COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

GÖKTAꢀ – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 66446/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

29 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 66446/01 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Mahir Göktaꢀ’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 4

Ekim 2001 tarihinde Đnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin

Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Sekretarya’ya gönderilen 21 Kasım 2006 tarihli bir mektupla, baꢀvuran Mahir Göktaꢀ’ın

19 Ağustos 2006 tarihinde vefat ettiği bildirilmiꢀtir. Baꢀvuranın babası Muharrem Göktaꢀ ile

annesi Fatma Göktaꢀ, 18 Aralık 2006 tarihinde, baꢀvuruyu devam ettirme niyetlerini beyan

etmiꢀlerdir. Dolayısıyla ailesi baꢀvuran sıfatı taꢀımasına karꢀın, karıꢀıklığa sebebiyet

vermemek için Mahir Göktaꢀ kararda “baꢀvuran” olarak anılmaya devam edilecektir.

Baꢀvuran Đzmir Barosu avukatlarından Sn. Terzi tarafından temsil edilmektedir.

AĐHM, 20 Haziran 2005 tarihinde baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AĐHS’nin 29/3.

maddesini uygulayarak, baꢀvurunun kabuledilebilirliğiyle esasını beraber incelemeye karar

vermiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

1981 doğumlu baꢀvuran Đzmir’de ikamet etmiꢀtir.

Baꢀvuran 29 Aralık 1995 tarihinde yakalanıp, yasadıꢀı terör örgütü DHKP-C’ye

(Devrimci Halk Kurtuluꢀ Partisi-Cephesi) üye olduğu ꢀüphesiyle gözaltına alınmıꢀtır.

Baꢀvuran sözkonusu tarihte on dört yaꢀındaydı.

Baꢀvuran 5 Ocak 1996 tarihinde Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi önüne çıkarılmıꢀ,

tutuklu yargılanmasına karar verilmiꢀtir.

Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, suçun iꢀlendiği tarihte baꢀvuranın yaꢀını göz önünde

bulundurarak, 15 Ekim 1996 tarihinde, baꢀvuranın suçun niteliğinin ve doğuracağı sonuçların

farkında olmadığına, dolayısıyla cezalandırılmasına gerek görülmediğine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran 20 Ağustos 1997 tarihinde Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀ, 466

Sayılı Kanun uyarınca, yasalara aykırı biçimde gözaltına alınıp tutuklanan kimselere ödenen

tazminatlarla ilgili olarak hem maddi hem de manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Bergama Ağır Ceza Mahkemesi, 31 Mart 1998 tarihinde, baꢀvurana, 59.925.000 Türk

Lirası (TL) maddi tazminat, 150.000.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

Yargıtay, 28 Aralık 1998 tarihinde, olayların meydana geldiği tarihte öğrenci olan

baꢀvuranın, maddi tazminat taleplerini destekleyecek hiçbir belge ya da gerekçe sunmadığı

sonucuna varmıꢀtır.

1

Yargılamaya 28 Ocak 1999 tarihinde Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’nde baꢀlanmıꢀtır.

Mahkeme 5 Mart 1999 tarihinde duruꢀma görülmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuran ve

temsilcisine duruꢀma celbi gönderilmiꢀtir. Baꢀvuranın temsilcisi 21 ꢁubat 1999 tarihinde

AĐHM’ye bir dilekçe göndermiꢀ, dilekçesinde baꢀvurana yeterli tazminat ödenmesi

gerektiğini belirtmiꢀtir. Ne baꢀvuran ne de avukatı 5 Mart 1999 tarihinde Bergama Ağır Ceza

Mahkemesi’nde görülen duruꢀmaya katılmıꢀtır. Bergama Ağır Ceza Mahkemesi 10 Mart 1999

tarihinde baꢀvurana 150.000.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀ, maddi

tazminata iliꢀkin talepleri reddetmiꢀtir. Mahkeme olayların meydana geldiği tarihte öğrenci

olan baꢀvuranın maaꢀlı bir iꢀte çalıꢀmamakta olduğu sonucuna varmıꢀtır. Ayrıca manevi

tazminat olarak ödenmesine karar verdiği meblağa gecikme faizi uygulanmamasına karar

vermiꢀtir.

