C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

GÖZEL VE ÖZER - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 43453/04 ve 31098/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

6 Temmuz 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (43453/04 ve 31098/05) no’lu davanın nedeni

T.C. vatandaꢀları Aylin Gözel ve Aziz Özer’in (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 25 Mayıs 2005 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından Ö.Kılıç tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, Bayan Aylin Gözel, 1978 doğumlu olup, Đstanbul'da ikâmet etmektedir.

Baꢀvuran, merkezi Đstanbul'da bulunan aylık Maya dergisinin sahibi ve yazı iꢀleri müdürüdür.

Baꢀvuran, Bay Aziz Özer, 1964 doğumlu olup, Đstanbul'da ikâmet etmektedir. Baꢀvuran,

merkezi Đstanbul'da bulunan aylık Yeni Dünya Đçin Çağrı gazetesinin editörü ve yazı iꢀleri

müdürüdür. Baꢀvuran aynı zamanda merkezi yine Đstanbul'da bulunan yayınevi Çağrı Basın

Yayın Ltd. ꢁti.'nin sahibidir.

Baꢀvuranlar tarafından sunulduğu ꢀekliyle olaylar aꢀağıdaki gibi özetlenebilir.

A. Baꢀvuru n^o43453/04

ꢁubat 2003'de, Maya dergisinin 11 sayılı baskısında « Ortadoğu'da Yaklaꢀan Savaꢀ Türkiye

Burjuvazisini Tehdit Ediyor! » baꢀlıklı bir makale yayınlanmıꢀtır (prg. 6-9). Sözkonusu

sayının 24. sayfasında ayrıca yasadıꢀı Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist «TKP/ML »

örgütü merkez komitesi tarafından yapılan bir açıklama yayınlanmıꢀtır.

Bu ihtilaflı açıklamada, güvenlik güçlerinin 19 Aralık'ta yirmi cezaevinde gerçekleꢀtirdiği

ve güvenlik güçleri ile tutuklular arasında birçok polis ve tutuklunun ölümüne ve yine çok

sayıda tutuklunun yaralanmasına neden olan ꢀiddetli çatıꢀmaların yaꢀandığı müdahaleden

sonra tutukluların baꢀlattıkları açlık grevine gönderme yapılmaktadır. Yüzden fazla kiꢀi bu

açlık grevini ölene kadar sürdürmüꢀtür.

Cumhuriyet savcısı, 13 Mart 2003 tarihli iddianamesinde Bayan Gözel'i basın yoluyla

Devlet'in bölünmez bütünlüğüne karꢀı propaganda yapmak ve yasadıꢀı silahlı bir örgüt

tarafından yapılan bir açıklamayı yayınlamakla suçlamıꢀtır. Bu iki eylem sırasıyla 3713 sayılı

Terörle Mücadele Kanunu'nun 8. maddesinin 2 ve 4. fıkraları ile 6. maddesinin 2 ve 4.

fıkralarında suç olarak nitelendirilmiꢀtir.

29 Eylül 2003 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Devlet'in bölünmez

bütünlüğüne karꢀı propaganda yaptığı yönündeki suçlamayla ilgili olarak baꢀvuranın beraatına

karar verirken, kendisini 289 Yeni Türk Lirası (TRY) yani yaklaꢀık 170 Euro (EUR) para

cezasına mahkum etmiꢀtir. Mahkeme, ayrıca 3713 sayılı kanunun 6. maddesinin 2 ve 4.

fıkralarına ve 5680 sayılı ek kanunun 2. maddesinin 1. fıkrasına dayanarak, yasadıꢀı örgüte

sayfalarını açtığı gerekçesiyle ilgili ꢀahısın dergisine bir haftalık yayın yasağı getirilmesine

hükmetmiꢀtir.

2

20 Ekim 2003 tarihinde, baꢀvuran kararı temyize götürmüꢀtür.

22 Mart 2004 tarihinde, Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

15 Eylül 2004 tarihinde, baꢀvuran verilen para cezasını ödemiꢀtir. Bu arada, ihtilaflı aylık

dergiye bir haftalık yayın yasağı uygulaması da yerine getirilmiꢀtir.

B. Baꢀvuru n^o31098/05

Haziran 2002'de, Yeni Dünya Đçin Çağrı gazetesinin 6. sayısının 5, 6 ve 7. sayfalarında «

15-16 Haziran Büyük Đsçi Direniꢀi ve Türkiye'de Devrimci Hareket » baꢀlıklı bir makale

yayınlanmıꢀtır. Đsmi belirtilmeyen makale yazarı, 15 ve 16 Haziran 1971 tarihlerinde

gerçekleꢀtirilen iꢀçi gösterilerini barıꢀçıl olarak nitelendirmiꢀtir. Yazar, özellikle bu

gösterilerde sol hareketin üstlendiği rolü analiz etmiꢀ ve bu olaylardan sonra, dönemin yasal

sol partilerinin pasif kalmaları yüzünden THKP/C (Türkiye Halk Kurtuluꢀ Partisi / Cephe) ve

THKO (Türkiye Halk Kurtuluꢀ Ordusu) gibi solcu birçok örgütün kurulduğunu belirtmiꢀtir.

Yazar ayrıca, TKP/ML (Türkiye Komünist Partisi / Marksist-Leninist örgütünün kurucusu

olan Đbrahim Kaypakkaya'nın 15-16 Haziran gösterilerinden sonra belirleyici bir rol

oynadığını ve Türkiye'deki marksist hareketi etkili bir biçimde yönlendirdiğini iddia etmiꢀtir.

