COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

GETİREN – TÜRKİYE

(Başvuru no. 10301/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

22 Temmuz 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 10301/03 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaşı Neytullah Getiren’in (“başvuran”) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM”)

23 Ocak 2003 tarihinde İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin

Sözleşme’nin (“AİHS”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran İstanbul Barosu avukatlarından G. Tuncer tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

1959 doğumlu başvuran Neytullah Getiren Türk vatandaşı olup Bursa’da ikamet

etmektedir. Başvuranın avukatı, 20 Aralık 2004 tarihli bir mektupla, AİHM’yi, başvuranın 23

Ocak 2003 tarihinde vefat ettiği ve kardeşi Sedreddin Getiren’in başvuruyu devam ettirmek

istediği konusunda bilgilendirmiştir.

A. Başvuranın yakalanması, gözaltında tutulması ve kötü muamele iddialarına ilişkin

sağlık raporları

Başvuran, İstanbul’da Mavi Çarşı adındaki alışveriş merkezinin bombalanması ve on üç

kişinin ölmesi üzerine, PKK’ye (Kürdistan İşçi Partisi) karşı yürütülen bir operasyon

sırasında, 14 Mart 1999 tarihinde, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde

görevli polis memurları tarafından gözaltına alınmıştır.

Sekiz polis memuru ve başvuran da dahil yakalanan yedi kişinin imzaladığı ev araması,

yakalama ve el koyma tutanaklarına göre, şahıslar, polisin baskın yaptığı bir apartman

dairesinde yakalanmışlardır. Yakalama sırasında polis memurları ve başvuran arasında,

başvuranın kaçmaya çalışması üzerine arbede yaşanmıştır.

Başvuran, aynı gün akşam saat 6’da doktor muayenesinden geçirilmiş, doktor, başvuranın

vücudunda fiziksel şiddet emaresine rastlanmadığını kaydetmiştir.

Başvuran gözaltındayken çeşitli biçimlerde kötü muameleye uğradığını iddia etmiştir.

Özellikle, dövülmüş, aşağılanmış ve ölümle tehdit edilmiştir.

20 Mart 1999 tarihinde, iki polis memuru tarafından imzalanan bir tutanak düzenlenmiş,

tutanakta, başvuranın, polise ve Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerine ifade vermeyeceğini,

yalnızca PKK’ye karşı sorumlu olduğunu öne sürerek ifade vermeyi reddettiği kaydedilmiştir.

Başvuran bu tutanağı imzalamayı reddetmiştir.

Başvuran, 21 Mart 1999 tarihinde, ikisi İstanbul Adli Tıp Enstitüsü’nde, ikisi Haseki

Devlet Hastanesi’nde dört muayeneden geçmiştir. Muayenelerin ilki İstanbul Adli Tıp

Enstitüsü’nde sabah 10.45’te gerçekleşmiştir. Uzman Dr. F.D., başvuranın sağ kürek kemiği

üzerinde 1 x 1 ve 1 x 2 cm ebatlarında iki ekimoz, sağ kulak zarında santral delinme, sağ

kürek kemiği üzerinde 1 x 3 ve 1 x 2 cm ebatlarında yatay seyirli kurut kaplı ciddi sıyrık ve

omurgası üzerinde 0,5 x 1 cm ebadında kurut kaplı sıyrık saptamıştır. Haseki Devlet

Hastanesi’ndeki muayenelerde kafatasının sağında 1 x 1 ve 1 x 2 çapında iki yanık ve sağ

kulak zarında yırtık tespit edilmiştir. Son muayenenin yapıldığı Adli Tıp Enstitüsü’nde

1

doktor, başvuranın, Adli Tıp Enstitüsü’nden bir bilirkişi kurulu tarafından muayene edilmesi

gerektiği kanısına varmıştır.

Başvuran aynı gün İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde Cumhuriyet Savcısı’na ifade

vermiştir. Aleyhindeki suçlamaları reddetmiş, diğer hususlar meyanında, gözaltındayken

dövüldüğünü öne sürmüştür. Başvuran İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki tek hakim

huzurunda bir kez daha aleyhindeki suçlamaları reddetmiş, polise ifade vermeyi reddettiğini

belirtmiştir. Hakim başvuranın tutuklanmasına karar vermiştir.

Başvuran aynı gün Ümraniye Cezaevi’ne konmuştur.

Başvuran, 22 Mart 1999 tarihinde öğleden sonra saat 15.15’te cezaevi doktoru tarafından

muayene edilmiş, doktor başvuranın sağ kürekkemiğinde kahverengi iki ekimoz, bel

bölgesinde kurut kaplı sıyrık gözlemlemiştir. Doktor ayrıca başvuranın belinin alt

bölgesindeki ağrılardan şikayet ettiğini kaydetmiştir.

B. Başvuranın Emniyet Genel Müdürü hakkındaki şikayetleri ve izleyen gelişmeler

24 Mart 1999 ve 28 Mart 1999 tarihlerinde, değişik gazetelerde, alışveriş merkezinin

bombalanmasının ardından gerçekleştirilen polis operasyonlarıyla ilgili makaleler

yayınlanmıştır. Makaleler, başvuranı, bombalamayı organize eden PKK mensubu kişi olarak

göstermiştir. İstanbul Emniyet Müdürü de başvuranın sözkonusu suçu işlediğini itiraf ettiğini

belirtmiştir.

Başvuranın avukatı 2 Ağustos 1999 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Savcılığı’na, Ankara

Cumhuriyet Savcılığı’na sevkedilmek üzere Emniyet Genel Müdürü N.B. hakkında şikayette

bulunmuş, Emniyet Genel Müdürü N.B.’nin açıklamalarının, başvuranın, suçlu olduğu

kanıtlanana kadar masum sayılması hakkını ihlal ettiğini iddia etmiştir. Başvuranın avukatı,

23 Mart 1999 tarihinde Emniyet Genel Müdürü’nün bir basın toplantısı düzenlediğini, burada,

başvuranın Mavi Çarşı’nın bombalaması olayının düzenleyicisi olduğunu ilan ettiğini

belirtmiştir.

N.B. şikayet konusu açıklamaları görevini yerine getirerek bir basın toplantısında,

yaptığından, Ankara Cumhuriyet Savcısı, 30 Eylül 1999 tarihinde görevsizlik kararı vermiş,

soruşturmayı İçişleri Bakanlığı’na sevk etmiştir.

Belirlenemeyen bir tarihte soruşturmayı yürütmesi için bir kişi atanmış, bu kişi,

başvuranın iddialarına ilişkin soruşturma başlatmıştır.

Soruşturmayı yürüten kişi, 28 Aralık 1999 tarihinde, başvuranın iddialarına ilişkin bir

karar vermiştir. Soruşturmayı yürüten kişi, emniyet amirliğinin, kendisini, N.B.’nin 23 Mart

1999 tarihinde yaptığı açıklamaların yazılı bir suretinin olmadığı konusunda bilgilendirdiğini

kaydetmiştir. Basın toplantısının video veya kaset kayıtları da bulunmamaktadır. Öte yandan,

emniyet amirliği, soruşturmayı yürüten kişiye, kaset kayıtlarının çözümlemelerini ve değişik

gazetelerde çıkan makalelerin kopyalarını sunmuştur. Soruşturmayı yürüten kişi, bazı

makalelerde, başvurandan, bombalama olayını organize eden kişi olarak bahsedildiğini

gözlemlemiştir. Kaset kaydı çözümlemelerinde, eski Emniyet Genel Müdürü’nün,

başvurandan (ismiyle), bombalama olayını organize eden kişi olarak bahsettiğini gösteren bir

emare olmadığı sonucuna varmıştır. Soruşturmayı yürüten kişi, başvuranın ifadesini almış,

başvuran, iddialarını yinelemiştir. Emniyet Müdürlüğü Basın Protokol Şube Müdürü olan bir

2

tanıkla yüzleştirilmiş, bu tanık, N.B.’nin herhangi bir isim zikredip etmediğini hatırlamadığını

ve N.B.’nin başvuranın ismini vermesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Soruşturmayı

yürüten kişi, N.B.’nin sözkonusu basın toplantısını düzenleyerek görevini yaptığı ve

başvuranın adını bombalama olayını organize eden kişi olarak verdiğine dair kanıt

bulunmadığı kanısına varmıştır. Son olarak, gazetelerin, başvuranın adını, emniyet

müdürlüğünde görevli bazı yeni memurlarla olan özel ilişkileri sayesinde aldıkları sonucuna

varmış ve N.B. hakkında işlem yapılmamasına karar vermiştir.