Yargıtay 25 Nisan 2000 tarihinde yukarıda belirtilen kararı onamıꢀtır.¹

Baꢀvuranın ailesine 21 Haziran 2007 tarihinde 150 Yeni Türk Lirası (YTL) ödenmiꢀtir.²

HUKUK

I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI

Hükümet, baꢀvuranın ailesinin meydana geldiği iddia edilen ihlallerden etkilenmedikleri,

dolayısıyla AĐHS’nin 34. maddesi çerçevesinde mağdur olamayacakları gerekçesiyle davanın

kayıttan düꢀürülmesi gerektiğini belirtmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın 19 Ağustos 2006 tarihinde vefat ettiğini kaydeder. Baꢀvuranın ailesi 18

Aralık 2006 tarihinde baꢀvurunun devam etmesi isteklerini ifade etmiꢀtir. AĐHM,

baꢀvuranların yargılama süreci devam ederken vefat ettiği pek çok davada, baꢀvuranın

varisleri veyahut yakın aile üyelerinin AĐHM’de görülen davanın sürmesi isteklerini dile

getirdikleri ifadelerini göz önünde bulundurduğunu yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz. Dalban

– Romanya [BD], 28114/95; Latif Fuat Öztürk – Türkiye, 54673/00 ve Mutlu – Türkiye,

8006/02).

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranın ailesinin, baꢀvuranın yerine, mevcut

sürecin devam etmesi yönünde karar verdikleri sonucuna varmıꢀtır. Sonuç olarak Hükümet’in

davanın kayıttan düꢀürülmesi talebi reddedilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, davasının hakkaniyete uygun ve açık biçimde görülmesi hakkının üç biçimde

ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür. Đlk olarak, baꢀvuran, tazminat talebinin değerlendirilmesi için

sözlü olarak dinlenmemiꢀtir. Đkinci olarak, baꢀvurana, Cumhuriyet Savcısı’nın Bergama Ağır

Ceza Mahkemesi’ne ve Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın Yargıtay’a baꢀvuranın itirazının esasına

iliꢀkin sundukları yazılı görüꢀlerini yanıtlama olanağı verilmemiꢀtir. Üçüncü olarak baꢀvurana

ödenmesine karar verilen tazminat düꢀük bir meblağdır.

AĐHS’nin 6/1. maddesinin ilgili kısmına göre:

¹150.000.000 Türk Lirası 2000 yılının Nisan ayında yaklaꢀık olarak 265 Euro’ya karꢀılık gelmektedir.

²150 Yeni Türk Lirası 2007 yılının Haziran ayında yaklaꢀık olarak 85 Euro’ya karꢀılık gelmektedir.

2

“Herkes ... medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar ... konusunda karar verecek olan ... [bir]

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek

hakkına sahiptir...”

A. Ulusal yargılama sürecinde baꢁvuranın duruꢁmada sözlü ifade vermemesi

Baꢀvuran tazminat talebine iliꢀkin değerlendirmelerde sözlü ifade veremediğini

savunmuꢀtur.

Hükümet iddiayı reddetmiꢀtir. Baꢀvuran ve avukatına 5 Mart 1999 tarihinde görülen

duruꢀma için celp gönderildiğini belirtmiꢀtir.

AĐHM Yargıtay’ın kararının ardından, yargılamanın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’nde

devam ettiğini kaydeder. Mahkeme, 28 Ocak 1999 tarihinde, baꢀvuran ve temsilcisine, 5 Mart

1999 tarihli duruꢀmaya katılmaları için celp gönderilmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranın

temsilcisi mahkemeye 23 ꢁubat 1999 tarihinde bir dilekçe göndermiꢀ, ancak ne kendisi ne de

baꢀvuran 5 Mart 1999 tarihinde duruꢀmaya gelmiꢀlerdir.