Ayrıca, derginin ilgili sayısının 17. sayfasında yasadıꢀı örgüt üyesi oldukları gerekçesiyle

haklarında yürütülen ceza davası kapsamında tutuklanan sekiz kiꢀinin açıklamaları da yer

almıꢀtır. « Halkımıza » baꢀlığı altında yapılan bu açıklamada, tutuklular F tipi cezaevlerindeki

tutukluluk koꢀullarını protesto etmek amacıyla baꢀlattıkları açlık grevine son verdiklerini,

ancak bu koꢀullara karꢀı sürdürdükleri direniꢀe devam etmeye kararlı olduklarını

bildirmiꢀlerdir.

19 Haziran 2002 tarihinde sunduğu iddianamede Cumhuriyet savcısı, Bay Özer'i 3713

sayılı kanunun 6. maddesinin 2 ve 4. fıkralarında suç olarak nitelenen yasadıꢀı silahlı bir

örgütün fikir, görüꢀ ve ifadelerini yayınlamakla suçlamıꢀtır.

23 Ekim 2003 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 3713 sayılı kanunun 6.

maddesinin 2 ve 4. fıkraları gereğince baꢀvuranı 218 TRY, yani yaklaꢀık 120 EUR para

cezasına mahkûm etmiꢀtir. Öte yandan, mahkeme sözkonusu suçun ulusal güvenliği

zayıflatmaya yönelik olduğuna hükmetmiꢀ ve Basın Kanunu'nun geçici 2. maddesinin 1.

fıkrasına istinaden aylık derginin on beꢀ gün süreyle kapatılmasına karar vermiꢀtir.

29 Ekim 2003 tarihinde, baꢀvuran kararı temyize götürmüꢀtür. AĐHS'nin 10. maddesine

atıfta bulunan baꢀvuran, özellikle hakkında ceza davası açılması dolayısıyla ifade özgürlüğü

hakkının çiğnendiğini iddia etmiꢀtir.

10 Kasım 2004 tarihinde, Yargıtay yapılan itirazı reddetmiꢀ ve ilk derece mahkemesinin

kararını onamıꢀtır. Baꢀvuran, bu kararın kendisine tebliğ edilmediğini ve kararı kendi

çabasıyla öğrendiğini belirtmiꢀtir.

28 Ocak 2005 tarihinde, Beyoğlu Baꢀsavcısı para cezasının ödenmesi için bir ihbarname

düzenlemiꢀtir.

27 Nisan 2005 tarihinde, baꢀvuran para cezasını ödemiꢀtir.

3

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ

AĐHM bu baꢀvuruların dile getirilen ana ꢀikâyetler ve temel sorunlar bakımından benzer

olduklarını tespit etmektedir. Bunun sonucunda AĐHM, içtüzüğün 42. maddesinin 1. paragrafı

gereğince bu baꢀvuruların birleꢀtirilmesinin uygun olacağına karar vermektedir.

III. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

A. Baꢀvuru n^o43453/04

Bayan Gözel, yazı iꢀleri müdürü olduğu aylık derginin sayfalarında yasadıꢀı bir örgütün

yaptığı bir açıklamaya yer verdiği gerekçesiyle mahkûm edilmesi ve bu dergiye yayın yasağı

getirilmesi dolayısıyla AĐHS'nin 10 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

AĐHM, bu ꢀikâyetin AĐHS'nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit etmektedir.

Dolayısıyla sözkonusu ꢀikâyetin kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Baꢀvuru n^o31098/05

1. AĐHS'nin 6. maddesinin 1 ve 3 d) paragrafları ile 13 ve 14. maddelerine dayalı

ꢀikâyetlerin kabuledilebilirliğine iliꢀkin

AĐHS'nin 6. maddesinin 1 ve 3d) paragraflarına 14. maddeyle bağlantılı olarak atıfta

bulunan Bay Özer, kendi düꢀüncesine göre, bu tip davaların 5680 sayılı Basın Kanunu

gereğince ceza mahkemeleri ya da ağır ceza mahkemelerinin yetkisinde olduğunu ileri

sürmekte ve Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından mahkûm edilmesinden ꢀikâyetçi

olmaktadır. Öte yandan, Bay Özer kendisini yargılayan Devlet Güvenlik Mahkemesinin

tarafsız ve bağımsız olmadığını iddia etmektedir.

AĐHS'nin 13. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, iç hukukta mahkûmiyetine itiraz etme

yollarının bulunmadığından ꢀikâyetçi olmaktadır. Son olarak, AĐHS'nin 10. maddesiyle

bağlantılı olarak 14. maddesi zemininde baꢀvuran, bilgi alma ve verme hakkının ayrımcı bir

ꢀekilde ihlal edildiğini savunmaktadır.

Devlet Güvenlik Mahkemesinin tarafsız ve bağımsız olmadığı iddiasıyla ilgili olarak

AĐHM, bu mahkeme heyetinde askeri bir yargıcın yer almadığını kaydetmektedir.

Dolayısıyla, AĐHM baꢀvuranı yargılayan mahkeme heyetinin tarafsızlık ve bağımsızlığının

sorgulanamayacağı kanaatine varmaktadır. Üstelik, hakimler kanunu ilgili ꢀahıslara yasal ve

anayasal güvence vermektedir (bakınız, mutatis mutandis, Türkiye aleyhine Đmrek davası

(karar), n^o57175/00, 28 Ocak 2003). Bunun sonucu olarak, sözkonusu ꢀikâyetler açıkça

dayanaktan yoksun olduğundan, AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca

reddedilmelidir.

