CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

Mustafa GÜÇLÜ ve diğerleri -TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 42670/98) KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

Davanın nedeni, Türk vatandaşı olan Mustafa Güçlü , Firdevs Helvaci ve

Ayşe Yazıcı'nın, "başvuranlar", 9 Temmuz 1998 tarihinde, insan Haklarını ve

Temel Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme'nin "Sözleşme" eski 25.maddesi

uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na "Komisyon", 1

No'lu Ek Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği iddiasıyla yaptıkları

başvurudur (başvuru no: 42670/98).

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi "AİHM" önünde, başvuranlar Ankara

Barosu'nda Av. Mahmut Özbay tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

1. DAVANIN ÖZEL KOŞULLARI

Türk vatandaşı olan başvuranlar, Çorum'da ikamet etmektedirler.

1991 yılında, Çorum Osmancık Belediyesi başvuranlara ait arsalarını

istimlak etmiştir.

Bilirkişiler tarafından belirlenen istimlak bedelleri istimlak tarihinde

başvuranlara ödenmiştir.

Aynı yıl, başvuranlar, arsaların istimlak bedellerini yetersiz buldukları

gerekçesiyle Osmancık Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurmuşlardır.

13 Aralık 1994 tarihinde, adı geçen mahkeme başvuranlara ek bedel

olarak toplam 1.577.142.000 Türk Lirası ödenmesine ve kamulaştırma

tarihinden itibaren, geçen süre için yıllık %30 gecikme faizi uygulanmasına

hükmetmiştir.

Yargıtay, ilk dereceli mahkemesinin 13 Aralık 1994 tarihli kararını 17

Temmuz 199a tarihinde onamıştır.

Başvuranlara, 28 Ocak 1998 tarihinde son olarak yatırılan miktar ile

birlikte toplam 3.518.761.000 TL ek bedel ödenmiştir.

HUKUKA DAİR

l. AİHS'NİN EK 1 NOLU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, Türkiye'deki enflasyon oranın göre temerrüt miktarının

yetersiz olmasından ve ek bedellerin ödemesinde meydana gelen

gecikmelerden dolayı kamulaştırma dairesinin mülkiyet haklarına saygı

gösterilmediğini iddia etmektedirler. Bu konuda, aşağıda belirtilen AlHS'ne Ek

1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, AİHS'nin 35 maddesi uyarınca başvuranların Borçlar Kanunun

105. maddesine başvurmadıkları gerekçesiyle iç hukuk yollarını

tüketmediklerini iddia etmiştir.

Başvuranlar, Hükümet'in iddialara itiraz ederek söz konusu iç hukuk

yolun yetersiz olduğunu belirtmişlerdir.

AİHM, Aka-Türkiye kararında Hükümet'in ileri sürmüş olduğu benzer ön

itirazın daha önce reddettiğini hatırlatmıştır (Bkz, 23 Eylül 1998 tarihli karara,

§§34-37).

Hükümetin bu sonucu değiştirecek her hangi bir sav sürmemesi

gözönüne alındığında, AlHM, daha evvel ulaştığı neticeden farklı

düşünmediğini ve söz konusu itirazın reddedilmesi gerektiğini ifade etmiştir.

Mahkeme elindeki mevcut unsurlar ve içtihatlardan doğan ilkeler ışığında

(Bkz, 9 Temmuz 1997 tarihli Akkuş-Türkiye kararı), AlHM, söz konusu

şikayetin esas bakımdan incelenmesi gerektiğine itibar etmiş ve başvuruyu

kabul edilemez bulmak için bir gerekçe bulunmadığını belirtmiştir.

B. Esasa ilişkin

Başvuranlar, Yargıtay kararından takriben otuz ay sonra yıllık %30 geç

ikine faizi ile ek bedellerin ödendiğini belirtmişlerdir. Başvuranlar, o tarihte

paranın değer kaybetmesinden dolayı zarara uğradıklarını ileri sürmüşler ve

Türk hukukunda Devletin borçlarının ödemesini sağlayan hükümleri

içermediğini ifade etmişlerdir.

Hükümet, AlHM'nin emsal davasına işaret ederek Ek 1 No'lu Protokol'ün

1. Maddesi'nin istimlakle ilgili tüm davalarda azami tazminatın ödenmesini

gerektirmediğini ifade etmiştir. Hükümet, genel menfaatlerin talebiyle,

şahısların temel haklarının korunması zorunluluğu arasında adil bir dengenin

kurulduğunu ifade etmiştir.