C. Polis memurları aleyhindeki cezai işlemler

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 12 Nisan 1999 tarihinde, Fatih

Cumhuriyet Savcısı’nı, başvuranın gözaltında kötü muameleye uğradığını iddia ettiği ve bir

soruşturma başlatılmasını talep ettiği konusunda bilgilendirmiştir.

Fatih Cumhuriyet Savcısı, belirlenemeyen bir tarihte, başvuranın kötü muamele

iddialarına ilişkin soruşturma başlatmıştır. Soruşturma esnasında, Cumhuriyet Savcısı, 8

Haziran 1999 tarihinde, başvuranı gözaltındayken sorgulayan İstanbul Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele Şubesi’nde görevli polis memurları H.G. ve M.K.’nin ifadelerini almıştır.

Polis memurları, başvuranın, yakalanmasının ardından, olay yerinde inceleme için evine

götürüldüğünde kaçmaya çalıştığını, bunun üzerine aralarında arbede yaşandığını

belirtmişlerdir. Başvuranın vücudundaki yaraların bu arbede sırasında meydana geldiğini

iddia etmişlerdir.

Fatih Cumhuriyet Savcısı, belirlenemeyen bir tarihte, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne

bir iddianame sunmuş, H.G. ve M.K.’yi Ceza Kanunu’nun 243. maddesine muhalefet etmekle

suçlamıştır.

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi davanın esasına ilişkin ilk duruşmasını 23 Eylül 1999

tarihinde görmüştür. Aynı gün, sanık polis memurları mahkeme önünde ifade vermişlerdir.

H.G. başvuranın yakalandığı sırada orada bulunmadığını belirtmiştir. Ayrıca yakalayan

memurlarla başvuran arasında arbede yaşandığını başvuranın yakalanmasından sonra

öğrendiğini iddia etmiştir. Son olarak sorgulanması sırasında başvurana kötü muamelede

bulunmadığını ileri sürmüştür. M.K., polis memurlarıyla başvuran arasında, başvuranın

yakalanmasını takiben, olay yeri incelemesi sırasında arbede yaşandığını ifade etmiştir.

Başvuran duruşmaya katılmamıştır.

Başvuran 18 Eylül 2000 tarihinde polis memurlarına karşı açılan davaya müdahil olarak

katılmıştır.

23 Eylül 1999 ile 19 Eylül 2000 tarihleri arasında, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi,

Cumhuriyet Savcılığı’ndan, başvuranın duruşmalara katılımı için gerekli düzenlemeleri

yapmasını talep etmiştir. Öte yandan, mahkeme, emirlerine karşılık alamamış, başvuran 27

Kasım 2000 tarihine kadar duruşmalara getirilmemiştir.

Başvuran, 27 Kasım 2000 tarihindeki duruşma sırasında ağır ceza mahkemesinde ifade

vermiştir. Diğer hususlar meyanında, çeşitli işkence türlerine maruz tutulduğunu ve kendisine

kötü muamelede bulunan memurları teşhis edebileceğini ileri sürmüştür.

Bu esnada başvuran, 8 Kasım 2000 tarihinde, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne, cezaevi

görevlileri ile güvenlik güçlerinin, polis memurları aleyhinde açılan davanın duruşmalarına

3

katılmasını engelledikleri hususunda şikayette bulunmuştur. Başvuran, ilk derece mahkemesi

huzurunda ifade verme olanağının tanınmasını talep etmiştir.

Başvuranın avukatı, 23 Kasım 2000 tarihinde, Adalet Bakanlığı’na, İstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi heyetindeki hakimlerle Fatih Cumhuriyet Savcısı hakkında, Fatih Cumhuriyet

Savcısı’nın başvuranın duruşmalara katılması talebinde bulunmadığını, sanık kişilerin

ifadelerini başvuranın yokluğunda aldığını ve başvuranın duruşmalara katılmasının önlendiği

yolundaki şikayetlerini dikkate almadığını iddia ederek, şikayet dilekçesi sunmuştur. Adalet

Bakanlığı 29 Ağustos 2001 tarihinde başvuranın avukatına bir yazı yollamış, yazıda, İstanbul

Ağır Ceza Mahkemesi heyetindeki hakimler ve Fatih Cumhuriyet Savcısı’nın eylemleriyle

ilgili soruşturma yürütülmeyeceğini ifade etmiştir.

Başvuranın avukatı, 23 Kasım 2001 tarihinde, Üsküdar Cumhuriyet Savcılığı’na, cezaevi

görevlileri ve tutukluların ulaşımından sorumlu jandarma görevlileri hakkında başka bir

şikayet sunmuş, jandarma görevlilerinin başvuranı duruşmalara götürmeyerek görevlerini

kötüye kullandıklarını iddia etmiştir.

Üsküdar Cumhuriyet Savcısı, 30 Ocak 2001 tarihinde, başvuranın sözlü olarak

duruşmalara katılmak istemediğini ifade etmesi üzerine, o zamanlar cezaevlerinde yaşanan

huzursuzluklar yüzünden başvuranın ifadelerini içeren tutanak düzenlenmesi mümkün

olmadığından, cezaevi ve jandarma görevlileri hakkında işlem başlatılmamasına karar

vermiştir.

Başvuran 30 Nisan 2001 tarihinde bu karara itiraz etmiştir.

13 Haziran 2001 tarihinde Kadıköy Ağır Ceza Mahkemesi itirazı reddetmiştir.

Başvuran, 3 Mayıs 2001 tarihinde İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen duruşma

sırasında, sanık polis memurlarından H.G.’yi kendisine işkence yapanlardan biri olarak teşhis

etmiştir. H.G.’nin avukatı, başvuranın, H.G.’yi, beraber olay yeri incelemesinde bulundukları

için tanıdığını belirtmiştir. Başvuran buna yanıt olarak, aslında 13 Mart 1999 tarihinde evinde

yakalandığını, ancak yakalama tutanağının 14 Mart 1999 tarihinde düzenlendiğini belirtmiştir.

İkinci bir olay yeri incelemesinin hiç gerçekleşmediğini ve evin yalnızca yakalandığı sırada

arandığını ileri sürmüştür. Aynı gün, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi başvuranı yakalayan iki

memuru da dinlemiştir. Memurlar yakalama sırasında başvuranın kaçmaya yeltenmesi üzerine

aralarında arbede yaşandığını belirtmişlerdir.

Bu esnada, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 2 Mart 2001 tarihinde, Adli Tıp

Enstitüsü’nden, başvuranın, sağ kulak zarının delinmesinin travma sonucu olup olmadığının

belirlenmesi amacıyla tıbbi muayeneden geçirilmesini talep etmiştir.

