CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

GANİ ÖZCAN -TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:11189/04)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

4 Kasım 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (11189/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaşı

Gani Özcan’ın (başvuran), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 15 Mart 2004 tarihinde

Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde Ankara Barosu avukatlarından H.N. Berker ve M. Yazıcı tarafından

temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuran, 1938 doğumludur ve Ankara’da ikamet etmektedir.

8 Kasım 1967 tarihinde başvuran, Çankaya’da (Ankara) bulunan birçok taşınmaz almıştır.

Sözkonusu taşınmazlardan bazıları halihazırda Cumhurbaşkanlığı Köşkü etrafında oluşturulan

ve güvenlik bariyerleri ile çevrelenmiş olan güvenlik bölgesi içinde bulunmaktadır.

11 Kasım 1999 tarihinde kamulaştırmalara ilişkin 2942 sayılı yasanın 38. maddesine

dayanarak, Milli Savunma Bakanlığı (idare), Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’nde başvuran

hakkında tapu iptal davası açmıştır. İdare, sözkonusu taşınmazlar üzerindeki parsellerden

birinin tapu kaydının idare adına tescil edilmesini talep etmiştir. Sözkonusu hisse, 5965 ada 1

no’lu parseli teşkil etmekteydi.

23 Ekim 2000 tarihinde, bu sefer de başvuran aynı mahkemeye başvurmuş ve de facto

kamulaştırma nedeniyle tazminat talebinde bulunmuştur. Dava dilekçesinde, başvuran, diğer

parsellere ve hisselere ilişkin dava açma hakkını saklı tutmuş ve sembolik olarak ihtilaflı

taşınmazın bir metre karesinin değerini talep etmiştir.

4 Temmuz 2002 tarihinde, başvuranın talebinin ardından ve başvuranın diğer parsel ve

hisseler üzerindeki haklarını saklı tutuma isteğini göz önüne alarak, mahkeme, iki davayı

birleştirmiş ve 28 Haziran 2002 tarihinde bilirkişi raporu düzenlenmesine hükmetmiştir.

2 Temmuz 2002 tarihinde düzenlenen bir rapor ile Harita ve Kadastro alanındaki bilirkişi,

Cumhurbaşkanlığı Köşkü civarındaki güvenlik bölgesinin parçası olarak taşınmazın 1942

yılından itibaren Devlet tarafından kullanıldığına kanaat getirmiştir. Bilirkişi, ihtilaflı

taşınmazın tapu kaydının idare adına tescil edilmesi yönünde görüş bildirmiştir.

22 Ekim 2002 tarihinde, mahkeme, idareyi haklı bulmuş ve mesnetten yoksun olduğu

gerekçesiyle başvuranın tazminat talebini reddetmiştir. Mahkeme, taşınmazın yirmi beş yıldan

fazla bir süreden beri Devlet tarafından kullanılması ve Kamulaştırma Kanunu’nun 38.

maddesinin karşılıksız olarak taşınmazı edinme imkanı sağlaması nedeniyle idarenin haklı

olduğu kanaatine varmıştır.

3 Aralık 2002 tarihinde, başvuran temyize gitmiştir. 31 Mart 2003 tarihli bir kararla, Yargıtay,

ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

2

Bu süre zarfında, 10 Nisan 2003 tarihinde alınan ve 4 Kasım 2003 tarihinde Resmi Gazetede

yayımlanan bir kararla, Anayasa Mahkemesi, 2942 sayılı yasanın 38. maddesinin Anayasa’ya

aykırı olduğunu ilan etmiş ve sözkonusu maddeyi iptal etmiştir. Anayasa’nın ilgili

maddelerine ve AİHM kararlarına atıfta bulunarak, Anayasa Mahkemesi, özellikle karşılıksız

bir kamulaştırmanın, ne Anayasa’nın hükümleri ile ne AİHS’nin hükümleri ile bağdaştığı

kanaatine varmıştır.

