COUNCIL

OF EUROPE

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 74307/01)

KARAR

STRAZBURG

28 Temmuz 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 74307/01 no’lu davanın nedeni Orhan Gök ve

Mazhar Güler adlı iki T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(“AĐHM”) 30 Mayıs 2001 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından N. Cem tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVA KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1972 ve 1975 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır. Đkinci

baꢀvuran 18 Kasım 1995, birinci baꢀvuran ise 23 Kasım 1995 tarihinde yasadıꢀı PKK örgütü

mensubu olduğu ꢀüphesiyle yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

24 Kasım 1995 tarihinde G.T. ve O.T. adlı görgü tanıkları, babaları M.S.T.’nin PKK

tarafından öldürülmesinin faili olarak baꢀvuranlar ve diğer iki sanığı teꢀhis etmiꢀlerdir.

26 Kasım 1995 tarihinde, avukat bulunmadan yapılan polis sorgularında baꢀvuranlar

M.S.T.’nin öldürülmesi ve G.T.’nin kaçırılması olaylarında yer aldıklarını ayrıntılarıyla itiraf

etmiꢀlerdir. Baꢀvuranların sorgusu 27 Kasım 1995 günü devam etmiꢀtir.

28 Kasım 1995 tarihinde baꢀvuranlar doktor muayenesinden geçmiꢀ, hazırlanan raporda

birinci baꢀvuranın alt dudağında 1x1 cm’lik yara ve ikinci baꢀvuranın sağ diz altında 2 cm’lik

iki çizik ve sırt ve sırtın alt kesiminde ağrı olduğu belirtilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar baꢀvuru formunda gözaltında kötü muameleye uğradıklarını ifade etmiꢀtir.

Bu bağlamda vücutlarına elektrik verildiğini, falakaya yatırıldıklarını ve kollarından

asıldıklarını öne sürmüꢀtür. Birinci baꢀvuran daha sonra AĐHM’ye gönderdiği mektupta

uğradığı kötü muamele hakkında ayrıntılı bilgi vermiꢀ, hazırlanan ifade tutanağının kendisine

zorla imzalatıldığını, kendisini muayene eden doktorun hastaneye sevk kağıdı düzenlediğini

ancak polisin bu kağıdı yırttığını öne sürmüꢀtür.

Baꢀvuranlar 28 Kasım 1995 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı

önüne çıkarılmıꢀlar ancak burada ifade vermeyi reddetmiꢀlerdir. Aynı tarihte DGM hakimi

önüne çıkarılan baꢀvuranlar, gözaltında polise verdikleri ifadeyi reddetmiꢀler, ikinci baꢀvuran

sözkonusu ifadelerin bir bölümünün polis tarafından yazıldığını, diğerlerini ise baskı altında

verdiğini iddia etmiꢀtir. Birinci baꢀvuran, polisin ifadeyi okumasına izin vermeden kendisine

imzalattığını öne sürmüꢀtür. Hakim baꢀvuranların tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.

Đstanbul DGM savcısı 5 Aralık 1995 tarihli iddianamesinde baꢀvuranları TCK’nın 125.

maddesi uyarınca, devletin egemenliği altında bulunan toprakların bir kısmını devlet

iradesinden ayırmaya yönelik eylemlerde bulunmakla suçlamıꢀtır. Baꢀvuranlar özellikle 2

Ağustos 1995 tarihinde M.S.T.’nin öldürülmesi ve G.T.’nin kaçırılması eylemleriyle

suçlanmıꢀtır.

1

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

Đstanbul DGM 28 Aralık 1995 tarihinde ilk duruꢀmasını yapmıꢀ, duruꢀmada baꢀvuranlar

ve baꢀvuranların avukatı da hazır bulunmuꢀtur. Her iki baꢀvuran polise verdikleri ifadelerin

doğruluğunu reddetmiꢀ, ikinci baꢀvuran, gözaltında ve tatbikat sırasında çeꢀitli türde

iꢀkencelere maruz kaldığını, tehdit edildiğini ve dövüldüğünü iddia etmiꢀtir. Ayrıca ormana

götürülerek yalancı infaza tâbi tutulduğunu belirtmiꢀtir. Birinci baꢀvuran gözaltındayken

iꢀkence altında ifade verdiğini, küfür ve tehditlere maruz kaldığını iddia etmiꢀtir.