Hükümet, yaratıcı ve etkili kamu hizmetinin ayrılmaz bir parçası olan faiz

oranlarının konulması ve uygulanmasında büyük kıymet bildirim hadlerine

güvenmiştir. Devlete ödenmesi gereken yüksek faiz oranı, kamu hizmetinin

bozulmaması ve vekaletin yerine getirilmesi konusunda kanun koyucu

tarafından karara bağlanan dolaylı bir vergi oluşturmak için tasarlanmıştır.

AİHM'nin daha önce Akkuş kararında da belirttiği üzere, istimlak

tazminatının ödenmesindeki normal olmayan gecikmeler, özellikle belirli

ülkelerde paranın değer kaybetmesi göz önünde tutulduğunda, arsası istimlak

edilen kişiyi belirsizlik içinde bırakarak büyük oranlarda maddi kayıplara yol

açmaktadır (Bkz. yukarıda anılan Akkuş karan, § 29).

Dava kapsamında, AlHM, başvuranlara en sonu 28 Ocak 1998 tarihinde

gerçekleşen toplam on ödemenin yıllık %30 basit faizi ile birlikte ek

tazminatların ödendiğini (Yargıtay kararından takriben 30 ay sonra) oysa o

dönemde Türkiye'de enflasyonun %90'e ve yıllık ödeme faizlerinin % 84

ulaştığını belirtmektedir.

AİHM, başvuranların arsalarının istimlak edildiği tarihte kendilerine

verilecek tutarla ödemenin yapıldığı zamanki tutar arasındaki farkın - ki bu

farka tamamen istimlak yetkilileri sebep olmuştur - mülkiyet hakkının

korunması ve genel talepler arasında olması gereken adil dengeyi alt üst

ederek başvuranlar açısından, arsanın kaybıyla da ikiye katlanan çeşitli

kayıplara neden olduğu kanaatindedir

Sonuç olarak, AlHS'ne Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal

edilmiştir.

II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHS'nin 41. maddesinin içeriği,

"Mahkeme işbu AlHS ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve

ilgili Yüksek AİHS Tarafın iç hukuk bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa,

Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören

tarafın tatminine hükmeder."

A. Maddi ve manev i tazminat

Başvuranlar, maddi tazminat olarak 353.490 Amerikan Doları talep

etmişlerdir. Başvuranlar, talep edilen miktarın asliye hukuk mahkemesinin

1994 yılı ile 1998 yılında verilen miktarların farkına tekabül ettiğini

belirtmişlerdir. Ayrıca, başvuranlar, manevi tazminat olarak 100.000 Amerikan

Doları istemişlerdir.

Hükümet, bu taleplere ilişkin herhangi bir görüş bildirmemiştir.

Elindeki ekonomik veriler ışığında yaptığı hesap sonucunda, AlHM,

başvuranlara maddi tazminat olarak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden

TL'sına çevrilmek üzere toplam 2.500 Euro vermeyi uygun görmüştür.

Hakkaniyete uygun olarak, Mahkeme her bir başvurana manevi zarar

olarak 1,000 Euro verilmesini hükmetmiştir.

B.Mas raf ve harcamal ar

Başvuranlar, AİHS'nin organları ve yerel makamlar nezninde yaptıkları

masraf ve harcamalar için 40.000 Amerikan Doları talebinde bulunmuşlardır.

Hükümet talep edilen miktar hakkında görüş bildirmemiştir.

içtihatlardan doğan kriterler ışığında, AİHM hakkaniyete uygun olarak

başvurana toplam 600 Euro doları ödenmesine karar vermiştir.

BU GEREKÇELERDEN DOLAYI, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS'nin Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. Maddesi'nin ihlal edildiğine;

3. (a) AİHS'nin 44§2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten

itibaren 3 ay içinde, miktara yansıtılabilecek KDV, pul, harç ve masraflarla

birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere

aşağıdaki miktarların başvuranlara, davalı Devlet tarafından ödenme sine,

(i) maddi zarar için toplam 2.500 (iki bin beş yüz) Euro;

(ii) manevi zarar için her bir başvurana 1,000 (bin ) Euro

veya toplam 3.000 (üç bin) Euro;

(iii) masraf ve harcamalar için 600 (altı yüz) Euro;

(b) Ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda,

sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,

Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;

4. Adil tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine ; karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77§§

2 ve 3. maddesine uygun olarak 8 Ocak 2004 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.