30 Mayıs 2003 tarihinde, başvuran karar düzeltme başvurusunda bulunmuştur.

16 Eylül 2003 tarihinde, Yargıtay, mesnetten yoksun olduğu gerekçesiyle, başvuranın talebini

reddetmiştir.

HUKUK

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir. Hükümet, başvuranın, özü

itibariyle dahi şikayetlerini ulusal merciler önünde ifade etmediğini, bu durumda iç hukuk

yollarını tüketmiş kabul edilemeyeceğini savunmaktadır.

Başvuran, sözkonusu argümana karşı çıkmaktadır ve de facto kamulaştırmadan dolayı

tazminat davası açarak iç hukukta normal yolla müsait olan başvuru yollarını kullandığını ileri

sürmektedir.

AİHM, tapu sahibi olan başvuran hakkında idare tarafından bir dava açıldığını

gözlemlemektedir. Başvuran da, de facto kamulaştırma nedeniyle tazminat davası açmıştır.

Davasının dayanaktan yoksun olduğuna kanaat getiren ulusal mahkemeler, idareyi haklı

bulmuş ve karşılıksız olarak başvuranın tapusunu iptal etmiştir.

AİHM, bir başvuranın etkili ve yeterli olan iç hukuk yollarını uygun bir şekilde kullanmış

olması gerektiğini hatırlatmaktadır. Bir başvuru yolu kullanıldığında, uygulamada sonucu

aynı olacak başka bir başvuru yolunun kullanılması gerekli olmamaktadır (Patricia Raquel

Real Alves-Portekiz, başvuru no: 19485/02, 9 Kasım 2004).

AİHM, tazminat davası açan başvuranın, tapusunun iptal edilmesi nedeniyle tazminat elde

edebilmek amacıyla iç hukuk yollarını tüketmek için kendisinden makul olarak

beklenebilecek her şeyi yerine getirdiği sonucuna ulaşmaktadır (Bkz; mutatis, mutandis,

Akıllı-Türkiye, başvuru no: 71868/01, 11 Nisan 2006). Bu durumda AİHM, iç hukukun

tüketilmediğine dair Hükümet’in yapmış olduğu itirazı reddetmektedir.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

3

B.Esasa ilişkin

Başvuran, bir yandan karşılıksız olarak tapusunun iptal edilmesi nedeniyle diğer taraftan da

Yargıtay’ın Anayasa Mahkemesi’nin kararını göz önüne almaması ve sözkonusu karar Resmi

Gazete’de yayımlanana kadar Yargıtay’ın kararı incelemek için toplanmayı ertelememesi

nedeniyle mallarına saygı haklarının ihlalinden şikayetçidir. Başvuran, bu bağlamda, 1 No’lu

Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.

AİHM, ihtilaflı taşınmazın tapusunun başvuran üzerinde bulunduğu hususunun taraflar

arasında tartışma konusu olmadığını gözlemlemektedir. Ancak başvuranın tapusu idare

tarafından açılan bir davanın ardından iptal edilmiştir. Yetkili mahkeme, de facto

kamulaştırma nedeniyle açılan tazminat davasını incelemiş ve mesnetten yoksun olduğu

gerekçesiyle başvuranın talebini reddetmiştir.

AİHM, başvuran tarafından sunulan şikayete benzer bir şikayeti incelediğini ve 1 No’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır (I.R.S. ve

diğerleri; Akagün-Türkiye, başvuru no: 71901/01, 5 Aralık 2006). AİHM, 38. maddenin

uygulanması neticesinde, tapususun iptal edilmesi nedeniyle tazminat elde edebilmek için

başvuranın her türlü imkandan yoksun bırakıldığını yinelemektedir. AİHM, her ne kadar

olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan bir kanuna dayandırılmış olsa da kamu

yararının gereklilikleri ile kişisel hakların korunması yükümlülüğü arasında hüküm sürmesi

gereken adil dengeyi sağlayabilen hiçbir tazminat davasının başlatılmaması nedeniyle bu

türden bir müdahalenin yalnızca keyfi olarak değerlendirilebileceğini özellikle dile getirmiştir

(I.R.S. ve diğerleri).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in bu davada farklı bir sonuca ulaşmak için ikna

edici hiçbir argüman sunmadığına kanaat getirmiştir.