5 Mart 1996 – 2 Temmuz 1999 tarihleri arasında mahkeme maktul M.S.T.’nin eꢀi ve

oğullarının ve G.T.’nin ifadelerine baꢀvurmuꢀtur. Bu tanıkların tamamı, olay anında maske

taktıkları için failleri tanımalarının mümkün olmadığını ifade etmiꢀtir. Ayrıca teꢀhis sırasında

M.S.T.’nin ölümünden baꢀvuranların sorumlu olduğunu söylemediklerini belirtmiꢀtir.

Mahkeme ayrıca teꢀhisi yaptıran ve ilgili tutanakları düzenleyen polis memurlarının da

ifadesini almıꢀtır. 12 Aralık 1997 tarihinde, raportör olarak hareket eden bir yargıç tatbikatın

görüntü kayıtlarını incelemiꢀ ve mahkemeye bir rapor sunmuꢀtur. Baꢀvuranlar sözkonusu

rapora itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuranların avukatı, baskı ve iꢀkence altında alınan ifadeleri haricinde

baꢀvuranları mahkûm etmek için delil bulunmadığını öne sürerek çeꢀitli defalar tahliye

talebinde bulunmuꢀtur. 27 Mart 1998 tarihli duruꢀmada savcı esas hakkındaki mütalaasını

sunarak baꢀvuranların TCK’nın 168. maddesi uyarınca mahkûm edilmelerini talep etmiꢀtir.

Sanıklara ek savunma hazırlamaları için süre verilmiꢀtir.

18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’nın ilgili maddelerinde değiꢀiklik yapılarak DGM

heyetinde yer alan askeri yargıçların yerini sivil yargıçlar almıꢀtır. 2 Temmuz 1999 tarihinde

yapılan duruꢀmada baꢀvuranlar son yazılı savunmalarını sunmuꢀ, doktor raporlarını dayanak

göstererek iꢀkenceye uğradıklarını iddia etmiꢀler, savcı ve mahkemenin soruꢀturma açmak

yerine baskı altında alınan sözkonusu ifadeleri dikkate aldığını belirtmiꢀtir. Aynı tarihte

birinci baꢀvuran mahkemeye bir mektup yazarak suçsuz olduğunu savunmuꢀ, polisin

kendisine baskı altında belgeler imzalattığını öne sürmüꢀtür.

17 Kasım 1999 tarihinde mahkeme baꢀvuranları, baꢀka kanun maddelerinin yanı sıra

TCK’nın 168. maddesi uyarınca 12 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme, kararında

baꢀvuranların polise verdikleri ifadelerde örgütle iliꢀkilerini ve örgütsel faaliyetlerini itiraf

ettiklerini ve sonradan sözkonusu ifadeleri geri almalarına karꢀın mahkemenin dava

dosyasındaki delilleri dikkate alarak bu yeni ifadeleri inandırıcı bulmadığı belirtilmiꢀtir.

Bu arada 20 Haziran 2000 tarihinde birinci baꢀvuran TBMM Đnsan Hakları Komisyonu

Baꢀkanı Piꢀkinsüt’e bir mektup yazarak uğradığını iddia ettiği kötü muameleden ꢀikâyetçi

olmuꢀtur. 12 Haziran 2001 tarihinde Fatih Cumhuriyet Savcılığı zamanaꢀımı nedeniyle polis

memurlarının yargılanamayacağına karar vermiꢀtir. 22 Ekim 2004 tarihinde birinci baꢀvuran

Đnsan Hakları Komisyonu’na ikinci bir mektup yazmıꢀ, 11 Mart 2005 tarihinde savcı, ilgili

kanun maddelerinde değiꢀiklik yapılmıꢀ olmasına rağmen kanuni zamanaꢀımı süresinin aynı

kaldığı gerekçesiyle talebi reddetmiꢀtir.

