C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

GĐÇ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 8126/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

21 Temmuz 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup, ꢀekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaꢀı Nurettin Giç (baꢀvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 4 Haziran

2001 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin

(Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 8126/02 numaralı

baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu avukatlarından

M. Đriz ve Đ. Güler tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1960 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

30 Aralık 1992 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri

yasadıꢀı örgüt PKK’ya düzenlenen operasyon kapsamında baꢀvuranın evinde arama

düzenlemiꢀ ve iki el bombası ile Kalaꢀnikof mermileri bulmuꢀlardır. Baꢀvuran gözaltına

alınmıꢀ, 12 Ocak 1993’te Cumhuriyet Savcısı ve Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) hakimi

karꢀısına çıkarılmıꢀ ve tutuklanmasına karar verilmiꢀtir.

25 Ocak 1993 tarihinde cumhuriyet savcısı TCK’nın 168. ve 169. ve 3713 sayılı Terörle

Mücadele Kanunu’nun 5. maddesine dayalı olarak aralarında baꢀvuranın da yer aldığı on yedi

sanığı PKK mensubu olmakla itham etmiꢀtir.

DGM 18 ꢁubat 1993 tarihinde ilk duruꢀmasını yapmıꢀtır.

18 Haziran 1999 tarihinde gerçekleꢀtirilen yasal değiꢀiklik ile Anayasanın 143. maddesi

değiꢀtirilmiꢀ ve sonuç itibarıyla askeri hakimin yerini sivil hakim almıꢀtır.

DGM 20 Ekim 1999 tarihinde baꢀvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ ve

TCK’nın 125. maddesine dayalı olarak müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Yargıtay 28 Kasım 2000 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur. Bu karar 6

Aralık 2000 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

18 ꢁubat 1993 ve 28 Kasım 2000 tarihleri arasında görülen ceza davası sürecinde DGM

düzenli olarak her iki ayda bir duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir. 19 Mart 1993 tarihli tutanaklara

göre DGM, Bitlis Ağır Ceza Mahkemesi’nden tutuklu suç ortağı sanıklarından A.I.’nın

ifadesinin istinabe yoluyla alınmasını istemiꢀtir. Bu mahkemeden herhangi bir yanıt

alınamadığından DGM 9 Haziran, 21 Temmuz, 8 Eylül, 1 Kasım ve 24 Aralık 1993

tarihlerinde talebini yinelemiꢀtir. DGM, 26 Nisan 1993 tarihinde ilgili ispat edici belgelerle

birlikte polis memurlarının dinlenmesini istemiꢀtir. 6 Haziran, 21 Temmuz, 1 Kasım ve 24

Aralık 1993, 25 ꢁubat, 18 Nisan, 13 Haziran, 22 Temmuz, 26 Ağustos, 19 Ekim ve 25 Kasım

1994, 23 Ocak, 13 Mart, 24 Nisan, 12 Haziran, 24 Temmuz ve 6 Eylül 1995 tarihli

duruꢀmalarda sözkonusu polis memurlarının ifadelerine baꢀvurulması amacıyla savcılığın

emniyetteki ilgili birimleri harekete geçirmesi talebini yinelemiꢀtir. 14 ꢁubat 1996 ve 14

Kasım 1997 tarihleri arasında DGM, her duruꢀmada emniyet müdürlüğünden gelecek yanıtın

beklendiğini ifade etmiꢀtir. 29 Kasım 1996 ve 23 Mayıs 1997 tarihleri arasında DGM Đstanbul

Barosuna baꢀvuran adına resen bir avukat tayin edilmesi için birçok kez çağrıda bulunmuꢀtur.

Baꢀvuran ise altı duruꢀmaya kendi isteğiyle katılmamıꢀtır.

HUKUK

Baꢀvuran AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran bünyesinde askeri bir hakimi bulundurması nedeniyle kendisini yargılayıp mahkum

eden mahkemenin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.

Baꢀvuran ön soruꢀturma kapsamında, ilk derece mahkemesi ve Yargıtay önündeki süreçte

hakkaniyete uygun olarak yargılanma hakkından yararlanamadığını iddia etmektedir.

Baꢀvuran son olarak yargılama sürecinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadır.

Hükümet yapılan baꢀvurunun altı ay kuralına (AĐHS’nin 35/1 maddesi) uygun yapılmadığını

ve dayanaktan yoksun olduğu itirazında bulunmaktadır.

AĐHM Hükümetin ön itirazı ile ilgili olarak bu yöndeki yerleꢀik içtihadına atıfta

bulunmaktadır (Bkz. diğerleri arasında Okul-Türkiye kararı no: 45358/99, 4 Eylül 2003).

AĐHM bu baꢀvuruda yerleꢀik içtihadının dıꢀına çıkılmasını gerektirecek herhangi bir özel

durumun yer almadığını hatırlatmakta ve AĐHS’nin 35. maddesine uygun olarak baꢀvurunun

hiçbir kabuledilemezlik unsurunun bulunmadığına itibar etmektedir. Baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

AĐHM yargılama sürecinin uzunluğu hususunda dikkate alınması gereken dönemin

baꢀvuranın yakalandığı 30 Aralık 1992 tarihinde baꢀlayıp, Yargıtay’ın 28 Kasım 2000 tarihli

kararı ile sona erdiğini ifade etmektedir. Đki dereceli mahkemede görülen bu süreç yaklaꢀık

yedi yıl on bir aydır.

AĐHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın ꢀartları ıꢀığında ve özellikle de

davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili mercilerin tutumu, davanın baꢀvuran için arz ettiği

önem gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır

(Bkz. diğer birçokları arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no: 25444/94). AĐHM, ayrıca,

yalnızca kamu otoritesinin tutumu nedeniyle meydana gelen uzamalar nedeniyle «makul

sürenin» aꢀıldığı sonucuna varabilir.

AĐHM mevcut baꢀvuruda, aralarında baꢀvuranın da bulunduğu çok sanıklı ve sanıkların ağır

suçlarla itham edildikleri bu davanın belli bir karmaꢀık yapısı olduğunun hakkını vermektedir.

AĐHM baꢀvuranın altı duruꢀmaya katılmadığını tespit etmekte, fakat bu durumun yargılama

süresinin uzamasını açıklamaya yetmediğini dikkate almaktadır.

Yetkili mercilerin tutumuna gelince AĐHM, duruꢀmaların gerçekleꢀtirilmesinde etkisiz

kalınan herhangi bir dönemin bulunmadığını belirlemekte, ancak adli makamlar arasındaki

koordinasyon kopukluğunun hatırı sayılır bu gecikmeye yol açtığını gözlemlemektedir.

AĐHM bu bağlamda, yaklaꢀık iki buçuk yıldan fazla bir süre boyunca Devlet Güvenlik

Mahkemesi tarafından savcılığa polislerin duruꢀmalara katılmaları yönünde çağrı yapıldığını

ve DGM’nin emniyet müdürlüğünden istenen bir bilgi notunu yaklaꢀık bir yıl dokuz ay

beklediğini gözlemektedir. Bunlara ilave olarak, Đstanbul Barosu’nun resen bir avukat ataması

için yaklaꢀık altı ay beklenmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesinin prensip olarak adaletin en iyi ꢀekilde tecelli etmesini

sağlamaya yöneliktir (Bkz. 12 Ekim 1992 tarihli Boddaert-Belçika kararı). Bununla birlikte,

bir mahkeme bilhassa diğer adli ve idari mercilerden müteaddit kez birtakım bilgiler talep

ediyor ve bunlar uzun yıllar yanıtsız kalıyor ise sözü edilen bu ilkenin özü ortadan

kalkmaktadır.. AĐHM ilgili makamların yanıtlarının beklenmesinden kaynaklı bu gecikmenin

dosyaların incelenme süresini uzatan yargı sisteminden ileri geldiğini not eder. Bu durumda

Devlete düꢀen yükümlülük bir davanın iyi yürütülebilmesi ve adaletin iyi iꢀleyiꢀi bakımından,

ilgili birimlerin adli organların iꢀlerini aktif ve daimi surette kolaylaꢀtırmalarını sağlayacak ve

bunu güvence altına alacak bir sistemi oluꢀturmaktır.

Bu baꢀvuruda AĐHM, mahkemeye sunulan bütün unsurları incelemesinin ardından, yerleꢀik

içtihadını da dikkate alarak yargılama süresinin uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve «makul süre»

koꢀuluna uymadığına itibar etmektedir.

AĐHM bu noktada AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesinin bünyesinde askeri bir hakimi bulundurması nedeniyle

bu mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusundaki ꢀikayet ile ilgili olarak, benzer

sorunları ortaya koyan birçok ꢀikayetin daha önce incelendiğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin

bu bağlamda ihlal edildiği sonucuna varıldığını hatırlatır (Bkz. Aslan ve ꢁancı-Türkiye kararı,

no: 58055/00, 5 Aralık 2006; Ceylan-Türkiye kararı no: 53431/99, 23 Ekim 2003).

AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca

ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir. AĐHM,

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlalinin tespiti ıꢀığında

AĐHM, bu ꢀikayetin incelenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-

Türkiye, 28 Ekim 1998).

Baꢀvuran AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması ve maruz kaldığı manevi zararın

karꢀılığında manevi tazminatın ödenmesi konusunda takdiri AĐHM’ye bırakmaktadır.

Baꢀvuran yargılama masraf ve giderleri ile ilgili herhangi bir talepte bulunmamaktadır.

Sözleꢀme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir

mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, baꢀvuranın talebi doğrultusunda yeni bir

yargılamanın baꢀlatılması ilke olarak tespit edilen ihlalin giderilmesi bakımından uygun bir

yöntemi oluꢀturur (Bkz. sözü edilen Gençel kararı). Sonuç olarak AĐHM, baꢀvurana

hakkaniyete uygun 4.200 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taꢀımaması

nedeniyle AĐHS’nin 6.maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6. maddesi hakkındaki diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak

üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 4.200 (dört bin iki

yüz) Euro ödenmesine;