COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

FIRAT VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 17597/03 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

6 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Bu dava, Zeynep Fırat, Ahmet Fırat, Hanım Fırat, Ömer Fırat, Osman Fırat ve Ayꢀe

Özdemir (Fırat) (“baꢀvuranlar”) adlı altı T.C. vatandaꢀı tarafından Türkiye Cumhuriyeti

aleyhine, 28 Nisan 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapılan

17597/03 numaralı baꢀvuru sonucu görülmüꢀtür.

Baꢀvuran ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından M. Birlik tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Sırasıyla 1926, 1959, 1951, 1962, 1963 ve 1966 doğumlu baꢀvuranlar Gaziantep’te ikamet

etmektedir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 1999 yılında, baꢀvuranlara ait Nizip’in Aꢀağıçardak

Köyü’ndeki beꢀ taꢀınmazı (501, 561, 562, 606 ve 608 nolu parseller) Birecik Barajı’nın

yapımı için kamulaꢀtırmıꢀtır.

Baꢀvuranların tazminatın artırılması talebini müteakip, Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi

baꢀvuranlara yasal faiz oranıyla beraber bedel artırımı ödenmesine hükmetmiꢀtir. Baꢀvuranlar

bu karara itiraz etmiꢀ, Yargıtay ise ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Đdare 2002 yılının Kasım ve Aralık aylarında, artırılmıꢀ bedelin bir kısmını ödemiꢀtir.

Bakanlık, 31 Mayıs 2007 tarihinde, ödenmemiꢀ borçlar için yeniden ödeme yapmıꢀtır. Dava

ve ödemelere iliꢀkin ayrıntılar aꢀağıdaki tabloda gösterilmektedir:

PARSEL NĐZĐP ASLĐYE YARGITAY’IN

TEZYĐDĐ

BEDEL

(faiz ve

ĐLK ÖDEME

MEBLAĞI

(Kasım ve Aralık (31 Mayıs 2007’de

2002’de yapıldı) yapıldı)

ĐKĐNCĐ ÖDEME

MEBLAĞI

No.

HUKUK

NĐHAĐ KARAR

TARĐHĐ

MAHKEMESĐ’NĐN

KARAR TARĐHĐ

yargılama gideri

hariç) (Türk

Lirası (TL)

olarak)

(Türk Lirası olarak) (Yeni Türk Lirası

(YTL¹) olarak)

501

561

562

606

608

30.12.1999

12.4.2000

22.5.2000

9.10.2000

6.11.2000

26.6.2000

22.5.2000

1,490,114,475

2,123,437,500

4,114,327,200

6,185,875,000

1,230,027,343

4,459,615,014

6,443,401,220

12,420,060,000

11,681,545,946

3,643,790,000

2,483

3,269

6,533

6,105

1,094

30.12.1999

¹. 1 Ocak 2005 tarihinde eski Türk Lirasının (TL) yerine Yeni Türk Lirası (YTL) tedavüle çıkarılmıꢀtır.

1 YTL = 1,000,000 TL.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ ĐLE AĐHS’YE EK 1 NO’LU PTOROKOL’ÜN 1.

MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, arazilerinin kamulaꢀtırılmasının ardından makamların kendilerine ödediği

tezyidi bedelin geç ödendiğinden, ödenen meblağa uygulanan faizin yetersiz olduğundan ve

sonuç olarak enflasyonun etkisiyle tazminat değerinin düꢀtüğünden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, 31 Mayıs 2007 tarihinde gerçekleꢀtirilen ödemelerin Türk Anayasası’nın

(“Anayasa”) 46. maddesiyle uyumlu olarak en yüksek faiz oranıyla yapıldığını öne sürerek,

baꢀvuranların uygulanan faiz oranları nedeniyle maddi kayıp yaꢀamadıklarını belirtmiꢀtir. Bu

nedenle baꢀvuranlar mağdur statüsünde değildir. Hükümet ayrıca baꢀvuranların AĐHS’nin

35/1 maddesi gereğince iç hukuk yollarını tüketmediklerini iddia etmiꢀtir. Bu bakımdan,

baꢀvuranlar makamlardan paralarını talep ederken Anayasa’nın 46. Maddesine atıfta

bulunmuꢀ olsalardı, idarenin Anayasa’nın 46. Maddesine dayanan taleplere öncelik vermesi

nedeniyle ödemelerin daha az gecikmeyle gerçekleꢀtirilebileceğini savunmuꢀtur.