AĐHM, baꢀvuranın diğer ꢀikâyetlerini genel bir biçimde dile getirdiğini ve argümanlarının

kanıtlanmadığını tespit etmektedir. Öte yandan, ihtilaflı tedbirlerin AĐHS'nin 14. maddesi

anlamında farklı uygulandığını düꢀündürecek bir unsur bulunmamaktadır (Türkiye aleyhine

Đbrahim Aksoy davası, n^o28635/95, 30171/96 ve 34535/97, prg. 83, 10 Ekim 2000, Türkiye

aleyhine Demirtaꢀ davası (karar), n^o37452/97, 31 Ağustos 1999, ve, mutatis mutandis,

4

Türkiye aleyhine Gerger davası [GC], n^o24919/94, prg. 69, 8 Temmuz 1999). Bunun sonucu

olarak, sözkonusu ꢀikâyetler de açıkça dayanaktan yoksun olduğundan, AĐHS'nin 35.

maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmelidir.

2. Diğer ꢀikâyetlerin kabuledilebilirliğine iliꢀkin

Bay Özer, Baꢀsavcı'nın yazılı görüꢀünün tebliğ edilmemesi nedeniyle AĐHS'nin 6.

maddesinin, ayrıca 7. ve 10. maddelerinin ve yine 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal

edildiğinden ꢀikâyetçi olmaktadır.

Hükümet, altı aylık süre kuralına uyulmadığı gerekçesiyle baꢀvurunun kabuledilemez

olduğunu ileri sürmekte ve iç hukuktaki kesin kararın 10 Kasım 2004 tarihinde verildiğini,

dolayısıyla bu tarihten itibaren sözkonusu baꢀvurunun sunulduğu 25 Mayıs 2005 tarihine

kadar altı aydan fazla bir sürenin geçtiğini savunmaktadır.

Baꢀvuran, Hükümetin savına karꢀı çıkmakta ve Yargıtay kararının kendisine hiçbir zaman

tebliğ edilmediğini ileri sürmektedir. Baꢀvurana göre, altı aylık süre, kendisini mahkûm eden

ilk derece mahkemesine bağlı savcılığın ödeme emrini tebliğ ettiği 28 Ocak 2005 tarihinde

baꢀlamaktadır.

AĐHM, dosyaya bakıldığında Yargıtay Cumhuriyet Savcısı'nın iç hukuktaki kesin kararı,

yani 10 Kasım 2004 tarihli kararı ilk derece mahkemesi kalemine 25 Kasım 2005 tarihinde

gönderdiğini gözlemlemektedir. Genellikle, altı aylık sürenin baꢀlangıç noktası sözkonusu

karar metninin ilk derece mahkemesi kalemine ulaꢀtığı tarihtir. Bay Özer, mevcut baꢀvuruyu

25 Mayıs 2005 tarihinde sunduğuna göre, bu süreye uymuꢀtur.

Bu nedenle AĐHM, Hükümetin altı aylık süreye uyulmadığı yönündeki iddialarını

reddetmektedir.

AĐHM, bu ꢀikâyetlerin AĐHS'nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit etmektedir.

Dolayısıyla, sözkonusu ꢀikâyetlerin kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

IIII. AĐHS'NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, mahkûmiyetlerinin ifade özgürlüğü haklarının ihlalini teꢀkil ettiğini

savunmaktadır. Bayan Gözel, ayrıca sahibi ve yazı iꢀleri müdürü olduğu aylık dergiye yayın

yasağı getirilmesinden de ꢀikâyetçi olmaktadır.

Baꢀvuranların her ikisi de 10. maddeye atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, ihtilaflı metinlerin bir terör örgütünün açıklamaları olduğunu belirtmekte ve

terörizm sorununun hassasiyeti göz önüne alındığında müdahalenin ulusal güvenlik, kamu

düzeni ve suçun önlenmesi gibi meꢀru amaçlar doğrultusunda haklı olduğunu savunmaktadır.

Bu argümana karꢀılık olarak baꢀvuranlar, baꢀvuruların sunulduğu sırada dile getirdikleri

gözlemlemelerini yinelemektedir.

A. Müdahalenin mevcudiyeti hakkında

AĐHM, ihtilaflı mahkûmiyetin ve Bayan Gözel'in sahibi ve yazı iꢀleri müdürü olduğu aylık

dergiye yayın yasağı getirilmesinin, baꢀvuranların AĐHS'nin 10. maddesinin 1. paragrafında

5

koruma altına alınan bilgi verme ya da fikir beyan etme haklarına müdahale oluꢀturduğu

hakkında taraflar arasında bir tartıꢀma olmadığını not etmektedir.

B. Müdahalenin haklı sebebe dayanması hakkında

Bu tür bir müdahale 10. maddenin ikinci paragrafındaki gereksinimleri yerine getirmediği

sürece sözkonusu maddeyi ihlal etmektedir. Bu sebepten dolayı, müdahalenin “kanun

tarafından öngörülen ꢀekilde”, anılan paragrafta belirtilen bir ya da daha fazla meꢀru amaca

yönelik olup olmadığının ve ilgili amaçların gerçekleꢀtirilmesi için “demokratik bir toplumda

gerekli” bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

1. « Kanunla öngörülme »

10. maddenin 2. paragrafı anlamında « kanunla öngörülme » ibaresi, öncelikle ihtilaflı

müdahalenin iç hukukta bir temeli olmasını istemekte ve aynı zamanda sözkonusu yasanın

niteliğine vurgu yaparak, ilgili ꢀahıs tarafından eriꢀilebilir olmasını, onun için doğuracağı

sonuçların öngörülmesini ve hukukun üstünlüğü ilkesi ile uyumlu olmasını ꢀart koꢀmaktadır.

