CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

FÜSUN ERDOĞAN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 16234/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

30 Haziran 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (16234/04) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀları) Füsun Erdoğan, Đbrahim Çiçek, Birol Paꢀa ve Delil Đldan’ın (baꢀvuranlar)

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 26 Mart 2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından F. N. Ertekin, T. Ayçık, K. Öztürk ve Đ. C. Halavurt tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1960, 1956, 1967 ve 1973 doğumludur.

15 Mart 1996 tarihinde Đstanbul polisi yasadıꢀı örgüt MLKP’ye (Marksist Leninist Komünist

Partisi) karꢀı yürütmüꢀ olduğu operasyon kapsamında Füsun Erdoğan, Đbrahim Çiçek, Birol

Paꢀa ve Delil Đldan’ı yakalayarak Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesinde

gözaltına almıꢀtır.

Baꢀvuranlar 29 Mart 1996 tarihinde Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar aynı gün Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) nöbetçi hakimi karꢀısına

çıkarılmıꢀlar, burada hakim tutuklu yargılanmalarına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar çeꢀitli ꢀekillerde kötü muameleye maruz kaldıklarını ileri sürerek 4 Nisan 1996

tarihinde Fatih Cumhuriyet Savcılığına giderek gözaltından sorumlu polisler hakkında

ꢀikayette bulunmuꢀlardır.

Baꢀvuranların kötü muamele iddiaları ꢀu ꢀekilde sıralanmaktadır: gözleri bandajla kapatmak,

vücuda tazyikli su sıkmak, buzlu zeminde yatmaya zorlamak, boğazı sıkmak, el ve ayak

parmaklarına elektroꢀok vermek, filistin askısına asmak, uykusuz bırakmak, ayakta uzun süre

bekletmek, testislere baskı uygulamak.

Baꢀvuranlar hakkında hazırlanan sağlık raporlarına iliꢀkin bilgiler aꢀağıda sunulmaktadır:

-

Füsun Erdoğan:

20 Mart 1996 tarihinde Vakıf Gureba Hastanesi’nde düzenlenen rapora göre adı geçenin

vücudunda darp ya da yara izine rastlanılmamıꢀtır.

29 Mart 1996 tarihinde Vakıf Gureba Hastanesi’nde hazırlanan rapora göre vücudun sağ

tarafında bel hizasında hassasiyet tespit edilmiꢀtir.

Đstanbul DGM Adli Tabipliği’nin 1 Nisan 1996 tarihli raporunda bel hizasında ve

koltukaltında harekete bağlı olarak ağrılar, sol dizin iç kısmında 2x2 cm. büyüklüğünde kabuk

2

bağlamıꢀ yara izi, sağ uyluk hizasında 0,5 cm.lik yara tespit edildiği kaydedilmiꢀtir. Raporda

nörolojik bir rahatsızlığa rastlanmamıꢀ olup, hayati tehlike bulunmamakla birlikte üç günlük

bir istirahatın uygun olacağı belirtilmiꢀtir.

-

Đbrahim Çiçek:

20 Mart 1996 tarihinde Vakıf Gureba Hastanesi’nde düzenlenen rapora göre adı geçenin

vücudunda darp ya da yara izine rastlanılmamıꢀtır.

29 Mart 1996 tarihinde Vakıf Gureba Hastanesi’nde hazırlanan rapora göre nörolojik bir

rahatsızlığa rastlanılmamıꢀtır.

Đstanbul DGM Adli Tabipliği’nin 1 Nisan 1996 tarihli raporunda hasta sağ omuz ve her iki

kürek kemiğinde uyuꢀukluk olduğundan ꢀikayetle, sırtın sağ hizasında çizgisel olarak 2 ve 4

cm. çapında kabuk bağlamıꢀ iki yara izini ve 1 numaralı diꢀ kemiğinde kısmi çıkıklık

olduğunu göstermiꢀtir. Raporda nörolojik bir rahatsızlığa rastlanmamıꢀ olup, hayati tehlike

bulunmamakla birlikte beꢀ günlük bir istirahatın uygun olacağı belirtilmiꢀtir.

-

Birol Paꢀa:

18 Mart 1996 tarihinde Vakıf Gureba Hastanesi’nde düzenlenen rapora göre baꢀvuranın

çenesinin altındaki 2 cm’lik kesik haricinde vücudunda darp ya da yara izine

rastlanılmamıꢀtır.

Vakıf Gureba Hastanesi’nin 29 Mart 1996 tarihli raporuna göre kalp kapakçığı düzeyinde 4-6

ꢀiddetinde yoğunluk ve olası bir kalp yetmezliği saptanmıꢀtır.

Đstanbul DGM Adli Tabipliği 1 Nisan 1996 tarihli raporunda çenenin sol kısmında 2 cm.

büyüklüğünde bir yara izi, kalp kapakçığının iꢀlevini yeterince görememesi nedeniyle 4-6

yoğunlukta kalp rahatsızlığı tespit etmekle birlikte baꢀvuranın hayati tehlikesinin

bulunmadığını belirtmiꢀtir. Adli tıp üç günlük istirahatın verilmesini uygun görmüꢀtür.