20 Aralık 200 tarihinde baꢀvuranlar kararı temyiz etmiꢀ, dilekçelerinde ilk derece

mahkemesinin verdiği mahkûmiyet kararının gözaltındayken baskı altında alınan ifadelerine

dayandığını belirtmiꢀler, bu bağlamda doktor raporlarına atıfta bulunmuꢀlardır.

1 ꢁubat 2001 tarihinde Yargıtay bir duruꢀma yaparak ilk derece mahkemesi kararını,

baꢀvuranlar hakkında verilmiꢀ olan mahkûmiyet ve hapis cezasına iliꢀkin olarak onamıꢀtır.

Baꢀvuranların hapis cezası 9 Kasım 2004 tarihinde sona ermiꢀtir.

2

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, gözaltındayken AĐHS'nin 3. maddesine aykırı olarak kötü muameleye tâbi

tutulduklarını ileri sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet AĐHM’den, iç hukuk yollarının tüketilmemiꢀ olması ya da alternatif olarak altı

ay kuralına uyulmamıꢀ olması nedeniyle baꢀvurunun bu kısmını reddetmesini talep etmiꢀtir.

Bu bağlamda baꢀvuranların, ꢀikâyetlerini esas olarak ulusal makamlar önünde dile

getirmediklerini ve birinci baꢀvuranın AĐHM'ye baꢀvurudan hemen önce savcılığa ꢀikâyette

bulunduğunu savunmuꢀtur.

Baꢀvuranlar Hükümetin görüꢀlerine karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, Hükümetin yukarıda belirtilen itirazının baꢀvuranların bu baꢀlık altındaki

ꢀikâyetlerinin esası ile son derece yakından iliꢀkili olması nedeniyle bundan ayrılamayacağı

kanaatindedir. Bu nedenle, sözkonusu ꢀikâyetin esası hakkında peꢀin hüküm vermemek için

bu sorunların birlikte incelenmesi gerekmektedir. Baꢀvuranların ꢀikâyeti baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığından kabuledilebilir olarak ilan

edilmelidir.

B. Esas

1. Savunmacı devletin AĐHS'nin 3. maddesinin esasa iliꢀkin yönü ıꢀığında

sorumluluğu

AĐHM, 3. maddeye iliꢀkin olarak verdiği kararlarda ortaya koyduğu temel ilkeleri

hatırlatır (bkz. özellikle Erdoğan Yağız – Türkiye, no. 27473/02, Hacı Özen – Türkiye, no.

46286/99, Mouisel – Fransa, no. 67263/01 ve Salman – Türkiye [BD], no. 21986/93). Somut

davayı sözkonusu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.

AĐHM ayrıca kötü muamele iddialarının uygun delillerle desteklenmesi gerektiğini

hatırlatır (bkz. özellikle Tanrıkulu vd. – Türkiye, no. 45907/99). Mahkeme, bu tür kanıtları

değerlendirirken genellikle “makul ꢀüphenin ötesinde” standardını uygulamaktadır (bkz.

Avꢀar – Türkiye, no. 25657/94 ve Talat Tepe – Türkiye, no. 31247/96). Ancak böyle bir kanıt

yeterince güçlü, açık ve anlamlı çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin varlığı

ile ortaya konabilir (bkz. Labita – Đtalya [BD], no. 26772/95).

Somut davada baꢀvuranların ꢀikâyetçi olduğu kötü muamele en genel ifadelerle ve

baꢀvuru formunda belirtildiği üzere vücuda elektrik verilmesi, falaka ve Filistin askısıdır.