Adli Tıp Enstitüsü Müdürü, 25 Nisan 2001 tarihinde, başvuranın gözaltında tutulduktan

sonra muayenesini gerçekleştiren doktorun, delinmenin travma sonucu oluşup oluşmadığına

ilişkin bir rapor düzenlemesini talep etmiştir.

Delinmeyi ilk gözlemleyen Haseki Hastanesi’nden doktor B.T., 27 Temmuz 2001

tarihinde, başvuranın kulak zarının travmaya bağlı delinmesinin taze oluşmadığını ifade eden

bir rapor düzenlemiştir.

4

Bu raporun İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne sunulması üzerine, başvuran, 28 Şubat

2002 tarihinde, ağır ceza mahkemesinden, 27 Temmuz 2001 tarihli rapora ilişkin Adli Tıp

Enstitüsü’nün görüşünü almasını talep etmiştir. Aynı gün, mahkeme, davanın üç yıldır

görülmeye devam edildiği ve başvuranın talebinin davanın uzun sürmesini sağlamak

amacında olduğu gerekçesiyle başvuranın talebini reddetmiştir. Mahkeme, ayrıca, 27

Temmuz 2001 tarihli raporun, aslında, Adli Tıp Enstitüsü tarafından istendiğini kaydetmiştir.

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, 25 Nisan 2002 tarihinde, sanık polis memurlarının

beraatine karar vermiştir. Mahkeme, kararında, tıbbi raporların, başvuranın yaralandığını ifade

ettiğini kaydetmiştir. Öte yandan, başvuranın, bu yaralara nerede, ne zaman ve hangi koşullar

altında maruz kaldığı belirlenememiştir. Mahkeme, ayrıca, başvuranın olay yeri incelemesi

sırasında kaçmaya çalıştığında darbe aldığını kaydetmiş ve sanık polis memurlarının suç

işlemek niyetinde olmadıkları sonucuna varmıştır.

Başvuran itiraz etmiştir.

Yargıtay 2 Aralık 2004 tarihinde 25 Nisan 2002 tarihli kararı onamıştır.

D. Başvuran aleyhindeki cezai işlemler

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 13 Nisan 1999 tarihinde

başvuran ve diğer iki kişi aleyhinde iddianame sunmuştur. Başvuran Eski Türk Ceza

Kanunu’nun 168/2. maddesi uyarınca PKK’ye mensup olmakla suçlanmıştır. İddianame

başvuran aleyhinde Mavi Çarşı bombalamasına ilişkin bir suçlama içermemiştir.

4 No’lu İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, belirlenemeyen bir tarihte, davanın

esaslarına ilişkin ilk duruşmasını görmüştür. Mahkeme, cezaevinden getirilmedikleri için

başvuran ve diğer sanığın ifadesini almamıştır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 28 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’nın 143. maddesinde

değişiklik yapmış, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nden askeri üyeleri çıkarmıştır. Devlet

Güvenlik Mahkemeleri Kanunu’nda 22 Haziran 1999 tarihinde yapılan benzer değişiklikleri

takiben, başvuranı yargılayan 4 No’lu İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetindeki

askeri hakim, sivil hakimle değiştirilmiştir.

4 No’lu İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, 22 Eylül 1999 tarihinde, başvuran ve diğer

sanıkları dinlemiş, sanıklar, evin aranmasına, yakalanmalarına ve el koyma tutanağına itiraz

etmişlerdir. Mahkeme yakalama ve ev arama işlemlerini gerçekleştiren polis memurlarının

ifadelerinin alınmasına karar vermiş, duruşmayı 8 Aralık 1999 tarihine ertelemiştir.

İlk derece mahkemesi, 8 Aralık 1999 ile 12 Haziran 2000 tarihleri arasında iki duruşma

daha görmüş, başvuranı yakalayan polis memurlarının tebligatlara uymamaları nedeniyle

duruşmayı ertelemiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 12 Haziran 2000 tarihinde, İstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nden, M.K. ve H.G. aleyhindeki, başvurana kötü muamelede bulunulduğu

suçlamasıyla ilgili davaya ilişkin bilgi vermesini talep etmiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 12 Haziran 2000 ve 4 Eylül 2000 tarihleri arasında dört

duruşma daha gerçekleştirmiş, başvuranı yakalayan memurların duruşmalara katılmamaları

5

nedeniyle duruşmayı ertelemiştir. İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi ise talep edilen bilgiyi

göndermemiştir.

Başvuranı yakalayan memurlardan biri 4 Eylül 2000 tarihinde mahkemeye çıkmış ve ifade

vermiştir. Devlet Güvenlik Mahkemesi bir kez daha duruşmayı ertelemiştir.

İlk derece mahkemesi 19 Mart 2001 tarihinde başvuranı yakalayan memurları

dinlemekten vazgeçmiş, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nden bir kez daha davaya ilişkin bilgi

vermesini talep etmiştir.

Cumhuriyet Savcısı 18 Haziran 2001 tarihinde davanın esasına ilişkin görüşlerini

sunmuştur.

4 No’lu İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, H.G. ve M.K. aleyhindeki cezai

yargılamanın akıbetine ilişkin bilgi alamaması nedeniyle ve başvuran ve diğer sanıkların

savunmalarını almak için duruşmaları 18 Haziran 2001 tarihinden 10 Nisan 20002 tarihine

ertelemiştir.

Başvuran ve diğer sanıklar 10 Nisan 2002 tarihinde savunmalarını sunmuşlardır.

İlk derece mahkemesi, duruşmaları, 10 Nisan 2002 ve 18 Eylül 2002 tarihleri arasında,

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen yargılamanın akıbetiyle ilgili bilgi kendisine

ulaştırılmadığı için ertelemiştir.

İlk derece mahkemesi, yargılamanın başından sonuna dek, resen veyahut başvuran ya da

avukatının talebi üzerine, başvuranın devam eden tutukluluk halini değerlendirmiştir.

Mahkeme, delil durumu, tutuklu olarak yargılandığı toplam süre, işlemekle suçlandığı suçun

niteliği ve bu suç için öngörülen en yüksek cezayı göz önünde tutarak, başvuranın tutukluluk

halinin devamına karar vermiştir. Başvuran iki kez ilk derece mahkemesinin18 Haziran 2001

ve 26 Eylül 2001 tarihli tutukluluğunun uzatılması kararlarına itiraz etmiştir. Bu itirazlar

sırasıyla 26 Haziran 2001 ve 5 Ekim 2001 tarihlerinde 5 No’lu İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi tarafından reddedilmiştir.

4 No’lu İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 18 Eylül 2001 tarihinde, başvuranı PKK’ye

üye olmaktan mahkum etmiş, on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıştır. İlk derece

mahkemesi, kararında, diğer hususular meyanında, 20 Mart 1999 tarihli belgeyi göz önünde

bulundurmuştur. Mahkeme, başvuranın, kimlik bilgileri dışında polise bilgi vermeyi, ifade

vermeyi veyahut polis memurlarının düzenlediği belgeleri imzalamayı reddederek, yasadışı

örgüt üyesi gibi davrandığını değerlendirmiştir. Mahkeme ayrıca başvuranın PKK’yi

destekleyen birkaç gösteriye katılmasını ve 24 Şubat 1999 tarihinde bir süpermarkete atılan

iki molotof kokteylini sarmakta kullanılan kağıdın üzerinde parmakizlerinin bulunmasını

dikkate almıştır. İlk derece mahkemesi, ayrıca, sanıklardan V.İ’nin polise verdiği ifade

ışığında, başvuranın V.İ’ye bir ev kiralamasını söylediğini tespit etmiştir. Bu evde polis

başvuran tarafından konmuş çok sayıda patlayıcı bulmuştur. İlk derece mahkemesi,

başvuranın tutuklu olarak yargılanma süresini ve sabit adresi olan bir öğrenci olduğunu göz

önüne alarak, serbest bırakılmasına karar vermiştir.

