CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

GÖÇ / TÜRKİYE DAVASI (36590/97)

(36590/97)

Strazburg

9 Kasım 2000

USULĐ ĐꢀLEMLER

1. Davanın nedeni, bir Türk vatandaꢁı olan Mehmet Göç'ün ("baꢁvuran"), 28 Nisan 1997

tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢁme'nin ("Sözleꢁme")

eski

25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na

("Komisyon") yaptığı baꢁvurudur (baꢁvuru no. 36590/97).

2. Yasal yardım alan baꢁvuran Đzmir'de faaliyet gösteren bir Avukat olan Sn. Güney Dinç

tarafından temsil edilmektedir.Türk Hükümeti (“Hükümet”) bu yargılamaya yönelik olarak

Ajan tayin etmemiꢁtir.

3. Baꢁvuran, gözaltındayken kötü muameleye maruz kaldığını ve tazminat talebini

inceleyecek adil bir yargılanmadan mahrum bırakıldığını iddia etmektedir.

4. Baꢁvuru, Mahkeme'ye, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢁme'nin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe

girdiğinde (11 No'lu Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası) gönderilmiꢁtir.

5. Baꢁvuru, Mahkeme'nin 4. Bölümü'ne verilmiꢁ (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra) ve bu bölüm

içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢁme'nin 27§1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1

maddesine uygun olarak teꢁekkül etmiꢁtir.

6. 14 Ekim 1999 tarihli bir kararla davaya bakan Daire baꢁvuranın Sözleꢁme'nin 3. ve 6.

maddeleri uyarınca yapmıꢁ olduğu ꢁikayetleri açıklamıꢁ ve baꢁvurunun kalan kısmını ka-

buledilemez bulmuꢁtur. 6 Nisan 2000 tarihli ek bir kararla, ilgili Daire, baꢁvuranın 3. ve 6.

madde kapsamındaki ꢁikayetini bildirmiꢁ ve baꢁvurunun geri kalanını kabuledilemez

bulmuꢁtur.6 Nisan 2000 tarihli bir baꢁka kararla Mahkeme, baꢁvuranın 3.Madde uyarınca

yaptığı ꢁikayeti kabul edilemez bulmuꢁ; 6. Madde uyarınca yaptığı ꢁikayeti ise esastan

incelemeye karar vermiꢁtir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğütarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

7. Davanın esaslarına iliꢁkin olarak sadece baꢁvuran görüꢁ bildirmiꢁtir (Đçtüzük 59/1). Davaya

bakan Daire, taraflara danıꢁtıktan sonra, davanın esaslarına iliꢁkin olarak herhangi bir

duruꢁma yapılmasına gerek görmemiꢁtir.

OLAYLAR

I.DAVAYA ESAS TEꢀKĐL EDEN OLAYLAR

8. Davaya esas teꢁkil eden olaylar, tarafların sunduklarından hareketle, aꢁağıdaki gibi

özetlenebilir.

9. Baꢁvuran olay tarihinde, Đzmir 2.Vergi Mahkemesi'nde memur olarak çalıꢁmaktadır. 18

Temmuz 1995 tarihinde Đzmir Asliye Hukuk Mahkemesi bir boꢁanma davasına iliꢁkin

evrakları çaldığı ve bu evraklarda tahrifat yaptığı gerekçesiyle baꢁvuranın ismini ve iꢁ adresini

Đzmir Cumhuriyet Savcılığı'na bildirmiꢁtir.

10. 25 Temmuz 1995 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı dosyayı Emniyet Müdürlüğüne

göndermiꢁtir.

11. 26 Temmuz 1995 günü saat 17.10'da baꢁvuran Đzmir Emniyet Müdürlüğü'nde gözaltına

alınmıꢁ ve üstteki ithamlarla suçlanmıꢁtır. Baꢁvuran Mahkeme'nin dava dosyasıyla ilgili olaya

karıꢁmadığına iliꢁkin ifade vermiꢁtir. Baꢁvuran ailesiyle ve avukatıyla görüꢁtürülmediğini

ayrıca iki saat boyunca aꢁağılandığını ve kötü muameleye maruz kaldığını iddia etmektedir.

