COUNCIL  
AVRUPA  
OF EUROPE  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
FIRAT/TÜRKĐYE  
(Baꢀvuru no. 37291/04)  
KARAR  
STRAZBURG  
30 Haziran 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın  
adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari  
olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 37291/04 no’lu davanın nedeni T.C.  
vatandaꢀı Mehmet Fırat’ın (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 30 Mart 2004  
tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi  
uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, AĐHM önünde Trabzon Barosu avukatlarından N.B. Gümrükçüoğlu  
tarafından temsil edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuran, 1961 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır.  
5 Eylül 2000’de organize suç örgütüne üye olduğu ve sözkonusu örgüt adına adam  
kaçırma eylemine katıldığı ꢀüphesiyle yakalanarak gözaltına alınmıꢀ ve 8 Eylül 2000’de  
tutuklanmıꢀtır.  
18 Ekim 2000’de Đstanbul DGM Savcısı, yukarıda anılan suçlardan baꢀvuran ve diğer  
yirmi bir kiꢀi aleyhinde bir iddianame hazırlamıꢀtır.  
6 Kasım 2000’de baꢀvuran ve diğer yirmi bir kiꢀi aleyhindeki ceza yargılaması  
Đstanbul DGM önünde baꢀlamıꢀtır. Toplam on sekiz duruꢀma yapılmıꢀtır. Yargılama süresince  
avukatı, baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasını talep etmiꢀtir. Ancak, sözkonusu talepler her  
duruꢀmada, mahkemenin “baꢀvuranın itham edildiği suçların niteliği ve delillerin durumu göz  
önüne alınarak” ifadesinin yer aldığı ara kararlarıyla reddedilmiꢀtir.  
Baꢀvuranın avukatı, birçok kez Đstanbul DGM’nin baꢀvuranın tutukluluğunun  
devamına hükmeden ara kararlarına itiraz etmiꢀtir. Đstanbul DGM, itirazları her defasında  
yukarıda kaydedilen ifadeyi kullanarak reddetmiꢀtir.  
11 Mart 2004’te Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı suçlu bularak, baꢀvuran  
hakkında toplam 27 yıl 4 ay hapis cezasına hükmetmiꢀtir.  
Yargıtay, 20 Nisan 2005’te yapılan duruꢀmada, ilk derece mahkemesinin, baꢀvuranın  
organize suç örgütüne üyeliğine iliꢀkin kararını onamıꢀ ancak, adam kaçırma dolayısıyla  
verilen hükmü bozmuꢀtur.  
1 Ağustos 2005’te dava, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir.  
10 Kasım 2005’te Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına  
karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, sonraki gün serbest bırakılmıꢀtır.  
26 ꢁubat 2008’de Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı suçlu bularak toplam on  
iki yıl, sekiz ay, on beꢀ gün hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
Dava halen Yargıtay önünde derdesttir.  
HUKUK  
Baꢀvuran, serbest bırakılma taleplerinin dava boyunca, AĐHS’nin 5. maddesinin 1. ve  
3. paragraflarını ihlal edecek ꢀekilde, özgürlüğünden mahrum bırakılmasını haklı çıkaran ilgili  
ve yeterli dayanağı teꢀkil etmeyen aynı ve basmakalıp gerekçelerle reddedildiğinden ꢀikayetçi  
olmuꢀtur.  
AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin sadece, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafı yönünden  
incelenmesi gerektiği kanısındadır.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikayetin dayanaktan  
yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik  
unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle, sözkonusu ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.  
Hükümet, ulusal makamların baꢀvuranın serbest bırakılma talebini değerlendirirken  
itina gösterdiğini ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, suçun ciddiyetinin ve davanın özel koꢀullarının,  
baꢀvuranın yaklaꢀık beꢀ yıl boyunca tutuklu yargılanmasını haklı çıkardığını iddia etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, iddialarını yinelemiꢀtir.  
AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafına iliꢀkin kararlarında ortaya konan temel  
ilkeleri hatırlatır (bkz. özellikle, Sevgin ve Đnce/Türkiye, no. 46262/99, 61. paragraf, 20 Eylül  
2005; Ilijkov/Bulgaristan, no. 33977/96, 77. paragraf, 26 Temmuz 2001; Labita/Đtalya [BD],  
no. 26772/95, paragraflar 152-153, AĐHM 2000-IV; Kudla/Polonya [BD], no. 30210/96, 110.  
paragraf, AĐHM 2000-XI; Smirnova/Rusya, no. 46133/99 ve 48183/99, 59. paragraf, AĐHM  
2003-IX (özetler); ve Letellier/Fransa, 26 Haziran 1991, 43. paragraf, A Serisi no. 207).  
AĐHM, mevcut davayı sözkonusu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.  
AĐHM, baꢀvuranın tutuklu yargılanma sürecinin iki dönemden oluꢀtuğunu ve toplam  
olarak dört yıl yirmi günden fazla sürdüğünü kaydeder (bkz., özellikle, Solmaz/Türkiye, no.  