Yargıtay, 21 Ocak 2004 tarihinde, başvuranla ilgili 18 Eylül 2002 tarihli kararı onamıştır.

Öte yandan, bu esnada, başvuran 23 Ocak 2003 tarihinde vefat etmiştir.

6

HUKUK

I. DAVADA BULUNMA HAKKI (LOCUS STANDI)

Hükümet, 8 Ocak 2008 tarihli görüşünde, başvuranın ağabeyinin AİHS’nin 34. maddesi

çerçevesinde mağdur olduğunu iddia edemeyeceğini belirtmiştir.

AİHM, başvuranın 23 Ocak 2003 tarihinde vefat ettiğini, ağabeyi Sedreddin Getiren’in

başvuruyu devam ettirmek istediğini bildirdiğini kaydetmiştir. Ayrıca AİHM, yargılama

sırasında başvuranın vefat ettiği bazı davalarda, başvuranın varisleri veya yakın aile

üyelerinin AİHM huzurunda görülen yargılamaya devam etmeyi istedikleri yönündeki

ifadelerini dikkate aldığını yineler (diğerlerinin yanısıra bkz. Dalban – Romanya [BD],

28114/95; Latif Fuat Öztürk – Türkiye, 54673/00; Mutlu – Türkiye, 8006/02 ve Hanbayat –

Türkiye, 18378/02).

Yukarıda belirtilenler ışığında, AİHM, başvuranın ağabeyinin, başvuranın yerine mevcut

davayı sürdüreceği sonucuna varmıştır. Sonuç olarak, Hükümet’in başvurusu reddedilmiştir.

Öte yandan, Neytullah Getiren’e başvuran olarak atıfta bulunulmaya devam edilecektir.

II. AİHS’NİN 3. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, gözaltındayken işkenceye maruz kaldığından ve iddialarına ilişkin etkili

soruşturma yapılmadığından dolayı 3. ve 13. maddelerin ihlal edilmesinden şikayetçi

olmuştur.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, AİHS’nin 35/1 maddesi çerçevesinde başvuranın iç hukuk yollarını

tüketmediğini savunmuştur. Bu bağlamda, gözaltında kötü muameleye uğradıklarını iddia

eden kimselerle ilgili iç hukukun sağladığı hukuki ve idari başvuru yolları bulunduğunu ve

başvuranın maruz kaldığını iddia ettiği zarar için telafi arayabileceğini belirtmiştir.

Başvuran Hükümet’in savına itiraz etmiştir.

AİHM, benzer davalarda Hükümet’in ön itirazını incelediğini ve reddettiğini yineler (bkz.

özellikle, Karayiğit – Türkiye, 63181/00). AİHM bu davada, Karayiğit – Türkiye davasında

vardığı kararlardan sapmasını gerektirecek özel koşullar tespit etmemiştir. Bu nedenle AİHM

Hükümet’in ön itirazını reddeder.

AİHM bu şikayetin AİHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeder. AİHM, ayrıca başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını

tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Savunmacı Devletin AİHS’nin 3. maddesinin esası açısından yükümlülüğü

a. Tarafların görüşleri

7

Başvuran, gözaltındayken çeşitli biçimlerde kötü muameleye maruz kaldığını iddia

etmiştir. Özellikle, dövüldüğünü, kollarından askıya alındığını ve soğuk suya sokulduğunu

belirtmiştir. Polis memurları başvuranı yere yatırıp, sırtının üzerinde yürümüş ve

zıplamışlardır. Başvuran kafasına darbe almış, bunun üzerine kulak zarı delinmiştir.

Hükümet, başvuranın iddialarının dayanaksız olduğunu belirtmiştir. Hükümet, tıbbi

raporlarda kötü muamele iddialarına ilişkin ciddi bir bulgu tespit edilmediğini ve 21 Mart

1999 tarihli tıbbi raporlarda belirtilen yaralanmanın başvuran ve polis memurları arasında

meydana gelen arbedede oluştuğunu belirtmiştir. Hükümet, sonunda, 27 Temmuz 2001 tarihli

rapora göre, 21 Mart 1999 tarihli tıbbi raporlarda kulak zarındaki yırtılmanın yakın zamanda

meydana gelmediğinin gözlemlendiğini iddia etmiştir.

b. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, istisnaya izin verilmeyen 3. maddenin, demokratik toplumların en temel

değerlerinden birini içermekte olduğunu, ve 15/2 madde çerçevesinde ihlaline izin

verilmediğini yineler (bkz. Selmouni – Fransa [BD], 25803/94).

Ayrıca kişinin sağlıklı olarak gözaltına alınıp, serbest bırakıldığında yaralı olduğu tespit

edilirse, bu yaraların nasıl meydana geldiği hususunda makul bir açıklama yapmanın ve

mağdurun iddialarının, özellikle de bu iddialar tıbbi raporlarla destekleniyorsa, doğruluğu

üzerinde şüphe uyandıracak kanıt sağlamanın devlete düştüğünü yineler. Devlet bunu

yapmayı başaramazsa, AİHS’nin 3. maddesi uyarınca ortaya ciddi bir sorun çıkar (diğerlerinin

yanı sıra bkz. Selmouni; Çelik ve İmret – Türkiye, 44093/98 ).

Mevcut davada, AİHM, 21 Mart 1999 tarihinde düzenlenen raporların başvuranın sağ

kürek kemiği, omurgası ve bel bölgesinde yaralar bulunduğunu gösterdiğini gözlemler.

Ayrıca raporlar, başvuranın sağ kulağının kulak zarının delindiği göstermiştir. AİHM,

tarafların 21 Mart 1999 tarihli tıbbi raporlardaki bulgulara itiraz etmediklerini, ancak nasıl

meydana geldiği konusunda farklı açıklamaları olduğunu kaydeder.

Başvuranın kürek kemiği, omurgası ve bel bölgesindeki sıyrık ve eziklere ilişkin olarak,

başvuran, gözaltındayken kötü muameleye maruz kaldığını iddia etmiş ancak Hükümet,

yaraların yakalama sırasında meydana geldiğini öne sürmüştür.

AİHM, yakalama raporunda, başvuran kaçmaya çalıştığı için, polis memurları ve başvuran

arasında arbede yaşandığının belirtildiğini gözlemler. Ancak başvuran, yakalanmasından

sonra Haseki Hastanesi’ne götürülmüş, burada kendisini muayene eden doktor, başvuranda

fiziksel şiddet emaresi bulunmadığını kaydetmiştir. AİHM, Hükümet’in öne sürdüğü gibi,

başvuranın vücudunda 21 Mart 1999 tarihli tıbbi raporlarda kaydedilen yaralanmalar

mevcutsa, bu yaraların başvuranın yakalandığı tarih olan 14 Mart 1999 tarihinde düzenlenen

raporda da görünmesi gerektiği kanısındadır. AİHM ayrıca tıbbi raporda tespit edilen

bulguların, başvuranın dövüldüğü ve polis memurlarının sırtındaki yaralara sebep oldukları

iddialarıyla örtüştüğünü kaydeder. Bu nedenle AİHM, Hükümet’in, başvuranın vücudundaki

sıyrık ve eziklerin nasıl oluştuğuna ilişkin açıklamalarından tatmin olmamıştır.

