevi’nden Kandıra Cezaevi’ne

nakledilmiş, nakil sırasında cezaevi aracında dövülmüş, soyulmuş, yumruklanmış, hücresine

konulduktan sonra bile saatlerce kötü muamele yapılmıştır. Vücudunun çeşitli yerleri ve

başındaki yaralar 23 Aralık 2000 tarihli doktor raporunda belirtilmiştir.

Üçüncü başvuran 28 Haziran 2001 tarihinde tahliye edilmiş, başvuran tarafından yapılan

şikâyetler 16 Temmuz ve 20 Kasım 2001 tarihlerinde savcı tarafından reddedilmiş, sözkonusu

kararlara yapılan itirazlar da 27 Şubat 2002 tarihinde reddedilmiştir.

D. Dördüncü başvuran İdris Yiğit’in aktardığı şekliyle olaylar

Dördüncü başvuran 22 Aralık 2000 tarihinde Ümraniye Cezaevi’nden Kandıra

Cezaevi’ne nakledilmiş, nakil sırasında cezaevi aracında dövülmüş, cezaevinde soyulmuş ve

dövülmüştür. Hücresine konulduktan sonra bile saatlerce kötü muamele yapılmıştır.

Vücudunun çeşitli yerleri ve başındaki yaralar 23 Aralık 2000 tarihli doktor raporunda

belirtilmiştir.

Başvuran tarafından yapılan şikâyetler 27 Temmuz ve 20 Kasım 2001 tarihlerinde

reddedilmiş, sözkonusu kararlara yapılan itirazlar da 27 Şubat 2002 tarihinde reddedilmiştir.

Başvuran 24 Ocak 2002 tarihinde tahliye edilmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, uğradıkları kötü muamelenin AİHS’nin 3. maddesi bağlamında işkenceye

tekabül ettiğini savunmuşlar, Hükümet iddiayı reddetmiştir.

A. Kabuledilebilirlik

1. İç hukuk yollarının tüketilmesi

Hükümet, başvuranların AİHS’nin 35/1 maddesine aykırı olarak iç hukuk yollarının

tüketilmesi kuralına uymadıklarını savunmuştur. Bu bağlamda 29 Mart 2004 tarihinde

Üsküdar savcısı tarafından başlatılan cezai takibatın halen devam ettiğini ancak başvuranların

AİHM’ye sözkonusu takibatın bitmesini beklemeden başvuru yaptıklarını ifade etmişlerdir.

Hükümet ayrıca başvuranların İçişleri Bakanlığı aleyhine bir dava açmadıklarını

savunmuştur.

Başvuranlar, savcılara resmi şikâyette bulunarak ve sözkonusu savcıların takipsizlik

kararlarına itirazda bulunarak iç hukuk yollarını tükettiklerini öne sürmüşlerdir.

Üsküdar savcısının başlattığı kovuşturmaya ilişkin olarak başvuranlar kovuşturmanın

cezaevlerinden nakledilirken ve nakilden sonra uğradıkları kötü muameleye değil sadece daha

önce bulundukları cezaevlerinde yürütülen operasyonlar sırasında meydana gelen olaylara

ilişkin olduğuna işaret etmişlerdir.

3

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

İçişleri Bakanlığı aleyhine dava açmamalarına ilişkin olarak başvuranlar iç hukuk

yollarının tüketilmesi yükümlülüklerinin sadece kötü muamelenin sorumlularının belirlenip

cezalandırılmasını mümkün kılacak ivedi ve etkili bir soruşturma sağlayan iç hukuk yollarını

kapsadığını savunmuşlardır. Savcıların, kötü muamele iddialarını soruşturmamalarından

kaynaklanan bir cezai soruşturmanın bulunmayışı nedeniyle idari ya da adli bir mahkemeden

iddialarını soruşturmasını ve sorumluların belirlenmesini beklemek gerçekçi olmayacaktır.

AİHM Hükümetin belirttiği, 267 güvenlik gücü mensubu aleyhine açılan kovuşturmanın

başvuranların 22 Aralık 2000 ve 27 Temmuz 2001 tarihlerine kadar yattıkları cezaevlerinin de

içinde bulunduğu bazı cezaevlerinde meydana gelen olaylara ilişkin olduğunu gözlemler.

Sözkonusu kovuşturmayı başlatan iddianamede başvuranların kötü muamele iddiaları yer

almamaktadır. Bu şartlar altında AİHM başvuranların, tamamen farklı olaylarla ilgili olan

sözkonusu kovuşturmanın sonucunu beklemelerinin gerekmediği görüşündedir.