AĐHM'ye yapılan baꢀvurudan 3 yıl 6 ay sonra 2004 yılında yazdığı mektupta birinci baꢀvuran

ayrıca bazı detaylar vermiꢀtir. Ne var ki bazı unsurlar baꢀvuranların iddialarının doğruluğuna

gölge düꢀürmüꢀtür.

Đlk olarak AĐHM, baꢀvuranların yaptığı, yukarıda bahsedilen ꢀikâyetlerle ilk derece

mahkemesi önünde yapılan ꢀikâyetler arasında ciddi tutarsızlıklar bulunduğu kanısındadır. Bu

bağlamda ilk derece mahkemesi önünde; birinci baꢀvuranın küfür ve tehditlere maruz

3

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

kaldığını ve beline silah dayandığını, ikinci baꢀvuranın ise tehdit edildiğini, dövüldüğünü ve

yalancı infaza tâbi tutulduğunu öne sürdüğünü kaydeder. Birinci baꢀvuranın TBMM Đnsan

Hakları Komisyonu’na gönderdiği dilekçe, orada belirttiği olayların AĐHM önünde dile

getirdikleriyle uyuꢀup uyuꢀmadığının değerlendirilmesi amacıyla AĐHM'ye sunulmamıꢀtır.

Đkinci olarak AĐHM, baꢀvuranların kötü muamele iddialarını destekler nitelikte kesin ya

da ikna edici kanıt sunmadıklarını kaydeder. Bu bağlamda, baꢀvuranların gözaltı süresi

bitiminde doktor muayenesinden geçtiklerini ve düzenlenen tıbbi raporların birinci baꢀvuranın

alt dudağında küçük bir yara ve ikinci baꢀvuranın sağ dizinin alt kısmında iki küçük çizik

olduğunu göstermiꢀ olduğunu gözlemler. Ne var ki AĐHM bu tespitlerin baꢀvuranların

baꢀvuru formunda son derece kısa ve genel ifadelerle tarif ettikleri ciddi kötü muameleyi

desteklemek için yetersiz kaldığı kanaatindedir (bkz. Ahmet Mete – Türkiye (no. 2), no.

30465/02 ve Yıldırım – Türkiye, no. 436140/98). AĐHM, baꢀvuranların iddia ettiği ꢀekilde

yapılan bir kötü muamelenin, özellikle de birinci baꢀvuranın mektubunda bahsettiği

muamelenin 28 Kasım 1995 tarihinde, yani gözaltından çıkıꢀlarından sırasıyla 5 ve 10 gün

sonra kendilerini muayene eden doktor tarafından gözlemlenebilecek izler bırakmıꢀ olması

gerektiğini hatırlatır (bkz. Tanrıkulu vd., yukarıda anılan). AĐHM, sözkonusu raporlardaki

ayrıntı eksikliğinin farkındadır. Buna rağmen baꢀvuranlar sözkonusu raporun bulgularına

itiraz etmemiꢀtir ve dava dosyasında sözkonusu rapor bulgularını sorgulayacak ya da

baꢀvuranların iddialarının ispat gücünü artıracak delil bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, tarafına sunulan deliller AĐHM’nin, baꢀvuranların 3. madde kapsamına

girmesine yetecek derecede bir muameleye uğradığını tüm makul ꢀüphelerin ötesinde tespit

etmesine imkan vermediğinden, iddia konusu kötü muamele nedeniyle AĐHS'nin 3.

maddesinin ihlal edildiğine hükmetmek için yeterli delil bulunmadığı düꢀüncesindedir (bkz.

Labita – Đtalya, yukarıda anılan).

2. Savunmacı devletin AĐHS'nin 3. maddesinin usule iliꢀkin yönü ıꢀığında sorumluluğu

AĐHM, AĐHS'nin 3. maddesinin aynı zamanda yetkililerin “savunulabilir” olan ve

“makul ꢀüphe uyandıran” kötü muamele iddialarını soruꢀturmasını gerektirdiğini hatırlatır

(bkz. özellikle Assenov vd. – Bulgaristan, Karar Raporları 1998-VIII).