Đlk ꢀartın yerine getirilip getirilmediği konusu mevcut davada tartıꢀılmamaktadır.

Gerçekten de, sözkonusu müdahalelerin yasal temeli bulunduğuna, yani « terör örgütünün

bildiri ve açıklamalarını basan ya da yayınlayan » herkesi hedef alan 3713 sayılı kanunun 6.

maddesinin 2 ve 4. fıkralarına uygun olduğuna hiç kimse itiraz etmemektedir. Dolayısıyla,

müdahaleler AĐHS'nin 10. maddesinin 2. paragrafı anlamında « kanunla öngörülme »

gereksinimini yerine getirmektedir. Maya dergisine yayın yasağı getirilmesi konusunda ise,

5680 sayılı yasanın 2. maddesinin 1. fıkrasının bu maddeye aykırı olarak makale yayınlayan

bir gazeteye üç günden bir aya kadar yayın yasağı getirilmesini öngördüğü anlaꢀılmaktadır.

Geriye sözkonusu yasal normların eriꢀilebilir ve öngörülebilir olup olmadığının tespit

edilmesi kalmaktadır. Bununla birlikte, AĐHM müdahalenin gerekliliği konusunda ulaꢀılan

sonucu göz önüne alarak, bu hususla ilgili bir karar vermenin gerekli olmadığı kanaatine

varmaktadır.

2. « Meꢀru amaç »

Taraflar, terörle mücadele sorununun hassasiyeti ve yetkili mercilerin ꢀiddetin artmasına

neden olacak eylemlere karꢀı dikkatli olması gerektiği göz önüne alındığında, AĐHS'nin 10.

maddesinin 2. paragrafı anlamında kamu güvenliğinin sağlanması, kamu düzeninin korunması

ve suçun önlenmesi gibi meꢀru amaçlar doğrultusunda müdahalenin haklı olduğuna itiraz

etmemektedir.

3. « Demokratik bir toplumda gereklilik »

Son olarak, bu müdahalenin sözkonusu meꢀru amaçlara ulaꢀmak için « demokratik bir

toplumda gerekli » olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. AĐHS'nin 10. maddesinin 2.

paragrafı kapsamında « gerekli » sıfatı « acil bir sosyal ihtiyaç » anlamını taꢀımaktadır.

Sözleꢀmeci Devletler anılan ihtiyacın mevcut olup olmadığının değerlendirilmesi konusunda

belli bir marja sahiptir, ancak bağımsız bir mahkeme tarafından verilenler de dahil olmak

üzere, tabi olduğu yasama ve kararları kapsayacak ꢀekilde Avrupa denetimi ile iç içe

olmalıdır. AĐHM bu nedenle bir « sınırlamanın » AĐHS'nin 10. maddesinin güvencesinde

olan ifade özgürlüğü ile bağdaꢀıp bağdaꢀmadığı konusunda nihai kararı verme yetkisine

sahiptir.

Özellikle, AĐHM'nin ihtilaflı müdahalenin « meꢀru amaçlar ile orantılı » ve ulusal yetkililer

tarafından dile getirilen müdahalenin meꢀru gösterilmesi için belirtilen gerekçelerin « ilgili ve

6

yeterli » olup olmadığını tespit etmesi gerekmektedir. AĐHM, bunu yaparken, ilgili olayların

kabuledilebilir bir değerlendirmesine dayanmalı ve ulusal yetkililerin 10. maddedeki ilkelere

uygun kuralları uygulayıp uygulamadığından emin olmalıdır.

AĐHM, 10. maddeyle ilgili içtihadında ortaya çıkan temel ilkeleri hatırlatmaktadır (bakınız,

diğerleri arasından, Đspanya aleyhine Castells davası, 23 Nisan 1992, prg. 46, seri A n^o236,

Türkiye aleyhine Zana davası, 25 Kasım 1997, prg. 51, Karar ve hükümlerin derlemesi 1997-

VII, Fransa aleyhine Fressoz ve Roire davası [GC], n^o29183/95, prg. 45, CEDH 1999-I, ve

Türkiye aleyhine Ceylan davası [GC], n^o23556/94, prg. 32, CEDH 1999-IV). ꢁüphesiz ulusal

yetkililerin terörle mücadele çerçevesinde aldığı tedbirlerde bu ilkeler uygulanmıꢀtır.

Mevcut davanın özelliklerinden biri, bu iki periyodik derginin sahibi, editörü ve yazı iꢀleri

müdürü, yani medyanın profesyonelleri olan baꢀvuranların, ulusal yargıçların « terör örgütü

açıklamaları » olarak nitelendirdiği üç yazıyı yayınladıkları için mahkûm edilmeleridir.

Özellikle, Bayan Gözel Maya dergisinde yasadıꢀı bir örgütün merkez komitesinin imzasını

taꢀıyan bir açıklamayı yayınladığı gerekçesiyle mahkûm edilmiꢀtir. Sözkonusu yazı, bu

örgütün güvenlik güçlerinin 19 Aralık 2000 tarihinde yirmi cezaevinde gerçekleꢀtirdiği

müdahale sonrasında tutukluların baꢀlattığı açlık grevi hakkındaki düꢀüncelerini

yansıtmaktadır. Aynı ꢀekilde, Bay Özer'in sahibi ve yazı iꢀleri müdürü olduğu Yeni Dünya

Đçin Çağrı gazetesinde yayınladığı « Halkımıza ! » baꢀlıklı metin, yasadıꢀı örgüt üyesi

oldukları gerekçesiyle haklarında ceza davası açılan tutukluların imzasını taꢀıdığı

varsayılarak, bu ꢀahısların bildirisi gibi değerlendirilmiꢀtir. Bu iki metin sunum ya da analiz

amaçlı herhangi bir gazeteci yorumu eklenmeksizin olduğu gibi yayınlanmıꢀtır.