Başvuranın sağ kulağında gözlemlenen kulak zarı delinmesinin nedenine ilişkin olarak ise,

başvuran, gözaltında tutulduğu sırada kafasına darbe aldığını iddia etmiş, Hükümet ise

başvuranın bu yaralanmaya “son zamanlarda” maruz kalmadığını belirtmiştir.

8

Hükümet, ilk kez 21 Mart 1999 tarihinde başvuranın vücudundaki bu yaralanmayı

gözlemleyen B.T. adlı doktorun, 27 Temmuz 2001 tarihinde düzenlediği tıbbi rapor uyarınca

başvuranın kulak zarının travmaya bağlı delinmesinin “taze” oluşmadığını gözlemler. Bu

bağlamda, AİHM, B.T.’nin raporundaki “taze” teriminin anlamına ilişkin herhangi bir

açıklama vermediğini kaydeder. İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi de, tıbbi raporda oluştuğu

kaydedilen yaralanmaların nerede, ne zaman ve hangi koşullar altında oluştuklarına karar

vermeden önce doktordan böyle bir açıklama yapmasını istememiştir.

AİHM’ye göre, Hükümet ayrıca, bu yaralanmanın nasıl oluştuğuna ilişkin tatmin edici bir

açıklama sağlamayı başaramamıştır. Hükümet yalnızca, 27 Temmuz 2001 tarihli tıbbi rapora

dayanarak, kulak zarındaki delinmenin “yakın zamanda” oluşmadığını, bu ifadenin anlamını

açıklamadan ve başvuranın olaylara ilişkin görüşüne alternatif sunmadan, kaydetmiştir.

Özellikle, başvuranın yakalanma tarihinde vücudunda yara bulunmamasına ve başvuranın,

başına yaralanmaya neden olacak darbe aldığı iddialarına ilişkin olarak, AİHM, başvuranın

sağ kulak zarında meydana gelen delinmenin, 14 Mart 1999 ile 21 Mart 1999 tarihleri

arasında İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde tutulduğu sırada

meydana geldiği kanısına varmıştır.

AİHM, Devletlerin savunmasız konumdayken tutulu bulundurulan herkesten yükümlü

olduğunu ve makamların böyle bir kişiyi koruma görevlerinin bulunduğunu yineler. Devlet

makamlarının, gözaltında denetimlerinde bulunan kişilerin maruz kaldığı yaralanmalara

açıklama getirme yükümlülüğünü göz önünde bulundurarak, AİHM, kötü muamele

uyguladıklarından şüphelenilen polis memurlarının beraatinin, devleti AİHM kapsamındaki

yükümlülüğünden kurtarmayacağı kanısına varır (bkz. Çolak ve Filizer – Türkiye, 32578/96

ve 32579/96 ve Yavuz – Türkiye, 67137/01).

Kısaca, davanın koşulları ve Savunmacı Devletin makul açıklama vermediği bütün olarak

göz önünde bulundurulduğunda, AİHM, 21 Mart 1999 tarihli tıbbi raporlarda kaydedilen tüm

yaralanmaların, başvuranın, Devletin yükümlülüğünü taşıdığı bir işlem olan gözaltında

tutulduğu sırada uygulanan kötü muamelenin sonucu olduğu kanısına varır.

Buna göre AİHS’nin 3. maddesi, esastan ihlal edilmiştir.

2. AİHS’nin 3. maddesinin usul yönü ışığında Savunmacı Devlet’in sorumluluğu

a. Tarafların görüşleri

Başvuran İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin sanık polis memurlarını, dava dosyasındaki

kanıta rağmen ve soruşturma yürütmeden beraat ettirdiğinden şikayetçi olmuştur. Başvuran

ayrıca haklarında açılan dava sırasında polis memurlarıyla ilgili hiçbir disiplin tedbiri

alınmadığından şikayetçi olmuştur.

Hükümet, başvuranın kötü muamele iddialarına ilişkin hemen etkili bir soruşturma

yapıldığını, bunun sonucunda da iki polis memuru aleyhinde cezai kovuşturma başlatıldığını

belirtmiştir.

b. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, bir kişinin 3. maddeye aykırı olarak polis tarafından ciddi bir kötü muameleye tabi

tutulduğu yönünde savunulabilir bir iddia ortaya attığı durumlarda, sözkonusu hükmün,

9

AİHS’nin 1. maddesinde yer alan devletin “kendi yetki alanı içinde bulunan herkese AİHS’de

yer alan hak ve özgürlükleri tanıması” genel yükümlülüğüyle birlikte okunduğunda, etkili bir

resmi soruşturma yapılması gerekliliğini içerdiğini hatırlatır. Soruşturma, sorumluların

belirlenmesini ve cezalandırılmasını, ayrıca davacının soruşturma işlemlerine etkili bir şekilde

erişimini sağlar nitelikte olmalıdır (bkz. Assenov ve Diğerleri - Bulgaristan; Aksoy – Türkiye;

ve Labita / İtalya [BD], no. 26772/95).

AİHM, ayrıca, bir devlet memurunun işkence veya kötü muameleyle suçlandığı

durumlarda, soruşturması veya davası süren görevlinin görevinin askıya alınmasının, hüküm

giymesi durumunda ise mesleğinden men edilmesinin önemine dikkat çekmektedir (bkz.

Abdülsamet Yaman - Türkiye, no. 32446/96).

AİHM, sözkonusu davada, başvuranın kötü muamele iddiasını yerel makamlar önünde

dile getirdiğini kaydetmektedir. Daha sonra, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı’nın talebi üzerine, Fatih Cumhuriyet Savcısı soruşturma başlatmış ve

emniyet amirliğinde başvuranın ifadesini alan iki polis memuru aleyhinde cezai kovuşturma

yürütmüştür.

Dolayısıyla, AİHM’ye göre, değerlendirilmesi gereken konu, Hükümet tarafından ileri

sürüldüğü gibi usul şartlarına uygun bir hazırlık soruşturmasının yapılıp yapılmadığının

incelenmesi değil, adli makamların sorumluları tespit etmeye kararlı olup olmadıklarıdır

(Türkmen - Türkiye, no. 43124/98).

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, yargılama sırasında, sanık memurları, başvuranı ve

başvuranı yakalayan iki memuru dinlemiş ve kimlik tespiti yapmıştır. Başvuran, sanık

memurlardan birinin kendisine kötü muamelede bulunan kişilerden birisi olduğunu teşhis

etmiştir. İlk derece mahkemesi, B.T. adlı doktordan tıbbi görüş sunmasını talep etmiştir.

Doktor, 21 Mart 1999 tarihinde, başvuranda kulak zarı yırtığı gözlemlemiştir.

Bununla birlikte, AİHM, yargılamada ciddi eksiklikler bulunduğunu gözlemlemektedir.

İlk olarak, B.T., yaranın “taze” olmadığını belirtmiş, ancak bu konuda herhangi bir

açıklamada bulunmamıştır. İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, yaralanmaların ne zaman ve

hangi koşullarda oluştuğunun belirlenemeyeceği yönünde karar vermeden önce, doktordan

herhangi bir açıklama yapmasını istememiştir.