Baꢀvuranlar iddialarını sürdürmüꢀlerdir.

AĐHM, faizin yetersiz olduğuna iliꢀkin ꢀikayetin her durumda kabuledilemez olması

nedeniyle, öncelikle Hükümet’in baꢀvuranların mağdur statüsünde olmadıklarına iliꢀkin ilk

itirazının incelenmesi gerekmediği kanısındadır.

AĐHM bu bakımdan, Akkuꢀ kararında uygulanan hesaplama yöntemine göre,

baꢀvuranların ikinci ödeme tarihinde, ilgili taꢀınmazlar için kendilerine ödenmesine

hükmedilen tezyidi bedelin %95’inden fazlasını almıꢀ olduklarının anlaꢀıldığını kaydeder.

AĐHM, Arabacı – Türkiye (65714/01) kararındaki tespitleri ıꢀığında, baꢀvuranlara ödenen

toplam meblağın tatmin edici olduğu ve düꢀük faiz oranı nedeniyle taꢀınmazlarının

kamulaꢀtırılmasından ötürü yaꢀadıkları kayıptan ayrı bir kayıp yaꢀamadıkları kanısındadır

(diğerlerinin yanı sıra bkz. Akkuꢀ ve Gül ve Diğerleri – Türkiye, 44715/98).

Dolayısıyla açıkça dayanaktan yoksun olan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle

uyumlu olarak reddedilmesi gerektiği anlaꢀılmaktadır.

AĐHM, Hükümet’in tezyidi bedelin ödenmesinde yaꢀanan gecikme üzerine iç hukuk

yollarının tüketilmemesiyle ilgili ikinci itirazına iliꢀkin olarak, lehine sonuçlanan bir dava

sonucu Devlet aleyhinde infaz edilebilir bir karar aldıran bir kimsenin, bu kararın

uygulanması için ek hukuk yollarına baꢀvurmasının gerekmediğini hatırlatır (bkz. Metaxax –

Yunanistan, 8415/02 ve Arat ve Diğerleri - Türkiye, 42894/04, 42904/04, 42905/04,

42906/04, 42907/04, 42908/04, 42909/04 ve 42910/04). AĐHM, sonuç olarak Hükümet’in bu

konudaki itirazını reddeder.

Ertelenen ödemeye iliꢀkin ꢀikayetin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

AĐHM, makamların, ilk ödemeyi Yargıtay’ın kararını müteakip iki ila iki buçuk yıl içinde,

ikinci ödemenin ise adı geçen karardan neredeyse yedi yıl sonra gerçekleꢀtirdiklerini

gözlemler. AĐHM, daha önce benzer davaları incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesiyle

AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydeder (örn.

bkz. Burdov – Rusya, 59498/00 ve M. Kaplan – Türkiye, 29016/04). AĐHM bu davada

içtihadın dıꢀına çıkılmasını gerektirecek bir koꢀul bulunmadığını kaydeder.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, tezyidi bedelin geç ödenmesi nedeniyle AĐHS’nin

6/1 maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği kanısındadır.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

A. Tazminat ve yargılama giderleri

Baꢀvuranlar, ortaklaꢀa, 15.000 Euro (EUR) maddi tazminat, 35.000 EUR manevi

tazminat talep etmiꢀlerdir. Ayrıca yargılama gideri için 3000 EUR talep etmiꢀlerdir.

Taleplerini destekleyici hiçbir belge sunmamıꢀlardır.

Hükümet, makamların gerçekleꢀtirdiği ödemeler sayesinde zararlarının yeterince telafi

edildiği gerekçesiyle baꢀvuranlara tazminat ödenmemesi gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan, hakkaniyete uygun surette,

baꢀvuranların her birine 1000’er EUR manevi tazminat ödenmesine hükmeder.

AĐHM, yargılama gideri için, baꢀvuranların taleplerini destekleyici kanıt sunmamaları

nedeniyle bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine hükmeder.

B. Gecikme Faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerekbelirlenecektir.

AĐHM, BU GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. AĐHS’nin 6/1 maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında

yapılan, tezyidi bedelin ödenmesinde yaꢀanan gecikmeye iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir,

baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her birine, ödeme tarihinde

geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, uygulanabilecek her

türlü vergiyle beraber 1000’er EUR (biner Euro) manevi tazminat ödenmesine;