« 15-16 Haziran Büyük Đsçi Direniꢀi ve Türkiye'de Devrimci Hareket » baꢀlıklı makale

konusunda AĐHM, burada daha çok sol hareketin barıꢀçıl bir ortamda gerçekleꢀtirilen 15-16

Haziran 1971 iꢀçi gösterilerindeki rolünün analiz edildiği kanaatine varmaktadır.

Đfade özgürlüğü kısıtlamasının « gerekliliğinin » inandırıcı bir ꢀekilde ortaya konup

konmadığını değerlendirmek için AĐHM, kendisini, içtihadına uygun olarak, Türk hakimlerin

gerekçelerine göre konumlandırmalıdır (Türkiye aleyhine Gündüz davası, n^o35071/97,

prg. 46, CEDH 2003-XI). Bu noktada, AĐHM hakimlerin sadece baꢀvuranların dergilerinin

Türk hukukunda terörist olarak nitelendirilen bir örgütün yazılarını yayınladığını dikkate

aldığını ve yalnızca bu temelde ilgili ꢀahısların 3713 sayılı kanunun 6. maddesinin 2.

fıkrasında belirtilen suçu iꢀlediklerine hükmettiğini tespit etmektedir. Özellikle, hakimler,

ihtilaflı yazıların içeriğini ve AĐHM'nin ifade özgürlüğü ile ilgili davalarda ortaya koyduğu ve

dile getirdiği kıstaslar bakımından hangi bağlamda yazıldığını analiz etmemiꢀlerdir.

AĐHM, ihtilaflı yazı sahibinin kiꢀiliğini terörle mücadele bağlamında değerlendirdiğini

hatırlatmaktadır (bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Falakaoğlu ve Saygılı davası,

n^o22147/02 ve 24972/03, prg. 34, 23 Ocak 2007, ve Türkiye aleyhine Demirel ve Ateꢀ davası,

n^o10037/03 ve 14813/03, prg. 37, 12 Nisan 2007). Bununla birlikte, AĐHM'nin kanaatine

göre ne yasaklanmıꢀ bir örgütün mensubu olan bir kiꢀinin konuꢀması ya da açıklama yapması,

ne de herhangi bir kimsenin hükümetin politikalarını sert bir ꢀekilde eleꢀtirmesi, ifade

özgürlüğü hakkına müdahale edilmesini haklı kılamaz. AĐHM, metinlerin bütünüyle ele

alındığında ꢀiddete teꢀvik edip etmediğinin belirlenmesi için, metinde kullanılan terimlerin ve

hangi bağlamda yazıldığının da dikkate alınmasının uygun olacağını her zaman vurgulamıꢀtır

(bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Özgür Gündem davası, n^o23144/93, prg. 63, CEDH

2000-III, Türkiye aleyhine Sürek davası (n^o4) [GC], n^o24762/94, prg. 12 ve 58, 8 Temmuz

7

1999, ve Türkiye aleyhine Sürek ve Özdemir davası [GC], n^o23927/94 ve 24277/94, prg. 61,

8 Temmuz 1999).

Diğer taraftan, AĐHM « üçüncü bir ꢀahısın yaptığı açıklamaların yayınlanmasına yardım

eden bir gazetecinin cezalandırılmasının (…) basının genel ilgi alanına giren konuların

tartıꢀılmasındaki katkılarını ciddi bir biçimde engelleyeceğini ve çok önemli bir neden

olmadıkça bunun kabul edilemeyeceğini » hatırlatmaktadır (Danimarka aleyhine Jersild

davası, 23 Eylül 1994, prg. 35, seri A n^o298).

Yukarıda belirtilen içtihattan çıkan sonuç, AĐHM'nin sözkonusu yayının yasaklanması için

bir makale yazarının kiꢀiliğinin tek baꢀına belirleyici unsur olamayacağı kanaatinde

olduğudur. Böylesi bir değerlendirme, bazı kiꢀi ya da grupların 10. madde tarafından sunulan

teminatlardan yararlanamamasına neden olacağından AĐHS bakımından kabuledilebilmesi

oldukça zordur (bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Đmza davası, n^o24748/03, prg. 25, 20

Ocak 2009). Her ne kadar burada yasadıꢀı bir örgütün merkez komitesinin yaptığı bir

açıklama sözkonusu olsa da, Bayan Gözel davasında bu değerlendirmeler mutatis mutandis

uygulanmıꢀtır.

ꢁüphesiz AĐHM, terörle mücadele ile ilgili zorlukları ve buna bağlı koꢀulları göz önüne

almak durumundadır (Türkiye aleyhine Karataꢀ davası, n^o23168/94, prg. 51, CEDH

1999-IV). ꢁüphesiz Devletler terörizmi ve özellikle kamuyu tahrik edecek terör suçlarını

önlemek için etkili tedbirler alabilirler (bu kavram için, bakınız Leroy, ilgili bölüm, prg. 19).

Bununla birlikte, yasaklanmıꢀ örgütlerin yazılarını yayınlamanın kamuyu terör suçlarını

iꢀlemeye özendirme ya da terörizmi yüceltme riski taꢀıyıp taꢀımadığını değerlendirmek için,

sadece mesajı verenin doğasına ve kime verildiğine değil, AĐHM'nin içtihadı anlamında

sözkonusu yazının içeriğine ve hangi bağlamda yayınlandığına da dikkat etmek gerekir.