Ayrıca, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, sanık polis memurları H.G. ile M.K.’nin

başvuranda görülen yaraların neden kaynaklandığına ilişkin vermiş oldukları çelişkili ifadeleri

dikkate almamıştır. 8 Haziran 1999’da, iki polis memuru, Fatih Cumhuriyet Savcısı’na vermiş

oldukları ifadede, başvuranın vücudundaki yaraların, başvuranın yakalanmasından sonra

yapılan olay yeri incelemesi sırasında kaçmaya çalışması üzerine, başvuranla aralarında

yaşanan arbede sırasında oluştuğunu belirtmişlerdir. Ancak, H.G., duruşma sırasında,

başvuran yakalandığı sırada olay yerinde bulunmadığını, başvuran yakalandıktan sonra ise

başvuran ile kendisini yakalayan memurlar arasında arbede yaşandığını duyduğunu ifade

etmiştir. M.K., başvuranın yakalanmasından sonra yapılan olay yeri incelemesi sırasında

başvuran ile polis memurları arasında arbede yaşandığını belirtmiştir.

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin polis memurlarıyla ilgili beraat kararını verirken, dava

dosyasında olay yeri incelemesinin gerçekten yapıldığını gösteren herhangi bir belge

bulunmamasına rağmen, başvuranın olay yeri incelemesi sırasında başına darbeler aldığını

kaydetmesi AİHM’yi şaşırtmıştır.

10

Özetle, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, maddi şartları belirleyememiş ve gözaltı süresinin

sonunda başvuranın vücudunda görülen yaraların neden kaynaklandığını tespit edememiştir.

Ayrıca, sanık polis memurları, aleyhlerinde devam eden kovuşturma sona erinceye kadar

mesleklerini icra etmeye devam etmişlerdir. AİHM’ye göre, yerel makamların soruşturmaları

ve davaları süren bu memurların görevlerini askıya almaması, AİHM içtihadında yer alan

ilkelere ters düşmektedir (bkz, Abdülsamet Yaman, yukarıda kaydedilen ve Zeynep Özcan -

Türkiye, no. 45906/99).

Yukarıda kaydedilenler ışığında, AİHM, H.G. ile M. K. aleyhinde yürütülen cezai

kovuşturmanın yeterli olmadığı, dolayısıyla bunun AİHS’nin 3. maddesi uyarınca devletlerin

usul yönünden yükümlülüklerine aykırı olduğu sonucuna varmıştır.

AİHM, 3. maddenin usul bakımından ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

AİHM, başvuranın iddiasının AİHS’nin 13. maddesi uyarınca ayrıca incelenmesine gerek

olmadığı kanısındadır (bkz, Timur - Türkiye, no. 29100/03; Onay - Türkiye, no. 31553/02).

III. BAŞVURANIN GÖZALTINDA TUTULMASIYLA İLGİLİ OLARAK AİHS’NİN

5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, yakalanmasının herhangi bir makul şüpheye dayanmadığı, yakalanmasının

gerekçeleri konusunda kendisine bilgi verilmediği ve yakalanmasının ardından hemen bir

hakim veya yargılama yetkisi olan bir başka memur huzuruna çıkartılmadığı konusunda

şikayetçi olmuş ve bu şikayetlerini AİHS’nin 5. maddesinin 1., 2. ve 3. paragraflarına ve 13.

ve 14. maddelerine dayandırmıştır.

AİHM, bu şikayetlerin AİHS’nin 5. maddesinin 1., 2. ve 3. paragrafları yönünden

incelenmesi gerektiğini belirterek, AİHS’nin 35/1 maddesi uyarınca, nihai karardan itibaren

altı aylık süre içerisinde davayla ilgilenebileceğini hatırlatmaktadır.

AİHM, başvuranın gözaltı süresinin 14 Mart 1999 tarihinde başlayıp, hakimin tutuklu

yargılanması yönünde karar verdiği 21 Mart 1999 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir.

Başvuran, altı aydan fazla bir süre sonra, 23 Ocak 2003 tarihinde AİHM’ye başvurmuştur

(bkz, Sacettin Yıldız - Türkiye, no. 38419/02).

AİHM, başvurunun bu kısmının altı aylık süre zarfının dışında yapıldığını belirterek,

AİHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna

varmıştır.

IV. BAŞVURANIN TUTUKLU YARGILANMASIYLA İLGİLİ OLARAK AİHS’NİN

5. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

A. AİHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği iddiası

Başvuran, çok uzun bir süre boyunca tutuklu yargılandığı konusunda şikayetçi olmuş ve

bu şikayetini AİHS’nin 5/3 maddesine dayandırmıştır.

1. Kabuledilebilirliğe ilişkin

11

AİHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden

AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit

eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

2. Esas

a. Tarafların iddiaları

Başvuran, devam etmekte olan tutukluluğu için İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

tarafından sunulan gerekçelerin yetersiz olduğunu iddia etmiştir.

Hükümet, başvuranın tutukluluğunun, suç işlemiş olması nedeniyle makul şüphe

gerekçelerine dayandığını ve yetkili makam tarafından gözaltı tedbirinin periyodik olarak

gözden geçirildiğini ifade etmiştir. Hükümet, ayrıca, başvuranın ciddi bir suçla itham

edildiğini ve başvuranın devam eden tutukluluğunun suçun önlenmesi, kamu düzeninin

korunması ve başvuranın kaçma riskinin ortadan kalkması için gerekli olduğunu belirtmiştir.

b. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, sözkonusu davada gözönünde bulundurulması gereken sürenin, başvuranın

gözaltına alındığı 14 Mart 1999 tarihinde başlayıp başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi

tarafından suçlu bulunduğu 18 Eylül 2002 tarihinde sona erdiğini kaydetmektedir.

Dolayısıyla, bu süre üç yıl altı aydır.

AİHM, ayrıca, dava dosyasındaki belgelere bakarak, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin her

duruşma sonrasında başvuranın tutukluluğunu göz önünde bulundurduğunu kaydetmektedir.

Mahkeme, her seferinde “kanıtların durumu, toplam tutukluluk süresi, sanığın itham edildiği

suçun niteliği ve bu suç için verilecek cezanın üst sınırı” gibi birbirinin aynı ve kalıplaşmış

terimler kullanarak tutukluluk süresini uzatmıştır.

AİHM, genel olarak, “kanıtların durumu” ifadesinin, ciddi suç emarelerinin varlığı ve

devamlılığı açısından alakalı bir unsur olabileceği kanısındadır. AİHM, ayrıca, isnat edilen

suçun ciddiyetini ve suçlu bulunması durumunda başvurana verilecek olan cezanın ağırlığını

kabul etmektedir. Bu bakımdan, AİHM, verilen cezanın ağırlığının, başvuranın kaçma

riskinin değerlendirilmesi bağlamında alakalı bir unsur olduğu görüşüne katılmaktadır (bkz,

Michta - Polonya, no. 13425/02). Ancak, AİHM’ye göre, ne kanıtların durumu, ne de

suçlamaların ciddiyeti yalnız başına üç yıl altı aydan fazla olan ihtiyati tutukluluk süresini

haklı çıkarabilir (Çetin Ağdaş - Türkiye, no. 77331/01; Mehmet Yavuz - Türkiye, no.

47043/99).

AİHM, bu bağlamda, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, özellikle

kovuşturmanın son safhalarında, başvuranın serbest bırakılmasının ne ölçüde bir risk

taşıyacağını belirtmediğini gözlemlemektedir (bkz, Demirel - Türkiye, no. 39324/98). Ayrıca,

ilk derece mahkemesi, başvuranın devam eden tutukluluğu yerine, ülkeden ayrılma yasağı

veya kefaletle tahliye gibi önleyici tedbirlerin uygulanması konusunu hiçbir zaman

gözönünde bulundurmamıştır (bkz, Mehmet Yavuz, yukarıda kaydedilen).

