C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

GÖCEKLĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no:71813/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

21 ARALIK 2006

Đşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 71813/01 başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke vatandaş

ı Mehmet Göcekli’nin (Başvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 15 Haziran 2001 tari-

hinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu baş

vurudur. Baş vuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đ zmir Barosu

avukatlarından A. Kuru tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1970 doğumlu başvuran, başvuruyu yaptığı sırada Nazilli Hapishanesinde tutulu idi.

Başvuran 14 Mart 1995 tarihinde, bir siyasi parti binasının 30 kişi tarafından basılması

üzerine Đzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi polisleri tarafından yakalanarak

gözaltına alınmıştır. Başvuran yasadışı silahlı örgüt DHKP/C’ye mensup olmakla suçlanmıştır.

Başvuran, gözaltı süresi boyunca sessiz kalma hakkını kullanmış ve ifade vermemiştir.

Başvuran 21 Mart 1995 tarihinde, öncelikle Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

Cumhuriyet Baş savcısı tarafından dinlenmiş tir. Baş vuran Cumhuriyet Baş savcısı önünde

DHKP/C adına, bu siyasi parti binasına yapılan baskını düzenlemediğini ileri sürmüştür.

Aynı gün başvuran DGM yedek hakimi önüne çıkarılmıştır. Yedek hakim baş

vuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiştir.

Cumhuriyet Baş savcısı 11 Nisan 1995 tarihinde, biri askeri hakim olmak üzere üç

hakimden oluşan DGM önünde başvuran hakkındaki iddianamesini sunmuştur. Özellikle baş

vuranı yasadışı silahlı çeteye mensup olmakla itham etmiş ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK)

168§2 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri gereğince mahkum edilmes-

ini istemiştir.

Biri askeri olmak üzere üç hakimden oluşan DGM, 17 Aralık 1996 tarihli kararla

başvuranı kendisine atılı olaylardan suçlu bulmuştur.

Yargıtay 25 Aralık 1997 tarihli kararla, davanın birbirleriyle bağlantılı konularla ilgili

görülmekte olan diğer bazı davalarla birleştirilerek incelenmesi için 17 Aralık 1996 tarihli

kararı bozmuştur.

Oluşumunda bir askeri hakimin bulunduğu DGM, 11 Haziran 1998 tarihli kararla dav-

ayı yeniden inceledikten sonra başvuranı, yasadışı silahlı çeteye mensup olma suçunu öngören

TCK’nın 168§2 maddesi uyarınca on dört yıl yedi ay hapis cezasına çarptırmıştır.

Yargıtay, 8 Mart 1999 tarihli kararla, başvuranın da aralarında bulunduğu sanıkların

ileri sürdüğü temyiz gerekçelerinin dayanağının bulunduğuna kanaat getirerek, özellikle yeterli

soruşturma yapılmadığı gerekçesiyle ilk derece mahkemesi kararını yeniden bozmuştur. Dava

DGM önüne geri gönderilmiştir.

22 Haziran 1999 tarihli ve 4390 sayılı Kanun hükümleri gereğince 13 Temmuz 1999

tarihli duruşmadan sonra DGM, sadece hukuk hakimlerinden oluşmuştur.

DGM 27 Ocak 2000 tarihli kararla, Yargıtay’ın belirttiği yönde soruşturmayı tamam-

ladıktan sonra, başvuranı 11 Haziran 1998 tarihli kararla verilen aynı cezaya çarptırılmıştır.

2

Yargıtay 20 Aralık 2000 tarihli kararla, 27 Ocak 2000 tarihli kararı onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Đzmir DGM’nin, AĐHS’nin 6.

maddesi uyarınca, bünyesinde askeri hakim bulunmasından dolayı tarafsız ve bağımsız bir

mahkeme olamayacağını ileri sürmektedir.

Başvuran ayrıca bu mahkeme ve Yargıtay önündeki yargılamanın hakkaniyete uygun

olmadığını belirtmektedir. Bu bağlamda başvuran gözaltı sırasında avukat yardımından

faydalanamadığını iddia etmektedir. Ayrıca başvuran Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı

tebliğnamesinden hemen haberdar edilmediğinden şikayetçi olmaktadır.

Bu bağlamda başvuran, AĐHS’nin 6§1 ve 3 –b ve –c maddesini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AĐHM, içtihadından çıkan kriterler ışığında (bkz. özellikle Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim

1998) ve elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak, başvuranın,DGM’nin bağımsız

olmamasına ve gözaltında avukat yardımından faydalanamamasına ve Yargıtay Cumhuriyet

Başsavcısı tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmemesinden dolayı DGM önündeki

yargılamanın adil olmamasına dair şikayetleri esastan incelenmelidir. Sonuç olarak AĐHM

şikayetlerin hiçbir kabuledilemezlik gerekçesine ters düşmediğini tespit etmektedir.

B. Esas Hakkında

1. DGM’nin Tarafsız ve Bağımsız Olmaması Hakkında

Hükümet, anayasal değişiklikle beraber DGM bünyesinde bulunan askeri hakimin,

hukuk hakimi ile değiştirildiğini hatırlatmaktadır.