Hükümetin başvuranların İçişleri Bakanlığı aleyhine bir dava açmadıkları savına ilişkin

olarak ise AİHM, benzer davalarda Hükümetin ön itirazlarını inceleyip reddetmiş olduğunu

hatırlatır (bkz. özellikle Nevruz Koç – Türkiye, no. 18207/03 ve orada bahsi geçen dava).

AİHM, Hükümetin belirttiği hukuk yolunun sorumluların belirlenip cezalandırılmasından

ziyade tazminat ödenmesini amaçlamış olması nedeniyle bir Sorumlu Devlet’in AİHS’nin 3.

maddesi bağlamındaki yükümlülükleri açısından yeterli sayılamayacağını hatırlatır. AİHM

somut davada yukarıda anılan davadaki tespitlerinden ayrılmasını gerektiren özel bir koşul

görmemektedir.

Somut dava koşullarında AİHM, başvuranların tüketmesi gereken hukuk yolunun, cezai

soruşturma başlatma yetkisi bulunan ulusal mercilere; yani savcılara başvurmak olduğu

kanaatindedir. Başvuranların iddialarını yetkili savcıların dikkatine sunmuş ve sonrasında

sözkonusu savcıların olumsuz kararlarına itiraz etmiş olmaları dikkate alındığında AİHM,

başvuranların iç hukuk yollarının tüketilmesi yükümlülüğüne uyduklarını değerlendirir.

Bu nedenle AİHM, Hükümetin bu konudaki itirazlarını reddeder.

2. Altı ay kuralına uygunluk

Hükümet ayrıca, başvuranların iç hukuk yollarının yetersiz olduğunu savunmuş olmaları

nedeniyle AİHM’ye yapılan başvurunun şikâyet konusu olayların meydana geldiği tarihlerden

itibaren altı ay içinde yapılmış olması gerektiğini savunmuştur. Hükümete göre başvuranlar

altı ay kuralına uymamışlardır çünkü, 22 Aralık 2000 ve 27 Temmuz 2001 tarihlerinde

Kandıra Cezaevi’ne nakledilmişler, ancak başvurularını 28 Ağustos 2002 tarihinde, altı aylık

sürenin geçmesinden sonra yapmışlardır.

AİHM, yukarıda belirtildiği gibi başvuranların savcılara yaptığı şikâyetler ve savcıların

olumsuz kararlarına karşı yaptıkları itirazların AİHS’nin 35/1 maddesi bağlamında tüketilmesi

zorunlu iç hukuk yolları olduğu düşüncesindedir (bkz. mutatis mutandis, Epözdemir –

Türkiye, no. 57039/00). Birinci ve ikinci başvuranlar tarafından yapılan itirazlar 11 Haziran

2002, üçüncü ve dördüncü başvuranlar tarafından yapılanlar ise 27 Şubat 2002 tarihinde

reddedilmiştir. AİHM’ye başvuru, 28 Ağustos 2002 tarihinde, yani altı aylık süre içerisinde

yapılmıştır.

Bu nedenle Hükümetin bu bağlamdaki itirazı da reddedilmelidir.

4

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, başvurunun başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Birinci başvuran Süleyman Gülbahar tarafından yapılan şikâyetler

Hükümet, birinci başvuranın tıbbi muayenesiyle ilgili olarak hazırlanan rapora göre

vücudunda yaralanma bulunmadığını savunmuştur.

Başvuran iddialarında ısrarcı olmuş ve cezaevi doktorunun kendisini muayene etmeyi

reddettiğini ifade etmiştir. Ayrıca Adli Tıp Kurumu’nda muayene edilmesi için elinden gelen

her şeyi yapmış ancak tüm talepleri geri çevrilmiştir.

AİHM, birinci başvuranın kötü muamele iddialarını sadece yetkili mercilere şikâyetinde

değil, aynı zamanda AİHM’ye verdiği ifadesinde de kararlılıkla sürdürdüğünü kaydeder. Ne

var ki Hükümetin de belirttiği gibi 27 Temmuz 2001 tarihinde hazırlanan doktor raporu,

iddialarını desteklememektedir.

Ancak, AİHM 27 Temmuz 2001 tarihli raporun ayrıntıdan yoksun olduğu ve ne

AİHM’nin kötü muameleye ilişkin davaları incelerken düzenli olarak dikkate aldığı, Avrupa

İşkence, İnsanlık Dışı ve Aşağılayıcı Muamele veya Cezanın Önlenmesi Komitesi (AİÖK)

tarafından tavsiye edilen standartları (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Akkoç – Türkiye, no.

