CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

GÖKÇEK vd -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:6219/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

26 Ocak 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (6219/04) no’lu davanın nedeni, 11 T.C.

vatandaꢀı, Fatma Gökçek, Hadice Gökçek, Nazver Gökçek, Güzide Gökçek, Meliha Gökçek,

Gülten Canbolat, Türkan Oruç, Özden Taꢀar, Mehmet Emin Gökçek, Gökçe Gökçe ve

Mehmet Can Gökçe’nin (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 10 Aralık 2003

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından A.Köseyener tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla, 1945, 1947,1941, 1930, 1918, 1943, 1929, 1941, 1934, 1938 ve 1924

doğumlulardır.

Dava, yaklaꢀık 27.846.000 m²yüzölçümünde olan ve baꢀvuranların murisi (de cujus)

N.Gökçek’in babası adına 1907 yılında tescil edilen otuz üç parsellik tarım alanı ile ilgilidir.

N. Gökçek’in üç kızı, N.Gökçek’in mirasını edinmiꢀlerdir. Baꢀvuran Meliha Gökçek ve diğer

baꢀvuranların anneleri, Meliha Gökçek’in kız kardeꢀleri Z.Gökçek ve F.Gökçek

sözkonusudur.

15 Nisan 1975 tarihinde, ihtilaflı parseller ile ilgili olarak, Halfeti Asliye Hukuk

Mahkemesi’nde mülkiyet davası açılmıꢀtır. 12 Haziran 1975 tarihinde, köyde kadastro

çalıꢀmalarının devam ettiği gerekçesi ile Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesi, kadastro

mahkemesi lehine ratione materiae bakımından yetkisi bulunmadığını ilan etmiꢀtir.

1978 tarihinde, baꢀvuran Maliha Gökçek ve kızkardeꢀi Z. Gökçek davanın müdahil tarafını

oluꢀturmuꢀlardır. Baꢀvuranlar, Mehmet Can Gökçe, Özden Taꢀar, Türkan Oruç, Gülten

Canbolat ve Gökçe Gökçe vefat eden anneleri F.Gökçek’in mirasçıları sıfatıyla müdahil

olmuꢀlardır.

1981 tarihinde, bilirkiꢀi incelmesi amacıyla, sözkonusu yerlere ziyaret gerçekleꢀmiꢀtir.

1982 yılında, mahkeme, sözkonusu yerlere yeni bir ziyaret gerçekleꢀtirilmesine hükmetmiꢀ ve

sözkonusu ziyaret 1985 yılının sonunda gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

1993 yılında, mahkeme sözkonusu yerlere baꢀka bir ziyaret yapılmasına karar vermiꢀtir.

2003 yılında, baꢀvuranlar, Mehmet Emin Gökçek, Güzide Gökçek, Fatma Gökçek, Hadice

Gökçek ve Nazver Gökçek, vefat eden anneleri Z.Gökçek’in mirasçıları sıfatıyla yargılamayı

izlemiꢀlerdir.

Yargılama boyunca, kadastro mahkemesi, çok sayıda davaya müdahil olma talebi almıꢀtır.

Yargılamanın sonunda, davada tarafların sayısı, yaklaꢀık yüz kırk kiꢀiye ulaꢀmıꢀtır. Ayrıca,

yargılama süresince hakim iki davanın birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir. Davada çok sayıda

değiꢀiklikler, hakim tarafından verilen ret kararları ve hakimlerin davadan ayrılmaları ile

bilirkiꢀi incelmelerine iliꢀkin çok sayıda değiꢀiklik meydana gelmiꢀtir.

22 Aralık 2008 tarihinde, kadastro mahkemesi, sözkonusu yerlere önceden yapılan iki

ziyaretin karar vermek için yeterli olduğuna kanaat getirmiꢀ ve baꢀka bir ziyaret yapılması

kararından vazgeçmiꢀtir.

Davayı inceleyen, kadastro mahkemesi, N.Gökçek’in mirasçılarını, otuz parselin yarısının

maliki olarak kabul etmiꢀ ve tapu kaydının adlarına tescil edilmesine hükmetmiꢀtir.

25 Mart 2009 tarihinde, baꢀvuran tarafından sunulan görüꢀlere göre, sözkonusu karar nihai

hale gelmiꢀtir.

HUKUK

Baꢀvuranlar, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile öngörülen “makul süre” ilkesini

ihlal ettiğini iddia etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

Dikkate alınacak dönem, ancak Türkiye’nin kiꢀisel baꢀvuru hakkını tanıdığı tarih olan 28

Ocak 1987 tarihinden itibaren baꢀlamıꢀtır. Bununla birlikte, sözkonusu tarihten itibaren geçen

sürenin makul yapısını değerlendirmek için davanın içinde bulunduğu durumu göz önüne

almak gerekmektedir (Cankoçak-Türkiye, baꢀvuru numaraları: 25182/94 ve 26959/95, 20

ꢁubat 2001 ve ꢁahiner-Türkiye, baꢀvuru no: 29279/95). Đꢀbu davanın kabul edildiği tarihte,

sözkonusu yargılama sona ermemiꢀtir. Bu kararın kabul edildiği tarihte, sözkonusu yargılama,

tek yargıda, yaklaꢀık yirmi üç yıl sürmüꢀtür.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit etmektedir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, yargılama sürecinin makul yapısının dava koꢀullarını takiben ve mahkeme yerleꢀik

içtihatları, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin tutumları ve

ilgililer bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır

(Frydlender-Fransa, baꢀvuru no: 30979/96).

