CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

GEDĐK -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:22478/06 ve 37667/08)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Mayıs 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (22478/06 ve 37667/08) no’lu davanın nedeni,

T.C. vatandaꢀları Bülent Gedik ve Hatice Gedik’in (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 17 Mayıs 2006 ve 24 Temmuz 2008 tarihlerinde Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu avukatlarından G.Tuncer tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1974 ve 1952 doğumlulardır. Baꢀvuran, Hatice Gedik Đstanbul’da

ikamet etmektedir ve Kocaeli Cezaevi’nde tutuklu bulunan Bülent Gedik’in annesidir.

6 ꢁubat 1996 tarihinde, baꢀvuran, yasadıꢀı bir örgüt olan TKEP/L’ye yönelik olarak

düzenlenen bir polis operasyonu çerçevesinde yakalanmıꢀtır.

19 ꢁubat 1996 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı tarafından ifadesinin

alınmasının ardından, baꢀvuran, sözkonusu mahkemenin nöbetçi hakimi karꢀısına

çıkarılmıꢀtır. Nöbetçi hakim baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

10 Nisan 1996 tarihli bir iddianame ile Savcı, eski Türk Ceza Kanunu’nun 146/1 maddesi ile

cezalandırılan “Türk Anayasal düzenini değiꢀtirmeye teꢀebbüs etmek” suçundan baꢀvuran

hakkında ceza davası açmıꢀtır.

16 Haziran 2004 tarihinde, 5190 sayılı Kanun, Devlet Güvenlik Mahkemelerini kaldırmıꢀtır.

Baꢀvuranın davası, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne havale edilmiꢀtir.

3 Nisan 2008 tarihli duruꢀmada, baꢀvuranın avukatı, Ağır Ceza Mahkemesi’nden, belli

suçları iꢀleyen kiꢀilerin tutukluluklarının azami süresine iliꢀkin yeni Ceza Muhakemesi

Kanununun hükümlerinin yürürlüğe giriꢀini uzatan Ceza Muhakemesi Kanununa

düzenlemeler getiren 5739 sayılı Kanunun 6. maddesinin Anayasaya aykırı olduğu hususunda

itirazda bulunmasını talep etmiꢀtir.

2 Haziran 2008 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesi sözkonusu talebi reddetmiꢀtir.

Baꢀvuran tarafından yapılan çok sayıdaki serbest bırakılma talepleri ve düzenlenen itirazlar,

hem Devlet Güvenlik Mahkemesi hem de Ağır Ceza Mahkemesi önünde yürütülen yargılama

boyunca yetkili hukuki merciler tarafından reddedilmiꢀtir. Sözkonusu merciler, bilhassa, atılı

olayların ciddiyetini, kanıtların durumunu ve firar riskini göz önüne alarak baꢀvuranın

tutukluluk halinin devamına hükmetmiꢀlerdir.

12 Mart 2009 tarihli bir kararla, Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı, ağırlaꢀtırılmıꢀ müebbet

hapis cezasına mahkum etmiꢀtir.

2

Dosyada bulunan bilgilere göre, iꢀbu kararın kabul edildiği tarihte, dava halen Yargıtay

önünde derdesttir.

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ

Olaylar ve esasa iliꢀkin ortaya koydukları sorun bakımından, baꢀvuruların benzerliğini dikkate

alan AĐHM, baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ve tek bir davada ortaklaꢀa olarak incelenmesine

karar vermektedir.

II. AĐHS’NĐN 5/3 ve 5/4 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 13. maddesi ile birlikte AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuran,

tutukluluk süresinden ve sözkonusu sürenin yasallığını denetletecek baꢀvuru yolunun

bulunmamasından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, ulusal mahkemeleri, tutukluluk halinin

devamı için “atılı eylemlerin niteliği ve ciddiyeti ve kanıtların durumu gibi” kliꢀeleꢀmiꢀ

gerekçeleri temel almakla suçlamıꢀtır. Bu bağlamda baꢀvuran, tutukluluk süresine iliꢀkin Ceza

Muhakemesi Usulü Kanunu hükümlerinin Anayasa uygunluğunu inceletmek için Anayasa

Mahkemesi’ne doğrudan baꢀvuru hakkının bulunmadığını belirtmektedir.

Ayrıca baꢀvuran, Bülent Gedik, tutukluluk süresinin çok uzun olmasının, kendisine göre,

AĐHS’nin 3. maddesine aykırı olarak insanlık dıꢀı ve küçük düꢀürücü bir muamele teꢀkil

ettiğini ileri sürmektedir.