12

İlk derece mahkemesinin kalıplaşmış muhakemesi gözönünde bulundurulduğunda,

yukarıda yer alan bilgiler, AİHM’nin, başvuranın üç yıl altı aydan fazla süren tutukluluğunun

haklı çıkarılamayacağı sonucuna varması için yeterlidir (Çetin Ağdaş, yukarıda kaydedilen).

Buna göre, AİHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiştir.

B. AİHS’nin 5/4 ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası

Başvuran, ilk derece mahkemesinin tutukluluğunun devamına ilişkin vermiş olduğu

kararlara itirazda bulunabilmek için etkin bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda şikayetçi

olmuş ve bu şikayetini AİHS’nin 5/4 ve 13. maddelerine dayandırmıştır.

AİHM, bu şikayetin yalnızca AİHS’nin 5/4 maddesi açısından incelenmesi gerektiği

kanısındadır.

1. Kabuledilebilirlik

AİHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden

AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit

eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

2. Esas

a. Tarafların iddiaları

Başvuran, karara karşı itirazda bulunma usulünün, özgürlük kısıtlamasının yasaya uygun

olmamasına karşı etkili bir kontrol mekanizması sağlamadığını ileri sürmüştür.

Hükümet, başvuranın tutukluluğunun devamına ilişkin verilen kararlara itirazda

bulunabilmesi için bir hukuk yolunun mevcut olduğunu ifade etmiştir. Hükümet, başvuranın

eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 297-304 maddelerinde öngörülen bu hukuk

yolundan yararlanmadığını ileri sürmüştür.

b. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, başvuranın 4 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin önünde birçok kez serbest

bırakılma talebinde bulunduğunu, ancak mahkemenin bütün bu talepleri reddettiğini

gözlemlemektedir. Dolayısıyla, mahkeme, başvuranın uzun süren tutukluluğunu sona

erdirerek iddia edilen AİHS ihlalini önleme veya telafi etme imkanına sahipti (bkz, Mehmet

Şah Çelik - Türkiye, no. 48545/99).

AİHM, Hükümet tarafından önerilen hukuk yoluyla ilgili olarak, uygulamada bu hukuk

yolunun başarı olasılığının çok düşük olduğunu ve sanık açısından gerçek anlamda çekişmeli

bir usul sağlamadığını kaydetmektedir (bkz, Koşti ve Diğerleri - Türkiye, no. 74321/01;

Bağrıyanık - Türkiye, no. 43256/04; Doğan Yalçın - Türkiye, no. 15041/03).

AİHM, Hükümet’in, daha önceki saptamalarından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir

kanıt ya da iddia ortaya koymadığı görüşündedir.

Buna göre, AİHS’nin 5/4 maddesi ihlal edilmiştir.

13

V. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN 1., 2. VE 3. PARAGRAFLARININ İHLAL EDİLDİĞİ

İDDİASI

A. AİHS’nin 6/3 maddesi uyarınca başvuranın sessiz kalma ve kendini suçlamaya

karşı korunma hakkına ilişkin iddia

Başvuran, kötü muameleye maruz bırakıldığı gözaltı sürecinde kendini suçlayan ifadeler

kullanmaya zorlandığı konusunda şikayetçi olmuş ve bu şikayetini AİHS’nin 6/3 maddesine

dayandırmıştır.

AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 6/1 maddesi uyarınca incelenmesi gerektiği kanısındadır.

1. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden

AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit

eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

2. Esas

a. Tarafların iddiaları

Başvuran, gözaltında bulunduğu sırada, kendisini suçlayan ifadeler içeren bir belgeyi

imzalamaya zorlandığını iddia etmiştir. Başvuran, ayrıca, İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin kararını verirken bu belgeyi gözönünde bulundurduğunu ileri sürmüştür.

Hükümet, bu iddiaya cevaben, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi kararının yalnızca

başvuranın ifadelerine dayanmadığını ileri sürmüştür. Hükümet, başvuran aleyhinde başka

kanıtların bulunduğunu ifade etmiştir. Hükümet, ayrıca, başvuranın polise ifade vermek

istemediğini belirtmiştir.

b. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, 20 Mart 1999 tarihinde, başvuranın yalnızca PKK’ya karşı sorumlu olduğu için

polise veya Türkiye Cumhuriyeti mahkemesine ifade veremeyeceğini belirttiği bir belgeyi iki

polis memurunun imzaladığını gözlemlemektedir. Ancak, başvuran bu belgeyi imzalamayı

reddetmiştir. Bu da AİHM’yi başvuranın gözaltı süresince sessiz kalmak istediği sonucuna

götürmektedir.

AİHM, bu bağlamda, sessiz kalma ve kendini suçlamaya karşı korunma haklarının, genel

olarak, AİHS’nin 6. maddesi kapsamında adil yargılanma kavramının esasını oluşturan

uluslararası standartlar olarak algılandığını hatırlatmaktadır. Bu hakların gerekçeleri, diğer

hususlar meyanında, sanıkları makamların zorlamalarına karşı korumak ve böylece adli

hataların önlenmesine ve 6. maddenin amaçlarının yerine getirilmesine katkıda bulunmaktır.

Özellikle bir kişinin kendini suçlamasının önlenmesi hakkı, bir ceza davasındaki adli

kovuşturmanın, başvuranın iradesine karşı gelerek zorlama ve baskı yoluyla alınan ifadelere

başvurmadan sanık aleyhindeki davayı kanıtlama amacında olduğunu varsaymaktadır (bkz,

Jalloh - Almanya, no. 54810/00).

14

AİHM’nin görevi, davanın koşulları ışığında, iddia makamının başvuranın ifade vermeyi

reddetmiş olmasını, sessiz kalma hakkının gerekçesiz bir şekilde ihlalini oluşturacak şekilde

istismar edip etmediğini incelemektir. Özellikle, başvuranın ifade vermeye zorlanıp

zorlanmadığı, yargılama sırasında başvuranın gözaltından verdiği ifadenin veya sessiz kalma

hakkının dikkate alınmasının 6/1 maddesinde öngörülen adil yargılanma hakkının temel

ilkelerine aykırı bir durum teşkil edip etmediğinin belirlenmesi gerekmektedir (bkz, Macko ve

Kozubal / Slovakya, no. 64054/00 ve Saunders / Birleşik Krallık, Raporlar 1996-VI).

AİHM, bu bağlamda, başvuranın gözaltında bulunduğu sırada polis memurlarından

görmüş olduğu kötü muamele nedeniyle AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği yönünde bir

karara vardığını hatırlatır. AİHM, ayrıca, on üç kişinin ölümüne sebebiyet veren bir terör

eylemi nedeniyle başvuranın yakalanıp tutuklandığını kaydetmektedir. AİHM, özellikle

başvuranın ilgisi olduğu düşünülen Mavi Çarşı’nın bombalanması olayına ilişkin bilgi almak

amacıyla başvuranın kötü muamele gördüğüne dair güçlü çıkarımlara varılabileceği

kanısındadır. Bu nedenle, AİHM, başvuranın kendini suçlayan ifadeler vermeye zorlandığı

sonucuna varmaktadır.

AİHM, bir sonraki aşamada, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından başvuranın

sessiz kalmasının dikkate alınmasının AİHS’nin 6/1 maddesinin hükümlerini ihlal edip

etmediği sorununa eğilecektir. AİHM, bu bağlamda, mahkemenin vermiş olduğu kararda,

başvuranın yasadışı bir örgüt mensubu olması nedeniyle polise ifade vermeyi reddettiğini ve

aynı sebeple sessiz kalma gerekçelerinin belirtildiği 20 Mart 1999 tarihli belgeyi imzalamak

istemediğini belirttiğini gözlemlemektedir.