27561/02, paragraflar 23-36, 16 Ocak 2007, tutuklu yargılanma sürelerinin hesaplanmasına  
iliꢀkin). AĐHM ayrıca dava dosyasındaki unsurlardan, DGM’nin her duruꢀma sonunda  
baꢀvuranın tutukluluğunu değerlendirdiği ve birbiriyle aynı ve basmakalıp ifadeler kullanarak  
tutukluluğun devamına karar verdiğini tespit etmiꢀtir. Baꢀvuranın sözkonusu ara kararlara  
itirazları da benzer ifadelerle reddedilmiꢀtir.  
AĐHM sıklıkla mevcut baꢀvurudaki konulara benzer konuların ortaya konduğu  
davalarda AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafının ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır. (bkz.,  
örneğin, Getiren/Türkiye, no. 10301/03, 108. paragraf, 22 Temmuz 2008; Çetin  
Ağdaꢀ/Türkiye, no. 77331/01, 28. paragraf, 19 Eylül 2006; ve Mehmet Yavuz/Türkiye, no.  
47043/99, 39. paragraf, 24 Temmuz 2007).  
Sunulan delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut davada, daha önceki  
kararlarından ayrılmasını gerektirecek bir kanıt ya da ikna edici bir iddia ortaya koymadığı  
kanısındadır. Bu bağlamda ulusal mahkemelerin, belirli bir zaman geçtikten sonra, özellikle  
de yargılamanın ileriki aꢀamalarında baꢀvuranın serbest bırakılmasının ne ölçüde bir risk  
oluꢀturacağını belirtmediklerini gözlemler (bkz. Demirel/Türkiye, no. 39324/98, 60. paragraf,  
28 Ocak 2003). Ayrıca, ilk derece mahkemesi baꢀvuranın tutukluluğunu devam ettirmek  
yerine ülkeyi terk etme yasağı getirmek ya da kefaletle serbest bırakmak gibi önleyici  
tedbirler almayı düꢀünmemiꢀtir (bkz. Mehmet Yavuz, 40. paragraf).  
AĐHM, yukarıda kaydedilenler ıꢀığında, ilk derece mahkemesinin basmakalıp  
gerekçelerinin, baꢀvuranın 4 yıl 21 gün boyunca tutuklu yargılanmasını haklı çıkarmayacağı  
sonucuna varmıꢀtır (bkz. Çetin Ağdaꢀ, 33. paragraf).  
Dolayısıyla, AĐHS’nin 5. paragrafının 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
Baꢀvuran, AĐHS’nin 41. maddesi bağlamındaki adil tatmine iliꢀkin, öncelikle maddi  
tazminat olarak 144,491 Euro talep etmiꢀtir. Bu meblağ, aleyhinde baꢀlatılan cezai takibat  
sonucu ordudan erken emekli olması nedeniyle uğradığı kayıplar için talep edilmiꢀtir. Ayrıca,  
baꢀvuran manevi tazminat olarak 125,000 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, meblağ  
belirtmeksizin, yasal temsilcisinin ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı harcamaların  
tazminini talep etmiꢀtir. Bu hususta, Trabzon Barolar Birliği’nin ücret çizelgesine atıfta  
bulunmuꢀtur. Hükümet, sözkonusu taleplere itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM, tespit edilen ihlal ve iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı  
kanaatindedir. Bu nedenle,baꢀvuranın madditazminat talebini reddeder. Ancak, hakkaniyet  
temelinde, baꢀvurana manevi tazminat olarak 2,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
AĐHM, masraf ve harcamalar hususunda, belirlenen süre içerisinde destekleyici  
deliller ya da belgelerin sunulmaması nedeniyle, baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki talebinin  
dayanaktan yoksun olduğu sonucuna varır. Dolayısıyla, talebi reddeder.  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun  
olduğuna karar vermiꢀtir.  
BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna,  
2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafının ihlal edildiğine,  
3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç  
ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve  
uygulanabilecek her tür vergi ile birlikte Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 2,000  
Euro (iki bin Euro) ödenmesine;  
(b) Yukarıda kaydedilmiꢀ olan üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar, Avrupa  
Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluꢀacak faiz  
oranına göre yukarıda belirtilen miktarlarda ödenecek basit faizi ödemekle yükümlü  
olduğuna ,  
4. Adil tatmin iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve  
3. fıkraları uyarınca 30 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
AĐHS’nin 45 § 2 maddesi ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 74 § 2 maddesine uygun  
olarak, aꢀağıda yer alan yargıç Cabral Barreto’nun muhalefet ꢀerhi bu karara eklenmiꢀtir.  
YARGIÇ CABRAL BARRETO’NUN MUHALEFET ꢁERHĐ  
Kanaatimce, baꢀvuranın Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yargılanarak, çeꢀitli suçlar  
sebebiyle, yasadıꢀı örgüte üye olmaktan aldığı ve Yargıtay tarafından onanan üç yıl dört aylık  
hapis cezası da dahil olmak üzere farklı hapis cezalarına mahkum edilmesinde, AĐHS’nin 5.  
maddesinin 3. paragrafının ihlali bakımından göz önüne alınması gereken süre,  
yakalanmasından ilk derece mahkemesinde mahkum edilmesine kadar geçen üç buçuk yıllık  
süredir.