Somut davada AĐHM, delil yetersizliği nedeniyle, baꢀvuranların kötü muameleye

uğradığının kanıtlandığını tespit etmemiꢀtir. Ne var ki geçmiꢀteki davalarda hükmettiği gibi

bu durum, ꢀikâyetlerinin, soruꢀturma yapma pozitif yükümlülüğü gereği, 3. madde

bağlamında “savunulabilir” bir iddia olmasına engel değildir (bkz. Böke ve Kandemir –

Türkiye, no. 71912/01, 26968/02 ve 36397/03). AĐHM, bu sonuca varırken baꢀvuranların

gözaltı süresi sonunda hazırlanan tıbbi raporda belirtilen bulguları özellikle dikkate almıꢀtır.

Bu nedenle bir soruꢀturma yapılması gerekmekteydi.

AĐHM, 28 ꢁubat 1996 tarihinde Đstanbul DGM’de yapılan ilk duruꢀmada baꢀvuranların

gözaltında kötü muameleye uğradıklarını iddia ettiğini ve ne tür bir muamele gördüklerine

iliꢀkin bazı ayrıntılar verdiklerini kaydeder. Sonraki duruꢀmalarda daha fazla ayrıntı

vermemiꢀ olmalarına karꢀın baꢀvuranlar en azından iꢀkenceye uğradıklarını Yargıtay önünde

de olmak üzere sürekli olarak tekrarlamıꢀlardır. 28 Kasım 1995 tarihinde yapılan doktor

muayenesinin baꢀvuranların vücutlarının çeꢀitli bölgelerinde darp izleri bulunduğunu ortaya

çıkarması ve yargı makamları önündeki iddialarının ciddi niteliğine rağmen, iddialarını

soruꢀturmak adına, tatbikatın görüntü kayıtlarının 12 Aralık 1997 tarihinde incelenmesi

dıꢀında giriꢀimde bulunulmamıꢀtır. AĐHM, bir savcının suç iꢀlendiğine dair ꢀüphe ortaya

çıkaran bir durumdan herhangi bir ꢀekilde haberdar edilmesi halinde olay anında yürürlükte

4

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

olan Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 153. maddesi uyarınca, faillerin tespit edilmesi

için gerekli araꢀtırmaları yaparak olayları soruꢀturmakla yükümlü olduğunu hatırlatır. Bu

bağlamda AĐHM, Fatih savcısının, ancak birinci baꢀvuranın 20 Haziran 2000 tarihinde

TBMM Đnsan Hakları Komisyonu’na baꢀvurmasından sonra kötü muamele iddiaları hakkında

nihayet bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀ olduğunu gözlemler. Ne var ki sözkonusu tarihte kovuꢀturma

için yasal zamanaꢀımı süresi aꢀılmıꢀtır. Bu nedenle AĐHM, baꢀvuranların kötü muamele

iddialarının ulusal merciler tarafından AĐHS'nin 3. maddesinin gerektirdiği gibi etkili bir

ꢀekilde soruꢀturulmadığına hükmeder.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında AĐHM, Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği

yönündeki itirazlarını reddeder. AĐHS'nin 35/1 maddesinin öngördüğü altı aylık sürenin,

baꢀvuranların baꢀvurularını iç hukuk yollarının tüketilmesi sürecindeki nihai karardan itibaren

altı ay içerisinde yapmalarını gerektirdiğini hatırlatan AĐHM, baꢀvuranların kötü muamele

iddialarını önünde dile getirdikleri Yargıtay kararını müteakip altı ay içerisindeki 30 Mayıs

2001 tarihinde yaptıkları baꢀvurunun AĐHS'nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay kuralına

uygun olduğu kanısındadır. AĐHM, Hükümetin itirazını bu bağlamda da reddeder ve

AĐHS'nin 3. maddesinin usulden ihlal edildiğini tespit eder.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, kendilerini yargılayan Đstanbul DGM heyetinde askeri bir yargıcın da

bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanmadıklarını öne sürmüꢀtür.