Karꢀıt görüꢀler arasındaki dengenin kurulmasını sağlayacak olan bu uygulamada, ulusal

yetkililer, kendisi için hiç hoꢀ olmasa da, kamunun çeliꢀik durumlarda muhalif taraflardan

birinin farklı görüꢀleri ile ilgili bilgi edinme hakkını yeterince dikkate almalıdır.

Bu konuyla ilgili olarak AĐHM'nin içtihadından çıkan sonuca göre, görüꢀler ꢀiddete tahrik

içermediği sürece – yani ꢀiddet eylemlerine ya da kanlı bir intikama baꢀvurmayı savunmuyor,

partizanlarının hedeflerini gerçekleꢀtirmesi amacıyla terör eylemlerini haklı göstermiyor, ve

kimliği belli kiꢀilere karꢀı derin ve mantıksız bir nefret duygusunun oluꢀmasını desteklemiyor

ise – Sözleꢀmeci Devletler, toprak bütünlüğü, milli güvenliğin korunması veya suç ve

asayiꢀsizliğin engellenmesine atıfta bulunarak medyanın üzerine ceza kanununun yüklenmesi

suretiyle halkın bilgi alma hakkına sınırlama getiremez (bakınız, mutatis mutandis, Sürek (n^o

4), ilgili bölüm, prg. 60).

Diğer taraftan, AĐHM siyasal demokrasinin iyi bir ꢀekilde iꢀlemesinde basının oynadığı

önemli rolün altını çizen yerleꢀik içtihadını hatırlatmaktadır (bakınız, diğerleri arasından,

Avusturya aleyhine Lingens davası, 8 Temmuz 1986, prg. 41, seri A n^o103, ve Fressoz ve

Roire, ilgili bölüm, prg. 45). Aynı ꢀekilde, 10. madde ifade edilen fikir ve bilgilerin içeriği

yanında yayınlanma ꢀeklini de korumaktadır (Avusturya aleyhine Oberschlick davası (n^o1),

23 Mayıs 1991, prg. 57 seri A n^o204).

Mevcut davada, ulusal mahkemelerin medya profesyoneli olan baꢀvuranları mahkûm

ederken ileri sürdükleri gerekçeler, alakalı olsa bile, ilgili ꢀahısların görüꢀ bildirme ve bilgi

verme özgürlüğünü de içine alan ifade özgürlüğü haklarına yapılan müdahaleyi haklı

göstermek için yeterli değildir. AĐHM, özellikle bu gerekçe eksikliğine neden olan unsurun,

8

«terör örgütlerinin bildiri ve açıklamalarını basan ya da yayınlayan herkesin » mahkûm

edilmesini öngören ve ulusal hakimlere AĐHS'nin 10. maddesi kapsamında dile getirilen ve

uygulanan kıstaslarını dikkate alarak yazıların içeriğini ve hangi bağlamda yazıldığını

inceleme yükümlülüğü vermeyen 3713 sayılı kanunun 6. maddesinin 2. fıkrasının bizzat

kendisi olduğunu gözlemlemektedir.

AĐHM, öte yandan Türk hukukunda « terörist » olarak nitelendirilen bir örgütün bildiri ya

da açıklamalarını yayınladığı için dergi sahiplerini, yazı iꢀleri müdürlerini ya da editörlerini

3713 sayılı kanunun 6. maddesinin 2. fıkrasında belirtilen suçu iꢀlediklerine hükmederek

mahkûm etmesi nedeniyle Türkiye aleyhine açılan birçok davada AĐHS'nin 10. maddesinin

ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (bakınız, diğer birçoğu arasından, Özgür

Gündem, ilgili bölüm, prg. 62-64, Türkiye aleyhine Yıldız ve Taꢀ davası (n^o1'den 4'e kadar),

n^o77641/01, 77642/01, 477/02 ve 3847/02, 19 Aralık 2006, Türkiye aleyhine Karakoyun ve

Turan davası, n^o18482/03, 11 Aralık 2007, Türkiye aleyhine Çapan davası, n^o71978/01,

25 Temmuz 2006, Đmza, ilgili bölüm, Türkiye aleyhine Kanat ve Bozan davası, n^o13799/04,

21 Ekim 2008 ve Demirel ve Ateꢀ, ilgili bölüm, v.s.).

Bu davalarda, yasadıꢀı terör örgütü PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi ) yöneticilerinin,

Türkiye'deki tutukluluk koꢀulları ve Türk ordusunun Irak'ın kuzeyinde yapacağı olası bir

müdahale (Yıldız ve Taꢀ (n^o1), ilgili bölüm, prg. 7 ve 32), AĐHM önünde görülen bir davanın

koꢀulları (Yıldız ve Taꢀ (n^o2), ilgili bölüm, prg. 6 ve 34), Irak'ta bir siyasi parti baꢀkanı olan

Talabani'nin Türkiye ziyareti (Yıldız ve Taꢀ (n^o3), ilgili bölüm, prg. 6 ve 33), kürt sorunu

hakkında Türk yetkililerin yürüttüğü politikalar (Yıldız ve Taꢀ (n^o4), ilgili bölüm, prg. 6 ve

35), uluslararası kadın günü (Kanat ve Bozan, ilgili bölüm, prg. 7 ve 18) ya da örgütün

görüꢀlerini ifade eden bir PKK yöneticisiyle yapılan söyleꢀi ve dünya barıꢀ günü

münasebetiyle PKK'nın bir beyanatı (Demirel ve Ateꢀ, ilgili bölüm, prg. 6, 17 ve 38,

Karakoyun ve Turan, ilgili bölüm, prg. 9 ve 28, ve Çapan, ilgili bölüm, prg. 8 ve 41)

hakkında yaptıkları açıklama ya da konuꢀmalar söz konusu olmuꢀtur.