12. Baꢁvuranın dıꢁında iki ꢁüpheli daha gözaltına alınarak ifadeleri alınmıꢁtır. Söz konusu

boꢁanma davasının taraflarından olan Adilye Bilecen'in de ifadesine baꢁvurulmuꢁtur.

13. 27 Temmuz 1995 tarihinde baꢁvuran ve diğer iki ꢁüpheliye iliꢁkin olarak bir soruꢁturma

tutanağı düzenlenmiꢁtir. Aynı gün saat 17.00'de baꢁvuran savcının emriyle serbest bırakılmıꢁ

diğer iki ꢁüpheli ise gözaltında tutulmaya devam edilmiꢁtir.

14. 25 Temmuz 1995 akꢁamında serbest bırakılmasını müteakiben baꢁvuran Đzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi'ne gitmiꢁ ve kendisine dört günlük iꢁ göremezlik raporu verilmiꢁtir.

Hastaneden verilen rapor baꢁvuranın yüzdeki kıl köklerinin yanmasından kaynaklanan bir

hastalıktan muzdarip olduğuna iꢁaret edilmektedir.

15. 31 Temmuz 1995 günü Karꢁıyaka Cumhuriyet Savcılığı kanıt yetersizliği nedeniyle

baꢁvuran hakkında takipsizlik kararı vermiꢁtir. Karar 19 Ağustos 1995 tarihinde baꢁvurana

tebliğ edilmiꢁtir.

16. Savcı, 28 Ağustos 1995 tarihinde baꢁvuranının ifadesini almıꢁtır. Baꢁvuran bu ifadede,

kendisini yetkililere ꢁikayet eden ꢁahıs hakkında soruꢁturma baꢁlatılması için Adalet

Bakanlığına baꢁvurduğunu belirtmiꢁtir.

17. 29 Ağustos 1995 tarihinde Savcı, baꢁvuranın bahsettiği ꢁahıs hakkında takipsizlik kararı

vermiꢁtir.

18. 5 Eylül 1995 tarihinde baꢁvuran 466 Sayılı Kanun uyarınca Karꢁıyaka Ağır Ceza

Mahkemesinde "24 ve 27 Temmuz 1995" tarihlerinde gözaltında tutulduğu için Hazine

aleyhine 200.000.000 TL tutarında tazminat davası açmıꢁtır. Dava dilekçesinde, baꢁvuranın

avukatı, gözaltında tutulduğu sürece baꢁvuranın iꢁkence ve kötü muameleye maruz

tutulduğunu ve ailesi ve avukatıyla görüꢁme hakkından mahrum bırakıldığını, ve ldığı yaralar

neticesinde baꢁvurana dört günlük iꢁ göremezlik raporu verildiğini belirtmiꢁtir.

19. 14 Eylül 1995 tarihinde üç yargıçlı Karꢁıyaka Ağır Ceza Mahkemesi, üyelerinden birini

naip hakim olarak olayı araꢁtırarak bir rapor hazırlamak üzere atamıꢁtır. Bu amaçla

görevlendirilen hakim Đzmir Cumhuriyet Baꢁsavcılığının baꢁvuran aleyhine yapılan

suçlamalar için verdiği takipsizlik kararını teyit etmiꢁtir. Ayrıca naip hakim baꢁvuranın kiꢁisel,

mali ve sosyal statüsüyle ilgili bilgiler de toplamıꢁtır. Naip hakim toplanan kanıtların raporu

yazması için yeterli olduğu sonucuna varmıꢁ ve 466 Sayılı Kanunun 3. maddesi uyarınca

takdir hakkını kullanarak baꢁvuranı dinlemenin gereksiz olduğuna karar vermiꢁtir.Savcıdan

baꢁvuranın iddialarıyla ilgili yazılı mütalaasını sunması istenmiꢁ ve 7 Aralık 1995 tarihinde

savcı, 466 sayılı Kanunun öngördüğü ꢁekilde, mütalaasını Karꢁıyaka Ağır Ceza Mahkemesine

sunmuꢁtur. Savcı sözkonusu mütalaada baꢁvuranın 25 Temmuz 1995 tarihinde gözaltına

alındığına ve iddia edildiği gibi 24 Temmuz 1995'te değil 27 Temmuz 1995 tarihinde serbest

bırakıldığına dikkat çekmiꢁtir. Savcı baꢁvuruna mahkemenin takdir edeceği miktarda manevi

tazminat ödenmesini tavsiye etmiꢁtir. Bu mütalaa baꢁvurana bildirilmemiꢁtir.