22947/93 ve 22948/93) ne İstanbul Protokolünde ortaya konulan ilkeleri (bkz. Batı vd., no.

33097/96 ve 57834/00) yerine getirdiği gerçeğini göz ardı edemez. Bu nedenle AİHM,

sözkonusu doktor raporunun başvuranın kötü muameleye uğradığı iddiasını kanıtlayan ya da

çürüten bir kanıt olarak alınamayacağı kanaatindedir.

Ne var ki birinci başvuranın iddialarını destekleyen başka kanıt bulunmaması nedeniyle

AİHM, iddia edilen kötü muamele bağlamında AİHS’nin 3. maddesinin esas olarak ihlal

edilmediğine karar vermiştir.

2. Diğer üç başvuran tarafından yapılan şikâyetler

Hükümete göre sözkonusu üç başvuranın tıbbi raporlarda belirtilen yaraları AİHS’nin 3.

maddesi bağlamında kötü muamele olarak nitelendirilebilecek kadar ciddi değildir. Hükümet,

görüşlerine destek olarak “en alt düzeydeki şiddet” kavramının açıklandığı AİHM kararlarının

bir bölümüne atıfta bulunmuştur.

İkinci başvuran Nuri Akalın’ın ortaya attığı copla tecavüz iddialarına ilişkin olarak

Hükümet, rektal muayenenin herhangi bir yaralanmayı ortaya çıkarmadığını belirten 9 Ocak

2001 tarihli doktor raporuna dayanmıştır.

Her üç başvuran da kötü muamele iddialarında ısrarcı olmuştur. İkinci başvuran Nuri

Akalın kendisine bir copla tecavüz edildiğini ve yetkililerin, doktora götürülmesini

geciktirmesi nedeniyle tecavüzle oluşan yaraların iyileşip kaybolduğunu savunmuştur.

AİHM, ikinci başvuranın copla tecavüz neticesinde hastalandığı ve Kocaeli Devlet

Hastanesi’ne kaldırılması gerektiği iddiasını dikkate alır. Başvurunun sorumlu Hükümete

5

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

bildirildiği 14 Kasım 2007 tarihinde taraflar ikinci başvuranın hastanedeki tedavisine ilişkin

belgeleri mahkemeye iletmeleri talep edilmiş ancak ne Hükümet ne başvuran sözkonusu

talebe uymuş ya da belge gönderilmemesinin nedenini açıklamıştır.

Bu eksiklik ışığında ve iddialarını destekleyen kanıtların bulunmayışı karşısında AİHM

ikinci başvuranın copla tecavüz iddiasının yeterince kanıtlanmadığını tespit etmiştir.

Sözkonusu üç başvuranın doktor raporlarında belirtilen yaralanmalarına ilişkin olarak

AİHM, bu yaralanmaların niteliğinin AİHS’nin 3. maddesi bağlamındaki bir kötü muamele

nedeniyle oluştuğunun değerlendirilemeyeceği konusunda Hükümetle aynı görüşte değildir.

Hükümetin de belirttiği üzere AİHM’nin içtihadına göre kötü muamelenin AİHS’nin 3.

maddesi kapsamına girmesi için en alt düzeyde şiddete ulaşması gerekmektedir. Bu en alt

düzeyin tespiti görecelidir: muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal etkileri ve bazı durumlarda,

mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi dava koşullarının tamamına bağlıdır (bkz. en

yakın tarihli, N. – İngiltere [BD], no. 26565/05).

Somut davada sözkonusu üç başvuran yatmakta oldukları cezaevinde geniş çaplı bir

güvenlik operasyonundan kurtulmalarından sadece üç gün sonra Kandıra Cezaevi’ne

nakledilmişlerdir. Operasyon sırasında mahkûm arkadaşlarından bazıları ölmüş veya

yaralanmıştır. Bu nedenle AİHM başvuranların nakil döneminde zaten savunmasız bir

durumda olduğunu ve o sırada maruz kaldıkları kötü muamelenin fiziksel ve ruhsal sağlık

durumlarını kötüleştirdiği kanaatindedir. Nitekim yaralanmaların boyutu tek başına AİHS’nin

3. maddesi kapsamına girecek kadar ciddi bir kötü muameleye maruz kaldıklarını

göstermektedir.