Bu davalarda, mevcut davada olduğu gibi, ulusal hakimler yazıların içeriğini ve hangi

bağlamda yazıldığını dikkate almadan, sadece terör örgütünün açıklamalarını yayınladığı için

medya profesyonellerini mahkûm etmiꢀtir. AĐHM, yaptığı analizde ayrıca bu yazılardan

hiçbirinin ꢀiddet kullanımını, silahlı direniꢀi ya da ayaklanmayı teꢀvik etmediğini ve kin

güden bir söylem içermediğini tespit etmiꢀtir.

AĐHM'nin 3713 sayılı kanunun 6. maddesinin 2. fıkrasında hedef alınan böylesi

açıklamalarla ilgili az sayıdaki bazı davalarda 10. maddenin ihlal edilmediğine hükmetmiꢀ

olması, bu tespiti etkilememektedir: sözkonusu bazı davalarda AĐHM, ulusal mahkemelerin

ilgili gazetelerin sahipleri, editörleri ya da yazı iꢀleri müdürlerini mahkûm etmek için yetersiz

kalan gerekçelerine rağmen ihtilaflı metni kendisi analiz etmiꢀtir (bakınız, diğerleri arasından,

Falakaoğlu ve Saygılı, ilgili bölüm, prg. 34, ve Türkiye aleyhine Saygılı ve Falakaoğlu davası

(n^o2), n^o38991/02, prg. 28, 17 ꢁubat 2009).

AĐHM'nin gözünde, sadece 3713 sayılı kanunun 6. maddesinin 2. fıkrasında hedef alınan

açıklamaların yayınlanmasını gerekçe göstererek periyodik dergi sahipleri, editörleri ya da

yazı iꢀleri müdürlerinin tekrar tekrar mahkûm edilmesi ve buna ek olarak dergilere yayın

yasağı getirilmesi, – elbette doğrudan ve dolaylı olarak terör suçlarını savunmadığı sürece –

kamuoyu gündeminde bir yere sahip olan medya profesyonellerinin kısmen sansürlenmesi ve

bir görüꢀün kamuoyuna açıklanmasının sınırlandırılması anlamına gelebilecektir. Üstelik,

mevcut davada görüldüğü gibi, « terör örgütlerinin bildiri ve açıklamalarında » kullanılan

terimler belirsiz bir biçimde yorumlanmıꢀtır. Özellikle, amaçları ya da kamuoyunun çeliꢀik

9

durumlara farklı bir görüꢀ açısıyla bilgilendirilme hakkı göz önüne alınmadan medya

profesyonellerine yukarıda belirtilen hüküm gereği mekanik bir baskı uygulanması (Jersild,

ilgili bölüm, prg. 36 ile karꢀılaꢀtırınız), bilgi ve fikir alma ya da verme özgürlüğü ile

bağdaꢀamaz.

Bu değerlendirmeler ıꢀığında ve sözkonusu mevzuatın incelenmesi sonrasında AĐHM,

baꢀvuranların 3713 sayılı yasanın 6. maddesinin 2. fıkrası gereğince mahkûm edilmesine ve

dergiye yayın yasağı getirilmesine neden olan müdahalenin « demokratik bir toplumda

gerekli » olarak nitelendirilemeyeceği ve meꢀru amaçların gerçekleꢀtirilmesi için de zaruri

olmadığı sonucuna varmaktadır. Bu itibarla, AĐHS'nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS'NĐN 6 VE 7. MADDELERĐ ĐLE 1 NOLU EK PROTOKOL'ÜN 1.

MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS'nin 6. maddesine atıfta bulunan Bay Özer, Yargıtay Baꢀsavcısı'nın yazılı görüꢀünün

tebliğ edilmediğinden ꢀikâyetçi olmaktadır.

AĐHM, benzer ꢀikâyetleri sık sık incelediğini ve baꢀsavcının yazılı görüꢀünün tebliğ

edilmemesi, baꢀsavcının yaptığı gözlemlerin içeriği ve davalının yazılı olarak cevap

verememesi dolayısıyla AĐHS'nin 6. maddesinin 1. paragrafının ihlal edildiği sonucuna

vardığını hatırlatmaktadır (bakınız, diğer birçoğu arasından, Türkiye aleyhine Göç davası

[GC], n^o36590/97, prg. 55-58, CEDH 2002-V ve Türkiye aleyhine Tosun davası, n^o4124/02,

prg. 22-24, 28 ꢁubat 2006). AĐHM, Hükümetin mevcut davada benzer ꢀikâyetler için varılan

sonucu değiꢀtirecek herhangi bir argüman ve olgu sunmadığı kanaatindedir.

Dolayısıyla, 6. maddenin 1. paragrafı ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS'nin 7. maddesi zemininde Bay Özer, kendisinin yazmadığı bir yazı için mahkûm

edildiğinden ꢀikâyetçi olmaktadır. Son olarak, Bay Özer mevcut davada ağır ceza mahkemesi

tarafından konulan tedbirin 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. paragrafını ihlal ettiğini ileri

sürmektedir.

AĐHM, bu ꢀikâyetlerin AĐHS'nin 10. maddesi açısından incelenen ꢀikâyetle bağlantılı

olduğunu gözlemlemektedir. AĐHM, 10. madde zemininde vardığı sonucu göz önüne alarak,

mevcut davada bu hükümlerin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesine gerek olmadığı

kanaatine varmaktadır (bakınız, 7. madde ile ilgili olarak, Türkiye aleyhine Salihoğlu davası,

n^o1606/03, prg. 40, 21 Ekim 2008, ve, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi ile ilgili olarak,

Türkiye aleyhine Öztürk davası [GC], n^o22479/93, prg. 76, CEDH 1999-VI).