20. Naip Hakim 7 Aralık 1995 tarihinde Karꢁıyaka Ağır Ceza Mahkemesine sunduğu raporda

baꢁvuranın 25-27 Temmuz 1995 tarihleri arasında iki gün süreyle gözaltında tutulduğunu ve

serbest bırakılması üzerine de baꢁvuranın, kendisine darp edildiğini gösteren bir rapor aldığını

belirtmiꢁtir. Naip hakim, baꢁvuranın kiꢁisel, mali ve sosyal konumu dikkate alınarak

gözaltında tutulmasıyla ilgili olarak baꢁvurana manevi tazminat ödenmesini tavsiye etmiꢁtir.

21. 7 Aralık 1995 tarihinde Karꢁıyaka Ağır Ceza Mahkemesi baꢁvuranın iki gün gözaltında

tutulduğu ve tazminata hak kazandığı sonucuna varmıꢁtır. Mahkeme sözkonusu kararında

baꢁvuranın avukatının sunduğu dilekçede belirtilen tüm ꢁikayetleri dikkate almıꢁtır.

Baꢁvuranın kiꢁisel, mali ve toplumsal konumunu dikkate alan mahkeme, baꢁvurana tazminat

tutarı olarak 10,000,000 TL ve yargılama masrafları olarak da 1,500,000 TL ödenmesine

hükmetmiꢁtir.

22. Karar hem baꢁvuranın avukatı hem de hazine kararı temyiz etmiꢁtir. Baꢁvuranın avukatı

temyiz baꢁvurusunda baꢁvuranın gereksiz yere yakalanması ve gözaltında tutulması nedeniyle

hükmedilen tazminat tutarının uğranılan zararı karꢁılamakta yetersiz olduğunu iddia etmiꢁtir.

Avukat mahkemenin tespit ettiği gözaltı tarihlerine karꢁı çıkmamıꢁtır. 17 Ekim 1996 tarihinde

Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısı her iki tarafın temyiz baꢁvurularının esasına iliꢁkin

tebliğnamesini sunmuꢁtur. Sözkonusu tebliğnamede, Baꢁsavcı her iki tarafın da temyiz

gerekçelerinin dayanaksız olduğunu ve dolayısıyla reddedilmesi gerektiğini belirtmiꢁtir. Bu

tebliğname baꢁvurana tebliğ edilmemiꢁtir.

23. 7 Kasım 1996 tarihinde Yargıtay 6. Ceza Dairesi 7 Aralık 1995 tarihli kararı onamıꢁtır.

24. Hükümetin sunduğu bilgilere göre baꢁvuran kendisine tazminat ödenmesi için Karꢁıyaka

Ağır Ceza Mahkemesine hiç baꢁvurmamıꢁtır.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK

25. Anayasanın 19. maddesi ꢁöyledir:

Herkes, kiꢁi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Kimse aꢁağıdaki haller ve kanunda öngörülen ꢁekil ve esaslar haricinde hürriyetinden yoksun

bırakılamaz:

...

Yakalanan veya tutuklanan kiꢁi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için

gerekli süre hariç en geç kırksekiz saat ve toplu olarak iꢁlenen suçlarda en çok onbeꢁ gün

içinde hakim önüne çıkarılır...Bu süreler olağanüstü hal, sıkıyönetim ve savaꢁ hallerinde

uzatılabilir...

...

Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti kısıtlanan kiꢁi, kısa sürede durumu hakkında karar

verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını

sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine baꢁvurma hakkına sahiptir. Bu esaslar dıꢁında bir

iꢁleme tabi tutulan kiꢁilerin uğradıkları zarar, kanuna göre, Devletçe ödenir.

26. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 128. maddesi uyarınca yakalanan ꢁahıs 24 saat

içinde sulh hakiminin önüne çıkarılır. Birden fazla ꢁahıs tarafından iꢁlenen suçlarda bu süre

dört güne kadar uzatılabilir.