AĐHM, mevcut davada ortaya konan sorunlara benzer sorunları müteaddit defalar incelemiꢀ

ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir (bkz, sözü edilen Frydlender).

Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından, AĐHM, Hükümet’in iꢀbu davada farklı

bir sonuca ulaꢀmak için ikna edici hiçbir tespit ve argüman sunmadığına kanaat getirmektedir.

Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, mevcut davada, yargılama süresinin uzun

olduğu ve “makul süre” ilkesini karꢀılamadığı kanaatindedir.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, yargılama süresinin uzunluğunun, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ile

güvence altına alındığı ꢀekli ile mallarına saygı haklarına yönelik bir ihlal oluꢀturduğunu iddia

etmektedirler.

AĐHM, maliklik hakkına iliꢀkin davanın ulusal mahkemeler önünde halen derdest olduğunu

belirtmektedir. AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayeti

inceleyebilmek için iç hukukta görülen yargılamanın nihai sonucunu bilmelidir. Ulusal

mahkemeler önünde görülen yargılamanın günümüzdeki safhasında, sözkonusu ꢀikayetin

zamanından önce yapıldığı sonucuna ulaꢀılmaktadır. Ulusal yargılamanın sonunda, halen

iddia edilen ihlalin mağduru olduklarına kanaat getirirlerse baꢀvuranlar yeniden AĐHM’ye

baꢀvuruda bulunma imkanına sahiptirler. AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları

uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle sözkonusu ꢀikayetin reddedilmesi

gerektiği sonucuna ulaꢀılmaktadır (bkz, bu bağlamda, Selahattin Çetinkaya vd-Türkiye,

baꢀvuru no: 31504/02, 20 Ekim 2009).

AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması ile ilgili olarak, baꢀvuranlar, maruz kaldıkları maddi

zarar için ortaklaꢀa olarak 56.430.681 Euro talep etmekte ve her biri 20.000 Euro manevi

tazminat istemektedir. Baꢀvuranlar ayrıca, 5.520 Euro yargılama masraf ve gideri talep

etmektedirler. Baꢀvuran belge olarak avukatlık çalıꢀma saati dökümünü ve avukatlık ücreti

makbuzu ile çeviri, kırtasiye, posta masraflarına iliꢀkin makbuzları belge olarak sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlalle iddia edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı görememekte

ve sözkonusu talebi reddetmektedir.

Buna karꢀın manevi tazminat ile ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuran Meliha Gökçek tarafından

talep edilen miktarın ödenmesine ve Z.Gökçek’in mirasçılarına (baꢀvuranlar, Mehmet Emin

Gökçek, Güzide Gökçek, Fatma Gökçek, Hadice Gökçek ve Nazver Gökçek) ortaklaꢀa olarak

20.000 Euro ödenmesine, F. Gökçek’in mirasçılarına (baꢀvuranlar, Mehmet Can Gökçe,

Özden Taꢀar, Türkan Oruç, Gülten Canbolat ve Gökçe Gökçe) ortaklaꢀa olarak 20.000 Euro

ödenmesine kanaat getirmektedir.

Son olarak AĐHM, baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 2.000 Euro yargılama masraf ve gideri

ödenmesine hükmetmektedir.

AĐHM, gecikme faizinin, marjinal kredi kolaylıklarına uygulanan orana üç puanlık bir artıꢀ

eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun yargılamanın uzunluğu kapsamında yapılan ꢀikayete iliꢀkin kısmının

kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından aꢀağıdaki miktarların ödenmesine;

i) her türlü vergiden muaf tutularak, baꢀvuran Meliha Gökçek’e 20.000 Euro (yirmi bin Euro),

baꢀvuranlar, Mehmet Emin Gökçek, Güzide Gökçek, Fatma Gökçek, Hadice Gökçek ve

Nazver Gökçek’e ortaklaꢀa olarak 20.000 Euro (yirmi bin Euro) ve son olarak, baꢀvuranlar,

Mehmet Can Gökçe, Özden Taꢀar, Türkan Oruç, Gülten Canbolat ve Gökçe Gökçe’ye

ortaklaꢀa olarak 20.000 Euro (yirmi bin Euro) manevi tazminat

ii) her türlü vergiden muaf tutularak baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 2.000 Euro (iki bin Euro)

yargılama masraf ve gideri ödenmesine