V. AĐHS'NĐN 41 VE 46. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Bayan Gözel ve Bay Özer, dergilerinin yayınlanmaması sonucu uğradıkları satıꢀ kaybının

ve ödedikleri para cezalarının karꢀılığı olarak sırasıyla 3 000 ve 4 000 EUR maddi ve yine

sırasıyla 2 000 ve 3 000 EUR manevi tazminat talep etmektedir. Yargı gider ve masrafları

baꢀlığı altında baꢀvuranlar her biri için 2 190 EUR talep etmektedir. Baꢀvuranlar, ulusal

mahkemeler ve AĐHM önünde görülen davalarda avukatlarının çalıꢀma ve ücretleriyle ilgili

olarak AĐHM'ne detaylı bir liste sunmaktadır.

Hükümet, bu tutarlara itiraz etmektedir.

Maddi zararla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranlardan alınan para cezasının AĐHS'nin 10.

maddesinin ihlal edildiği sonucunu doğrudan etkilediğini kaydetmektedir. Dolayısıyla, ilgili

10

ꢀahısların bu baꢀlık altında ödediği tutarların aynen iade edilmesi gerekmektedir. Bu

bağlamda AĐHM, Bayan Gözel'e 170 EUR ve Bay Özer'e 120 EUR ödenmesine

hükmetmektedir. Sözkonusu dergilere yayınlama yasağı getirilmesi dolayısıyla uğranan zarar

için AĐHM, baꢀvuranların bu baꢀlık altında uğradıkları zararı kesin olarak belirlemeyi

mümkün kılacak herhangi bir unsur sunmadıklarını kaydetmektedir. Bu itibarla AĐHM, bu

baꢀlık altında yapılan talebi reddetmektedir.

Manevi tazminatla ilgili olarak AĐHM, mevcut dava koꢀullarının baꢀvuranlarda büyük bir

ꢀaꢀkınlık yarattığı kanaatine varmaktadır. AĐHS'nin 41. maddesi gereğince AĐHM, manevi

tazminat taleplerinin tamamının, yani Bayan Gözel'e 2 000 EUR ve Bay Özer'e 3 000 EUR

ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağına karar vermektedir.

Diğer taraftan, AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini

kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Mevcut davada, elindeki

belgeleri ve yukarıda belirtilen kıstasları dikkate alan AĐHM, her bir baꢀvurana tüm giderler

için 2 000 EUR ödenmesinin makul olacağı kanaatine varmaktadır.

AĐHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenmesinin uygun olacağına hükmetmektedir.

AĐHM, diğer taraftan mevcut davada 3713 sayılı yasanın 6. maddesinin 2. fıkrasının

uygulanması sonucu ortaya çıkan ihtilaflı mahkûmiyetin görüꢀ ve bilgileri açıklama

özgürlüğünü de içine alan ifade özgürlüğü ile bağdaꢀmadığına karar verdiğini

hatırlatmaktadır. AĐHM, özellikle 3713 sayılı yasanın 6. maddesinin 2. fıkrasında kaleme

alınan « terör örgütünün bildiri ve açıklamalarını » hedef alan hükümlerin ulusal hakimlere

AĐHS'nin 10. maddesi kapsamında dile getirilen ve uygulanan kıstaslarını dikkate alarak

yazıların içeriğini ve hangi bağlamda yazıldığını inceleme yükümlülüğü vermediğinin altını

çizmektedir. Varılan bu sonuçlar, baꢀvuranların AĐHS'nin 10. maddesinde güvence altına

alınan haklarının ihlalinin sözkonusu hükmün kaleme alınıꢀı ve uygulanmasıyla ilgili bir

sorundan kaynaklandığını göstermektedir. Bu konuyla ilgili olarak AĐHM, ilgili iç hukuk ile

AĐHS'nin yukarıda belirtilen hükmüne uygun hale getirilmesinin tespit edilen ihlale son

verilmesini mümkün kılan uygun bir telafi yöntemi oluꢀturacağı kanaatine varmaktadır

(benzer bir yaklaꢀım için, bakınız Türkiye aleyhine Ürper ve diğerleri davası, n^o14526/07,

14747/07, 15022/07, 15737/07, 36137/07, 47245/07, 50371/07, 50372/07 ve 54637/07, prg.

52, 20 Ekim 2009).

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. AHS’nin 6/1 maddesi (baꢀsavcının görüꢀünün tebliğ edilmemesi) 7. ve 10. Maddesi ve Ek

1 no’lu Protokol’ün 1. Maddesi hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;

3. Bunun dıꢀında kalan ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

4. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

5. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısının görüꢀünün baꢀvuran Özer’e tebliğ edilmemesi

nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

11

6. AĐHS’nin 7. ve Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi hakkındaki ꢀikayetlerin ayrıca

incelenmesine gerek olmadığına;

7. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara:

i. baꢀvuran Gözel’e 170 (yüz yetmiꢀ) Euro ve baꢀvuran Özer’e 120 (yüz yirmi) Euro maddi

tazminat ödenmesine;

ii. baꢀvuran Gözel’e 2.000 (iki bin) Euro ve baꢀvuran Özer’e 3.000 (üç bin) Euro manevi

tazminat ödenmesine;

iii. yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranların her birine 2.000 (iki bin) Euro

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

8. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 6 Temmuz 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

12