27. Haksız yere yakalanan ya da tutuklanan ꢁahıslara tazminat ödenmesine iliꢁkin 466 Sayılı

Kanununun 1. maddesi ꢁöyledir:

1. Anayasa ve diğer kanunlarda gösterilen hal ve ꢁartlar dıꢁında yakalanan veya tutuklanan

veyahut tutukluluklarının devamına karar verilen;

2. Yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddialar kendilerine yazılı olarak

hemen bildirilmiyen;

3. Yakalanıp veya tutuklanıp da kanuni süresi içinde hakim önüne çıkarılmıyan;

4. Hakim önüne çıkarılmaları için kanunda belirtilen süre geçtikten sonra hakim kararı

olmaksızın hürriyetlerinden yoksun kılınan;

5. Yakalanıp veya tutuklanıp da bu durumları yakınlarına hemen bildirilmiyen;

6. Kanun dairesinde yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuꢁturma

yapılmasına veya son soruꢁturmanın açılmasına yer olmadığına veyahut beraetlerine veya

ceza verilmesine mahal olmadığına karar verilen;

7. Mahküm olup da tutuklu kaldığı süre hükümlülük süresinden fazla olan veya tutuklandıktan

sonra sadece para cezasına mahküm edilen kimselerin uğrıyacakları her türlü zararlar, bu

kanun hükümleri dairesinde Devletçe ödenir.

28. 466 Sayılı Kanunun 2. maddesine göre, 1 inci maddede yazılı sebeplerle zarara,

uğrayanlar, kendilerine zarar veren iꢁlemlerin yapılmasına esas olan iddialar sebebiyle

haklarında açılan davalar sonunda verilen kararların kesinleꢁtiği veya bu iddiaların mercile-

rince karara bağlandığı tarihten itibaren üç ay içinde, ikametğahlarının bulunduğu mahal

asliye hukuk mahkemesine tazminat talebiyle baꢁvurmalıdırlar.

Aynı kanunun 3. maddesine göre 2 nci maddede yazılı yetkili mahkeme, zarar istemine dair

dilekçe üzerine, üyelerinden birisini iꢁin incelenmesiyle görevlendirir. Görevlendirilen üye,

ilk önce, istemin kanuni süre içerisinde yapılmıꢁ olup olmadığını inceler. Đstem süresi içinde

yapılmıꢁsa, görevli üye, hüküm ve karar dosyasını aldırtmak, her türlü incelemeleri yapmak

ve gerekiyorsa, tazminat isteminde bulunan kimseyi de dinlemek suretiyle delilleri topladıktan

sonra, yazılı düꢁüncesini bildirmesi için evrakı Cumhuriyet Savcılığına gönderir. Mahkeme,

Cumhuriyet Savcısının yazılı görüꢁü üzerine, duruꢁma yapmaksızın kararını verir. Bu karar

aleyhine tebliğ tarihinden baꢁlayarak bir hafta içinde temyiz yoluna baꢁvurulabilir.

HUKUK

1. SÖZLEꢀMENĐN 6/1 HÜKMÜNÜN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

29. Baꢁvuran Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısı'nın temyize iliꢁkin tebliğnamesinin kendisine

bildirilmediği ve tazminat talebine yönelik sözlü duruꢁma hakkından mahrum bırakıldığı

gerekçesiyle Sözleꢁme'nin 6 / 1 hükmünün ihlal edildiğini iddia etmektedir. Sözleꢁmenin 6/1

hükmü aꢁağıdaki gibidir:

"Herkes medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalarda......bağımsız bir mahkeme

tarafından...adil ve açık yargılanma hakkına sahiptir."

30. Davanın bu hüküm çerçevesindeki "bir medeni hakla" ilgili olduğu hususu

tartıꢁılmamaktadır. Mahkeme de aksine bir görüꢁ benimsemek için herhangi bir sebep

görmemektedir (29 Mayıs 1997 tarihli Georgiadis – Yunanistan kararı, Reports of Judgments

and Decisions 1997-III, s.959, § 35; ve 24 Kasım 1997 Szücs-Avusturya kararı Reports 1997-

VII, s.2480, § 37).