-

Delil Đldan:

Vakıf Gureba Hastanesi’nin 20 Mart 1996 tarihli raporunda baꢀvuranın vücudunda darp ya da

yara izine rastlanılmadığı kaydedilmiꢀtir.

29 Mart 1996’da Vakıf Gureba Hastanesi adı geçenin sağ kolunda parestezi saptamıꢀtır.

Đstanbul DGM Adli Tabipliği’nin 1 Nisan 1996 tarihli raporunda adı geçenin özellikle 4. ve 5.

parmakların atardamarlarında parestezi tespit edilmekle birlikte baꢀvuranın hayatını tehlikeye

sokacak bir durumun sözkonusu olmadığı belirtilerek beꢀ günlük rapor verilmiꢀtir.

Đstanbul Cumhuriyet Savcısı 16 Mayıs 1997 tarihli bir iddianame ile Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi önünde yedi polisi iꢀkence uygulayarak itirafa zorlamakla itham etmiꢀ ve

TCK’nın 243. maddesine «bir kimseye cürümlerini söyletmek bir tanığın olayları bildirmesini

engellemek, ꢀikayet veya ihbarda bulunmasını engellemek (…) sebebiyle veya diğer herhangi bir

nedenle iꢀkence eden veya zalimane veya gayriinsani veya haysiyet kırıcı muamelelere

baꢀvuran memur veya diğer kamu görevlilerine beꢀ yıla kadar ağır hapis ve sürekli veya geçici olarak

kamu hizmetlerinden mahrumiyet cezası verilir.» dayalı olarak polislerin mahkumiyetlerini talep

etmiꢀtir. Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki davaya baꢀvuranlar müdahil taraf olarak katılmıꢀlardır.

3

13 ꢁubat 1998 tarihli duruꢀmada tanıkların ifadelerine baꢀvurulmuꢀtur.

Ağır Ceza Mahkemesi 25 Eylül 2002 tarihli bir karar ile iki polisin serbest bırakılmasına karar

vermiꢀtir. Mahkeme kararında ayrıca TCK’nın 243/1 maddesine istinaden beꢀ polisi bir yıl iki

ay hapis cezasına çarptırmıꢀ ve üç ay on beꢀ gün süreyle görevlerinden açığa alınmalarına

karar vermiꢀtir.

Sanık polisler mahkumiyet kararına karꢀı temyize gitmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar Yargıtay’daki davaya müdahil olmamıꢀlardır.

Baꢀvuranların avukatı 16 Ekim 2003 tarihli bir dilekçe ile Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki

yargılamanın gidiꢀatından endiꢀe duyduğunu ifade etmiꢀtir.

Ağır Ceza Mahkemesi’nin kaleminden aynı gün yazılı olarak verilen cevapta sanık polislerin

temyize baꢀvurmalarını müteakip dosyanın 30 Eylül 2003 tarihinde Yargıtay’a gönderildiği

bilgisi verilmiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı da Yargıtay’daki dosyanın incelenmesini talep etmiꢀtir.

Dava dosyası 3 Mart 2004 tarihinde Yargıtay Sekizinci Ceza Dairesi’ne gönderilmiꢀtir.

Yargıtay 4 Ekim 2004 tarihli bir karar ile kamu davasının zamanaꢀımına uğradığına

hükmetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuranlar Terörle Mücadele ꢁubesinde

gözaltında bulundukları sırada iꢀkenceye maruz kaldıklarından ve sözkonusu kötü muamele

iddialarına karꢀı etkili bir baꢀvuru yolu bulunmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.

Hükümet bir yandan baꢀvuranların Ağır Ceza Mahkemesi’nin 25 Eylül 2002 tarihli kararına

karꢀı temyize gitmemeleri, öte yandan hukuk mahkemeleri ve idari mahkemeler nezdinde

maddi-manevi tazminat talebiyle dava açmamaları doğrultusunda iç hukuk yollarının

tüketilmediği itirazında bulunmaktadır.

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 35. maddesinde yer alan tüm gerekleri yerine getirdiklerini öne

sürmektedir.

AĐHM bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 3. maddesi çerçevesinde incelenmesi gerektiğine itibar

etmektedir (Bkz. Okkalı-Türkiye kararı no: 52067/99, 17 Ekim 2006).

AĐHM temyize itirazı hususunda, iki polis memurunun serbest bırakılmasına hükmetse bile

Ağır Ceza Mahkemesi’nin 25 Eylül 2002 tarihli kararının baꢀvuranlar lehine olduğunu

gözlemlemektedir. Bu nedenle baꢀvuranların temyize baꢀvurma zorunlulukları

bulunmamaktadır. Maddi-manevi tazminat talebiyle dava açılmamıꢀ olması yolundaki itiraza

iliꢀkin AĐHM, geçmiꢀte konuya iliꢀkin olarak müteaddit defalar görüꢀ bildirerek bu itirazı

reddettiğini anımsatır (Bkz. diğerleri arasında, Karayiğit – Türkiye, no: 63181/00, 5 Ekim

4

2004). AĐHM, mevcut davada evvelce verdiği kararlardan ayrılmasını gerektirecek herhangi

bir durum tespit etmemiꢀtir. AĐHM sonuç itibarıyla Hükümetin bu itirazını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvuruların dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurular kabuledilebilir niteliktedir.