Yukarıda belirtilenler göz önünde bulundurulduğunda, AĐHM, baꢀvuranın bu baꢀlık

altındaki iddialarının temelsiz oldukları kanısına varır. AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

fıkraları çerçevesinde açıkça dayanaktan yoksun oldukları gerekçesiyle reddedilmeleri

gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

B. Cumhuriyet Savcıları’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi ile Yargıtay’a

sundukları yazılı görüꢁlerinin bildirilmemesi

1. Kabuledilebilirlik

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/ 3. maddesi kapsamında dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeder. Ayrıca ꢀikayetin baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak

değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir olarak ilan edilmek

durumundadır.

2. Esas

Baꢀvuran ne Cumhuriyet Savcısı’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’ne ne Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın Yargıtay’a sunduğu yazılı görüꢀlerin kendisine bildirildiğini iddia etmiꢀtir. Bu

nedenle savcıların görüꢀlerine yanıt verme ve kendi argümanlarını sunma olanağı

bulamadığını savunmuꢀtur.

Hükümet tüm iddiaları reddetmiꢀtir. Yargıtay’a sunulan tüm belgeler taraflar tarafından

incelenebileceği için, baꢀvuranın Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı görüꢀlerini öğrenebileceğini

ifade etmiꢀtir.

AĐHM, aynı mağduriyeti daha önce de incelemiꢀ, Göç – Türkiye kararında AĐHS’nin 6/1.

maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydetmiꢀtir. Anılan kararda AĐHM, Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın görüꢀlerinin niteliği ile baꢀvuranın cevaben yazılı görüꢀ iletme olasılığı

bulunmadığını göz önünde bulundurduğunda, baꢀvuranın çekiꢀmeli yargılama hakkının ihlal

edildiğine karar vermiꢀtir.

3

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, yukarıda sözü edilen davada vardığı sonuçlardan

sapmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Dolayısıyla, Cumhuriyet Savcıları’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi ile Yargıtay’a

sundukları görüꢀlerinin baꢀvurana bildirilmemesi AĐHS’nin 6/1. maddesini ihlal etmiꢀtir.

C. Yargılamanın hakkaniyete uygunluğu

Baꢀvuran manevi tazminat olarak ödenmesi uygun bulunan meblağın yeterli olmadığını

savunmuꢀtur. Ayrıca ulusal mahkemelerin, maddi tazminat talebini reddederek, kararlarında

hata yaptıklarından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, ulusal mahkemelerin kararları için bir temyiz mahkemesi veyahut bazen denildiği

üzere bir ilk derece mahkemesi olarak hareket etme görevi bulunmadığını hatırlatır. Đçtihada

göre ilk derece mahkemesi, tanıkların güvenilirlikleri ile dava konularıyla ilgili kanıtların

ilintisini en iyi değerlendirecek makamdır (diğerlerinin yanı sıra bkz. Vidal – Belçika;

Edwards - Đngiltere).

Mevcut davada, ulusal mahkemelerin, kararlarını, iç hukuka dayalı olarak ve davanın özel

koꢀullarına göre verdikleri gözlemlenmiꢀtir. AĐHM, ulusal mahkemelerin olguları tespit

ederken veyahut iç hukuku yorumlarken keyfi veya makul olmayan bir biçimde hareket

ettikleri yönünde bir sonuca varmasını sağlayabilecek bir unsur bulunmadığı kanısındadır. Bu

nedenle, bu bakımdan 6/1. maddenin ihlal edildiğine dair bir emare bulunmamaktadır.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına uygun

olarak bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmesi gerektiği

sonucuna varır.

III. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde, yetkili makamların

Türkiye’de yıllık enflasyon oranının çok yüksek olduğu bir tarihte kendisine ödenmesine

karar verilen, fakat 466 Sayılı Kanun uyarınca gecikme faizine tabi tutulmayan tazminatı

ödemede geciktiklerinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ilgili kısmı aꢀağıdaki gibidir:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. ...”

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/ 3. maddesi kapsamında dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeder. Ayrıca baꢀvurunun baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak

değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir olarak ilan edilmek

durumundadır.