31. Baꢁvuran, Baꢁsavcının, baꢁvuranla Hazinenin temyiz gerekçelerine iliꢁkin tebliğnamesini

Yargıtay'a sunduğunu iddia etmektedir. Fakat kendisine bu tebliğnamenin bir örneği

gönderilmemiꢁ dolayısıyla bunlara yanıt verme hakkından mahrum bırakılmıꢁtır. Baꢁvuran, iç

hukuk mahkemesinin, tazminat talebini 466 sayılı Kanunun 3 (2) maddesi uyarınca yalnızca

savcının yazılı mütalaasını temel alarak değerlendirdiğini ileri sürmüꢁtür. Baꢁvuran, iç

hukukta gerek 466 Sayılı Kanun, gerek Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu (HMUK)

gerekse de Đdari Yargılama Usulü Kanunun (ĐYUK) genel hükümleri uyarınca kendisine

duruꢁma hakkı tanınmadığını ileri sürmüꢁtür. Kaldı ki son iki kanuna baꢁvurulması

durumunda bile kendisine tazminat verilmeyeceğini zira 466 Sayılı Kanun hükümlerinin lex

specialis olarak uygulanacağını ifade etmiꢁtir.

32. Hükümet, baꢁvuranın, Baꢁsavcının tebliğnamesinin kendisine bildirilmemesine iliꢁkin

ꢁikayetiyle ilgili herhangi bir görüꢁ belirtmemiꢁtir. Duruꢁma yapılmaması hususunda ise

Hükümet, baꢁvuranın Yargıtay'dan duruꢁma yapılmasını talep edebileceği halde etmediğini,

zira baꢁvuranın talebinin HMUK 438. maddenin duruꢁma yapılması için önꢁart olarak

öngördüğü sınırın üstünde olduğunu dile getirmektedir.Hükümet, 466 Sayılı Kanunun kanun

dıꢁı yakalanan ya da tutuklanan ꢁahıslar için özel tazminat yöntemi öngördüğünü

belirtmektedir. Kanunun amacı tazminat taleplerinin bir gecikmeye mahal vermemek için

duruꢁma yapılmaksızın dava dosyası üzerinden incelenerek karar verilmesini olanaklı

kılmaktır. Baꢁvuranın iddiası dayanaklı olduğu ve sözlü duruꢁma yapılmasında bir kamu

yararı bulunmadığı için duruꢁma yapılmamıꢁtır. Böylelikle baꢁvuranın iddiası dörtbuçuk ayda

sonuçlandırılabilmiꢁtir.

33. Mahkeme, Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısının rolünün baꢁvuran ve Hazine tarafından

yapılan temyiz baꢁvurularına iliꢁkin mütalaada bulunmak olduğunu gözlemlemektedir.

Baꢁsavcı ilk derece mahkemesi tarafından hükmedilen tazminat tutarının onanmasına iliꢁkin

mütalaada bulunmuꢁtur. Baꢁsavcının mütalaası bu nedenle Yargıtay kararını etkileyici

niteliktedir.

34. Mahkemeye göre, baꢁsavcının tebliğnamesinin niteliği ve baꢁvurana, buna cevaben yazılı

görüꢁ bildirme olanağının tanınmaması göz önünde bulundurulduğunda baꢁvuranın çekiꢁmeli

dava hakkının ihlal edildiği sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu hak ilke olarak, ulusal hukuk

sisteminin bağımsız bir üyesi tarafından -bu davadaki Baꢁsavcı gibi- mahkemenin kararını

etkilemek üzere toplanan kanıtlar ve sunulan mütalaalarla ilgili olarak bir hukuk ya da ceza

davasının taraflarına bilgi verilmesi ve bu taraflara da görüꢁ bildirme olanağının tanınması

anlamına gelmektedir.

35. Baꢁsavcının Hazinenin temyiz baꢁvurusunun reddine yönelik mütalaada bulunduğu da

doğrudur. Fakat bu tarafsız yaklaꢁım temyiz aꢁamasında taraflar arasında silahların eꢁitliğini

sağlasa da baꢁvuranın kendisi için ilk derece mahkemesi tarafından hükmedilen tazminat

tutarına yönelik itirazı sürmektedir. Bu nedenle baꢁvuran Yargıtay önündeki baꢁarı ꢁansını

zedeleyen her türlü mütalaadan haberdar edilme hakkına sahiptir.