Hükümet, üç başvuranın doktor raporlarında belirtilen yaralanmalarının şahısların devlet

görevlilerinin kontrolünde olduğu sırada oluştuğunu reddetmemiştir. Bu yaralanmalara ilişkin

inandırıcı bir açıklama getirme yükümlülüğü bulunan Hükümetin herhangi bir açıklama

yapmamış olması karşısında (bu bağlamda bkz. Salman – Türkiye [BD], no. 21986/93)

AİHM, sözkonusu üç başvuran açısından AİHS’nin 3. maddesinin esastan ihlal edildiğine

hükmeder.

II. AİHS’NİN 6. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar yetkililerin, kötü muamele iddialarını soruşturmamış ve sorumluları

cezalandırmamış olması nedeniyle AİHS’nin 6. ve 13. maddelerinin ihlal edilmesinden

şikâyetçi olmuşlar, Hükümet iddiayı reddetmiştir.

A. Kabuledilebilirlik

AİHM bu şikâyetlerin sadece AİHS’nin 3. maddesinin usule ilişkin kısmından hareketle

ele alınması gerektiğini ve bu nedenle bunların yukarıda incelenen şikâyetle bağlantılı olması

dolayısıyla kabuledilebilir olarak ilan edilmesi gerektiği kanaatindedir.

B. Esas

Hükümet, savcılar tarafından verilen takipsizlik kararlarına atıfta bulunmuş ve

yetkililerin başvuranların şikâyetlerini alır almaz soruşturma başlattıklarını savunmuştur.

6

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

Hükümete göre ulusal yetkililerin nihayetinde polis memurlarını yargılamama kararı alması

soruşturmaları etkisiz bir hale getirmemiştir. Soruşturma yapılması sonuca değil, yönteme

dayalı bir yükümlülüktür.

Başvuranlar iddiaları hakkında anlamlı bir soruşturma yürütülmediğini ve yetkililerin

kötü muameleden sorumlu olanların eylemlerini kapatmaya çalıştıklarını savunmuştur.

AİHM, bir bireyin AİHS’nin 3. maddesine aykırı olarak polis ya da devletin diğer

görevlileri tarafından kötü muameleye uğradığına dair savunulabilir bir iddia ortaya attığında

sözkonusu madde hükmünün AİHS’nin 1. maddesinde yer alan, devletin “… kendi yetki alanı

içinde bulunan herkese AİHS’de tanımı yapılan hak ve özgürlükleri tanıması” genel

yükümlülüğü ile birlikte değerlendirildiğinde etkili bir resmi soruşturmanın yapılmasını

zımnen gerektirdiğini hatırlatır.

Etkili bir soruşturmanın yöntemi dava koşullarına göre değişiklik gösterebilir ancak her

durumda soruşturma, sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılmasını sağlar nitelikte

olmalıdır (bkz. diğer kararlar yanında Assenov vd. – Bulgaristan, Raporlar 1998-VIII).

Somut davada AİHM ikinci, üçüncü ve dördüncü başvuranın AİHS’nin 3. maddesine

aykırı olarak kötü muameleye tâbi tutulduğunu tespit etmiştir. Dolayısıyla bu başvuranların

sözkonusu madde hükümlerine göre savunulabilir iddiaları vardır.

Ancak delil bulunmayışı nedeniyle AİHM birinci başvuranın kötü muameleye

uğradığını tespit etmemiştir. Ne var ki bu durum, daha önceki davalarda da hükmedildiği gibi

sözkonusu başvuranın şikâyetini soruşturma pozitif yükümlülüğü kapsamında 3. madde ile

ilgili “savunulabilir” bir iddia olmaktan çıkarmaz (bkz. Yaşa – Türkiye, Raporlar 1998-VI).

AİHM bu sonuca varırken başvuranın hem ulusal yetkililere başvurduğunda hem AİHM’ye

verdiği ifadesinde birinci başvuranın iddialarının tutarlılığını özellikle dikkate almıştır.

Başvurunun duyurulduğu tarihte, başvuranların kötü muamele şikâyetlerine ilişkin etkili

bir resmi soruşturma yapılıp yapılmadığına açıklık getirmesi sorumlu Hükümetten talep

edilmiştir. Sözkonusu soruya verecekleri cevabı destekleyecek belgeye dayalı delilleri ibraz

etmeleri de Hükümetten istenmiştir. Ancak Hükümetin AİHM’ye sunduğu belgeler yukarıda

bahsedilen doktor raporları ve savcıların verdiği takipsizlik kararlarından ibarettir.

Sözkonusu kararlara göre savcılar, iddiaların asılsız ve delillerle desteklenmemiş olduğu

kanaatine vardıkları için kötü muamele iddialarını soruşturmamaya ve hiçbir güvenlik gücü

mensubu hakkında işlem yapmamaya karar vermişlerdir. AİHM, kararların verildiği tarihte üç

başvuranın yaralarını belirten doktor raporlarının savcıların elinde olduğunu gözlemler. Bu

duruma rağmen kararlarda yaralanmalara değinilmemiş ve yaraların nasıl oluştuğu

soruşturulmamıştır.