Başvuran iddialarını yinelemiştir.

AĐHM, Öcalan kararında, kısmen de olsa askeri hakimden oluşan mahkeme önüne bir

sivilin çıkarılması durumuna özel bir ihtimam gösterdiğini ve böyle bir durumun

mahkemelerin demokratik toplumda uyandırması gereken güven duygusunu ciddi bir şekilde

etkilediğine kanaat getirdiğini hatırlatmaktadır. Daha sonra yargılamanın, soruşturma, davanın

görülmesi ve karardan oluşan üç aşamasının her birinde itiraz edilen mahkemenin, yasama ve

yürütme kuvvetlerinden bağımsız olması gerektiğinin altını çizerek, askeri hakimin ilgili ceza

davasında daha sonra geçerli olacak adli muamelelerin bir ya da birkaçında yer alması

durumunda, mahkeme önünde sürdürülen yargılamanın bu şüpheleri yeterince ortadan

kaldırdığını ortaya koymadığı sürece, sanık makul olarak yargılamanın tamamının yasal olup

olmaması hakkında şüphe duyabilir. Daha da açık söylemek gerekirse, askeri hakimin bir sivil

aleyhindeki davada, bir usul muamelesine katılmasının davanın ayrılmaz bir parçasını

oluşturması, yargılamanın tamamının tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından

yürütüldüğü izleniminden yoksun bırakmaktadır.

3

Bu davada, AĐHM, 11 Nisan 1995 tarihinde, iki hukuk ve bir askeri hakimden oluşan

DGM önünde başvuran aleyhinde bir ceza davasının açıldığını tespit etmektedir. 13 Temmuz

1999 tarihinde askeri hakimin hukuk hakimi ile değiştirilmesinden önce –kovuşturmaların

başlatıldığı tarihten yaklaşık dört yıl sonra-, tanıkların dinlenmesi, bazı olayların video

kayıtlarının incelenmesine ayrılan esas hakkındaki birçok duruşma yapılmış ve çok sayıda

usul muamelesi gerçekleştirilmiştir. Askeri hakim yerine gelen hukuk hakimi, daha sonra

tekrarlanmayan bu usul muamelelerini olduğu gibi geçerli saymıştır (a contrario Ceylan-

Türkiye, no: 68953/01, 30 Ağustos 2005 ve Yılmaz-Türkiye, no: 62230/00).

AĐHM, Hükümet’in, başvuran hakkında verilen mahkumiyet kararının dayandığı esasa

ilişkin usul muamelelerinin askeri hakimin hukuk hakimi ile değiştirilmesinden sonra

yinelendiğini ortaya koymadığını not etmektedir.

Bu koşullarda mevcut dava adıgeçen Öcalan davasından farklı değildir. Dolayısıyla

AĐHM yargılama sona ermeden askeri hakimin değiştirilmesinin başvuranın kendisini

yargılayan mahkemenin tarafsız ve bağımsız olmasına ilişkin makul şüphelerini ortadan

kaldırdığını kabul edemez.

Dolayısıyla AĐHM, başvuranı yargılayıp mahkum ederken DGM’nin 6§1 maddesi

uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

2. Cezai Yargılama Usulünün Hakkaniyeti Hakkında

Hükümet ihlalin bulunmadığını ileri sürmektedir.

AĐHM, benzer birçok davada tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya

konulan mahkemenin, her halükarda yargısına tabi kişilere adil yargılanmayı

sağlayamayacağına kanaat getirdiğini hatırlatmaktadır.

AĐHM, başvuranın davasının tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından görülmesi

hakkının ihlal edildiği tespitini gözönünde bulundurarak, gözaltı sırasında avukat yardımından

faydalanamaması ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ

edilmemesinden dolayı DGM önündeki yargılamanın adil olmadığına dair şikayetleri

incelemeye gerek olmadığına kanaat getirmektedir (Bkz. diğerleri arasında Çıraklar).

II. DĐĞER ŞĐKAYETLER HAKKINDA

Başvuran AĐHS’nin 6. maddesi ile beraber 5, 6, 10, 11 ve 14. maddeleri uyarınca

yapmış olduğu diğer şikayetleri sunmaktadır.

Hükümet, ihlalin bulunmadığını ileri sürmekte ve AĐHM’den başvuranın

şikayetlerinin kabuledilemez ilan edilmesini rica etmektedir.

Başvuran, cezai yargılamanın beş yıl dokuz ay altı gün sürdüğünü gözlemlemektedir.

Adli makamların bu tutumu tartışma götürmemektedir. Sözkonusu süre boyunca DGM ve

Yargıtay, her biri üç kez hükme varmış ve yüksek mahkeme başvuranın temyiz başvuruları

çerçevesinde müdahalede bulunmuştur. AĐHM birçok sanığın çok sayıdaki şiddet olayından

yargılandığı karmaşık bir davanın sözkonusu olduğunu not etmektedir. Başvuran cezai

yargılamada yetkili makamlara atılacak herhangi bir boşluğun bulunduğunu ortaya

koymamıştır. Mahkemeler, senede bir defa karar verme gibi bir ritimde çalışmışlardır.