Gerçekten, hakkaniyet açısından, bu tür mütalaaların bildirilmesi baꢁvuranın iç hukuk

mahkemeleri önünde sözlü duruꢁma hakkına sahip olmaması gerçeği karꢁısında daha da

zorunlu olmaktadır.

36. Dolayısıyla, baꢁvurana, Baꢁsavcının Yargıtay'a sunduğu tebliğnamenin bildirilmemesi göz

önünde bulundurulduğunda Sözleꢁmenin 6/1 hükmünün ihlal edildiği sonucuna ulaꢁılmaktadır.

37. Üstte belirtilen nedenden ötürü baꢁvuranın adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucunu göz önünde bulunduran Mahkeme, baꢁvuranın sözlü duruꢁma yapılmaması

nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine iliꢁkin ꢁikayetini ayrıca incelemeyi

gerekli görmemektedir.

II. SÖZLEꢀMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

38. Sözleꢁmenin 41. maddesi aꢁağıdaki gibidir:

"Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder ."

A. Zarar

39. Baꢁvuran, manevi tazminat tutarı olarak 50,000 Fransız Frangı talep etmiꢁtir. Herhangi bir

maddi tazminat talebinde ise bulunmamıꢁtır.

40. Hükümet baꢁvuranın talebiyle ilgili herhangi bir yorumda bulunmamıꢁtır.

41. Mahkeme, baꢁvuranın çekiꢁmeli dava hakkının ihlali bakımından Sözleꢁme'nin 6/1

maddesinin ihlal edildiğine karar vermesinin tek baꢁına manevi tazminat için yeterli olduğunu

düꢁünmektedir.

B. Masraflar

42. Baꢁvuran, bu baꢁlık altında 13,500 Fransız Frangı talep etmiꢁtir. Baꢁvuran, bu miktarın

10,000 Frangının avukat ücretini, geri kalanın ise diğer masrafları teꢁkil ettiğini öne sürmüꢁtür.

43. Hükümet bu taleple ilgili olarak da yorumda bulunmamıꢁtır.

44. Mahkeme baꢁvurana Avrupa Konseyi'nden aldığı yasal yardım tutarı olan 4,100 Frank

düꢁülerek 10,000 Frank ödenmesine karar vermiꢁtir.

C. Temerrüt faizi

45. Mahkemenin önündeki mevcut bilgilere göre, iꢁbu kararın benimsendiği tarihte

Fransa'daki yasal faiz oranı yıllık % 2.74'tür.

BU NEDENLERLE MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısı'nın mütalaasına cevap olanağı sunulmadığından dolayı

Sözleꢁme'nin 6/1 hükmünün ihlal edildiğine,

2. Baꢁvuranın iç hukukta sözlü duruꢁma olmadığına iliꢁkin ꢁikayetinin ayrı olarak

incelenmesine gerek olmadığına,

3. Baꢁvuranın hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmasının, tek baꢁına, baꢁvuranın uğradığı

manevi zararın adil tatmini için yeterli olduğuna,

4. (a) Davalı devletin kararın kesinleꢁtiği tarihten itibaren 3 ay içinde, miktara yansıtılabilecek

KDV ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere

10.000 Fransız Frangı'ndan yasal yardım için alınan 4100 Fransız Frangının kararın verildiği

tarihteki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilip düꢁürülerek ödenmesine,

(b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için yıllık % 2.74 faiz uygulanmasına

5. baꢁvuranın adil tatmine iliꢁkin geri kalan taleplerinin reddine,

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Đngilizce olarak verilmiꢁ ve 9 Kasım 2000 tarihinde, Đçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve

3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.

Vincent Berger Georg Ress

Sekreter Baꢁkan

Sözleꢁme'nin 45/2 ve Mahkeme içtüzüğünün 74/2 hükümleri uyarınca, Sn. Türmen ve Sn.

Makarczyk'in ortak mutabakat ꢁerhleri bu karara eklenmiꢁtir.

YARGIÇ MAKARCZKY VE TÜRMEN'ĐN ORTAK

MUTABAKAT ꢀERHĐ

Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısının ilgili Yargıtay dairesine sunduğu tebliğnamenin

baꢁvurana bildirilmemesi nedeniyle Sözleꢁmenin 6/1 hükmünün ihlal edildiğine iliꢁkin

Mahkeme kararına katılıyoruz.