Dava konusu olayların hukuki tanımlamasını yapmakta yetkili olan (Guerra ve diğerleri-

Đtalya, 19 ꢁubat 1998) AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesi açısından tutukluluk haline itiraz etme

imkanı sağlayan baꢀvuru yolunun bulunmamasına iliꢀkin ꢀikayetin incelenmesinin uygun

olacağı kanaatindedir zira yerleꢀik içtihat göz önüne alındığında, AĐHS’nin 13. maddesinin

daha genel gerekliliklerine oranla sözkonusu ꢀikayet bir lex specialis oluꢀturmaktadır (bkz,

Nikolova-Bulgaristan, baꢀvuru no: 31195/96).

AĐHS’nin 3. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin

tutukluluk süresine iliꢀkin ꢀikayete sıkı sıkıya bağlı olduğu kanaatindedir. Dolayısıyla

sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 5/3 maddesi açısından incelenmesi uygun olacaktır (bkz, bu

bağlamda, Temel ve Taꢀkın- Türkiye, baꢀvuru no: 40159/98, 14 Kasım 2002).

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın üç gerekçe ile iç hukuk yollarını tüketme kuralına riayet etmiꢀ

kabuledilemeyeceğini ileri sürmektedir. Đlk olarak, baꢀvuran, ulusal mahkemeler önünde dava

halen sürmekteyken AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀtur. Đkinci olarak, Yeni Ceza Muhakemesi

Kanunu’nun 141. maddesi ile yeniden ele alınan ve kanuna aykırı olarak yakalanan ve haksız

yere tutulan kiꢀilere tazminat ödenmesini öngören 466 sayılı yasa uyarınca baꢀvuran, ulusal

mahkemeler önünde tazminat davası açabilirdi. Son olarak baꢀvuran, ulusal mahkemeler

3

önünde uzun tutukluluk süresine itiraz etmemiꢀ ve özü itibariyle konuya iliꢀkin ꢀikayetlerini

belirtmemiꢀtir.

Ayrıca Hükümet, iç hukuk yolları etkisiz olarak değerlendirildiğinde altı ay kuralına riayet

edilmemesine iliꢀkin kabuledilemezliğe dair bir itiraz sunmaktadır.

Đç hukuk yollarının tüketilmediğine iliꢀkin itirazı kapsamında Hükümet’in ilk iki argümanı ile

ilgili olarak, AĐHM, benzer bir dava incelediğini ve sözkonusu argümanları reddettiğini

hatırlatmaktadır (bkz, Tunce ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru numaraları: 2422/06, 3712/08,

3714/08, 3715/08, 3717/08, 3718/08, 3719/08, 3724/08, 3725/08, 3728/08, 3730/08, 3731/08,

3733/08, 3734/08, 3735/08, 3737/08, 3739/08, 3740/08, 3745/08 ve 3746/08, 13 Ekim 2009).

AĐHM, bu davada ulaꢀılan sonuçtan sapmak için hiçbir neden görememektedir. Tutukluluk

süresine baꢀvuranın itiraz etmemesine iliꢀkin Hükümet’in üçüncü argümanı ile ilgili olarak,

AĐHM, sözkonusu argümanın AĐHS’nin 5/4 maddesi kapsamında yapılan ꢀikayete özü

itibariyle sıkı sıkıya bağlı olduğu kanaatindedir. Dolayısıyla AĐHM, argümanın esasa

eklenmesine karar vermektedir.

Altı ay kuralına riayet edilmemesi kapsamında yapılan itiraz ile ilgili olarak, AĐHM,

sözkonusu itirazı, Yücel-Türkiye (no:2) (baꢀvuru no: 31152/04, 8 Nisan 2008) ve Gülbahar ve

Tut- Türkiye (baꢀvuru no: 24468/03, 24 ꢁubat 2009) kararlarında belirtilen gerekçelerle

reddetmiꢀtir.

Kabuledilebilirlik ile ilgili olarak, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde

baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

AĐHS’nin 5/4 maddesi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, Hükümet, baꢀvuranın,

tutuklulukların yasallığını denetletmek amacıyla itiraz yoluna sahip olduğunu belirtmektedir.

Bu bağlamda AĐHM, Bağrıyanık-Türkiye, (baꢀvuru no: 43256/04, 5 Haziran 2007), Cahit

Demirel-Türkiye (baꢀvuru no: 18623/03, 7 Temmuz 2009) ve Tunce ve diğerleri-Türkiye

kararlarında sözkonusu sorunu incelediğini hatırlatmaktadır. Đꢀbu davada farklı bir sonuca

ulaꢀacak hiçbir neden göremeyen AĐHM, Hükümet’in itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 5/4

maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmaktadır.