4

B. Esas

AĐHM, Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’nin 10 Mart 1999 tarihli kararla baꢀvurana

manevi tazminat ödenmesine karar verdiğini, bu kararın 25 Nisan 2004 tarihli Yargıtay

kararıyla nihaileꢀtiğini gözlemler. Ayrıca ulusal mahkemenin ödenmesine karar verdiği ve

gecikme faizine tabi tutulmayan manevi tazminatın, baꢀvuranın ailesine 21 Haziran 2007

tarihine dek ödenmediğini kaydetmiꢀtir.

AĐHM, bu davadakine benzer meseleleri ele alan pek çok davada AĐHS’ye Ek 1 No’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini hatırlatır (özellikle bkz. Ertuğrul Kılıç

– Türkiye, 38667/02).

AĐHM, Hükümet’in sunduğu delil ve görüꢀleri incelemiꢀ, önceki davalarda vardığı

sonuçlardan sapmasını gerektirecek bir neden tespit etmemiꢀtir.

Bu nedenle AĐHM, yetkili makamların tazminatı ödemeyi geciktirmeleri ve tazminata

gecikme faizi uygulanmaması nedeniyle, baꢀvuranın, kamu yararının gereksinimleri ile mal

ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi hakkının korunması arasında muhafaza edilmesi

gereken adil dengeyi bozan büyük yük altına tek baꢀına girmek zorunda kaldığı sonucuna

varmıꢀtır.

Dolayısıyla AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, 466 Sayılı Kanun’un, tutulu kaldığı süreyi telafi etmek için etkili bir hukuk

yolu olmadığını ileri sürmüꢀtür.

Hükümet iddiayı reddetmiꢀ, baꢀvurana tutulu kaldığı süre için tazminat ödendiğini

belirtmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin olarak varılan sonuçlar

ıꢀığında, 13. maddenin ayrı olarak incelenmesinin gerekli olmadığı kanısındadır.

V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi’ne göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 6.000 Euro (EUR) maddi tazminat, 30.000 EUR manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet taleplerin aꢀırı olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın maruz kaldığı maddi zararın, ulusal mahkemelerin nihai kararlarını

verdikleri tarihte alması gereken tazminatın ödenmesinde yaꢀanan gecikme ile ilintili

olduğunu kaydeder. AĐHM, Aka – Türkiye davasında uygulanan hesaplama yönteminin

5

kullanarak, eldeki ekonomik verileri göz önünde bulundurduğunda, baꢀvuranın ailesine maddi

tazminat olarak 250 EUR ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM ayrıca ihlal tespit edilmesinin baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zarar için baꢀlı

baꢀına yeterli tatmin teꢀkil ettiğini kaydeder. Bu nedenle bu baꢀlık altındaki talepleri reddeder.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran yargılama giderleri için 3.000 EUR talep etmiꢀtir. Bu talebini destekleyici

herhangi bir belge sunmamıꢀtır.

Hükümet talebin aꢀırı ve dayanaksız olduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuranın taleplerini

kanıtlamak için hiçbir fatura veyahut baꢀka bir belge sunmadığını savunmuꢀtur.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, baꢀvuranın

taleplerini destekleyici hiçbir belge sunmadığını kaydeder. Bu nedenle AĐHM bu talebi

reddeder.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Cumhuriyet Savcıları’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi ile Yargıtay’a sundukları yazılı

görüꢀlerinin baꢀvurana bildirilmemesi ile yetkili makamların tazminatı ödemeyi

geciktirmelerine iliꢀkin ꢀikayetlerin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalanının

kabuledilemez olduğuna;

2. Cumhuriyet Savcıları’nın yazılı görüꢀlerinin baꢀvurana bildirilmemesi nedeniyle AĐHS’nin

6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Baꢀvuranın AĐHS’nin 13. maddesine iliꢀkin ꢀikayetinin ayrı olarak incelenmesinin gerekli

olmadığına;

5. Đhlallerin tespit edilmelerinin manevi zarar için yeterli adil tatmin teꢀkil ettiğine;

6. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve uygulanabilecek her türlü vergi kesintisinden muaf tutularak

Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 250 EUR (iki yüz elli Euro) maddi tazminat

ödenmesine;

6

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Baꢀvuranların adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 29 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Santiago QUESADA

Zabıt Katibi

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan

7