AİHM, 20 Mart 1999 tarihli belgenin, başvuranın sessiz kalmasının gerekçeleri adı altında

kendini suçlayan ifadeler barındırdığını kaydetmektedir. AİHM’ye göre, İstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi, başvuranın kötü muamele iddialarını kaale almadan sözkonusu belgeyi

imzalamadığı için yasadışı örgüt mensubu olarak hareket ettiği sonucuna varmakla,

başvuranın sessiz kalmasını suçluluğunun bir göstergesi olarak algılamıştır. Bu da adil

yargılanma hakkının özüne aykırı bir durum teşkil etmektedir (John Murray - Birleşik

Krallık).

Ayrıca, AİHM’ye göre, başvuranın imzası olmadan 20 Mart 1999 tarihli belgenin

başvuranın polise ifade vermeyi reddetme gerekçelerini gösterdiği düşünülemez. Ayrıca,

sözkonusu zamanda yürürlükte olan eski Ceza Kanunu’nun 135. maddesine göre, tutuklu

kişinin imzası olmadan bu tür belgelerin hiçbir yasal değeri yoktur. Ancak, İstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi, sanki başvuranın kendi isteğiyle vermiş olduğu bir ifadeymiş gibi, 20

Mart 1999 tarihli belgenin içeriğini dikkate almıştır. Dolayısıyla, mahkeme hiçbir yasal değeri

olmayan bir kanıtı başvuran aleyhine kullanmıştır.

Yukarıda anlatılanlar ışığında, AİHM, 20 Mart 1999 tarihli belgenin başvuran aleyhinde

delil olarak kabul edilmesinin, başvuranın hüküm giymesinde sonuca götüren bir kanıt

olmamasına rağmen, başvuranın sessiz kalma ve kendini suçlamaya karşı korunma hakkını

tehlikeye düşürdüğü sonucuna varmaktadır.

Buna göre, AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

B. Mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, başvurana gözaltındayken avukat

yardımı sağlanmaması ve suçsuz sayılma hakkıyla ilgili olarak AİHS’nin 6.

maddesinin 1., 2. ve 3. paragraflarının ihlal edildiği iddiaları

15

Başvuran, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde yargılanmadığı

konusunda şikayetçi olmuş ve bu şikayetini AİHS’nin 6/1 maddesine dayandırmıştır.

Başvuran, konuyla ilgili olarak, Haziran 1999’a kadar İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin yargıçlar kurulunda bir askeri hakimin bulunduğunu ve Devlet Güvenlik

Mahkemesi hakimlerinin Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’na bağlı olduğunu belirtmiştir.

Başvuran, ayrıca, AİHS’nin 6/2 maddesi uyarınca, yakalanmasının ardından İstanbul Emniyet

Müdürü ile Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından basına suçlu olarak duyurulduğunu ileri

sürmüştür. Başvuran, son olarak, gözaltında bulunduğu sırada avukat yardımı almadığı

konusunda şikayetçi olmuş ve bu şikayetini AİHS’nin 6/3 maddesine dayandırmıştır.

AİHM, dava olaylarını, tarafların iddialarını ve 6/1 maddesinin ihlaline ilişkin tespitini

gözönünde bulundurduğunda, AİHS’nin 6. maddesi uyarınca ortaya atılan asıl hukuki sorunu

incelemiş olduğu kanısına varmıştır. Bu nedenle, AİHM, başvuranın bu madde uyarınca

yapmış olduğu diğer şikayetlerle ilgili olarak ayrı bir hükme varmaya gerek olmadığı

sonucuna varmıştır (bkz, Yalçın Küçük - Türkiye (no. 3), no. 71353/01 ve Kamil Uzun -

Türkiye, no. 37410/97).

VI. AİHS’NİN 14. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından yargılaması yapılan suçların cezai

kovuşturmalarının diğer mahkemelerce yargılaması yürütülen suçlarınkinden farklı olması

nedeniyle, kendisine karşı ayrımcılık uygulandığı konusunda şikayetçi olmuş ve bu şikayetini

AİHS’nin 14. maddesine dayandırmıştır.

AİHM, daha önce bu tür şikayetleri reddettiğini kaydetmektedir (bkz, Halis -Türkiye, no.

30007/96 ve Abidin Doğan -Türkiye, no. 67214/01). AİHM, bu davada, daha önceki

kararlarından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir gerekçe olmadığı görüşündedir.

AİHM, AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca bu şikayetin dayanaktan

yoksun olduğunu belirterek reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.

VII. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuranın kardeşi, manevi tazminat olarak 80,000 Euro talep etmiştir.

Hükümet, bu talebe itiraz etmiştir.

AİHM, AİHS’nin 3. maddesinin, 5. maddesinin 3. ve 4. paragraflarının ve 6/1 maddesinin

ihlallerini saptadığını kaydetmektedir. AİHM, AİHS’nin 5/4 ve 6/1 maddelerinin ihlallerinin

tespitinin, tek başlarına başvuranın görmüş olduğu manevi zarar için yeterli adil tatmin

oluşturdukları kanaatindedir. AİHM, diğer yandan, AİHS’nin 3. ve 5/3 maddelerinin ihlalleri

nedeniyle başvuranın görmüş olduğu manevi zararın yalnızca bu ihlallerin tespiti ile telafi

16

edilemeyeceğini de kabul etmektedir. AİHM, ayrıca, sözkonusu yargılamada başvuranın

kardeşinin AİHM tarafından başvuranın halefi olarak kabul edildiği için, başvurana ödenecek

olan manevi tazminatı almaya hakkı olduğunu belirtmektedir. AİHM, hakkaniyete uygun

temellere dayanarak, manevi tazminat olarak başvuranın kardeşine 11,500 Euro ödenmesine

karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, ayrıca, AİHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri için 3,000

Euro talep etmiştir.

Hükümet, başvuranın kardeşinin bu masraflara dair herhangi bir belge sunmadığı

gerekçesiyle, bu talebe karşı çıkmıştır.

AİHM’nin içtihadına göre, bir başvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Sözkonusu davada, başvuranın kardeşi, bu

masrafların gerçekten yapıldığını kanıtlamamıştır. Bu nedenle, AİHM, bu başlık altında

herhangi bir ödeme yapılmamasına karar vermiştir.

A. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE

1. Sedreddin Getiren’in sözkonusu davayı başvuranın yerine devam ettirme hakkı

olduğuna;

2. Başvuranın gözaltında bulunduğu sırada kötü muamele gördüğü, kötü muamele

gördüğüne dair etkili bir soruşturma yapılmadığı, tutukluluk süresinin uzunluğu, tutuklu

yargılanmasının haksızlığı ile sessiz kalma hakkının ve kendini suçlamaktan imtina etme

hakkının ihlaline itiraz edebileceği bir hukuk yolu bulunmadığı iddialarının kabuledilebilir

olduğuna;

3. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

4. AİHS’nin 3. maddesinin esas ve usul bakımından ihlal edildiğine;

5. AİHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

6. AİHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;

7. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

8. Başvuranın AİHS’nin 6. maddesi uyarınca yapmış olduğu diğer şikayetlerle ilgili olarak

ayrı bir hükme varmaya gerek olmadığına;

17

9. (a)AİHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren

üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek

üzere, miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte, Savunmacı Hükümet tarafından

başvuranın kardeşi Sedreddin Getiren’e manevi tazminat olarak 11,500 Euro (on bir bin

beş yüz Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi

kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

10. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 22 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

Sally Dollé

Françoise Tulkens

Zabıt Katibi

Başkan

18