Hükümet davanın esası hakkında, AĐHS’nin 3. maddesine dayalı olarak baꢀvuranlar

tarafından öne sürülen kötü muamele iddialarının iç hukukta Ağır Ceza Mahkemesi’nin 2002

tarihli kararı ile incelenip karara bağlandığını, buna karꢀın sözkonusu davanın zamanaꢀımına

uğradığını ifade etmektedir.

AĐHM ulusal mahkemelerin bu bağlamda yaptıkları tespitten sapmayı gerektirecek herhangi

özel bir neden gözlemlemediğini kaydetmekte ve baꢀvuranların belirli bir düzeyde kötü

muameleye maruz kaldıklarının sağlık raporları ile ortaya konulduğunu dikkate almaktadır.

AĐHM bu koꢀullar çerçevesinde, aynı olaylara dayalı olarak AĐHS’nin 3. maddesinin esas

bakımından ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

AĐHM yürütülen soruꢀturmaların etkili bir yapıda olup olmadığı hususunda ise, baꢀvuranlar

tarafından yapılan ꢀikayeti müteakip bir soruꢀturma gerçekleꢀtirildiğini ve ceza davasının

açıldığını gözlemlemektedir. Bununla birlikte Yargıtay 4 Ekim 2004 tarihli bir karar ile

TCK’nın 102. maddesi gereğince ceza davasının zaman aꢀımına uğradığı gerekçesiyle

yargılamayı sonlandırmıꢀtır. Bu bağlamda, AĐHM’ye göre ulusal mahkemelerin iꢀkence ile

itham edilen Devletin görevlilerinin ivedilikle yargı önüne çıkarılmasını gözetmemeleri ve

sanıkların zamanaꢀımından yararlanmalarına engel olmamaları üzüntü vericidir (Bkz. Hüseyin

ꢁimꢀek-Türkiye kararı, no: 68881/01, 20 Mayıs 2008).

Sonuç itibarıyla, AĐHM gözaltından sorumlu polislerin yargılanmaları için toplam yedi yıldan

fazla bir sürenin geçtiği göz önüne alındığında, ꢀiddet eylemi faillerinin iꢀkence suçuyla

yargılandıkları halde neredeyse cezasız kalmaları nedeniyle ulusal mercilerin yeterli düzeyde

ivedilikle ve gerekli ihtimamı gösterir ꢀekilde hareket etmedikleri kanısındadır (Bkz. Türkmen-

Türkiye, no: 43124/98, 19 Aralık 2006 ve sözü edilen Okkalı).

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar sorumlu polisler hakkında sürdürülen ceza

davasının uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadır.

AĐHS’nin 3. maddesi bakımından ortaya konulan bu temel sorunun incelendiğini belirten

AĐHM, 6. madde doğrultusunda yapılan bu ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına

itibar etmektedir (Bkz. diğer birçokları arasında, Kamil Uzun-Türkiye kararı, no: 37410/97, 10

Mayıs 2007).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar maruz kaldıkları manevi zarar için 320.000 Euro manevi tazminat talep

etmektedir.

Hükümet bu miktara karꢀı çıkmaktadır.

5

Baꢀvuranların 3. madde alanında mağdur oldukları ve AĐHS’nin önemli açılardan ihlal

edilmesi dikkate alındığında, AĐHM baꢀvuranların her birine 10.000 Euro manevi tazminat

ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

Baꢀvuran yargılama giderleri ve harcamalarına iliꢀkin 26.881 Euro talep etmektedir.

Baꢀvuranlar kanıtlayıcı belge niteliğinde avukatlık sözleꢀmelerini, ödeme makbuzlarını,

tercüme giderlerini gösteren faturayı ve Đstanbul Barosu’nun avukatlık ücret tarifesini

sunmaktadır.

AĐHM baꢀvuranlar tarafından yapılan yargılama giderlerinin iç hukukta olduğu kadar AĐHS

organları nezdinde de AĐHS’nin ihlallerinin giderilmesi amacını taꢀıdığını kaydetmektedir.

AĐHM kendisine sunulan deliller ve yargılama gider ve harcamalarına iliꢀkin kıstaslar ıꢀığında

yapılan tüm yargılama giderleri için baꢀvuranlara toplam 10.000 Euro ödenmesini

kararlaꢀtırmıꢀtır.

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini ifade etmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul bakımından ihlal edildiğine;

3. AĐHS’ye iliꢀkin yapılan diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından;

i.

ii.

baꢀvuranların her birine 10.000 (on bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;

yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa toplam 10.000 (on bin) Euro

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 30 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6

7