Ayrıca gözaltındayken avukat yardımı almaksızın, baskı altında verdikleri ifadeler temel

alınarak mahkûm edildiklerini savunmuꢀtur. Baꢀvuranlar son olarak haklarında yürütülen

yargılama süresinin aꢀırı olduğunu iddia etmiꢀtir. Đddialarını AĐHS'nin 6/1 ve 6/3 (d)

maddelerine dayandırmıꢀlardır.

AĐHM, sözkonusu iddiaların AĐHS'nin 6/1 ve 6/3 (d) maddelerine göre incelenmesi

gerektiği kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranların ꢀikâyetlerini ulusal mahkemelerde dile getirmemiꢀ olmaları

gerekçesiyle baꢀvurunun bu kısmının, iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralına uyulmadığı için

reddedilmesini AĐHM’den talep etmiꢀtir.

AĐHM, daha önce benzer davalarda Hükümetin ön itirazlarını inceleyip reddettiğini

hatırlatır (bkz. özellikle Pakkan – Türkiye, no. 13017/02; Taꢀçıgil – Türkiye, no. 16943/03 ve

Tamamboğa ve Gül – Türkiye, no. 1636/02). AĐHM sözkonusu davada yukarıda belirtilen

baꢀvurulardaki bulgularından ayrılmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Sonuç olarak AĐHM Hükümetin ön itirazını reddeder.

Baꢀvuranların DGM’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı ve yargılamanın adil yapılmadığı

iddialarına iliꢀkin olarak AĐHM, bu ꢀikâyetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı

çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını kaydeder. ꢁikâyetler baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığından, kabuledilebilir niteliktedir.

Yargılama süresine iliꢀkin olarak, yaklaꢀık 5 yıl 2 ay süren yargılamanın toplam süresi

incelendiğinde ve davanın karmaꢀık olması, sanıkların sayısı, davanın iki yargı aꢀamasında

5

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

ele alınmıꢀ olması, yargı makamlarına atfedilebilecek önemli bir gecikme görülmemiꢀ olması

ve temyiz aꢀamasında önemli bir gecikme yaꢀanmamıꢀ olması dikkate alındığında AĐHM

somut davadaki yargılama süresinin aꢀırı olmadığını değerlendirmektedir. Baꢀvurunun bu

kısmı açıkça dayanaktan yoksun olduğundan AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları

uyarınca reddedilmelidir.

B. Esas

1. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsızlığı

AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemeleri heyetlerinde yer alan askeri yargıçların

statülerinin belli yönlerinin onların yürütmeden bağımsızlıklarını tartıꢀmalı hale getirdiğini

sürekli olarak ifade etmiꢀtir (bkz. Incal – Türkiye, Karar Raporları 1998-IV; Çıraklar –

Türkiye, Raporlar 1998-VII). Mahkeme ayrıca Öcalan – Türkiye ([BD], no. 46221/99)

davasında, askeri yargıcın yargılama sırasında yürürlükte kalan bir ya da daha fazla ara

kararda yer alması halinde yargılama devam ederken karardan önce onun yerine sivil bir

yargıcın getirilmesinin, Devlet Güvenlik Mahkemesinde uygulanan müteakip usul bunu

gidermiyorsa baꢀvuranın mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili makul ꢀüphelerini

dağıtamadığını tespit etmiꢀtir.

Somut davada AĐHM, Đstanbul DGM heyetinde yer alan askeri yargıcın yargılamanın en

sonunda değiꢀtirildiğini gözlemler. Sanıkların ve tarafların tanıklarının dinlenmesi ve

delillerin toplanması daha önce yapılmıꢀtır. Gerçekte AĐHM, askeri yargıcın yerine sivil

yargıç getirilmesinden sonra dava dosyasına baꢀvuranların son yazılı savunmaları haricinde

önemli ifade ya da delil girmediği kanaatindedir. Yargılamanın, özellikle baꢀvuranların

savunma haklarına iliꢀkin önemli ara kararların da alındığı büyük bir kısmı askeri yargıcın

heyetten ayrılmasından önce gerçekleꢀmiꢀ ve yerine sivil yargıcın gelmesinden sonra bu

delillerin hiçbiri tekrar ele alınmamıꢀtır.