Baꢁvuranın tazminat talebiyle ilgili çekiꢁmeli duruꢁma hakkından mahrum bırakıldığına

iliꢁkin bir iddia sözkonusu olduğunda ise, aꢁağıda sunduğumuz sebeplerle, Mahkemenin bu

ꢁikayeti 6/1'in ihlal edilmediği sonucuna varacak ꢁekilde incelemesini tercih ederdik.

Mahkeme içtihatları doğrultusunda, ilk ve son derece mahkemesi önündeki yargılamada 6/1

hükmü uyarınca "açık duruꢁma" hakkının, aksini gerektirecek istisnai ꢁartlar olmadıkça "sözlü

duruꢁma" yapılmasını gerektirdiği doğrudur ( bkz.19 ꢀubat 1998 tarihli Allan Jacobsson-Đsveç

kararı (no.2), Reports 1998-I, s.168, §46).

Bu davada tespit edilmesi gereken tek hususun baꢁvuranın gözaltında geçirdiği süre içerisinde

uğradığı zararın miktarı olduğunu düꢁünüyoruz. Baꢁvuran ne gözaltında geçirdiği sürenin

uzunluğunu ne de zararın hesaplanmasında esas alınan yöntemi tartıꢁmaktadır. Ayrıca,

baꢁvuran iç hukuk mahkemelerinin baꢁvuranın iddialarına yönelik olarak sözlü duruꢁma

yapmasını gerektirecek istisnai koꢁullar da öne sürememiꢁtir. Belirlenmesi gereken hususların

sınırlı niteliği göz önünde bulundurulsaydı, baꢁvuranın davasının yazılı usulde görülmesinin

uygunluğu ortaya çıkacaktı.

Gerçekten, üstte anılan Allan Jacobsson davasında Mahkeme, kararın 49. paragrafında ꢁöyle

demektedir: " (...) Mahkeme, önündeki kanıtlar ıꢁığında, baꢁvuranın Danıꢁtay'a sunduğu, bina

yapma hakkının niteliği gereği sözlü duruꢁma gerektirdiğine iliꢁkin görüꢁlerinin hukuk ve

gerçeğe yönelik sorunlar ortaya çıkardığını kabule yeterli olmadığını düꢁünmektedir. Aksine,

Danıꢁtay tarafından tespit edilmesi gereken sorunların sınırlı niteliği göz önünde

bulundurulduğunda, sözkonusu davada ilk ve son derece mahkemesi olarak görev yapmasına

karꢁın Danıꢁtay, sözleꢁmenin 6/1 hükmü uyarınca sözlü duruꢁma yapma yükümlülüğünden

muaftır. Dolayısıyla bu hükmün ihlali sözkonusu değildir."

Ayrıca, 466 Sayılı Kanunda yer alan tazminat sisteminin iꢁleyiꢁini de dikkate almalıyız.

Sözkonusu sistem dava dosyasındaki tazminat taleplerinin hızlı ve etkili bir biçimde

belirlenmesini ve bu taleplerin esasına iliꢁkin ilk hukuksal değerlendirmeyi sağlamaktadır.

Açık bir kamu çıkarı mülahazası bulunması durumunda sözlü duruꢁmanın yapılabileceği

tartıꢁılmamaktadır. Fakat, özel çıkar mülahazası mevcutsa, ulusal makamların etkinlik ve

iktisadilik kavramlarını göz önünde bulundurmaları gerektiği anlaꢁılabilir bir durumdur.

Sistematik olarak duruꢁma yapılması iꢁbu davadaki gibi bir yasal tazminatın hızlı bir biçimde

belirlenmesi önünde engel teꢁkil edecek ve sonuç olarak da Sözleꢁme'nin 6/1 hükmü uyarınca

"makul süre" gerekliliğine uyulmasını engelleyecektir (bkz. 24 Haziran 1993 tarihli Schuler-

Zgraggen – Đsviçre kararı, Series A no.263, s.19-20, § 58).

Bu sebeplerden ötürü, baꢁvuranın davasında sözlü duruꢁma yapılmadığı için Sözleꢁmenin 6/1

hükmünün ihlal edildiği sonucuna varılmaması gerektiğini düꢁünüyoruz.