AĐHS’nin 5/3 maddesi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, Hükümet, baꢀvuran,

Bülent Gedik’in maruz kaldığı tutukluluk süresinin, bilhassa ꢀüphelisi olduğu suçun niteliği,

çarptırılan cezaların ciddiyeti, olası ciddi suçları iꢀleme tehlikesine oranla uzun olmadığını

savunmaktadır. Ayrıca Hükümet, firar riski, adalete engel olma tehlikesi ve kamu düzeninin

korunması gerekliliğinin baꢀvuranın tutukluluk halinin devamını haklı kılmak için yeterli

unsurlar olduğunu belirtmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın tutukluluk süresinin yakalandığı tarih olan 6 ꢁubat 1996 tarihinde

baꢀladığını ve Ağır Ceza Mahkemesi’nin karar tarihi olan 12 Mart 2009 tarihinde sona

erdiğini kaydetmektedir. Dolayısıyla yargılama 13 yıldan fazla sürmüꢀtür.

4

Yerleꢀik içtihat göz önüne alındığında, (bkz, Dereci-Türkiye, baꢀvuru no: 77845/01, 24 Mayıs

2005 ve Taciroğlu-Türkiye, baꢀvuru no: 25324/02, 2 ꢁubat 2006), AĐHM, Hükümet’in farklı

bir sonuca ulaꢀacak hiçbir tespit ve argüman sunmaması nedeniyle, baꢀvuranın tutukluluk

süresinin AĐHS’nin 5/3 maddesini ihlal ettiği kanaatindedir.

III. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER ĐHLALLER HAKKINDA

Baꢀvuranlar, terör eylemi olarak nitelendirilen bir suçun ꢀüphelisi olan baꢀvuranın, serbest

bırakılma olasılığının, genel hukuk suçlarından ꢀüpheli olan kiꢀilere göre daha dezavantajlı

olan bir muamelenin konusu olduğunu iddia etmektedirler. Baꢀvuranlar bu bağlamda,

AĐHS’nin 3. ve 5. maddeleri ile birlikte AĐHS’nin 13. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

Bu bağlamda AĐHM, mevcut davada, azami tutukluluk süresi ile ilgili olarak iç hukuk

tarafından yapılan ayrımcılığın farklı kiꢀi ve gruplara karꢀı olmadığını ağırlığına göre çeꢀitli

suç tiplerini kapsadığını belirtmektedir. Dolayısıyla AĐHM, AĐHS’ye aykırı bir “ayrımcılığın”

mevcut olduğu sonucuna ulaꢀtıracak nitelikte hiçbir unsurun bulunmadığını

gözlemlemektedir. Sözkonusu ꢀikayet açıkça dayanaktan yoksundur ve AĐHS’nin 35.

maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir (bkz, mutatis,

mutandis, Gerger-Türkiye, baꢀvuru no: 24919/94, 8 Temmuz 1999).

Baꢀvuran Hatice Gedik, oğlu Bülent Gedik’in tutukluluk süresini, AĐHS’nin 3. maddesi

uyarınca insanlık dıꢀı ve küçük düꢀürücü bir muamele olarak kabuledilebileceğini iddia

etmektedir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 3. maddesinin gerektirdiği asgari ciddiyet seviyesine

ulaꢀmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla sözkonusu ꢀikayet açıkça dayanaktan yoksundur ve

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca kabuledilemez ilan edilmesi

gerekmektedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca, baꢀvuran, Bülent Gedik, 80.000 Euro ve baꢀvuran Hatice

Gedik 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHM önündeki

yargılama masraf ve giderleri için 13.585 Euro talep etmektedir. Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu

avukatlık ücret tarifesini ve avukatları tarafından düzenlenen çalıꢀma ve masraflara iliꢀkin bir

makbuzu belge olarak sunmaktadırlar.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvuran, Bülent Gedik’e 20.400 Euro manevi tazminat

ödenmesi gerektiği kanaatindedir. Yargılama masraf ve giderleri ile ilgili olarak, sahip olduğu

belgeleri ve içtihadında sözü edilen kriterleri göz önüne alarak, AĐHM, baꢀvuran, Bülent

Gedik’e 1.000 Euro ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir.

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesinin uygun olacağına hükmetmektedir.

5

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. Hükümet’in baꢀvuranın tutukluluk süresine itiraz etmemesine iliꢀkin itirazının esasa

eklenmesine;

3. Baꢀvurunun, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4. paragrafları kapsamında yapılan ꢀikayetlere

iliꢀkin kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

4. Hükümet itirazının reddedilmesine ve AĐHS’nin 5/3 ve 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvuran Bülent Gedik’e aꢀağıdaki miktarların ödenmesine:

i) her türlü vergiden muaf tutularak 20.400 Euro (yirmi bin dört yüz Euro) manevi tazminat

ii)her türlü vergiden muaf tutularak 1.000 Euro (bin Euro) yargılama masraf ve gideri

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 20 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6