Ayrıca sözkonusu kararlarda herhangi bir güvenlik gücü mensubunun başvuranların

iddiaları bağlamında yetkililer tarafından sorgulanıp sorgulanmadığı bilgisi bulunmamaktadır.

Birinci başvuranın tıbbi delillerle desteklenmeyen, ancak yine de savunulabilir kötü

muamele iddialarına ilişkin olarak AİHM soruşturma yapan mercilerin şahsın iddialarının

doğru olup olmadığını tespit etmek amacıyla kendisini sorgulamayı düşünmemiş olduklarını

gözlemler.

7

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

Bu nedenle yukarıda belirtilenler ışığında başvuranların iddiaları hakkında ulusal

düzeyde bir soruşturma yapılmadığı görülmektedir. Dolayısıyla dört başvuran açısından

AİHS’nin 3. maddesi usulen ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 6/2 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar AİHS’nin 6/2 maddesine dayanarak masumiyet karinesine aykırı şekilde

terörist gibi muamele görmelerinden ve siyasi görüşleri nedeniyle yukarıda açıklanan kötü

muamelelere tâbi tutulmalarından şikâyetçi olmuşlardır.

AİHM, kendisine sunulan delillerin incelemesinden sözkonusu hükme dair herhangi bir

ihlal tespit etmemiştir. Başvurunun bu kısmı açıkça dayanaktan yoksundur ve AİHS’nin 35.

maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca kabuledilemez olarak ilan edilmelidir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“AİHM işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, AİHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

İkinci başvuran Nuri Akalın 40,000 Euro, kalan üç başvuranın her biri 25,000 Euro

manevi tazminat talep etmiştir.

Hükümet, talep edilen miktarların aşırı olduğunu savunmuştur.

Yukarıda tespit edilen ihlaller ışığında AİHM birinci başvuran Süleyman Gülbahar’a

4,000, diğer üç başvuranın her birine ise 10,000 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun

bulmaktadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranlar, kendilerini ulusal mahkemeler ve AİHM önünde temsil eden avukatların

ücretlerine karşılık olarak 9,870 Euro talep etmişlerdir. Ayrıca posta, kırtasiye ve tercüme

giderleri için 165 Euro talep etmişlerdir. Başvuranlar, taleplerini desteklemek üzere yasal

temsilcilerinin çalışma programlarını ibraz etmişlerdir. Buna göre avukatlar, başvuranlarla

cezaevinde yapılan görüşmeler, AİHM içtihadının araştırılması, başvuru formları ve

görüşlerin hazırlanması ve AİHM ile yapılan yazışmalarda toplam 98 saat çalışmışlardır.

Hükümet, talep edilen miktarların aşırı olduğu ve delillerle desteklenmediği görüşünü

savunmuştur.

AİHM’nin içtihadına göre bir başvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmış ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak AİHM,

8

GÜLBAHAR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI

tüm masraf ve harcamalar için dört başvurana ortaklaşa, iki başvuranın Avrupa Konseyi’nden

aldıkları 850 Euro’luk adli yardım düşülmek üzere, 4,000 Euro ödenmesini uygun

bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 3. maddesi bağlamındaki şikâyetin kabuledilebilir, başvurunun kalan kısmının

ise kabuledilemez olduğuna;

2. Başvuran Süleyman Gülbahar açısından AİHS’nin 3. maddesinin esastan ihlal

edilmediğine;

3. Başvuranlar Nuri Akalın, Ömer Berber ve İdris Yiğit bakımından AİHS’nin 3. maddesinin

esastan ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 3. maddesinin tüm başvuranlar açısından usulen ihlal edildiğine;

5. (a) Sorumlu Devlet’in başvurana, AİHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilerek, miktarlara uygulanabilecek her tür vergi dahil olmak üzere:

(i) birinci başvuran Süleyman Gülbahar’a 4,000 Euro (dört bin Euro) manevi tazminat;

(ii) diğer üç başvuranın her birine 10,000 Euro (on bin Euro) manevi tazminat;

(iii) adli yardım olarak ödenen 850 Euro (sekiz yüz elli Euro) düşülmek üzere

başvuranların tamamına ortaklaşa 4,000 Euro (dört bin Euro) yargılama masraf ve

giderleri ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 21 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

9