Bu koꢀullar altında AĐHM, askeri yargıcın değiꢀtirilmesinden önce usule iliꢀkin alınan

tedbirlerin önemini dikkate alarak askeri yargıcın değiꢀtirilmesinin baꢀvuranların ilk derece

mahkemesinin bağımsız ve tarafsızlığına iliꢀkin makul kaygılarını gidermediği kanısındadır

(bkz. Aydoğan vd. – Türkiye, no. 41967/02 ve Hıdır Kaya – Türkiye, no. 2624/02; karꢀılaꢀtır

Kabasakal ve Atar – Türkiye, no. 70084/01 ve 70085/01).

Bu nedenle AĐHS'nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. Adil yargılama

AĐHM öncelikle daha önceki davalarda bağımsız ve tarafsız olmadığı tespit edilen bir

mahkemenin yetki alanındaki ꢀahısların adil yargılanmasını hiçbir halükârda garanti

edemeyeceğine ve buna göre böyle bir mahkeme önünde yapılan yargılamanın adil

olmadığına iliꢀkin ꢀikâyetleri incelemenin gerekli olmadığına hükmettiğini kaydeder (bkz.

diğer içtihatlar yanında Benli – Türkiye, no. 65715/01; Getiren – Türkiye, no. 10301/03 ve

Juhnke – Türkiye, no. 52515/99).

Ne var ki davanın özel koꢀulları ve özellikle mahkemeyi baꢀvuranları mahkûm etmeye

götüren temel delillerden birinin baꢀvuranlarca ihtilaflı olması dikkate alındığında AĐHM

somut davada baꢀvuranların “yargılamanın adil olmadığı” ꢀikâyetini incelemeye, Devlet

Güvenlik Mahkemelerinin üyelerinin konumuna iliꢀkin sorunla iliꢀkili olmayan gerekçelerle

devam etmesi gerektiği kanaatindedir. Baꢀvuranların, “adil bir yargılama yapılsaydı

6

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

kendilerine yöneltilen suçlamalar kanıtlanmıꢀ olarak kabul edilemezdi” ꢀeklindeki temel

iddialarının esasının incelenmesi ancak bu ꢀekilde mümkün olacaktır.

AĐHM, ifade almanın öncelikle iç hukukta düzenlendiğini ve prensipte kendisine

sunulan delilleri değerlendirme görevinin ulusal mahkemelere ait olduğunu hatırlatır.

AĐHS’ye göre AĐHM’nin görevi, ifadelerin alınması dahil olmak üzere yargılamanın bir bütün

olarak adil olup olmadığını belirlemektir (bkz. diğer içtihatların yanında Edwards – Đngiltere,

A Serisi no. 247-B). Normalde tüm ifadeler, çekiꢀmeli usulü sağlamak amacıyla açık

duruꢀmada, sanıklar hazır olduğu halde alınmalıdır. Ancak polis soruꢀturması ve adli

soruꢀturma sırasında alınan ifadelerin delil olarak kullanılması, savunmanın haklarına saygı

gösterildiği takdirde tek baꢀına 6. maddenin 1. paragrafına aykırı değildir. Bu noktada AĐHM,

6. maddeye göre adil yargılama kavramıyla ilgili olarak verdiği kararlarında ortaya koyduğu

temel ilkeleri dikkate alır (bkz. özellikle Imbrioscia – Đsviçre, A Serisi no. 275; Öcalan,

yukarıda anılan; Salduz – Türkiye [BD], no. 36391/02 ve Jalloh – Almanya [BD], no.

54810/00). AĐHM somut davayı da bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.

Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranların yargılama öncesinde gözaltındayken bir avukat

hazır bulunmadan kendilerini suçlu çıkaran ifadeler vermiꢀ olduklarını gözlemler.

AĐHM, baꢀvuranların avukat hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik olduğu ve

DGM’lerin yetki alanına giren bir suçlamayla gözaltında bulunan herkese uygulandığını

kaydeder (bkz. Salduz, yukarıda anılan). AĐHM ayrıca baꢀvuranların tutuklandıktan sonra ve

müteakip yargılamada avukat hakkından yararlandıklarını, dolayısıyla iddia makamının

suçlamalarına itiraz etme imkanlarının bulunduğunu gözlemler. Ne var ki Đstanbul DGM,

baꢀvuranları mahkûm ederken, gözaltında bir avukat hazır bulunmadan verdikleri ve sonradan

geri aldıkları ifadeleri dayanak olarak almıꢀtır. Dolayısıyla somut davada baꢀvuranlar avukat

haklarının kısıtlanmasından ꢀüphesiz etkilenmiꢀlerdir. Daha sonra bir avukatın sağladığı

yardım ya da müteakip yargılamanın çekiꢀmeli niteliği gözaltında meydana gelen bu eksikliği

giderememiꢀtir (bkz. özellikle Kolu – Türkiye, no. 35811/97; Salduz, yukarıda anılan ve

Amutgan – Türkiye, no. 5138/04).

Sonuç olarak baꢀvuranların, aleyhindeki delillere yargılama ve temyiz aꢀamasında itiraz

etme imkânı bulunmasına rağmen gözaltında avukat hakkından mahrum bırakılmaları

savunma haklarını onarılamaz ꢀekilde etkilemiꢀtir.

Bu nedenle mevcut davada AĐHS’nin 6/3 (c) maddesi, 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak

ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat ve yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranların her biri 100,000 ABD Doları maddi, 100,000 ABD Doları manevi

tazminat talep etmiꢀtir. Ek olarak Đstanbul Barosu’nun ücret çizelgesine dayanarak AĐHM

7

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

önündeki masraf ve harcamalar için 20,000 ABD Doları talep etmiꢀler, Hükümet taleplere

karꢀı çıkmıꢀtır.

Maddi tazminat talebine iliꢀkin olarak AĐHM, öncelikle yargılamanın AĐHS'nin 6/1 ve

6/3 (c) maddelerine uygun olarak yapılsa idi ne ꢀekilde sonuçlanacağı hakkında spekülasyon

yapamayacağı düꢀüncesindedir. Bu nedenle baꢀvuranlara maddi tazminat ödenmesine

hükmetmez.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak, hakkaniyete uygun olarak baꢀvuranların her birine

6,500 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

AĐHM ayrıca, baꢀvuranların talep etmesi halinde yargılamanın AĐHS’nin 6. maddesi

gereklerine uygun olarak yeniden yapılmasının en uygun telafi ꢀekli olacağı görüꢀündedir

(bkz. Salduz, yukarıda anılan).

Yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin olarak AĐHM, sözkonusu taleplerin AĐHM Đç

Tüzüğü’nün 60. Maddesine uygun olarak belgelenmemiꢀ olması nedeniyle herhangi bir

ödeme yapılmamasını uygun bulmaktadır.

B. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuranların kötü muameleye ve bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil

yargılanma haklarına iliꢀkin ꢀikâyetlerinin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının ise

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esastan ihlal edilmediğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin usulden ihlal edildiğine;

4. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmaması bakımından

AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

5. AĐHS'nin 6/3 (c) maddesiyle bağlantılı olarak 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

6. (a) Savunmacı devletin baꢀvuranların her birine, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın

kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk

Lirasına çevrilmek üzere:

(i) 6,500 (altı bin beꢀ yüz) Euro manevi tazminat;

(ii) bu miktara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

8

GÖK VE GÜLER – TÜRKĐYE KARARI

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 28 Temmuz 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

9