4

Başvuran, 3713 sayılı Kanun uyarınca mahkum edilen kişilerin, cezanın infazı ve şartlı

salıverilme rejimi konularında müşterek hukuka tabi olanlara nazaran daha az elverişli bir

muameleye tabi olmalarından şikayetçi olmaktadır. Başvuran AĐHS’nin 14. maddesi ile

birlikte 6. maddesini ileri sürmektedir. AĐHM, mevzuatın kabul ettiği ciddiyete göre farklı

türden suçlar arasında yapılan ayrımın, AĐHS’ye aykırı olmamasına dair yerleşik içtihadını

hatırlatmaktadır (Gerger-Türkiye, no: 24919/94).

Başvuran 5§2 maddesini ileri sürerek, gözaltı sırasında yakalanma nedenleri hakkında

kendisine bilgi verilmemesinden şikayetçi olmaktadır. AĐHM, başvuranın bu konuda

başvuruda bulunmadığını gözlemlemektedir. Uygun iç hukuk yolunun bulunmaması savında,

altı aylık süre, başvuruda belirtilen suç unsuru eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye

başlamaktadır. Bu davada başvuranın gözaltı süresi 21 Mart 1995 tarihinde sona ermiştir.

Halbuki başvuru 15 Haziran 2001 tarihinde yapılmıştır. Buradan şikayetin AĐHS’nin 35§1

maddesi uyarınca geç yapıldığı sonucu ortaya çıkmaktadır.

Başvuran, Hükümet’in görüşlerine cevaben ifade ettiği görüşlerinde, tutuklu

yargılanma süresinin uzun olduğu gerekçesiyle 5§3 maddesinin ihlal edildiğini iddia

etmektedir.

AĐHM, başvuranın 17 Şubat 2006 tarihli mektubunda dile getirdiği AĐHS’nin 5§3

maddesine dair şikayetin gecikmeli yapıldığını ve AĐHS’nin 35§4 maddesi uyarınca

reddedilmesi gerektiğini tespit etmektedir.

Başvurana göre, gazeteci olarak bir gösteriye katılması, AĐHS’nin 10 ve 11. maddeleri

dikkate alınmaksızın, mahkumiyet kararının temelini oluşturmuştur. AĐHM, başvuranın

görüşlerini açıkladığı yada toplantıya katıldığı gerekçesiyle değil, TCK’nın 168§2 ve 3713

sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca ve yasadışı silahlı çeteye mensup

olduğu gerekçesiyle mahkum edildiğini tespit etmektedir. Bu nedenle, başvuran hakkında

verilen mahkumiyet kararı, 10 ve 11. maddeleri bakımından haklarına müdahale olarak

değerlendirilemez (Bkz. diğerleri arasında, Kılıç-Türkiye, no: 41956/98 ve Şirin-Türkiye, no:

47328/99).

AĐHM, elinde bulunan unsurların tümünü gözönünde bulundurarak ve dile getirilen

iddiaları görmek için yetkili olduğundan dolayı, başvuranın şikayetlerinin ihlal edilmediğini

tespit etmektedir. Buradan başvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35§1, 3 ve 4 maddesi uyarınca

kabuledilemez ilan etmek yerinde olacaktır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuran maddi tazminat olarak 39.235 Euro ve manevi zarar olarak 30.000 Euro

istemektedir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, dava koşullarında ihlal tespitinin manevi zarar konusunda yeterli adil tazmin

oluşturduğuna kanaat getirmektedir (Çıraklar).

5

AĐHM, bu davada olduğu gibi, bir kimse AĐHS’nin şart koştuğu tarafsızlık ve

bağımsızlık koşullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edildiğinde,

ilgilinin talebi üzerine usul işlemlerinin yeniden başlatılması ve yeniden yargılanma, tespit

edilen ihlalin düzeltilmesi için ilke olarak uygun yolu oluşturmaktadır (Öcalan ve Gençel).

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için

7.500 Euro istemektedir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM elinde bulunan unsurları ve konuya ilişkin içtihadını gözönünde bulundurarak

yapılan bütün masraflar için başvurana 1.000 Euro ödenmesinin uygun olduğuna kanaat

getirmektedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. DGM’nin tarafsızlığı ve bağımsızlığı ile bu mahkeme önündeki yargılamanın adil

olmamasına ilişkin şikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. DGM’nin tarafsız ve bağımsız olmamasından dolayı AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal

edildiğine;

4. AĐHS’nin 6. maddesine ilişkin diğer şikayetlerin esastan incelenmesine gerek olmadığına;

5. Đşbu kararın kendisinin manevi zarar için yeterli adil tazmin oluşturduğuna;

6. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından

başvuran, masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro’nun miktara yansıtılabilecek her

türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

6

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 21 Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir

7