CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

GENÇ / TÜRKİ YE DAVASI (31891 /96)

(31891 /96)

Strazburg

30 Ekim 2001

USULİ İ Ş LEMLER

1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı olan Erdoğan Genç'in ("baꢀvuran"), 21 Mayıs 1996 tari-

hinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme") eski

25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon")

y a p t ı ğı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 31891 /96 ).

2. Baꢀvuranı Ankara'da faaliyet gösteren avukat Oya Ersoy Ataman temsil etmiꢀtir. Bu

davaya yönelik olarak Türk Hükümeti bir Ajan tayin etmemiꢀtir.

3. Baꢀvuran, kendisine karꢀı yürütülen ceza yargılamasının Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi

uyarınca “makul sürede” sonuçlanmadığını öne sürmektedir.

4. Baꢀvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢀmenin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe girdiğinde,

anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme'ye gönderilmiꢀtir.

5. Baꢀvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢀ (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra) ve bu bölüm

içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢀ menin 27 §1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1

maddesine uygun olarak teꢀekkül etmiꢀtir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç

Rıza Türmen davadan çekilmiꢀtir (Đ çtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz

Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢀtır (Sözleꢀmenin 27§2 ve

Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).

6. Daire Baꢀkanı baꢀvurunun Davalı Devlet aleyhine yapılan diğer baꢀvurularla

birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.

7. Daire 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla baꢀvuruyu kabuledilebilir bulmuꢀtur.

______________________________________________________________________________________

M ü d ü r l ü ğ ü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş

olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve

İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

8. Gerek baꢀvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢀkin olarak görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đçtüzük

59 § 1).

OLAYLAR

I. DAVAYA ESAS TEꢁKĐL EDEN OLAYLAR

• Baꢀvuranın yakalanması ve tutuklanması

9. 2 Aralık 1980 tarihinde, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı polis memurları baꢀvuranı

yasadıꢀı Dev-Yol örgütüne üye olduğu ꢀüphesiyle tutuklamıꢀlardır.

10. 2 ꢁubat 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi baꢀvuranın tutukluluk halinin

devamına karar vermiꢀtir.

B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama

11. 26 ꢁubat 1982 tarihinde, Askeri Savcı, baꢀvuran ve diğer 722 davalı hakkındaki

iddianamesini Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢀtur. Savcı, baꢀvuranı, amacı Türk anayasal

düzenini yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢀı silahlı örgüt Dev-

Yol'a üye olmakla suçlamıꢀtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146§1 hükmü uyarınca ölüm

cezası talep etmiꢀtir.

12. 14 Aralık 1988 tarihinde baꢀvuran tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀtır.

13. 19 Temmuz 1989 tarihinde, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranı Dev-Yol üyesi olduğu

için suçlu bulmuꢀtur. Mahkeme baꢀvuranı TCK'nın 168§2 maddesi uyarınca 6 yıl sekiz ay

hapis cezasına çarptırmıꢀ ve kendisini sürekli olarak bir kamu hizmeti mesleği icra etmekten

men ederek adli vesayet altına koymuꢀtur.

C. Temyiz Đꢀlemleri

14. Baꢀvuranın itirazda bulunmuꢀtur.

15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe

girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢀ ve 26 Aralık 1994 tarihinde

dosya Yargıtay'a gönderilmiꢀtir.

16. 27 Aralık 1995 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın TCK 146§1 maddesi uyarınca

yargılanması gerektiği gerekçesiyle mahkumiyet kararını bozmuꢀtur. Dava Ankara Ağır Ceza

Mahkemesine gönderilmiꢀ ve halen bu mahkemede sürmektedir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA

A. Ceza Hukuku

17. Türk Ceza Kanunu'nun 146 § 1 hükmü aꢀağıdaki gibidir:

" Türkiye Cumhuriyeti Teꢀkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve

tebdil veya ilgaya ve bu kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya

vazifesini yapmaktan men'e cebren teꢀebbüs edenler, idam cezasına mahkum olur.

18. Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesi aꢀağıdaki gibidir:

"Her kim, ... maddelerde yazılı cürümleri iꢀlemek için silahlı cemiyet ve çete teꢀkil eder yahut

böyle bir cemiyet ve çetede amirliği ve kumandayı ve hususi bir vazifeyi haiz olursa onbeꢀ

seneden aꢀağı olmamak üzere ağır hapis cezasına mahkum olur.

Cemiyet ve çetenin sair efradı on yıldan onbeꢀ yıla kadar ağır hapisle cezalandırılır."