Bu durumda, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, haksız yere yıllarca taşınmazın işgal edilmesinin ardından, idare tarafından hukuki

yolla sözkonusu taşınmazın karşılıksız olarak idare adına tescil ettirildiğini iddia etmektedir.

Başvuran, haksız şekilde işgal edilmesine ek olarak taşınmazın piyasa değerine tekabül

edecek şekilde zararının tazmin edilmesi gerektiği kanaatindedir. Başvuran, maddi zararının

543.475 Euro değerinde olduğunu belirtmekte ve talebini desteklemek için özel bir

gayrimenkul değerleme şirketi tarafından düzenlen bilirkişi raporu sunmaktadır. Manevi

tazminata ilişkin olarak ise başvuran sembolik olarak 1 Euro talep etmektedir.

Hükümet, başvuranın taleplerine karşı çıkmaktadır.

AİHM, I.R.S ve diğerleri-Türkiye (adil tatmin) (başvuru no: 26338/95, 31 Mayıs 2005)

kararında, tespit edilen ihlalin kaynağı, taşınmazların başvuranın elinden alınmasının hukuki

değerlendirilmesi değil de tazminat ödenmemesi olduğundan, idarenin taşınmazların değerini

tam olarak yansıtma zorunluluğu olmadığını beyan ettiğini hatırlatmaktadır. AİHM, mevcut

4

davada ulusal mahkemelerin sözkonusu taşınmaz hakkında hiçbir değer takdiri

yapmadıklarını belirtmektedir. Ulusal mahkemeler sadece, başvuranın tapusunu iptal etmiş ve

2942 sayılı yasanın 38. maddesi uyarınca taşınmazın tapu kaydının karşılıksız olarak idare

adına tescil edilmesine karar vermiştir. Karşılıksız olarak taşınmazın tescili AİHM’nin ulaştığı

1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinin temelini oluşturmaktadır. Sonuç

olarak, AİHM, tazminat elde etmek meşru beklentileriyle bağlantılı olarak mamelek değere

mümkün olduğunca tekabül edecek bir götürü miktarı belirlemenin uygun olacağına

hükmeder (Börekçioğulları (Çökmez) ve diğerleri-Türkiye, başvuru no: 58650/00, 19 Ekim

2006). Bu bağlamda, AİHM, taraflar tarafından dosyaya sunulan belgelerin tamamını göz

önünde tutacaktır.

Sözkonusu unsurları göz önüne alarak AİHM, hakkaniyete uygun olarak başvurana 300.000

Euro maddi tazminat ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

Ayrıca AİHM, mevcut davada manevi zararın mevcudiyetini ortaya koyabilecek hiçbir özel

durumun bulunmadığı kanaatindedir (I.R.S. ve diğerleri (adil tatmin)).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, ulusal mahkemeler önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri için 1.000

Euro talep etmektedir ancak başvuran talebini destekleyecek hiçbir belge sunmamıştır.

Hükümet, kesinlikle mesnetten yoksun olduğu gerekçesiyle sözkonusu iddialara karşı

çıkmaktadır.

AİHM yerleşik içtihadına göre, AİHS’nin 41. maddesi uyarınca, masraf ve harcamaların

ödenmesi, gerçekliğinin, gerekliliğinin ortaya konulmasını ve miktarlarının makul oranda

olmasını öngörmektedir (Iatridis-Yunanistan (adil tatmin), başvuru no: 31107/96).

AİHM, başvuranın yargılama masraf ve giderleri hakkındaki iddialarını desteklemek için

gerekli belgeleri sunmadığını gözlemlemektedir. Bu durumda, sözkonusu talebin reddedilmesi

uygun olacaktır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. İhlal tespitinin kendisinin başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adil

tatmin oluşturduğuna;

4. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, her türlü vergiden

5

muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından başvurana 300.000 Euro (üç yüz bin

Euro) maddi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 4 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

6