HUKUK

I. SÖZLEꢁMENĐN 6 § 1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

19. Baꢀvuran, aleyhinde yürütülen cezai kovuꢀturmasının süresinin uzunluğundan yakınmıꢀtır.

Bu bağlamda Sözleꢀme'nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. Anılan madde

aꢀağıdaki gibidir:

"Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ...bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek hakkına sahiptir ."

20. Hükümet baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir. Baꢀvurana yöneltilen suçlamalar

bakımından davanın karmaꢀık olduğunu ve Dev-Yol eylemlerine karıꢀtıkları ꢀüphesiyle

suçlanan 723 davalının söz konusu olduğu bir duruꢀmanın hazırlanmasının güçlüğünü ifade

etmiꢀtir.Bu etmenlerin iꢀlemlerin uzamasında etkili olduğunu ve yargı makamlarının ihmal ve

gecikmesinden söz edilemeyeceğini iddia etmiꢀlerdir.

A. Dikkate alınacak dönem

21. Mahkeme, yargılamanın, baꢀvuranın yakalandığı 2 Aralık 1980 tarihinde baꢀlayıp halen

Ankara Ağır Ceza Mahkemesi'nde sürdüğünü gözlemlemektedir. Dolayısıyla, baꢀvuranın

yargılanması yirmi yıldan fazla bir zamandır sürmektedir.

22. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığına iliꢀkin

bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden beri geçen on dört yıl sekiz aylık dönemi

inceleyebilmektedir. Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada yargılamanın

ne durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. Söz konusu tarihte, yargılama altı yıldır

sürmekteydi.

(b) Yargılama süresinin makuliyeti

23. Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesinin yedi yıl beꢀ ayda karara vardığını

gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay itirazı dört yılda karara bağlamıꢀtır. Yargıtay davayı ele

aldıktan yaklaꢀık bir yıl sonra, 27 Aralık 1995 tarihinde, karara varmıꢀtır. Bu kararı

müteakiben dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye baꢀlanmıꢀ ve bu mahkemede

halen sürmektedir. Mahkeme, gerek ilk derece mahkemesinde gerek temyiz sürecinde önemli

gecikmeler olduğu kanısındadır. Bu gecikmeler davanın karmaꢀıklığı ile açıklanamaz ve

baꢀvurana karꢀı yürütülen cezai kovuꢀturmanın uzamasının sorumluluğu ulusal makamlara

atfedilmelidir.

24. Mahkeme, kendisindeki delillere ve konu hakkındaki içtihadına dayanarak, ceza

yargılamasının uzun sürmesinin "makul süre" yükümlülüğünün yerine getirilmemesine yol

açtığı sonucuna varmıꢀtır.

25. Dolayısıyla, Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

26. Sözleꢀme'nin 41. Maddesi aꢀağıdaki gibidir:

"Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder ."

A. Zarar

27. Baꢀvuran, bu baꢀlık altında herhangi bir talepte bulunmamıꢀtır. Baꢀvuran, yargılamanın

çok uzun sürmesinden kaynaklanan birçok sıkıntıya maruz kaldığına değinmiꢀ ve

Mahkemeden bu durumu göz önüne alarak tazminata hükmetmesini istemiꢀtir.

28. Hükümet, baꢀvuranın iddialarıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.

29. Baꢀvuranın yargılamasının toplam süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme,

kendisinin belli bir sıkıntıya düꢀtüğünü düꢀünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine

100,000 Fransız Frangı ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraflar

30. Baꢀvuran, yasal harcamalar için herhangi bir talepte bulunmamıꢀ, takdiri Mahkemeye

bırakmıꢀtır.

31. Hükümet, bu baꢀlık altında da herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀtir.

32. Mahkeme, baꢀvuranın Sözleꢀme iꢀlemleri sürecinde bazı harcamalarda bulunduğunu göz

önüne alarak, yaptığı masraflar için baꢀvurana 8,000 Frank ödenmesinin makul olduğuna

karar vermiꢀtir.

C. Temürrüt Faizi

33. Mahkeme önündeki mevcut bilgilere göre, iꢀbu kararın benimsendiği tarihte Fransa'daki

yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.

BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đçtüzük 43§1 maddesi uyarınca birleꢀtirilen diğer baꢀvurulardan ayırmaya ;

2. ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢀmenin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

(a) Sözleꢀme'nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilerek davalı Devlet tarafından baꢀvurana,

(i) Manevi tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangının

(ii) Masraflar için 8,000 (sekizbin) Fransız Frangının olabilecek her türlü vergiyle birlikte,

ödenmesine,

(b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz

uygulanmasına

4. Oybirliğiyle baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak verilmiꢀ ve 30 Ekim 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve

3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Michael O'BOYLE E lisabeth PALM

Sekreter Baꢀkan